໓. ໂກສລສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ທຫຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠວມ຺ປິ ໂນ ໂຄຕໂມ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ ‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ມເມວ [ມມໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ຕໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ອຫຎ຺ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ.

‘‘ເຍປິ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສງ຺ຆິໂນ ຄຓິໂນ ຄຓາຈຣິຍາ ຎາຕາ ຍສສ຺ສິໂນ ຕິຕ຺ຖກຣາ ສາຘຸສມ຺ມຕາ ພຫຸຊນສ຺ສ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ, ມກ຺ຂລິ ໂຄສາໂລ, ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ, ສຎ຺ຈໂຍ ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ, ປກຸໂຘ ກຈ຺ຈາຍໂນ, ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລ; ເຕປິ ມຍາ ‘ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຏິຊານາຖາ’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ສມານາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ນ ປຏິຊານນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທຫໂຣ ເຈວ ຊາຕິຍາ ນໂວ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ?

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຂ ເມ, ມຫາຣາຊ, ທຫຣາຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ພາ, ທຫຣາຕິ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ພາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຂຕ຺ຕິໂຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທຫໂຣຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ, ທຫໂຣຕິ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ໂພ. ອຸຣໂຄ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທຫໂຣຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ, ທຫໂຣຕິ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ໂພ. ອຄ຺ຄິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທຫໂຣຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ, ທຫໂຣຕິ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸ, ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທຫໂຣຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ, ທຫໂຣຕິ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ໂພ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຫຣາຕິ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ພາ, ທຫຣາຕິ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ຂຕ຺ຕິຍໍ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນໍ, ອຠິຊາຕໍ ຍສສ຺ສິນໍ;

ທຫໂຣຕິ ນາວຊາເນຍ຺ຍ, ນ ນໍ ປຣິຠເວ ນໂຣ.

‘‘ຐານຎ຺ຫິ ໂສ ມນຸຊິນ຺ໂທ, ຣຊ຺ຊໍ ລທ຺ຘານ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ໂສ ກຸທ຺ໂຘ ຣາຊທຓ຺ເຑນ, ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ກມເຕ ຠຸສໍ;

ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຣກ຺ຂໍ ຊີວິຕມຕ຺ຕໂນ.

‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາ ຣຎ຺ເຎ, ຍຕ຺ຖ ປສ຺ເສ ຠຸຊງ຺ຄມໍ;

ທຫໂຣຕິ ນາວຊາເນຍ຺ຍ, ນ ນໍ ປຣິຠເວ ນໂຣ.

‘‘ອຸຈ຺ຈາວເຈຫິ ວຓ຺ເຓຫິ, ອຸຣໂຄ ຈຣຕິ ເຕຊສີ [ເຕຊສາ (ສີ. ກ.), ເຕຊສິ (ປີ. ກ.)];

ໂສ ອາສຊ຺ຊ ຑໍເສ ພາລໍ, ນຣໍ ນາຣິຎ຺ຈ ເອກທາ;

ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຣກ຺ຂໍ ຊີວິຕມຕ຺ຕໂນ.

‘‘ປຫູຕຠກ຺ຂໍ ຊາລິນໍ, ປາວກໍ ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນິໍ;

ທຫໂຣຕິ ນາວຊາເນຍ຺ຍ, ນ ນໍ ປຣິຠເວ ນໂຣ.

‘‘ລທ຺ຘາ ຫິ ໂສ ອຸປາທານໍ, ມຫາ ຫຸຕ຺ວານ ປາວໂກ;

ໂສ ອາສຊ຺ຊ ຑເຫ [ທເຫ] ພາລໍ, ນຣໍ ນາຣິຎ຺ຈ ເອກທາ;

ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຣກ຺ຂໍ ຊີວິຕມຕ຺ຕໂນ.

‘‘ວນໍ ຍທຄ຺ຄິ ຑຫຕິ [ທຫຕິ (ກ.)], ປາວໂກ ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນີ;

ຊາຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ປາໂຣຫາ, ອໂຫຣຕ຺ຕານມຈ຺ຈເຍ.

‘‘ຍຎ຺ຈ ໂຂ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂຸ ຑຫຕິ ເຕຊສາ;

ນ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ປສໂວ, ທາຍາທາ ວິນ຺ທເຣ ຘນໍ;

ອນປຈ຺ຈາ ອທາຍາທາ, ຕາລາວຕ຺ຖູ ຠວນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນ;

ຠຸຊງ຺ຄມໍ ປາວກຎ຺ຈ, ຂຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ຍສສ຺ສິນໍ;

ຠິກ຺ຂຸຎ຺ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ນໍ, ສມ຺ມເທວ ສມາຈເຣ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ [ນິກຸຊ຺ຊິຕໍ (?)] ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ; ເອວເມວໍ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໒. ປຸຣິສສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໓. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຜາສຸວິຫາຣາຍາ’’ຕິ?

‘‘ຕໂຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຜາສຸວິຫາຣາຍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ໂລໂຠ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຜາສຸວິຫາຣາຍ. ໂທໂສ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຜາສຸວິຫາຣາຍ. ໂມໂຫ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຜາສຸວິຫາຣາຍ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕໂຍ ປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຜາສຸວິຫາຣາຍາ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ…ເປ…

‘‘ໂລໂຠ ໂທໂສ ຈ ໂມໂຫ ຈ, ປຸຣິສໍ ປາປເຈຕສໍ;

ຫິໍສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາ, ຕຈສາຣໍວ ສມ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ [ສປ຺ຜລນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)].

໓. ຊຣາມຣຓສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໔. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຊາຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຊຣາມຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຊາຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຊຣາມຣຓາ. ເຍປິ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາ ອຑ຺ຒາ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕາ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓາ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎາ, ເຕສມ຺ປິ ຊາຕານໍ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຊຣາມຣຓາ. ເຍປິ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ…ເປ… ຄຫປຕິມຫາສາລາ ອຑ຺ຒາ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕາ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓາ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎາ, ເຕສມ຺ປິ ຊາຕານໍ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຊຣາມຣຓາ. ເຍປິ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ ກຕກຣຓີຍາ ໂອຫິຕຠາຣາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນາ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ປາຍໍ ກາໂຍ ເຠທນຘມ຺ໂມ ນິກ຺ເຂປນຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ…ເປ…

‘‘ຊີຣນ຺ຕິ ເວ ຣາຊຣຖາ ສຸຈິຕ຺ຕາ,

ອໂຖ ສຣີຣມ຺ປິ ຊຣໍ ອຸເປຕິ;

ສຕຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ນ ຊຣໍ ອຸເປຕິ,

ສນ຺ໂຕ ຫເວ ສພ຺ຠິ ປເວທຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

໔. ປິຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໕. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ເກສໍ ນຸ ໂຂ ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ, ເກສໍ ອປ຺ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ; ເຕສໍ ອປ຺ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ’. ກິຎ຺ຈາປິ ເຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ປິໂຍ ໂນ ອຕ຺ຕາ’ຕິ, ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ອປ຺ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຎ຺ຫິ ອປ຺ປິໂຍ ອປ຺ປິຍສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ເຕ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ກໂຣນ຺ຕິ; ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອປ຺ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ. ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ; ເຕສໍ ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ອປ຺ປິໂຍ ໂນ ອຕ຺ຕາ’ຕິ; ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຎ຺ຫິ ປິໂຍ ປິຍສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ເຕ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ກໂຣນ຺ຕິ; ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ! ເຍ ຫິ ເກຈິ, ມຫາຣາຊ, ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ; ເຕສໍ ອປ຺ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ປິໂຍ ໂນ ອຕ຺ຕາ’ຕິ, ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ອປ຺ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຎ຺ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອປ຺ປິໂຍ ອປ຺ປິຍສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ເຕ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ກໂຣນ຺ຕິ; ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອປ຺ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ. ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ, ມຫາຣາຊ, ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ; ເຕສໍ ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ອປ຺ປິໂຍ ໂນ ອຕ຺ຕາ’ຕິ; ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຎ຺ຫິ ມຫາຣາຊ, ປິໂຍ ປິຍສ຺ສ ກເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ເຕ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ກໂຣນ຺ຕິ; ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ປິໂຍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ…ເປ…

‘‘ອຕ຺ຕານຎ຺ເຈ ປິຍໍ ຊຎ຺ຎາ, ນ ນໍ ປາເປນ ສໍຍຸເຊ;

ນ ຫິ ຕໍ ສຸລຠໍ ໂຫຕິ, ສຸຂໍ ທຸກ຺ກຏກາຣິນາ.

‘‘ອນ຺ຕເກນາຘິປນ຺ນສ຺ສ, ຊຫໂຕ ມານຸສໍ ຠວໍ;

ກິຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ສກໍ ໂຫຕິ, ກິຎ຺ຈ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕິ;

ກິຎ຺ຈສ຺ສ ອນຸຄໍ ໂຫຕິ, ຉາຍາວ ອນປາຍິນີ [ອນຸປາຍິນີ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)].

‘‘ອຸໂຠ ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປາປຎ຺ຈ, ຍໍ ມຈ຺ໂຈ ກຸຣຸເຕ ອິຘ;

ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ສກໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ [ຕໍວ (?)] ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕິ;

ຕຎ຺ຈສ຺ສ [ຕໍວສ຺ສ (?)] ອນຸຄໍ ໂຫຕິ, ຉາຍາວ ອນປາຍິນີ.

‘‘ຕສ຺ມາ ກເຣຍ຺ຍ ກລ຺ຍາຓໍ, ນິຈຍໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ;

ປຸຎ຺ຎານິ ປຣໂລກສ຺ມິໍ, ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ປາຓິນ’’ນ຺ຕິ.

໕. ອຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໖. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ເກສໍ ນຸ ໂຂ ຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ, ເກສໍ ອຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ; ເຕສໍ ອຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຕ ຫຕ຺ຖິກາໂຍ ວາ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອສ຺ສກາໂຍ ວາ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຣຖກາໂຍ ວາ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ປຕ຺ຕິກາໂຍ ວາ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ; ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ອຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ພາຫິຣາ ເຫສາ ຣກ຺ຂາ, ເນສາ ຣກ຺ຂາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ; ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ. ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ; ເຕສໍ ຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຕ ເນວ ຫຕ຺ຖິກາໂຍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ນ ອສ຺ສກາໂຍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ນ ຣຖກາໂຍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ນ ປຕ຺ຕິກາໂຍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ; ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ເຫສາ ຣກ຺ຂາ, ເນສາ ຣກ຺ຂາ ພາຫິຣາ; ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ! ເຍ ຫິ ເກຈິ, ມຫາຣາຊ, ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ…ເປ… ເຕສໍ ອຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ພາຫິຣາ ເຫສາ, ມຫາຣາຊ, ຣກ຺ຂາ, ເນສາ ຣກ຺ຂາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ; ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ. ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ, ມຫາຣາຊ, ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ; ເຕສໍ ຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຕ ເນວ ຫຕ຺ຖິກາໂຍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ນ ອສ຺ສກາໂຍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ນ ຣຖກາໂຍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ນ ປຕ຺ຕິກາໂຍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ; ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ເຫສາ, ມຫາຣາຊ, ຣກ຺ຂາ, ເນສາ ຣກ຺ຂາ ພາຫິຣາ; ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຣກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ…ເປ…

‘‘ກາເຍນ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ວາຈາຍ ສໍວໂຣ;

ມນສາ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວໂຣ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວຸໂຕ ລຊ຺ຊີ, ຣກ຺ຂິໂຕຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

໖. ອປ຺ປກສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໗. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ອປ຺ປກາ ເຕ ສຕ຺ຕາ ໂລກສ຺ມິໍ ເຍ ອຸຬາເຣ ອຸຬາເຣ ໂຠເຄ ລຠິຕ຺ວາ ນ ເຈວ ມຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈ ປມຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈ ກາເມສຸ ເຄຘໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈ ສຕ຺ເຕສຸ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເອເຕວ ພຫຸຕຣາ ສຕ຺ຕາ ໂລກສ຺ມິໍ ເຍ ອຸຬາເຣ ອຸຬາເຣ ໂຠເຄ ລຠິຕ຺ວາ ມຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຈວ ປມຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຈ ກາເມສຸ ຈ ເຄຘໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ! ອປ຺ປກາ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕາ ໂລກສ຺ມິໍ, ເຍ ອຸຬາເຣ ອຸຬາເຣ ໂຠເຄ ລຠິຕ຺ວາ ນ ເຈວ ມຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈ ປມຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈ ກາເມສຸ ເຄຘໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈ ສຕ຺ເຕສຸ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເອເຕວ ພຫຸຕຣາ ສຕ຺ຕາ ໂລກສ຺ມິໍ, ເຍ ອຸຬາເຣ ອຸຬາເຣ ໂຠເຄ ລຠິຕ຺ວາ ມຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຈວ ປມຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ກາເມສຸ ຈ ເຄຘໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ…ເປ…

‘‘ສາຣຕ຺ຕາ ກາມໂຠເຄສຸ, ຄິທ຺ຘາ ກາເມສຸ ມຸຈ຺ຉິຕາ;

ອຕິສາຣໍ ນ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ມິຄາ ກູຏໍວ ໂອຑ຺ຑິຕໍ;

ປຈ຺ຉາສໍ ກຏຸກໍ ໂຫຕິ, ວິປາໂກ ຫິສ຺ສ ປາປໂກ’’ຕິ.

໗. ອຑ຺ຑກຣຓສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໘. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຑ຺ຑກຣເຓ [ອຕ຺ຖກຣເຓ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ນິສິນ຺ໂນ ປສ຺ສາມິ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາເລປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາເລປິ ຄຫປຕິມຫາສາເລປິ ອຑ຺ເຒ ມຫທ຺ຘເນ ມຫາໂຠເຄ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊເຕ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣເຓ ປຫູຕຘນຘຎ຺ເຎ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສນ຺ເຕ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອລໍ ທານິ ເມ ອຑ຺ຑກຣເຓນ, ຠທ຺ຣມຸໂຂ ທານິ ອຑ຺ຑກຣເຓນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.

‘‘(ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເອວເມຕໍ ມຫາຣາຊ!) [( ) ສີ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ] ເຍປິ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ຄຫປຕິມຫາສາລາ ອຑ຺ຒາ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕາ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓາ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎາ ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສນ຺ຕິ; ເຕສໍ ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ…ເປ…

‘‘ສາຣຕ຺ຕາ ກາມໂຠເຄສຸ, ຄິທ຺ຘາ ກາເມສຸ ມຸຈ຺ຉິຕາ;

ອຕິສາຣໍ ນ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ມຈ຺ຉາ ຂິປ຺ປໍວ ໂອຑ຺ຑິຕໍ;

ປຈ຺ຉາສໍ ກຏຸກໍ ໂຫຕິ, ວິປາໂກ ຫິສ຺ສ ປາປໂກ’’ຕິ.

໘. ມລ຺ລິກາສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໙. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ມລ຺ລິກາຍ ເທວິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸປຣິປາສາທວຣຄໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ມລ຺ລິກໍ ເທວິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເຕ, ມລ຺ລິເກ, ໂກຈຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕໂຣ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ ເມ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕໂຣ. ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕໂຣ’’ຕິ? ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂຂ, ມລ຺ລິເກ, ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕໂຣ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ປາສາທາ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ມລ຺ລິກາຍ ເທວິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸປຣິປາສາທວຣຄໂຕ ມລ຺ລິກໍ ເທວິໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເຕ, ມລ຺ລິເກ, ໂກຈຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕໂຣ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ມລ຺ລິກາ ເທວີ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ ເມ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕໂຣ. ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕໂຣ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ມລ຺ລິກໍ ເທວິໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂຂ, ມລ຺ລິເກ, ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕໂຣ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ສພ຺ພາ ທິສາ ອນຸປຣິຄມ຺ມ ເຈຕສາ,

ເນວຊ຺ຌຄາ ປິຍຕຣມຕ຺ຕນາ ກ຺ວຈິ;

ເອວໍ ປິໂຍ ປຸຖຸ ອຕ຺ຕາ ປເຣສໍ,

ຕສ຺ມາ ນ ຫິໍເສ ປຣມຕ຺ຕກາໂມ’’ຕິ.

໙. ຍຎ຺ຎສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໐. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ມຫາຍຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຈ ຈ ອຸສຠສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ວຈ຺ຉຕຣສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ວຈ຺ຉຕຣິສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ອຊສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ອຸຣພ຺ຠສຕານິ ຖູຓູປນີຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ. ເຍປິສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ທາສາຕິ ວາ ເປສ຺ສາຕິ ວາ ກມ຺ມກຣາຕິ ວາ, ເຕປິ ທຓ຺ຑຕຊ຺ຊິຕາ ຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ອສ຺ສຸມຸຂາ ຣຸທມານາ ປຣິກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ມຫາຍຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຈ ຈ ອຸສຠສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ວຈ຺ຉຕຣສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ວຈ຺ຉຕຣິສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ອຊສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ອຸຣພ຺ຠສຕານິ ຖູຓູປນີຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ. ເຍປິສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ທາສາຕິ ວາ ເປສ຺ສາຕິ ວາ ກມ຺ມກຣາຕິ ວາ, ເຕປິ ທຓ຺ຑຕຊ຺ຊິຕາ ຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ອສ຺ສຸມຸຂາ ຣຸທມານາ ປຣິກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ອສ຺ສເມຘໍ ປຸຣິສເມຘໍ, ສມ຺ມາປາສໍ ວາຊເປຍ຺ຍໍ ນິຣຄ຺ຄຬ຺ຫໍ;

ມຫາຍຎ຺ຎາ ມຫາຣມ຺ຠາ [ວາຊເປຍ຺ຍຸໍ; ນິຣຄ຺ຄຬໍ ມຫາຣມ຺ຠາ (ກ.)], ນ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ມຫປ຺ຜລາ.

‘‘ອເຊຬກາ ຈ ຄາໂວ ຈ, ວິວິຘາ ຍຕ຺ຖ ຫຎ຺ຎເຣ;

ນ ຕໍ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ຍຎ຺ຎໍ, ອຸປຍນ຺ຕິ ມເຫສິໂນ.

‘‘ເຍ ຈ ຍຎ຺ຎາ ນິຣາຣມ຺ຠາ, ຍຊນ຺ຕິ ອນຸກຸລໍ ສທາ;

ອເຊຬກາ ຈ ຄາໂວ ຈ, ວິວິຘາ ເນຕ຺ຖ ຫຎ຺ຎເຣ;

ເອຕໍ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ຍຎ຺ຎໍ, ອຸປຍນ຺ຕິ ມເຫສິໂນ.

‘‘ເອຕໍ ຍເຊຖ ເມຘາວີ, ເອໂສ ຍຎ຺ໂຎ ມຫປ຺ຜໂລ;

ເອຕຎ຺ຫິ ຍຊມານສ຺ສ, ເສຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ນ ປາປິໂຍ;

ຍຎ຺ໂຎ ຈ ວິປຸໂລ ໂຫຕິ, ປສີທນ຺ຕິ ຈ ເທວຕາ’’ຕິ.

໑໐. ພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຎ຺ຎາ ປເສນທິນາ ໂກສເລນ ມຫາຊນກາໂຍ ພນ຺ຘາປິໂຕ ໂຫຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຣຊ຺ຊູຫິ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອນ຺ທູຫິ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ສງ຺ຂລິກາຫິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ນ ຕໍ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນມາຫຸ ຘີຣາ,

ຍທາຍສໍ ທາຣຸຊໍ ປພ຺ພຊຎ຺ຈ;

ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ມຓິກຸຓ຺ຑເລສຸ,

ປຸຕ຺ເຕສຸ ທາເຣສຸ ຈ ຍາ ອເປກ຺ຂາ.

‘‘ເອຕໍ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນມາຫຸ ຘີຣາ,

ໂອຫາຣິນໍ ສິຖິລໍ ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈໍ;

ເອຕມ຺ປິ ເຉຕ຺ວານ ປຣິພ຺ພຊນ຺ຕິ,

ອນເປກ຺ຂິໂນ ກາມສຸຂໍ ປຫາຍາ’’ຕິ.

ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ທຫໂຣ ປຸຣິໂສ ຊຣາ, ປິຍໍ ອຕ຺ຕານຣກ຺ຂິໂຕ;

ອປ຺ປກາ ອຑ຺ຑກຣຓໍ, ມລ຺ລິກາ ຍຎ຺ຎພນ຺ຘນນ຺ຕິ.

໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສຕ຺ຕຊຏິລສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຕ຺ຕ ຈ ຊຏິລາ ສຕ຺ຕ ຈ ນິຄຓ຺ຐາ ສຕ຺ຕ ຈ ອເຈລກາ ສຕ຺ຕ ຈ ເອກສາຏກາ ສຕ຺ຕ ຈ ປຣິພ຺ພາຊກາ ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉນຂໂລມາ ຂາຣິວິວິຘມາທາຍ [ຂາຣິວິຘໍ ອາທາຍ (ປີ.) ທີ. ນິ. ໑.໒໘໐ ຕທຏ຺ຐກຖາປິ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ປຖວິຍໍ ນິຫນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ສຕ຺ຕ ຈ ຊຏິລາ ສຕ຺ຕ ຈ ນິຄຓ຺ຐາ ສຕ຺ຕ ຈ ອເຈລກາ ສຕ຺ຕ ຈ ເອກສາຏກາ ສຕ຺ຕ ຈ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ນາມໍ ສາເວສິ – ‘‘ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປເສນທິ ໂກສໂລ…ເປ… ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປເສນທິ ໂກສໂລ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ຊຏິເລສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ນິຄຓ຺ເຐສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ອເຈລເກສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ເອກສາຏເກສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຈ ປຣິພ຺ພາຊເກສຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ ເອເຕ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕຣາ’’ຕິ.

‘‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ຄິຫິນາ ກາມໂຠຄິນາ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ເຕນ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ເຕນ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍນ຺ເຕນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ເຕນ – ‘ອິເມ ວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ອິເມ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ນາ’’’ຕິ.

‘‘ສໍວາເສນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສໍໂວຫາເຣນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ອາປທາສຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສາກຈ຺ຉາຍ, ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ ຠນ຺ເຕ! ຍາວ ສຸຠາສິຕມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ – ‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ຄິຫິນາ ກາມໂຠຄິນາ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ເຕນ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ເຕນ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍນ຺ເຕນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ເຕນ – ອິເມ ວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ອິເມ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ນາ’ຕິ. ສໍວາເສນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສໍໂວຫາເຣນ ໂຂ ມຫາຣາຊ, ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ອາປທາສຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ສາກຈ຺ຉາຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ນ ອິຕ຺ຕຣໍ; ມນສິກໂຣຕາ, ໂນ ອມນສິກໂຣຕາ; ປຎ຺ຎວຕາ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນາ’’ຕິ.

‘‘ເອເຕ, ຠນ຺ເຕ, ມມ ປຸຣິສາ ຈຣາ ໂອຈຣກາ ຊນປທໍ ໂອຈຣິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕຫິ ປຐມໍ ໂອຈິຓ຺ຓໍ ອຫໍ ປຈ຺ຉາ ໂອສາປຍິສ຺ສາມິ [ໂອຍາຍິສ຺ສາມິ (ສີ.), ໂອຫຍິສ຺ສາມິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ອິທານິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ປວາເຫຕ຺ວາ ສຸນ຺ຫາຕາ ສຸວິລິຕ຺ຕາ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສູ ໂອທາຕວຕ຺ຖາ [ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນາ (ສີ.)] ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ນ ວຓ຺ຓຣູເປນ ນໂຣ ສຸຊາໂນ,

ນ ວິສ຺ສເສ ອິຕ຺ຕຣທສ຺ສເນນ;

ສຸສຎ຺ຎຕານຎ຺ຫິ ວິຍຎ຺ຊເນນ,

ອສຎ຺ຎຕາ ໂລກມິມໍ ຈຣນ຺ຕິ.

‘‘ປຕິຣູປໂກ ມຕ຺ຕິກາກຸຓ຺ຑໂລວ,

ໂລຫຑ຺ຒມາໂສວ ສຸວຓ຺ຓຉນ຺ໂນ;

ຈຣນ຺ຕິ ໂລເກ [ເອເກ (ສີ. ປີ.)] ປຣິວາຣຉນ຺ນາ,

ອນ຺ໂຕ ອສຸທ຺ຘາ ພຫິ ໂສຠມານາ’’ຕິ.

໒. ປຎ຺ຈຣາຊສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໓. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ປເສນທິປມຸຂານໍ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕານໍ ສມງ຺ຄີຠູຕານໍ ປຣິຈາຣຍມານານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ? ຕຕ຺ເຣກຈ຺ເຈ [ຕຕ຺ເຣເກ (ສີ. ປີ.)] ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຣູປາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ສທ຺ທາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຄນ຺ຘາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຣສາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ຍໂຕ ໂຂ ເຕ ຣາຊາໂນ ນາສກ຺ຂິໍສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ.

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຕ ຣາຊາໂນ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍາມ, ມາຣິສາ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມ. ຍຖາ ໂນ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ [ຘາເຣຍ຺ຍາມາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ‘‘ເອວໍ, ມາຣິສາ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຣາຊາໂນ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ປຎ຺ຈ ຣາຊາໂນ ປເສນທິປມຸຂາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕານໍ ສມງ຺ຄີຠູຕານໍ ປຣິຈາຣຍມານານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ? ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຣູປາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ສທ຺ທາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຄນ຺ຘາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຣສາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’ນ຺ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກາມານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ມນາປປຣິຍນ຺ຕໍ ຂ຺ວາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ວທາມິ. ເຕວ [ເຕ ຈ (ສີ. ປີ. ກ.), ເຍ ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ມຫາຣາຊ, ຣູປາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕວ [ເຕ ຈ (ສີ. ປີ. ກ.)] ຣູປາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍຫິ ຈ ໂຍ ຣູເປຫິ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ, ໂສ ເຕຫິ ຣູເປຫິ ອຎ຺ຎໍ ຣູປໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຣູປາ ປຣມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຣູປາ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ເຕວ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ທາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕວ ສທ຺ທາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍຫິ ຈ ໂຍ ສທ຺ເທຫິ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ, ໂສ ເຕຫິ ສທ຺ເທຫິ ອຎ຺ຎໍ ສທ຺ທໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ສທ຺ທາ ປຣມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ສທ຺ທາ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ເຕວ, ມຫາຣາຊ, ຄນ຺ຘາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕວ ຄນ຺ຘາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍຫິ ຈ ໂຍ ຄນ຺ເຘຫິ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ, ໂສ ເຕຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ອຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຘໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘາ ປຣມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘາ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ເຕວ, ມຫາຣາຊ, ຣສາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕວ ຣສາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍຫິ ຈ ໂຍ ຣເສຫິ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ, ໂສ ເຕຫິ ຣເສຫິ ອຎ຺ຎໍ ຣສໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຣສາ ປຣມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຣສາ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ເຕວ, ມຫາຣາຊ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕວ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍຫິ ຈ ໂຍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ, ໂສ ເຕຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອຎ຺ຎໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ປຣມາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຈນ຺ທນງ຺ຄລິໂກ ອຸປາສໂກ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຈນ຺ທນງ຺ຄລິໂກ ອຸປາສໂກ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຠາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ປຏິຠາຕິ ມໍ ສຸຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ ຈນ຺ທນງ຺ຄລິກາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ.

ອຖ ໂຂ ຈນ຺ທນງ຺ຄລິໂກ ອຸປາສໂກ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຕທນຸຣູປາຍ ຄາຖາຍ ອຠິຕ຺ຖວິ –

‘‘ປທຸມໍ ຍຖາ ໂກກນທໍ ສຸຄນ຺ຘໍ,

ປາໂຕ ສິຍາ ຜຸລ຺ລມວີຕຄນ຺ຘໍ;

ອງ຺ຄີຣສໍ ປສ຺ສ ວິໂຣຈມານໍ,

ຕປນ຺ຕມາທິຈ຺ຈມິວນ຺ຕລິກ຺ເຂ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ປຎ຺ຈ ຣາຊາໂນ ຈນ຺ທນງ຺ຄລິກໍ ອຸປາສກໍ ປຎ຺ຈຫິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄຫິ ອຈ຺ຉາເທສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຈນ຺ທນງ຺ຄລິໂກ ອຸປາສໂກ ເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຈ຺ຉາເທສີຕິ.

໓. ໂທຓປາກສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໔. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ໂທຓປາກກຸຣໍ [ໂທຓປາກສຸທໍ (ສີ.), ໂທຓປາກໍ ສຸທໍ (ປີ.)] ຠຸຎ຺ຊຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຸຕ຺ຕາວີ ມຫສ຺ສາສີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ມຫສ຺ສາສິໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ມນຸຊສ຺ສ ສທາ ສຕີມໂຕ,

ມຕ຺ຕໍ ຊານໂຕ ລທ຺ຘໂຠຊເນ;