໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສຕ຺ຕຊຏິລສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຕ຺ຕ ຈ ຊຏິລາ ສຕ຺ຕ ຈ ນິຄຓ຺ຐາ ສຕ຺ຕ ຈ ອເຈລກາ ສຕ຺ຕ ຈ ເອກສາຏກາ ສຕ຺ຕ ຈ ປຣິພ຺ພາຊກາ ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉນຂໂລມາ ຂາຣິວິວິຘມາທາຍ [ຂາຣິວິຘໍ ອາທາຍ (ປີ.) ທີ. ນິ. ໑.໒໘໐ ຕທຏ຺ຐກຖາປິ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ປຖວິຍໍ ນິຫນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ສຕ຺ຕ ຈ ຊຏິລາ ສຕ຺ຕ ຈ ນິຄຓ຺ຐາ ສຕ຺ຕ ຈ ອເຈລກາ ສຕ຺ຕ ຈ ເອກສາຏກາ ສຕ຺ຕ ຈ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ນາມໍ ສາເວສິ – ‘‘ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປເສນທິ ໂກສໂລ…ເປ… ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປເສນທິ ໂກສໂລ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ຊຏິເລສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ນິຄຓ຺ເຐສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ອເຈລເກສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ເອກສາຏເກສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ປຣິພ຺ພາຊເກສຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ ເອເຕ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕຣາ’’ຕິ.

‘‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ຄິຫິນາ ກາມໂຠຄິນາ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ເຕນ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ເຕນ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍນ຺ເຕນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ເຕນ – ‘ອິເມ ວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ອິເມ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ນາ’’’ຕິ.

‘‘ສໍວາເສນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສໍໂວຫາເຣນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ອາປທາສຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສາກຈ຺ຉາຍ, ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ ຠນ຺ເຕ! ຍາວ ສຸຠາສິຕມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ – ‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ຄິຫິນາ ກາມໂຠຄິນາ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ເຕນ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ເຕນ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍນ຺ເຕນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ເຕນ – ອິເມ ວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ອິເມ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ນາ’ຕິ. ສໍວາເສນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສໍໂວຫາເຣນ ໂຂ ມຫາຣາຊ, ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ອາປທາສຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສາກຈ຺ຉາຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’’ຕິ.

‘‘ເອເຕ, ຠນ຺ເຕ, ມມ ປຸຣິສາ ຈຣາ ໂອຈຣກາ ຊນປທໍ ໂອຈຣິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕຫິ ປຐມໍ ໂອຈິຓ຺ຓໍ ອຫໍ ປຈ຺ຉາ ໂອສາປຍິສ຺ສາມິ [ໂອຍາຍິສ຺ສາມິ (ສີ.), ໂອຫຍິສ຺ສາມິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ອິທານິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ປວາເຫຕ຺ວາ ສຸນ຺ຫາຕາ ສຸວິລິຕ຺ຕາ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສູ ໂອທາຕວຕ຺ຖາ [ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນາ (ສີ.)] ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ນ ວຓ຺ຓຣູເປນ ນໂຣ ສຸຊາໂນ,

ນ ວິສ຺ສເສ ອິຕ຺ຕຣທສ຺ສເນນ;

ສຸສຎ຺ຎຕານຎ຺ຫິ ວິຍຎ຺ຊເນນ,

ອສຎ຺ຎຕາ ໂລກມິມໍ ຈຣນ຺ຕິ.

‘‘ປຕິຣູປໂກ ມຕ຺ຕິກາກຸຓ຺ຑໂລວ,

ໂລຫຑ຺ຒມາໂສວ ສຸວຓ຺ຓຉນ຺ໂນ;

ຈຣນ຺ຕິ ໂລເກ [ເອເກ (ສີ. ປີ.)] ປຣິວາຣຉນ຺ນາ,

ອນ຺ໂຕ ອສຸທ຺ຘາ ພຫິ ໂສຠມານາ’’ຕິ.

໒. ປຎ຺ຈຣາຊສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໓. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ປເສນທິປມຸຂານໍ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕານໍ ສມງ຺ຄີຠູຕານໍ ປຣິຈາຣຍມານານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ? ຕຕ຺ເຣກຈ຺ເຈ [ຕຕ຺ເຣເກ (ສີ. ປີ.)] ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຣູປາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ສທ຺ທາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຄນ຺ຘາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຣສາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ຍໂຕ ໂຂ ເຕ ຣາຊາໂນ ນາສກ຺ຂິໍສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ.

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຕ ຣາຊາໂນ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍາມ, ມາຣິສາ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມ. ຍຖາ ໂນ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ [ຘາເຣຍ຺ຍາມາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ‘‘ເອວໍ, ມາຣິສາ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຣາຊາໂນ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ປຎ຺ຈ ຣາຊາໂນ ປເສນທິປມຸຂາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕານໍ ສມງ຺ຄີຠູຕານໍ ປຣິຈາຣຍມານານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ? ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຣູປາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ສທ຺ທາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຄນ຺ຘາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຣສາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ມນາປປຣິຍນ຺ຕໍ ຂ຺ວາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ວທາມິ. ເຕວ [ເຕ ຈ (ສີ. ປີ. ກ.), ເຍ ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ມຫາຣາຊ, ຣູປາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕວ [ເຕ ຈ (ສີ. ປີ. ກ.)] ຣູປາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍຫິ ຈ ໂຍ ຣູເປຫິ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ, ໂສ ເຕຫິ ຣູເປຫິ ອຎ຺ຎໍ ຣູປໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຣູປາ ປຣມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຣູປາ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ເຕວ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ທາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕວ ສທ຺ທາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍຫິ ຈ ໂຍ ສທ຺ເທຫິ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ, ໂສ ເຕຫິ ສທ຺ເທຫິ ອຎ຺ຎໍ ສທ຺ທໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ສທ຺ທາ ປຣມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ສທ຺ທາ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ເຕວ, ມຫາຣາຊ, ຄນ຺ຘາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕວ ຄນ຺ຘາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍຫິ ຈ ໂຍ ຄນ຺ເຘຫິ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ, ໂສ ເຕຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ອຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຘໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘາ ປຣມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘາ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ເຕວ, ມຫາຣາຊ, ຣສາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕວ ຣສາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍຫິ ຈ ໂຍ ຣເສຫິ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ, ໂສ ເຕຫິ ຣເສຫິ ອຎ຺ຎໍ ຣສໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຣສາ ປຣມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຣສາ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ເຕວ, ມຫາຣາຊ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕວ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍຫິ ຈ ໂຍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ, ໂສ ເຕຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອຎ຺ຎໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ປຣມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຈນ຺ທນງ຺ຄລິໂກ ອຸປາສໂກ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຈນ຺ທນງ຺ຄລິໂກ ອຸປາສໂກ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຠາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ປຏິຠາຕິ ມໍ ສຸຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ ຈນ຺ທນງ຺ຄລິກາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ.

ອຖ ໂຂ ຈນ຺ທນງ຺ຄລິໂກ ອຸປາສໂກ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຕທນຸຣູປາຍ ຄາຖາຍ ອຠິຕ຺ຖວິ –

‘‘ປທຸມໍ ຍຖາ ໂກກນທໍ ສຸຄນ຺ຘໍ,

ປາໂຕ ສິຍາ ຜຸລ຺ລມວີຕຄນ຺ຘໍ;

ອງ຺ຄີຣສໍ ປສ຺ສ ວິໂຣຈມານໍ,

ຕປນ຺ຕມາທິຈ຺ຈມິວນ຺ຕລິກ຺ເຂ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ປຎ຺ຈ ຣາຊາໂນ ຈນ຺ທນງ຺ຄລິກໍ ອຸປາສກໍ ປຎ຺ຈຫິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄຫິ ອຈ຺ຉາເທສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຈນ຺ທນງ຺ຄລິໂກ ອຸປາສໂກ ເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຈ຺ຉາເທສີຕິ.

໓. ໂທຓປາກສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໔. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ໂທຓປາກກຸຣໍ [ໂທຓປາກສຸທໍ (ສີ.), ໂທຓປາກໍ ສຸທໍ (ປີ.)] ຠຸຎ຺ຊຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຸຕ຺ຕາວີ ມຫສ຺ສາສີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ມຫສ຺ສາສິໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ມນຸຊສ຺ສ ສທາ ສຕີມໂຕ,

ມຕ຺ຕໍ ຊານໂຕ ລທ຺ຘໂຠຊເນ;

ຕນຸກສ຺ສ [ຕນຸ ຕສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ຠວນ຺ຕິ ເວທນາ,

ສຓິກໍ ຊີຣຕິ ອາຍຸປາລຍ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຸທສ຺ສໂນ ມາຓໂວ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສຸທສ຺ສນໍ ມາຓວໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທສ຺ສນ, ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມໍ ຄາຖໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ມມ ຠຕ຺ຕາຠິຫາເຣ (ຠຕ຺ຕາຠິຫາເຣ) [( ) ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ] ຠາສ. ອຫຎ຺ຈ ເຕ ເທວສິກໍ ກຫາປຓສຕໍ (ກຫາປຓສຕໍ) [( ) ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ] ນິຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂໍ ປວຕ຺ຕຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ເທວາ’’ຕິ ໂຂ ສຸທສ຺ສໂນ ມາຓໂວ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມໍ ຄາຖໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ຠຕ຺ຕາຠິຫາເຣ ສຸທໍ ຠາສຕິ –

‘‘ມນຸຊສ຺ສ ສທາ ສຕີມໂຕ,

ມຕ຺ຕໍ ຊານໂຕ ລທ຺ຘໂຠຊເນ;

ຕນຸກສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ເວທນາ,

ສຓິກໍ ຊີຣຕິ ອາຍຸປາລຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນາຬິໂກທນປຣມຕາຍ [ນາຬິໂກທນມຕ຺ຕາຍ (ກ.)] ສຓ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອປເຣນ ສມເຍນ ສຸສລ຺ລິຂິຕຄຕ຺ໂຕ ປາຓິນາ ຄຕ຺ຕານິ ອນຸມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘‘ອຸຠເຍນ ວຕ ມໍ ໂສ ຠຄວາ ອຕ຺ເຖນ ອນຸກມ຺ປິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກນ ເຈວ ອຕ຺ເຖນ ສມ຺ປຣາຍິເກນ ຈາ’’ຕິ.

໔. ປຐມສງ຺ຄາມສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໕. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາສິ ເຍນ ກາສິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ – ‘‘ຣາຊາ ກິຣ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ມມໍ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາໂຕ ເຍນ ກາສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ມາຄຘໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸຍ຺ຍາສິ ເຍນ ກາສິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ຈ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ຣາຊາ ຈ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສງ຺ຄາເມສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສງ຺ຄາເມ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ປຣາເຊສິ. ປຣາຊິໂຕ ຈ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສກເມວ [ສງ຺ຄາມາ (ກ.)] ຣາຊຘານິໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຈ຺ຈຸຍ຺ຍາສິ [ປາຍາສິ (ສີ. ປີ.)].

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ຣາຊາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ປາປມິຕ຺ໂຕ ປາປສຫາໂຍ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ; ຣາຊາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເສນທິ ໂກສໂລ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ອຊ຺ເຊວ [ອຊ຺ຊຕຎ຺ຈ (ສີ. ປີ.), ອຊ຺ເຊວໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອິມໍ ຣຕ຺ຕິໍ ທຸກ຺ຂໍ ເສຕິ ປຣາຊິໂຕ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ…ເປ…

‘‘ຊຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ເສຕິ ປຣາຊິໂຕ;

ອຸປສນ຺ໂຕ ສຸຂໍ ເສຕິ, ຫິຕ຺ວາ ຊຍປຣາຊຍ’’ນ຺ຕິ.

໕. ທຸຕິຍສງ຺ຄາມສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໖. [ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ມາຄຘໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕໍ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາທິນາ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຫິ ‘‘ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາສີຕິ ປຣາຊເຍ ຄຣຫປ຺ປຕ຺ໂຕ…ເປ… ວຸຕ຺ຕຊຍກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ອຠິອຸຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ] ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາສິ ເຍນ ກາສິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ – ‘‘ຣາຊາ ກິຣ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ມມໍ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາໂຕ ເຍນ ກາສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ມາຄຘໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸຍ຺ຍາສິ ເຍນ ກາສິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ຈ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ຣາຊາ ຈ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສງ຺ຄາເມສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສງ຺ຄາເມ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຣາຊານໍ ມາຄຘໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕໍ ປຣາເຊສິ, ຊີວຄ຺ຄາຫຎ຺ຈ ນໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ອທຸພ຺ຠນ຺ຕສ຺ສ ທຸພ຺ຠຕິ, ອຖ ຈ ປນ ເມ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ຫຕ຺ຖິກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອສ຺ສກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຣຖກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຕ຺ຕິກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕເມວ ນໍ ໂອສຊ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ [ໂອສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ຫຕ຺ຖິກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອສ຺ສກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຣຖກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຕ຺ຕິກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕເມວ ນໍ ໂອສຊ຺ຊິ [ໂອສ຺ສຊິ (ສີ.), ໂອສ຺ສຊ຺ຊິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາສິ ເຍນ ກາສິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ – ‘ຣາຊາ ກິຣ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ມມໍ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາໂຕ ເຍນ ກາສີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ມາຄຘໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸຍ຺ຍາສິ ເຍນ ກາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ຈ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ຣາຊາ ຈ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສງ຺ຄາເມສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຄາເມ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຣາຊານໍ ມາຄຘໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕໍ ປຣາເຊສິ, ຊີວຄ຺ຄາຫຎ຺ຈ ນໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ອທຸພ຺ຠນ຺ຕສ຺ສ ທຸພ຺ຠຕິ, ອຖ ຈ ປນ ເມ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ຫຕ຺ຖິກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອສ຺ສກາຍໍ ສພ຺ພໍ ຣຖກາຍໍ ສພ຺ພໍ ປຕ຺ຕິກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕເມວ ນໍ ໂອສຊ຺ເຊຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ຫຕ຺ຖິກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອສ຺ສກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຣຖກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຕ຺ຕິກາຍໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕເມວ ນໍ ໂອສຊ຺ຊີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ວິລຸມ຺ປເຕວ ປຸຣິໂສ, ຍາວສ຺ສ ອຸປກປ຺ປຕິ;

ຍທາ ຈຎ຺ເຎ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ, ໂສ ວິລຸຕ຺ໂຕ ວິລຸປ຺ປຕິ [ວິລຸມ຺ປຕິ (ສີ. ປີ. ກ.)].

‘‘ຐານຎ຺ຫິ ມຎ຺ຎຕິ ພາໂລ, ຍາວ ປາປໍ ນ ປຈ຺ຈຕິ;

ຍທາ ຈ ປຈ຺ຈຕິ ປາປໍ, ອຖ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ຫນ຺ຕາ ລຠຕິ [ລຠຕິ ຫນ຺ຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຫນ຺ຕາຣໍ, ເຊຕາຣໍ ລຠເຕ ຊຍໍ;

ອກ຺ໂກສໂກ ຈ ອກ຺ໂກສໍ, ໂຣເສຕາຣຎ຺ຈ ໂຣສໂກ;

ອຖ ກມ຺ມວິວຏ຺ເຏນ, ໂສ ວິລຸຕ຺ໂຕ ວິລຸປ຺ປຕີ’’ຕິ.

໖. ມລ຺ລິກາສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໗. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ເຍນ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ອຸປກຓ຺ຓເກ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ມລ຺ລິກາ, ເທວ, ເທວີ ຘີຕຣໍ ວິຊາຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ອນຕ຺ຕມນຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ອິຕ຺ຖີປິ ຫິ ເອກຈ຺ຈິຍາ, ເສຍ຺ຍາ ໂປສ ຊນາຘິປ;

ເມຘາວິນີ ສີລວຕີ, ສສ຺ສຸເທວາ ປຕິພ຺ພຕາ.

‘‘ຕສ຺ສາ ໂຍ ຊາຍຕິ ໂປໂສ, ສູໂຣ ໂຫຕິ ທິສມ຺ປຕິ;

ຕາທິສາ ສຸຠຄິຍາ [ສຸຠຣິຍາປຸຕ຺ໂຕ (ກ.)] ປຸຕ຺ໂຕ, ຣຊ຺ຊມ຺ປິ ອນຸສາສຕີ’’ຕິ.

໗. ອປ຺ປມາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໘. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຍ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈາ’’ຕິ?

‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ໂຍ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈາ’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ, ໂຍ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈາ’’ຕິ?

‘‘ອປ຺ປມາໂທ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ, ໂຍ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈາຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມຫາຣາຊ, ຍານິ ການິຈິ ຊງ຺ຄລານໍ [ຊງ຺ຄມານໍ (ສີ. ປີ.)] ປາຓານໍ ປທຊາຕານິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ຫຕ຺ຖິປເທ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິປທໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ – ຍທິທໍ ມຫນ຺ຕຕ຺ເຕນ; ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອປ຺ປມາໂທ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ, ໂຍ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈາ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ…ເປ…

‘‘ອາຍຸໍ ອໂຣຄິຍໍ ວຓ຺ຓໍ, ສຄ຺ຄໍ ອຸຈ຺ຈາກຸລີນຕໍ;

ຣຕິໂຍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ, ອຸຬາຣາ ອປຣາປຣາ.

‘‘ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາສຸ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ, ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ.

‘‘ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຈ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ໂຍ ຈຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ;

ອຕ຺ຖາຠິສມຍາ ຘີໂຣ, ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

໘. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໙. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ, ໂສ ຈ ໂຂ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ, ໂນ ປາປມິຕ຺ຕສ຺ສ ໂນ ປາປສຫາຍສ຺ສ ໂນ ປາປສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ! ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ມຫາຣາຊ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ. ໂສ ຈ ໂຂ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ, ໂນ ປາປມິຕ຺ຕສ຺ສ ໂນ ປາປສຫາຍສ຺ສ ໂນ ປາປສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສາຕິ.

‘‘ເອກມິທາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ສມຍໍ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣາມິ ນຄຣກໍ ນາມ ສກ຺ຍານໍ ນິຄໂມ. ອຖ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອານນ຺ໂທ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອານນ຺ໂທ ຠິກ຺ຂຸ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຸປຑ຺ຒມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ – ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ກລ຺ຍາຓສຫາຍຕາ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກຕາ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ອານນ຺ທໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທ, ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທ! ສກລເມວ ຫິທໍ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ – ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ກລ຺ຍາຓສຫາຍຕາ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກຕາ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສຕິ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ພຫຸລີກຣິສ຺ສຕິ’’’.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ, ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ພຫຸລີກໂຣຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ສມ຺ມາວາຈໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ສມ຺ມາອາຊີວໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ສມ຺ມາວາຍາມໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ສມ຺ມາສຕິໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ, ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕທມິນາເປຕໍ, ອານນ຺ທ, ປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ ຍຖາ ສກລເມວິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ – ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ກລ຺ຍາຓສຫາຍຕາ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກຕາ’’ຕິ.

‘‘ມມຎ຺ຫິ, ອານນ຺ທ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຊາຕິຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ຊາຕິຍາ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຊຣາຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ຊຣາຍ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ພ຺ຍາຘິໂຕ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ມຣຓຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ມຣເຓນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາເສຫິ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອິມິນາ ໂຂ ເອຕໍ, ອານນ຺ທ, ປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ ຍຖາ ສກລເມວິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ – ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ກລ຺ຍາຓສຫາຍຕາ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກຕາ’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫາຕພ຺ໂພ – ອປ຺ປມາໂທ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ.

‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ວິຫຣໂຕ ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ, ອິຕ຺ຖາຄາຣສ຺ສ ອນຸຍນ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຣາຊາ ໂຂ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ. ຫນ຺ທ, ມຍມ຺ປິ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣາມ, ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ວິຫຣໂຕ ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ, ຂຕ຺ຕິຍານມ຺ປິ ອນຸຍນ຺ຕານໍ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຣາຊາ ໂຂ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ. ຫນ຺ທ, ມຍມ຺ປິ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣາມ, ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ວິຫຣໂຕ ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ, ພລກາຍສ຺ສປິ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຣາຊາ ໂຂ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ. ຫນ຺ທ, ມຍມ຺ປິ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣາມ, ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ວິຫຣໂຕ ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ, ເນຄມຊານປທສ຺ສປິ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຣາຊາ ໂຂ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ. ຫນ຺ທ, ມຍມ຺ປິ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣາມ, ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາ’’’ຕິ?

‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ວິຫຣໂຕ ອປ຺ປມາທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ, ອຕ຺ຕາປິ ຄຸຕ຺ໂຕ ຣກ຺ຂິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ – ອິຕ຺ຖາຄາຣມ຺ປິ ຄຸຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂກສໂກຏ຺ຐາຄາຣມ຺ປິ ຄຸຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ…ເປ…

‘‘ໂຠເຄ ປຕ຺ຖຍມາເນນ, ອຸຬາເຣ ອປຣາປເຣ;

ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາສຸ ປຓ຺ຑິຕາ.

‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຸໂຠ ອຕ຺ເຖ, ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຈ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ໂຍ ຈຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ;

ອຕ຺ຖາຠິສມຍາ ຘີໂຣ, ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

໙. ປຐມອປຸຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໐. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ທິວາ ທິວສ຺ສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ, ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ອາຄຈ຺ຉສິ ທິວາ ທິວສ຺ສາ’’ຕິ?

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ກາລງ຺ກໂຕ. ຕມຫໍ ອປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣໍ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມິ. ອສີຕິ, ຠນ຺ເຕ, ສຕສຫສ຺ສານິ ຫິຣຎ຺ຎສ຺ເສວ, ໂກ ປນ ວາໂທ ຣູປິຍສ຺ສ! ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ເອວຣູໂປ ຠຕ຺ຕໂຠໂຄ ອໂຫສິ – ກຓາຊກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ ພິລງ຺ຄທຸຕິຍໍ. ເອວຣູໂປ ວຕ຺ຖໂຠໂຄ ອໂຫສິ – ສາຓໍ ຘາເຣຕິ ຕິປກ຺ຂວສນໍ. ເອວຣູໂປ ຍານໂຠໂຄ ອໂຫສິ – ຊຊ຺ຊຣຣຖເກນ ຍາຕິ ປຓ຺ຓຉຕ຺ຕເກນ ຘາຣິຍມາເນນາ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ! ອສປ຺ປຸຣິໂສ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸຬາເຣ ໂຠເຄ ລຠິຕ຺ວາ ເນວຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ມາຕາປິຕໂຣ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິເສ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກໍ ທກ຺ຂິຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ ໂສວຄ຺ຄິກໍ ສຸຂວິປາກໍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ໂຠເຄ ເອວໍ ສມ຺ມາ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມາເນ [ອປຣິຠຸຎ຺ຊມາໂນ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ຣາຊາໂນ ວາ ຫຣນ຺ຕິ ໂຈຣາ ວາ ຫຣນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິ ວາ ຑຫຕິ ອຸທກໍ ວາ ວຫຕິ ອປ຺ປິຍາ ວາ ທາຍາທາ ຫຣນ຺ຕິ. ເອວໍສ ເຕ [ເອວໍ ສນ຺ເຕ (ສີ. ປີ.)], ມຫາຣາຊ, ໂຠຄາ ສມ຺ມາ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂນ ປຣິໂຠຄໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມຫາຣາຊ, ອມນຸສ຺ສຏ຺ຐາເນ ໂປກ຺ຂຣຓີ ອຈ຺ໂຉທກາ ສີໂຕທກາ ສາໂຕທກາ ເສໂຕທກາ ສຸປຕິຕ຺ຖາ ຣມຓີຍາ. ຕໍ ຊໂນ ເນວ ຫເຣຍ຺ຍ ນ ປິເວຍ຺ຍ ນ ນຫາເຍຍ຺ຍ ນ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ສມ຺ມາ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານໍ [ອປຣິຠຸຎ຺ຊມານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ໂນ ປຣິໂຠຄໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອສປ຺ປຸຣິໂສ ອຸຬາເຣ ໂຠເຄ ລຠິຕ຺ວາ ເນວຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ມາຕາປິຕໂຣ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິເສ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກໍ ທກ຺ຂິຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ ໂສວຄ຺ຄິກໍ ສຸຂວິປາກໍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ໂຠເຄ ເອວໍ ສມ຺ມາ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມາເນ ຣາຊາໂນ ວາ ຫຣນ຺ຕິ ໂຈຣາ ວາ ຫຣນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິ ວາ ຑຫຕິ ອຸທກໍ ວາ ວຫຕິ ອປ຺ປິຍາ ວາ ທາຍາທາ ຫຣນ຺ຕິ. ເອວໍສ ເຕ [ເອວໍ ສນ຺ເຕ (ສີ. ປີ.)], ມຫາຣາຊ, ໂຠຄາ ສມ຺ມາ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂນ ປຣິໂຠຄໍ.

‘‘ສປ຺ປຸຣິໂສ ຈ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸຬາເຣ ໂຠເຄ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ມາຕາປິຕໂຣ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິເສ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກໍ ທກ຺ຂິຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ ໂສວຄ຺ຄິກໍ ສຸຂວິປາກໍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ໂຠເຄ ເອວໍ ສມ຺ມາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມາເນ ເນວ ຣາຊາໂນ ຫຣນ຺ຕິ, ນ ໂຈຣາ ຫຣນ຺ຕິ, ນ ອຄ຺ຄິ ຑຫຕິ, ນ ອຸທກໍ ວຫຕິ, ນ ອປ຺ປິຍາ ທາຍາທາ ຫຣນ຺ຕິ. ເອວໍສ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ໂຠຄາ ສມ຺ມາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານາ ປຣິໂຠຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂນ ປຣິກ຺ຂຍໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມຫາຣາຊ, ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ອວິທູເຣ ໂປກ຺ຂຣຓີ ອຈ຺ໂຉທກາ ສີໂຕທກາ ສາໂຕທກາ ເສໂຕທກາ ສຸປຕິຕ຺ຖາ ຣມຓີຍາ. ຕຎ຺ຈ ອຸທກໍ ຊໂນ ຫເຣຍ຺ຍປິ ປິເວຍ຺ຍປິ ນຫາເຍຍ຺ຍປິ ຍຖາປຈ຺ຈຍມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ສມ຺ມາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານໍ ປຣິໂຠຄໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ໂນ ປຣິກ຺ຂຍໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຸຬາເຣ ໂຠເຄ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ມາຕາປິຕໂຣ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິເສ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈ ສຸເຂຕິ ປີເຓຕິ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກໍ ທກ຺ຂິຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ ໂສວຄ຺ຄິກໍ ສຸຂວິປາກໍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ໂຠເຄ ເອວໍ ສມ຺ມາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມາເນ ເນວ ຣາຊາໂນ ຫຣນ຺ຕິ, ນ ໂຈຣາ ຫຣນ຺ຕິ, ນ ອຄ຺ຄິ ຑຫຕິ, ນ ອຸທກໍ ວຫຕິ, ນ ອປ຺ປິຍາ ທາຍາທາ ຫຣນ຺ຕິ. ເອວໍສ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ໂຠຄາ ສມ຺ມາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານາ ປຣິໂຠຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂນ ປຣິກ຺ຂຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອມນຸສ຺ສຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍວ ສີຕໍ,

ຕທເປຍ຺ຍມານໍ ປຣິໂສສເມຕິ;

ເອວໍ ຘນໍ ກາປຸຣິໂສ ລຠິຕ຺ວາ,

ເນວຕ຺ຕນາ ຠຸຎ຺ຊຕິ ໂນ ທທາຕິ.

ຘີໂຣ ຈ ວິຎ຺ຎູ ອຘິຄມ຺ມ ໂຠເຄ,

ໂສ ຠຸຎ຺ຊຕິ ກິຈ຺ຈກໂຣ ຈ ໂຫຕິ;

ໂສ ຎາຕິສງ຺ຆໍ ນິສໂຠ ຠຣິຕ຺ວາ,

ອນິນ຺ທິໂຕ ສຄ຺ຄມຸເປຕິ ຐານ’’ນ຺ຕິ.

໑໐. ທຸຕິຍອປຸຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໑. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ທິວາ ທິວສ຺ສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ, ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ອາຄຈ຺ຉສິ ທິວາ ທິວສ຺ສາ’’ຕິ?

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ກາລງ຺ກໂຕ. ຕມຫໍ ອປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣໍ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມິ. ສຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຕສຫສ຺ສານິ ຫິຣຎ຺ຎສ຺ເສວ, ໂກ ປນ ວາໂທ ຣູປິຍສ຺ສ! ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ເອວຣູໂປ ຠຕ຺ຕໂຠໂຄ ອໂຫສິ – ກຓາຊກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ ພິລງ຺ຄທຸຕິຍໍ. ເອວຣູໂປ ວຕ຺ຖໂຠໂຄ ອໂຫສິ – ສາຓໍ ຘາເຣຕິ ຕິປກ຺ຂວສນໍ. ເອວຣູໂປ ຍານໂຠໂຄ ອໂຫສິ – ຊຊ຺ຊຣຣຖເກນ ຍາຕິ ປຓ຺ຓຉຕ຺ຕເກນ ຘາຣິຍມາເນນາ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ! ຠູຕປຸພ຺ພໍ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ຕຄ຺ຄຣສິຂິໍ ນາມ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຏິປາເທສິ. ‘ເທຖ ສມຓສ຺ສ ປິຓ຺ຑ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ທຕ຺ວາ ຈ ປນ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ – ‘ວຣເມຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາສາ ວາ ກມ຺ມກຣາ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ຠາຕຸ ຈ ປນ ເອກປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍສ຺ສ ກາຣຓາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ.

‘‘ຍໍ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ຕຄ຺ຄຣສິຂິໍ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຏິປາເທສິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ອິມິສ຺ສາເຍວ ສາວຕ຺ຖິຍາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເສຏ຺ຐິຕ຺ຕໍ ກາເຣສິ. ຍໍ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ – ‘ວຣເມຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາສາ ວາ ກມ຺ມກຣາ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ນາສ຺ສຸຬາຣາຍ ຠຕ຺ຕໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ນາສ຺ສຸຬາຣາຍ ວຕ຺ຖໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ນາສ຺ສຸຬາຣາຍ ຍານໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ນາສ຺ສຸຬາຣານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມຄຸຓານໍ ໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ. ຍໍ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ຠາຕຸ ຈ ປນ ເອກປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍສ຺ສ ກາຣຓາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ພຫູນິ ວສ຺ສານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ຖ. ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ອິທໍ ສຕ຺ຕມໍ ອປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຣາຊໂກສໍ ປເວເສຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂີຓໍ, ນວຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎໍ ອນຸປຈິຕໍ. ອຊ຺ຊ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ມຫາໂຣຣຸເວ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ, ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ມຫາໂຣຣຸວໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ມຫາຣາຊ, ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ມຫາໂຣຣຸວໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ…ເປ….

‘‘ຘຎ຺ຎໍ ຘນໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ, ປຣິຄ຺ຄຫໍ ວາປິ ຍທຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ;

ທາສາ ກມ຺ມກຣາ ເປສ຺ສາ, ເຍ ຈສ຺ສ ອນຸຊີວິໂນ.

‘‘ສພ຺ພໍ ນາທາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພໍ ນິກ຺ຂິປ຺ປຄາມິນໍ [ນິກ຺ຂີປຄາມິນໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)];

ຍຎ຺ຈ ກໂຣຕິ ກາເຍນ, ວາຈາຍ ອຸທ ເຈຕສາ.

‘‘ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ສກໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕິ;

ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອນຸຄໍ ໂຫຕິ, ຉາຍາວ ອນປາຍິນີ.

‘‘ຕສ຺ມາ ກເຣຍ຺ຍ ກລ຺ຍາຓໍ, ນິຈຍໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ;

ປຸຎ຺ຎານິ ປຣໂລກສ຺ມິໍ, ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ປາຓິນ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ຊຏິລາ ປຎ຺ຈ ຣາຊາໂນ, ໂທຓປາກກຸເຣນ ຈ;

ສງ຺ຄາເມນ ທ຺ເວ ວຸຕ຺ຕານິ, ມລ຺ລິກາ [ຘີຕຣາ (ພຫູສຸ)] ທ຺ເວ ອປ຺ປມາເທນ ຈ;

ອປຸຕ຺ຕເກນ ທ຺ເວ ວຸຕ຺ຕາ, ວຄ຺ໂຄ ເຕນ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ.