໓. ປຸຓ຺ໂຓວາທສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ໂອວາເທນ ໂອວທຕຸ, ຍມຫໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິນນ຺ທຕິ ອຠິວທຕິ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອຠິນນ຺ທໂຕ ອຠິວທໂຕ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນນ຺ທີ [ນນ຺ທິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ‘ນນ຺ທີສມຸທຍາ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ, ປຸຓ຺ຓາ’ຕິ ວທາມິ.

‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິນນ຺ທຕິ ອຠິວທຕິ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອຠິນນ຺ທໂຕ ອຠິວທໂຕ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນນ຺ທີ. ‘ນນ຺ທີສມຸທຍາ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ, ປຸຓ຺ຓາ’ຕິ ວທາມິ.

‘‘ສນ຺ຕິ ຈ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນາຠິນນ຺ທຕິ ນາຠິວທຕິ ນາຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອນຠິນນ຺ທໂຕ ອນຠິວທໂຕ ອນຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ ນນ຺ທີ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ‘ນນ຺ທີນິໂຣຘາ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ, ປຸຓ຺ຓາ’ຕິ ວທາມິ.

‘‘ສນ຺ຕິ ຈ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນາຠິນນ຺ທຕິ ນາຠິວທຕິ ນາຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອນຠິນນ຺ທໂຕ ອນຠິວທໂຕ ອນຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ ນນ຺ທີ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ‘ນນ຺ທີນິໂຣຘາ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ, ປຸຓ຺ຓາ’ຕິ ວທາມິ.

‘‘ອິມິນາ ຈ ຕ຺ວໍ ປຸຓ຺ຓ, ມຍາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ ກຕຣສ຺ມິໍ ຊນປເທ ວິຫຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ອິມິນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ, ອຕ຺ຖິ ສຸນາປຣນ຺ໂຕ ນາມ ຊນປໂທ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໓໙໖. ‘‘ຈຓ຺ຑາ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ; ຜຣຸສາ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ. ສເຈ ຕໍ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ອກ຺ໂກສິສ຺ສນ຺ຕິ ປຣິຠາສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ອກ຺ໂກສິສ຺ສນ຺ຕິ ປຣິຠາສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຠທ຺ທກາ [ຠທ຺ຣກາ (ກ.)] ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ສຸຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ຍໍ ເມ ນຍິເມ ປາຓິນາ ປຫາຣໍ ເທນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ [ເອວມ຺ເມຕ຺ຖ (?)], ຠຄວາ, ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວເມຕ຺ຖ, ສຸຄຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ປາຓິນາ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ປາຓິນາ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ສຸຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ຍໍ ເມ ນຍິເມ ເລຑ຺ຑຸນາ ປຫາຣໍ ເທນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ, ຠຄວາ, ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວເມຕ຺ຖ, ສຸຄຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ເລຑ຺ຑຸນາ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ເລຑ຺ຑຸນາ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ສຸຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ຍໍ ເມ ນຍິເມ ທຓ຺ເຑນ ປຫາຣໍ ເທນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ, ຠຄວາ, ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວເມຕ຺ຖ, ສຸຄຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ທຓ຺ເຑນ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ທຓ຺ເຑນ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ສຸຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ຍໍ ເມ ນຍິເມ ສຕ຺ເຖນ ປຫາຣໍ ເທນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ, ຠຄວາ, ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວເມຕ຺ຖ, ສຸຄຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ສຕ຺ເຖນ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ສຕ຺ເຖນ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ສຸຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ຍໍ ມໍ [ຍໍ ເມ (ສີ. ປີ. ກ.)] ນຍິເມ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ, ຠຄວາ, ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວເມຕ຺ຖ, ສຸຄຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ຕໍ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອຏ຺ຏີຍມານາ ຫຣາຍມານາ ຊິຄຸຈ຺ຉມານາ ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ. ຕໍ ເມ ອິທໍ ອປຣິຍິຏ຺ຐໍເຍວ ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ລທ຺ຘ’ນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ, ຠຄວາ, ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວເມຕ຺ຖ, ສຸຄຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ປຸຓ຺ຓ! ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ປຸຓ຺ຓ, ອິມິນາ ທມູປສເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸນາປຣນ຺ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ວິຫຣິຕຸໍ. ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ປຸຓ຺ຓ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

໓໙໗. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສຸນາປຣນ຺ໂຕ ຊນປໂທ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສຸນາປຣນ຺ໂຕ ຊນປໂທ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ສຸນາປຣນ຺ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ເຕເນວນ຺ຕຣວສ຺ເສນ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ອຸປາສກສຕານິ ປຏິເວເທສິ [ປຏິປາເທສິ (ສີ. ປີ.), ປຏິເທເສສິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ເຕເນວນ຺ຕຣວສ຺ເສນ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ອຸປາສິກສຕານິ ປຏິເວເທສິ, ເຕເນວນ຺ຕຣວສ຺ເສນ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉາກາສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ອປເຣນ ສມເຍນ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ ໂສ ກາລງ຺ກໂຕ. ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ? ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຓ຺ໂຓ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈປາທິ [ສຈ຺ຈວາທີ ຘມ຺ມວາທີ (ກ.)] ຘມ຺ມສ຺ສານຸຘມ຺ມໍ, ນ ຈ ມໍ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ ວິເຫເຐສິ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຓ຺ໂຓ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ປຸຓ຺ໂຓວາທສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.