໕. ສຬາຍຕນວຄ຺ໂຄ

໑. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກວາທສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫິ [ວນ຺ທາຫິ ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕສຸ ປນ ນຕ຺ຖິ] – ‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເຍນ ຈາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫິ [ວນ຺ທາຫິ ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕສຸ ປນ ນຕ຺ຖິ] – ‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’’ຕິ. ເຍນ ຈາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ; ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

໓໘໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ? ກຈ຺ຈິ ເຕ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ; ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ?

‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕິຓ຺ເຫນ ສິຂເຣນ ມຸທ຺ຘນິ [ມຸທ຺ຘານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຠິມຕ຺ເຖຍ຺ຍ [ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ (ສີ. ປີ.)]; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ມຸທ຺ຘນິ [ໂອຫນນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອູຫນນ຺ຕິ [ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ສີລໍ ປຣິກນ຺ຕນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ທຬ຺ເຫນ ວຣຕ຺ຕຂຓ຺ເຑນ ສີເສ ສີສເວຐໍ ທເທຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ສີເສ ສີສເວທນາ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທກ຺ໂຂ ໂຄຆາຕໂກ ວາ ໂຄຆາຕກນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ຕນ຺ຕິ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ທຸພ຺ພລຕຣໍ ປຸຣິສໍ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ສນ຺ຕາເປຍ຺ຍຸໍ, ສມ຺ປຣິຕາເປຍ຺ຍຸໍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຘິມຕ຺ໂຕ ກາຍສ຺ມິໍ ຑາໂຫ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’ຕິ.

໓໘໕. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຈກ຺ຂຸນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ໂສຕໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ໂສຕນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຆານໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຆານນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຊິວ຺ຫໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຊິວ຺ຫານິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ກາຍໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ກາຍນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ມນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ມໂນນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຣູປໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຣູປນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ສທ຺ທໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ…ເປ… ນ ຄນ຺ຘໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຣສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຘມ຺ມໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ ນ ຈ ເມ ຘມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ ນ ຈ ເມ ມໂນວິຎ຺ຎາຓນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ໂສຕສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຆານສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຊິວ຺ຫາສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ກາຍສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາເວທນານິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ໂສຕສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຆານສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ຊິວ຺ຫາສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ກາຍສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊາເວທນານິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໓໘໖. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ປຖວີຘາຕຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ປຖວີຘາຕຸນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ອາໂປຘາຕຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ວາໂຍຘາຕຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ອາກາສຘາຕຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ຣູປໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຣູປນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເວທນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ສຎ຺ຎໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ສງ຺ຂາເຣ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ວິຎ຺ຎາຓນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ… ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ ນ ຈ ເມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ອິຘໂລກໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ອິຘໂລກນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ປຣໂລກໍ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ປຣໂລກນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍມ຺ປິ ເມ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸປຣິເຍສິຕໍ ອນຸຈຣິຕໍ ມນສາ ຕມ຺ປິ ນ ອຸປາທິຍິສ຺ສາມິ, ນ ຈ ເມ ຕໍນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໓໘໗. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ປໂຣທິ, ອສ຺ສູນິ ປວຕ຺ເຕສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂອລີຍສິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ສໍສີທສິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕີ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ໂອລີຍາມິ, ນປິ ສໍສີທາມິ; ອປິ ຈ ເມ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຖາ ປຍິຣຸປາສິໂຕ ມໂນຠາວນີຍາ ຈ ຠິກ຺ຂູ; ນ ຈ ເມ ເອວຣູປີ ຘມ຺ມີ ກຖາ ສຸຕປຸພ຺ພາ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຄິຫີນໍ ໂອທາຕວສນານໍ ເອວຣູປີ ຘມ຺ມີ ກຖາ ປຏິຠາຕິ; ປພ຺ພຊິຕານໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ເອວຣູປີ ຘມ຺ມີ ກຖາ ປຏິຠາຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຄິຫີນມ຺ປິ ໂອທາຕວສນານໍ ເອວຣູປີ ຘມ຺ມີ ກຖາ ປຏິຠາຕຸ. ສນ຺ຕິ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ, ອສ຺ສວນຕາ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ; ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕາໂຣ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ, ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ຈ ອານນ຺ເທ, ກາລມກາສິ ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓ ເກວລກປ຺ປໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອິທຎ຺ຫິ ຕໍ ເຊຕວນໍ, ອິສິສງ຺ຆນິເສວິຕໍ;

ອາວຸຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຣາເຊນ, ປີຕິສຎ຺ຊນນໍ ມມ.

‘‘ກມ຺ມໍ ວິຊ຺ຊາ ຈ ຘມ຺ໂມ ຈ, ສີລໍ ຊີວິຕມຸຕ຺ຕມໍ;

ເອເຕນ ມຈ຺ຈາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ໂຄຕ຺ເຕນ ຘເນນ ວາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນ;

ໂຍນິໂສ ວິຈິເນ ຘມ຺ມໍ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕວ ປຎ຺ຎາຍ, ສີເລນ ອຸປສເມນ;

ໂຍປິ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ເອຕາວປຣໂມ ສິຍາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ສມນຸຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ສມນຸຎ຺ໂຎ ເມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ.

໓໘໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ໂຓ ເກວລກປ຺ປໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອິທຎ຺ຫິ ຕໍ ເຊຕວນໍ, ອິສິສງ຺ຆນິເສວິຕໍ;

ອາວຸຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຣາເຊນ, ປີຕິສຎ຺ຊນນໍ ມມ.

‘‘ກມ຺ມໍ ວິຊ຺ຊາ ຈ ຘມ຺ໂມ ຈ, ສີລໍ ຊີວິຕມຸຕ຺ຕມໍ;

ເອເຕນ ມຈ຺ຈາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ໂຄຕ຺ເຕນ ຘເນນ ວາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນ;

ໂຍນິໂສ ວິຈິເນ ຘມ຺ມໍ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕວ ປຎ຺ຎາຍ, ສີເລນ ອຸປສເມນ;

ໂຍປິ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ເອຕາວປຣໂມ ສິຍາ’’ຕິ.

‘‘ອິທມໂວຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ‘ສມນຸຎ຺ໂຎ ເມ ສຕ຺ຖາ’ຕິ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂສ ຫິ ນູນ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ເຕ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ອໂຫສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ອານນ຺ທ! ຍາວຕກໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕກ຺ກາຍ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ຕໍ ຕຍາ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ໂສ, ອານນ຺ທ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກວາທສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.

໒. ຉນ຺ໂນວາທສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາຈຸນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມາ ຈ ຉນ຺ໂນ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາຈຸນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາຈຸນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍາມາວຸໂສ ຈຸນ຺ທ, ເຍນາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ ຄິລານປຸຈ຺ຉກາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາຈຸນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາຈຸນ຺ໂທ ເຍນາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ຉນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຉນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ? ກຈ຺ຈິ ເຕ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ; ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ?

‘‘ນ ເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕິຓ຺ເຫນ ສິຂເຣນ ມຸທ຺ຘນິ ອຠິມຕ຺ເຖຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ມຸທ຺ຘນິ ອູຫນນ຺ຕິ. ນ ເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ທຬ຺ເຫນ ວຣຕ຺ຕກ຺ຂຓ຺ເຑນ ສີເສ ສີສເວຐໍ ທເທຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ສີເສ ສີສເວທນາ. ນ ເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທກ຺ໂຂ ໂຄຆາຕໂກ ວາ ໂຄຆາຕກນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ຕນ຺ຕິ. ນ ເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ທຸພ຺ພລຕຣໍ ປຸຣິສໍ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ສນ຺ຕາເປຍ຺ຍຸໍ ສມ຺ປຣິຕາເປຍ຺ຍຸໍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຘິມຕ຺ໂຕ ກາຍສ຺ມິໍ ຑາໂຫ. ນ ເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ. ສຕ຺ຖໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາຫຣິສ຺ສາມິ, ນາວກງ຺ຂາມິ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ.

໓໙໐. ‘‘ມາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ສຕ຺ຖໍ ອາຫເຣສິ. ຍາເປຕາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ. ຍາເປນ຺ຕໍ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຉນ຺ນໍ ອິຈ຺ຉາມ. ສເຈ ອາຍສ຺ມໂຕ ຉນ຺ນສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ, ອຫໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຉນ຺ນສ຺ສ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ປຣິເຍສິສ຺ສາມິ. ສເຈ ອາຍສ຺ມໂຕ ຉນ຺ນສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ສປ຺ປາຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ອຫໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຉນ຺ນສ຺ສ ສປ຺ປາຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ປຣິເຍສິສ຺ສາມິ. ສເຈ ອາຍສ຺ມໂຕ ຉນ຺ນສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ປຕິຣູປາ ອຸປຏ຺ຐາກາ, ອຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຉນ຺ນໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ. ມາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ສຕ຺ຖໍ ອາຫເຣສິ. ຍາເປຕາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ. ຍາເປນ຺ຕໍ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຉນ຺ນໍ ອິຈ຺ຉາມາ’’ຕິ.

‘‘ນປິ ເມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນຕ຺ຖິ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ; ນປິ ເມ ນຕ຺ຖິ ສປ຺ປາຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ; ນປິ ເມ ນຕ຺ຖິ ປຕິຣູປາ ອຸປຏ຺ຐາກາ; ອປິ ຈາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ເມ ສຕ຺ຖາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ມນາເປເນວ ໂນ ອມນາເປນ. ເອຕຎ຺ຫິ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສາວກສ຺ສ ປຕິຣູປໍ ຍໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິຈເຣຍ຺ຍ ມນາເປເນວ ໂນ ອມນາເປນ. ‘ອນຸປວຊ຺ຊໍ ຉນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖໍ ອາຫຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ເອວເມຕໍ [ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ (ກ.)], ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຘາເຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຉນ຺ນໍ ກຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ, ສເຈ ອາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸຕ຺ວາ ເວທິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໓໙໑. ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສສິ? ໂສຕໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ຆານໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ… ຊິວ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ … ກາຍໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ… ມນໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ?

‘‘ຈກ຺ຂຸໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ໂສຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ…ເປ… ຆານໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ… ຊິວ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ… ກາຍໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ… ມນໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໓໙໒. ‘‘ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກິໍ ທິສ຺ວາ ກິໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ຈກ຺ຂຸໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສສິ? ໂສຕສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓ … ຆານສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ຆານວິຎ຺ຎາເຓ… ຊິວ຺ຫາຍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາເຓ… ກາຍສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ກາຍວິຎ຺ຎາເຓ… ມນສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ມໂນວິຎ຺ຎາເຓ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກິໍ ທິສ຺ວາ ກິໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ມນໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ?

‘‘ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ນິໂຣຘໍ ທິສ຺ວາ ນິໂຣຘໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ຈກ຺ຂຸໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ໂສຕສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓ… ຆານສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຆານວິຎ຺ຎາເຓ… ຊິວ຺ຫາຍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາເຓ… ກາຍສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກາຍວິຎ຺ຎາເຓ… ມນສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມໂນວິຎ຺ຎາເຓ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ນິໂຣຘໍ ທິສ຺ວາ ນິໂຣຘໍ ອຠິຎ຺ຎາ ມນໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໓໙໓. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ມຫາຈຸນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຉນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ [ວຈນໍ (ສີ.)], ນິຈ຺ຈກປ຺ປໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ – ‘ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຈລິຕໍ, ອນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຈລິຕໍ ນຕ຺ຖິ. ຈລິເຕ ອສຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິ, ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສຕິ ນຕິ ນ ໂຫຕິ. ນຕິຍາ ອສຕິ ອາຄຕິຄຕິ ນ ໂຫຕິ. ອາຄຕິຄຕິຍາ ອສຕິ ຈຸຕູປປາໂຕ ນ ໂຫຕິ. ຈຸຕູປປາເຕ ອສຕິ ເນວິຘ ນ ຫຸຣໍ ນ ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນ. ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາຈຸນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຉນ຺ນໍ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

໓໙໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ຈ ມຫາຈຸນ຺ເທ ສຕ຺ຖໍ ອາຫເຣສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຉນ຺ເນນ ສຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕໍ. ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ? ‘‘ນນຸ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຉນ຺ເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສມ຺ມຸຂາເຍວ ອນຸປວຊ຺ຊຕາ ພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຊິຣໍ [ປປ຺ປຊິຕຎ຺ຫິຕໍ (ກ.), ອຸປວຊ຺ຊິຕໍ (ກ.), ປຸພ຺ພວິຊ຺ຊນໍ, ປຸພ຺ພວິຊ຺ຌນໍ, ປຸພ຺ພວິຈິຣໍ (ສໍຍຸຕ຺ຕເກ)] ນາມ ວຊ຺ຊິຄາໂມ. ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມໂຕ ຉນ຺ນສ຺ສ ມິຕ຺ຕກຸລານິ ສຸຫຊ຺ຊກຸລານິ ອຸປວຊ຺ຊກຸລານີ’’ຕິ. ‘‘ໂຫນ຺ຕິ [ໂປສນ຺ຕິ (ກ.)] ເຫເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຉນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມິຕ຺ຕກຸລານິ ສຸຫຊ຺ຊກຸລານິ ອຸປວຊ຺ຊກຸລານິ. ນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘ສອຸປວຊ຺ໂຊ’ຕິ ວທາມິ. ໂຍ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິມຎ຺ຈ ກາຍໍ ນິກ຺ຂິປຕິ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ກາຍໍ ອຸປາທິຍຕິ ຕມຫໍ ‘ສອຸປວຊ຺ໂຊ’ຕິ ວທາມິ. ຕໍ ຉນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນຕ຺ຖິ. ‘ອນຸປວຊ຺ໂຊ ຉນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖໍ ອາຫເຣສີ’ຕິ ເອວເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຘາເຣຫີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ຉນ຺ໂນວາທສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຸຓ຺ໂຓວາທສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ໂອວາເທນ ໂອວທຕຸ, ຍມຫໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິນນ຺ທຕິ ອຠິວທຕິ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອຠິນນ຺ທໂຕ ອຠິວທໂຕ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນນ຺ທີ [ນນ຺ທິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ‘ນນ຺ທີສມຸທຍາ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ, ປຸຓ຺ຓາ’ຕິ ວທາມິ.

‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິນນ຺ທຕິ ອຠິວທຕິ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອຠິນນ຺ທໂຕ ອຠິວທໂຕ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນນ຺ທີ. ‘ນນ຺ທີສມຸທຍາ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ, ປຸຓ຺ຓາ’ຕິ ວທາມິ.

‘‘ສນ຺ຕິ ຈ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນາຠິນນ຺ທຕິ ນາຠິວທຕິ ນາຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອນຠິນນ຺ທໂຕ ອນຠິວທໂຕ ອນຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ ນນ຺ທີ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ‘ນນ຺ທີນິໂຣຘາ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ, ປຸຓ຺ຓາ’ຕິ ວທາມິ.

‘‘ສນ຺ຕິ ຈ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນາຠິນນ຺ທຕິ ນາຠິວທຕິ ນາຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອນຠິນນ຺ທໂຕ ອນຠິວທໂຕ ອນຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ ນນ຺ທີ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ‘ນນ຺ທີນິໂຣຘາ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ, ປຸຓ຺ຓາ’ຕິ ວທາມິ.

‘‘ອິມິນາ ຈ ຕ຺ວໍ ປຸຓ຺ຓ, ມຍາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ ກຕຣສ຺ມິໍ ຊນປເທ ວິຫຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ອິມິນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ, ອຕ຺ຖິ ສຸນາປຣນ຺ໂຕ ນາມ ຊນປໂທ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໓໙໖. ‘‘ຈຓ຺ຑາ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ; ຜຣຸສາ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ. ສເຈ ຕໍ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ອກ຺ໂກສິສ຺ສນ຺ຕິ ປຣິຠາສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ອກ຺ໂກສິສ຺ສນ຺ຕິ ປຣິຠາສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຠທ຺ທກາ [ຠທ຺ຣກາ (ກ.)] ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ສຸຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ຍໍ ເມ ນຍິເມ ປາຓິນາ ປຫາຣໍ ເທນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ [ເອວມ຺ເມຕ຺ຖ (?)], ຠຄວາ, ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວເມຕ຺ຖ, ສຸຄຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ປາຓິນາ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ປາຓິນາ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ສຸຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ຍໍ ເມ ນຍິເມ ເລຑ຺ຑຸນາ ປຫາຣໍ ເທນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ, ຠຄວາ, ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວເມຕ຺ຖ, ສຸຄຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ເລຑ຺ຑຸນາ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ເລຑ຺ຑຸນາ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ສຸຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ຍໍ ເມ ນຍິເມ ທຓ຺ເຑນ ປຫາຣໍ ເທນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ, ຠຄວາ, ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວເມຕ຺ຖ, ສຸຄຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ທຓ຺ເຑນ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ທຓ຺ເຑນ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ສຸຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ຍໍ ເມ ນຍິເມ ສຕ຺ເຖນ ປຫາຣໍ ເທນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ, ຠຄວາ, ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວເມຕ຺ຖ, ສຸຄຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ສຕ຺ເຖນ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ສຕ຺ເຖນ ປຫາຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ສຸຠທ຺ທກາ ວຕິເມ ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ, ຍໍ ມໍ [ຍໍ ເມ (ສີ. ປີ. ກ.)] ນຍິເມ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ, ຠຄວາ, ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວເມຕ຺ຖ, ສຸຄຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ຕໍ, ປຸຓ຺ຓ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ເຕ, ປຸຓ຺ຓ, ກິນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຸນາປຣນ຺ຕກາ ມນຸສ຺ສາ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອຏ຺ຏີຍມານາ ຫຣາຍມານາ ຊິຄຸຈ຺ຉມານາ ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ. ຕໍ ເມ ອິທໍ ອປຣິຍິຏ຺ຐໍເຍວ ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ລທ຺ຘ’ນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ, ຠຄວາ, ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວເມຕ຺ຖ, ສຸຄຕ, ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ປຸຓ຺ຓ! ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ປຸຓ຺ຓ, ອິມິນາ ທມູປສເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸນາປຣນ຺ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ວິຫຣິຕຸໍ. ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ປຸຓ຺ຓ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

໓໙໗. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສຸນາປຣນ຺ໂຕ ຊນປໂທ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສຸນາປຣນ຺ໂຕ ຊນປໂທ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ສຸນາປຣນ຺ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ເຕເນວນ຺ຕຣວສ຺ເສນ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ອຸປາສກສຕານິ ປຏິເວເທສິ [ປຏິປາເທສິ (ສີ. ປີ.), ປຏິເທເສສິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ເຕເນວນ຺ຕຣວສ຺ເສນ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ອຸປາສິກສຕານິ ປຏິເວເທສິ, ເຕເນວນ຺ຕຣວສ຺ເສນ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉາກາສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ອປເຣນ ສມເຍນ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ ໂສ ກາລງ຺ກໂຕ. ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ? ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຓ຺ໂຓ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈປາທິ [ສຈ຺ຈວາທີ ຘມ຺ມວາທີ (ກ.)] ຘມ຺ມສ຺ສານຸຘມ຺ມໍ, ນ ຈ ມໍ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ ວິເຫເຐສິ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຓ຺ໂຓ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ປຸຓ຺ໂຓວາທສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ນນ຺ທໂກວາທສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸນິສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂອວທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ; ອນຸສາສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ; ກໂຣຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖ’’ນ຺ຕິ [ຘມ຺ມິກຖນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)].

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕິ ປຣິຍາເຍນ. ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ນ ອິຈ຺ຉຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ ປຣິຍາເຍນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອຊ຺ຊ ປຣິຍາໂຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິ? ‘‘ສພ຺ເພເຫວ, ຠນ຺ເຕ, ກໂຕ [ນນ຺ທກສ຺ສ ຠນ຺ເຕ (ສີ. ປີ.)] ປຣິຍາໂຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ ປຣິຍາເຍນ. ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ນ ອິຈ຺ຉຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂອວທ, ນນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ; ອນຸສາສ, ນນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ; ກໂຣຫິ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕທຸຕິໂຍ ເຍນ ຣາຊກາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ, ອຸທກຎ຺ຈ ປາທານໍ ອຸປຏ຺ຐເປສຸໍ. ນິສີທິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ. ຕາປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິປຸຈ຺ຉກຖາ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ຠວິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຊານນ຺ຕີຫິ – ‘ອາຊານາມາ’ ຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ, ນ ອາຊານນ຺ຕີຫິ – ‘ນ ອາຊານາມາ’ ຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ຍສ຺ສາ ວາ ປນສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ ອຫເມວ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ; ອິມສ຺ສ ກ຺ວຕ຺ໂຖ’’’ຕິ? ‘‘ເອຕ຺ຕເກນປິ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ນນ຺ທກສ຺ສ ອຕ຺ຕມນາ ອຠິຣທ຺ຘາ [ອຠິນນ຺ທາມ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຍໍ ໂນ ອຍ຺ໂຍ ນນ຺ທໂກ ປວາເຣຕີ’’ຕິ.

໓໙໙. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠຄິນິໂຍ, ຈກ຺ຂຸ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠຄິນິໂຍ, ໂສຕໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ຆານໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’… ‘‘ຊິວ຺ຫາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’… ‘‘ກາໂຍ ນິຈ຺ໂຈ ວາ ອນິຈ຺ໂຈ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ໂຈ, ຠນ຺ເຕ’’… ‘‘ມໂນ ນິຈ຺ໂຈ ວາ ອນິຈ຺ໂຈ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ໂຈ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂນ ເອຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ – ‘ອິຕິປິເມ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ອາຍຕນາ ອນິຈ຺ຈາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ຠຄິນິໂຍ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຫຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ’’.

໔໐໐. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠຄິນິໂຍ, ຣູປາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠຄິນິໂຍ, ສທ຺ທາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ຄນ຺ຘາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’… ‘‘ຣສາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’… ‘‘ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’… ‘‘ຘມ຺ມາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂນ ເອຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ – ‘ອິຕິປິເມ ຉ ພາຫິຣາ ອາຍຕນາ ອນິຈ຺ຈາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ຠຄິນິໂຍ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຫຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ’’.

໔໐໑. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠຄິນິໂຍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠຄິນິໂຍ, ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’… ‘‘ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’… ‘‘ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’… ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາຕິ’’? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂນ ເອຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ – ‘ອິຕິປິເມ ຉ ວິຎ຺ຎາຓກາຍາ ອນິຈ຺ຈາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ຠຄິນິໂຍ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຫຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ’’.

໔໐໒. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠຄິນິໂຍ, ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ເຕລມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ວຏ຺ຏິປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອຈ຺ຈິປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອາຠາປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມຸສ຺ສ ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ເຕລມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ວຏ຺ຏິປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອຈ຺ຈິປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ; ຍາ ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ອາຠາ ສາ ນິຈ຺ຈາ ຘຸວາ ສສ຺ສຕາ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠຄິນິໂຍ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອມຸສ຺ສ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ເຕລມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ວຏ຺ຏິປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອຈ຺ຈິປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ; ປເຄວສ຺ສ ອາຠາ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຍ ນຸ ໂຂ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຉ ໂຂເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ອາຍຕນາ ອນິຈ຺ຈາ [ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ (?)]; ຍຎ຺ຈ ໂຂ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກ ອາຍຕເນ ປຏິຈ຺ຈ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕໍ ນິຈ຺ຈໍ ຘຸວໍ ສສ຺ສຕໍ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠຄິນິໂຍ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ຕຊ຺ຊໍ ຕຊ຺ຊໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕຊ຺ຊາ ຕຊ຺ຊາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຊ຺ຊສ຺ສ ຕຊ຺ຊສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນິໂຣຘາ ຕຊ຺ຊາ ຕຊ຺ຊາ ເວທນາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ຠຄິນິໂຍ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຫຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ’’.

໔໐໓. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠຄິນິໂຍ, ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ມູລມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ຂນ຺ໂຘປິ ອນິຈ຺ໂຈ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສາຂາປລາສມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ຉາຍາປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມຸສ຺ສ ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ມູລມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ຂນ຺ໂຘປິ ອນິຈ຺ໂຈ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສາຂາປລາສມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ຍາ ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ຉາຍາ ສາ ນິຈ຺ຈາ ຘຸວາ ສສ຺ສຕາ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠຄິນິໂຍ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອມຸສ຺ສ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ມູລມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ຂນ຺ໂຘປິ ອນິຈ຺ໂຈ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສາຂາປລາສມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ; ປເຄວສ຺ສ ຉາຍາ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຍ ນຸ ໂຂ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຉ ໂຂເມ ພາຫິຣາ ອາຍຕນາ ອນິຈ຺ຈາ [ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ (ສີ. ປີ.)]. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ຉ ພາຫິເຣ ອາຍຕເນ ປຏິຈ຺ຈ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕໍ ນິຈ຺ຈໍ ຘຸວໍ ສສ຺ສຕໍ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠຄິນິໂຍ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ຕຊ຺ຊໍ ຕຊ຺ຊໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕຊ຺ຊາ ຕຊ຺ຊາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຊ຺ຊສ຺ສ ຕຊ຺ຊສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນິໂຣຘາ ຕຊ຺ຊາ ຕຊ຺ຊາ ເວທນາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ຠຄິນິໂຍ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຫຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ’’.

໔໐໔. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠຄິນິໂຍ, ທກ຺ໂຂ ໂຄຆາຕໂກ ວາ ໂຄຆາຕກນ຺ເຕວາສີ ວາ ຄາວິໍ ວຘິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ຄາວິໍ ສງ຺ກນ຺ເຕຍ຺ຍ ອນຸປຫຈ຺ຈ ອນ຺ຕຣໍ ມໍສກາຍໍ ອນຸປຫຈ຺ຈ ພາຫິຣໍ ຈມ຺ມກາຍໍ. ຍໍ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາ ວິລິມໍສໍ [ວິລິມໍ (ສີ. ປີ. ກ.)] ອນ຺ຕຣາ ນ຺ຫາຣຸ ອນ຺ຕຣາ ພນ຺ຘນໍ ຕໍ ຕເທວ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ສຎ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ສງ຺ກນ຺ເຕຍ຺ຍ ສມ຺ປກນ຺ເຕຍ຺ຍ ສມ຺ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ. ສຎ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ສມ຺ປກນ຺ຕິຕ຺ວາ ສມ຺ປຣິກນ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ພາຫິຣໍ ຈມ຺ມກາຍໍ ເຕເນວ ຈມ຺ເມນ ຕໍ ຄາວິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕເຖວາຍໍ ຄາວີ ສໍຍຸຕ຺ຕາ ອິມິນາວ ຈມ຺ເມນາ’ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠຄິນິໂຍ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອມຸ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ທກ຺ໂຂ ໂຄຆາຕໂກ ວາ ໂຄຆາຕກນ຺ເຕວາສີ ວາ ຄາວິໍ ວຘິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ຄາວິໍ ສງ຺ກນ຺ເຕຍ຺ຍ ອນຸປຫຈ຺ຈ ອນ຺ຕຣໍ ມໍສກາຍໍ ອນຸປຫຈ຺ຈ ພາຫິຣໍ ຈມ຺ມກາຍໍ. ຍໍ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາ ວິລິມໍສໍ ອນ຺ຕຣາ ນ຺ຫາຣຸ ອນ຺ຕຣາ ພນ຺ຘນໍ ຕໍ ຕເທວ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ສຎ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ສງ຺ກນ຺ເຕຍ຺ຍ ສມ຺ປກນ຺ເຕຍ຺ຍ ສມ຺ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ. ສຎ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ສມ຺ປກນ຺ຕິຕ຺ວາ ສມ຺ປຣິກນ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ພາຫິຣໍ ຈມ຺ມກາຍໍ ເຕເນວ ຈມ຺ເມນ ຕໍ ຄາວິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕເຖວາຍໍ ຄາວີ ສໍຍຸຕ຺ຕາ ອິມິນາວ ຈມ຺ເມນາ’ຕິ; ອຖ ໂຂ ສາ ຄາວີ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ ເຕເນວ ຈມ຺ເມນາ’’ຕິ.

‘‘ອຸປມາ ໂຂ ເມ ອຍໍ, ຠຄິນິໂຍ, ກຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນາຍ. ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ; ‘ອນ຺ຕຣາ ມໍສກາໂຍ’ຕິ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ; ‘ພາຫິໂຣ ຈມ຺ມກາໂຍ’ຕິ ໂຂ ຠຄິນິໂຍ, ຉນ຺ເນຕໍ ພາຫິຣານໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ; ‘ອນ຺ຕຣາ ວິລິມໍສໍ, ອນ຺ຕຣາ ນ຺ຫາຣຸ, ອນ຺ຕຣາ ພນ຺ຘນ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ນນ຺ທີຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ; ‘ຕິຓ຺ຫໍ ໂຄວິກນ຺ຕນ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ອຣິຍາເຍຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິວຈນໍ; ຍາຍໍ ອຣິຍາ ປຎ຺ຎາ ອນ຺ຕຣາ ກິເລສໍ ອນ຺ຕຣາ ສໍໂຍຊນໍ ອນ຺ຕຣາ ພນ຺ຘນໍ ສຎ຺ຉິນ຺ທຕິ ສງ຺ກນ຺ຕຕິ ສມ຺ປກນ຺ຕຕິ ສມ຺ປຣິກນ຺ຕຕິ.

໔໐໕. ‘‘ສຕ຺ຕ ໂຂ ປນິເມ, ຠຄິນິໂຍ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ເຍສໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ອິຘ, ຠຄິນິໂຍ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ, ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ. ອິເມ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ເຍສໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

໔໐໖. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠຄິນິໂຍ; ກາໂລ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທກສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ; ກາໂລ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕີສຸ ຕາສຸ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທຫຸໂປສເຖ ຈາຕຸທ຺ທເສ ນ ໂຫຕິ ພຫຸໂນຊນສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ – ‘ອູໂນ ນຸ ໂຂ ຈນ຺ໂທ, ປຸຓ຺ໂຓ ນຸ ໂຂ ຈນ຺ໂທ’ຕິ, ອຖ ໂຂ ອູໂນ ຈນ຺ໂທຕ຺ເວວ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນນ຺ທກສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ ໂນ ຈ ໂຂ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ປາ’’ຕິ.

໔໐໗. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທກ, ສ຺ເວປິ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຕເນໂວວາເທນ ໂອວເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕທຸຕິໂຍ ເຍນ ຣາຊກາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ, ອຸທກຎ຺ຈ ປາທານໍ ອຸປຏ຺ຐເປສຸໍ. ນິສີທິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ. ຕາປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິປຸຈ຺ຉກຖາ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ຠວິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຊານນ຺ຕີຫິ ‘ອາຊານາມາ’ ຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ, ນ ອາຊານນ຺ຕີຫິ ‘ນ ອາຊານາມາ’ ຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ຍສ຺ສາ ວາ ປນສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ, ອຫເມວ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ; ອິມສ຺ສ ກ຺ວຕ຺ໂຖ’’’ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຕເກນປິ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ນນ຺ທກສ຺ສ ອຕ຺ຕມນາ ອຠິຣທ຺ຘາ ຍໍ ໂນ ອຍ຺ໂຍ ນນ຺ທໂກ ປວາເຣຕີ’’ຕິ.

໔໐໘. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠຄິນິໂຍ, ຈກ຺ຂຸ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠຄິນິໂຍ, ໂສຕໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ຆານໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ… ຊິວ຺ຫາ… ກາໂຍ… ມໂນ ນິຈ຺ໂຈ ວາ ອນິຈ຺ໂຈ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ໂຈ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂນ ເອຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ – ‘ອິຕິປິເມ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ອາຍຕນາ ອນິຈ຺ຈາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠຄິນິໂຍ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຫຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ’’.

໔໐໙. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠຄິນິໂຍ, ຣູປາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠຄິນິໂຍ, ສທ຺ທາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ຄນ຺ຘາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ… ຣສາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ… ຘມ຺ມາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂນ ເອຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ – ‘ອິຕິປິເມ ຉ ພາຫິຣາ ອາຍຕນາ ອນິຈ຺ຈາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠຄິນິໂຍ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຫຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ’’.

໔໑໐. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠຄິນິໂຍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ… ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ… ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂນ ເອຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ – ‘ອິຕິປິເມ ຉ ວິຎ຺ຎາຓກາຍາ ອນິຈ຺ຈາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠຄິນິໂຍ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຫຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ’’.

໔໑໑. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠຄິນິໂຍ, ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ເຕລມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ວຏ຺ຏິປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອຈ຺ຈິປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອາຠາປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມຸສ຺ສ ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ເຕລມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ວຏ຺ຏິປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອຈ຺ຈິປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ; ຍາ ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ອາຠາ ສາ ນິຈ຺ຈາ ຘຸວາ ສສ຺ສຕາ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠຄິນິໂຍ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອມຸສ຺ສ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ເຕລມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ວຏ຺ຏິປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ, ອຈ຺ຈິປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ; ປເຄວສ຺ສ ອາຠາ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຍ ນຸ ໂຂ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຉ ໂຂເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ອາຍຕນາ ອນິຈ຺ຈາ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກ ອາຍຕເນ ປຏິຈ຺ຈ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕໍ ນິຈ຺ຈໍ ຘຸວໍ ສສ຺ສຕໍ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠຄິນິໂຍ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ຕຊ຺ຊໍ ຕຊ຺ຊໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕຊ຺ຊາ ຕຊ຺ຊາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຊ຺ຊສ຺ສ ຕຊ຺ຊສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນິໂຣຘາ ຕຊ຺ຊາ ຕຊ຺ຊາ ເວທນາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠຄິນິໂຍ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຫຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ’’.

໔໑໒. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠຄິນິໂຍ, ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ມູລມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ຂນ຺ໂຘປິ ອນິຈ຺ໂຈ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສາຂາປລາສມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ຉາຍາປິ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມຸສ຺ສ ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ມູລມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ຂນ຺ໂຘປິ ອນິຈ຺ໂຈ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສາຂາປລາສມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ; ຍາ ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ຉາຍາ ສາ ນິຈ຺ຈາ ຘຸວາ ສສ຺ສຕາ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ ຠຄິນິໂຍ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອມຸສ຺ສ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ມູລມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ຂນ຺ໂຘປິ ອນິຈ຺ໂຈ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສາຂາປລາສມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ; ປເຄວສ຺ສ ຉາຍາ ອນິຈ຺ຈາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຍ ນຸ ໂຂ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຉ ໂຂເມ ພາຫິຣາ ອາຍຕນາ ອນິຈ຺ຈາ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ພາຫິເຣ ອາຍຕເນ ປຏິຈ຺ຈ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕໍ ນິຈ຺ຈໍ ຘຸວໍ ສສ຺ສຕໍ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠຄິນິໂຍ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ຕຊ຺ຊໍ ຕຊ຺ຊໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕຊ຺ຊາ ຕຊ຺ຊາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຊ຺ຊສ຺ສ ຕຊ຺ຊສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນິໂຣຘາ ຕຊ຺ຊາ ຕຊ຺ຊາ ເວທນາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠຄິນິໂຍ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ໂຫຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ’’.

໔໑໓. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠຄິນິໂຍ, ທກ຺ໂຂ ໂຄຆາຕໂກ ວາ ໂຄຆາຕກນ຺ເຕວາສີ ວາ ຄາວິໍ ວຘິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ຄາວິໍ ສງ຺ກນ຺ເຕຍ຺ຍ ອນຸປຫຈ຺ຈ ອນ຺ຕຣໍ ມໍສກາຍໍ ອນຸປຫຈ຺ຈ ພາຫິຣໍ ຈມ຺ມກາຍໍ. ຍໍ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາ ວິລິມໍສໍ ອນ຺ຕຣາ ນ຺ຫາຣຸ ອນ຺ຕຣາ ພນ຺ຘນໍ ຕໍ ຕເທວ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ສຎ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ສງ຺ກນ຺ເຕຍ຺ຍ ສມ຺ປກນ຺ເຕຍ຺ຍ ສມ຺ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ. ສຎ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ສມ຺ປກນ຺ຕິຕ຺ວາ ສມ຺ປຣິກນ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ພາຫິຣໍ ຈມ຺ມກາຍໍ ເຕເນວ ຈມ຺ເມນ ຕໍ ຄາວິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕເຖວາຍໍ ຄາວີ ສໍຍຸຕ຺ຕາ ອິມິນາວ ຈມ຺ເມນາ’ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠຄິນິໂຍ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອມຸ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ທກ຺ໂຂ ໂຄຆາຕໂກ ວາ ໂຄຆາຕກນ຺ເຕວາສີ ວາ ຄາວິໍ ວຘິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ຄາວິໍ ສງ຺ກນ຺ເຕຍ຺ຍ ອນຸປຫຈ຺ຈ ອນ຺ຕຣໍ ມໍສກາຍໍ ອນຸປຫຈ຺ຈ ພາຫິຣໍ ຈມ຺ມກາຍໍ. ຍໍ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາ ວິລິມໍສໍ ອນ຺ຕຣາ ນ຺ຫາຣຸ ອນ຺ຕຣາ ພນ຺ຘນໍ ຕໍ ຕເທວ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ສຎ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ສງ຺ກນ຺ເຕຍ຺ຍ ສມ຺ປກນ຺ເຕຍ຺ຍ ສມ຺ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ. ສຎ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ສມ຺ປກນ຺ຕິຕ຺ວາ ສມ຺ປຣິກນ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ພາຫິຣໍ ຈມ຺ມກາຍໍ ເຕເນວ ຈມ຺ເມນ ຕໍ ຄາວິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕເຖວາຍໍ ຄາວີ ສໍຍຸຕ຺ຕາ ອິມິນາວ ຈມ຺ເມນາ’ຕິ; ອຖ ໂຂ ສາ ຄາວີ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ ເຕເນວ ຈມ຺ເມນາ’’ຕິ.

‘‘ອຸປມາ ໂຂ ເມ ອຍໍ, ຠຄິນິໂຍ, ກຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນາຍ ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ‘ອນ຺ຕຣາ ມໍສກາໂຍ’ຕິ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ; ‘ພາຫິໂຣ ຈມ຺ມກາໂຍ’ຕິ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ຉນ຺ເນຕໍ ພາຫິຣານໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ; ‘ອນ຺ຕຣາ ວິລິມໍສໍ ອນ຺ຕຣາ ນ຺ຫາຣຸ ອນ຺ຕຣາ ພນ຺ຘນ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ນນ຺ທີຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ; ‘ຕິຓ຺ຫໍ ໂຄວິກນ຺ຕນ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ອຣິຍາເຍຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິວຈນໍ; ຍາຍໍ ອຣິຍາ ປຎ຺ຎາ ອນ຺ຕຣາ ກິເລສໍ ອນ຺ຕຣາ ສໍໂຍຊນໍ ອນ຺ຕຣາ ພນ຺ຘນໍ ສຎ຺ຉິນ຺ທຕິ ສງ຺ກນ຺ຕຕິ ສມ຺ປກນ຺ຕຕິ ສມ຺ປຣິກນ຺ຕຕິ.

໔໑໔. ‘‘ສຕ຺ຕ ໂຂ ປນິເມ, ຠຄິນິໂຍ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ເຍສໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ອິຘ, ຠຄິນິໂຍ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ. ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ. ອິເມ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ເຍສໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

໔໑໕. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠຄິນິໂຍ; ກາໂລ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທກສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ; ກາໂລ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕີສຸ ຕາສຸ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ນ ໂຫຕິ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ – ‘ອູໂນ ນຸ ໂຂ ຈນ຺ໂທ, ປຸຓ຺ໂຓ ນຸ ໂຂ ຈນ຺ໂທ’ຕິ, ອຖ ໂຂ ປຸຓ຺ໂຓ ຈນ຺ໂທຕ຺ເວວ ໂຫຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນນ຺ທກສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອຕ຺ຕມນາ ເຈວ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ປາ ຈ. ຕາສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນິສຕານໍ ຍາ ປຈ຺ຉິມິຕາ ຠິກ຺ຂຸນີ ສາ [ຍາ ປຈ຺ຉິມາ ຠິກ຺ຂຸນີ, ສາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ຍາ ປຈ຺ຉິມິກາ, ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ (ກ.)] ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍນາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ນນ຺ທໂກວາທສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຈູຬຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ

໔໑໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ປຣິປກ຺ກາ ໂຂ ຣາຫຸລສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ. ຍໍນູນາຫໍ ຣາຫຸລໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາສວານໍ ຂເຍ ວິເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄຓ຺ຫາຫິ, ຣາຫຸລ, ນິສີທນໍ; ເຍນ ອນ຺ຘວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ ທິວາວິຫາຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ນິສີທນໍ ອາທາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອເນການິ ເທວຕາສຫສ຺ສານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາສວານໍ ຂເຍ ວິເນສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອນ຺ຘວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ຣາຫຸໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໔໑໗. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຣາຫຸລ, ຈກ຺ຂຸ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຣາຫຸລ, ຣູປາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຣາຫຸລ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຣາຫຸລ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ນິຈ຺ໂຈ ວາ ອນິຈ຺ໂຈ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ໂຈ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຣາຫຸລ, ຍມິທໍ [ຍມ຺ປິທໍ (ສີ. ກ.)] ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ ຕມ຺ປິ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

໔໑໘. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ ຣາຫຸລ, ໂສຕໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ຆານໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ຊິວ຺ຫາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ກາໂຍ ນິຈ຺ໂຈ ວາ ອນິຈ຺ໂຈ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ໂຈ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ມໂນ ນິຈ຺ໂຈ ວາ ອນິຈ຺ໂຈ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ໂຈ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ –‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ ຣາຫຸລ, ຘມ຺ມາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ ຣາຫຸລ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ ຣາຫຸລ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ນິຈ຺ໂຈ ວາ ອນິຈ຺ໂຈ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ໂຈ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຣາຫຸລ, ຍມິທໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ, ຕມ຺ປິ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

໔໑໙. ‘‘ເອວໍ ປສ຺ສໍ, ຣາຫຸລ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ [ຈກ຺ຂຸສ຺ມິມ຺ປິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ເອວມິຕເຣສຸປິ] ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຣູເປສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ເສ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຍມິທໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ. ໂສຕສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ສທ຺ເທສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ…ເປ…, ຆານສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຄນ຺ເຘສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ… ຊິວ຺ຫາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຣເສສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ… ກາຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ… ມນສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຘມ຺ເມສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ມໂນວິຎ຺ຎາເຓ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ເສ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຍມິທໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ. ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ມິໍ ຠຎ຺ຎມາເນ ອາຍສ຺ມໂຕ ຣາຫຸລສ຺ສ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ. ຕາສຎ຺ຈ ອເນການໍ ເທວຕາສຫສ຺ສານໍ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ຈູຬຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຉຉກ຺ກສຸຕ຺ຕໍ

໔໒໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສສ຺ສາມິ, ຍທິທໍ – ຉ ຉກ຺ການິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ ເວທິຕພ຺ພານິ, ຉ ພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ ເວທິຕພ຺ພານິ, ຉ ວິຎ຺ຎາຓກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຉ ຜສ຺ສກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຉ ເວທນາກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຉ ຕຓ຺ຫາກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໒໑. ‘‘‘ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ ເວທິຕພ຺ພານີ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຈກ຺ຂາຍຕນໍ, ໂສຕາຍຕນໍ, ຆານາຍຕນໍ, ຊິວ຺ຫາຍຕນໍ, ກາຍາຍຕນໍ, ມນາຍຕນໍ. ‘ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ ເວທິຕພ຺ພານີ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ປຐມໍ ຉກ຺ກໍ.

‘‘‘ຉ ພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ ເວທິຕພ຺ພານີ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຣູປາຍຕນໍ, ສທ຺ທາຍຕນໍ, ຄນ຺ຘາຍຕນໍ, ຣສາຍຕນໍ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ, ຘມ຺ມາຍຕນໍ. ‘ຉ ພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ ເວທິຕພ຺ພານີ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ຉກ຺ກໍ.

‘‘‘ຉ ວິຎ຺ຎາຓກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ໂສຕຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ສທ຺ເທ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ, ຆານຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຄນ຺ເຘ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ, ຊິວ຺ຫຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣເສ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ, ກາຍຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ, ມນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ. ‘ຉ ວິຎ຺ຎາຓກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ຕຕິຍໍ ຉກ຺ກໍ.

‘‘‘ຉ ຜສ຺ສກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ; ໂສຕຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ສທ຺ເທ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ; ຆານຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຄນ຺ເຘ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ; ຊິວ຺ຫຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣເສ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ; ກາຍຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ; ມນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ. ‘ຉ ຜສ຺ສກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຉກ຺ກໍ.

‘‘‘ຉ ເວທນາກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ; ໂສຕຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ສທ຺ເທ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ; ຆານຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຄນ຺ເຘ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ; ຊິວ຺ຫຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣເສ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ; ກາຍຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ; ມນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ. ‘ຉ ເວທນາກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ຉກ຺ກໍ.

‘‘‘ຉ ຕຓ຺ຫາກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ, ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ; ໂສຕຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ສທ຺ເທ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ຆານຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຄນ຺ເຘ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ… ຊິວ຺ຫຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣເສ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ… ກາຍຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ… ມນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ, ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ. ‘ຉ ຕຓ຺ຫາກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ຉຏ຺ຐໍ ຉກ຺ກໍ.

໔໒໒. ‘‘‘ຈກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ‘ຈກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ຈກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຕາ.

‘‘‘ຣູປາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຣູປານໍ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ‘ຣູປາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ຈກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຕາ, ຣູປາ ອນຕ຺ຕາ.

‘‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ຈກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຕາ, ຣູປາ ອນຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ.

‘‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ຈກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຕາ, ຣູປາ ອນຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ອນຕ຺ຕາ.

‘‘‘ເວທນາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ເວທນາຍ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ‘ເວທນາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ຈກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຕາ, ຣູປາ ອນຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ອນຕ຺ຕາ, ເວທນາ ອນຕ຺ຕາ.

‘‘‘ຕຓ຺ຫາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕຓ຺ຫາຍ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ‘ຕຓ຺ຫາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ຈກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຕາ, ຣູປາ ອນຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ອນຕ຺ຕາ, ເວທນາ ອນຕ຺ຕາ, ຕຓ຺ຫາ ອນຕ຺ຕາ.

໔໒໓. ‘‘‘ໂສຕໍ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ…ເປ… ‘ຆານໍ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ… ‘ຊິວ຺ຫາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ… ‘ກາໂຍ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ… ‘ມໂນ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ມນສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ‘ມໂນ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ມໂນ ອນຕ຺ຕາ.

‘‘‘ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ‘ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ມໂນ ອນຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ.

‘‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ມໂນ ອນຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ.

‘‘‘ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ມໂນສມ຺ຜສ຺ສສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ‘ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ມໂນ ອນຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອນຕ຺ຕາ.

‘‘‘ເວທນາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ເວທນາຍ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ‘ເວທນາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ມໂນ ອນຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອນຕ຺ຕາ, ເວທນາ ອນຕ຺ຕາ.

‘‘‘ຕຓ຺ຫາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຕຓ຺ຫາຍ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ‘ຕຓ຺ຫາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ. ອິຕິ ມໂນ ອນຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອນຕ຺ຕາ, ເວທນາ ອນຕ຺ຕາ, ຕຓ຺ຫາ ອນຕ຺ຕາ.

໔໒໔. ‘‘ອຍໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກາຍສມຸທຍຄາມິນີ ປຏິປທາ – ຈກ຺ຂຸໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ຣູເປ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ເວທນໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ຕຓ຺ຫໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ໂສຕໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ…ເປ… ຆານໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ…ເປ… ຊິວ຺ຫໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ…ເປ… ກາຍໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ…ເປ… ມນໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຘມ຺ເມ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ເວທນໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຕຓ຺ຫໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ.

‘‘ອຍໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກາຍນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ – ຈກ຺ຂຸໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຣູເປ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເວທນໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຕຓ຺ຫໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ໂສຕໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ…ເປ… ຆານໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ… ຊິວ຺ຫໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ… ກາຍໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ… ມນໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຘມ຺ເມ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເວທນໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຕຓ຺ຫໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ.

໔໒໕. ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ. ໂສ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ອຠິນນ຺ທຕິ ອຠິວທຕິ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ. ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ຕສ຺ສາ ເວທນາຍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ. ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຣາຄານຸສຍໍ ອປ຺ປຫາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ປຏິຆານຸສຍໍ ອປ຺ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອວິຊ຺ຊານຸສຍໍ ອສມູຫນິຕ຺ວາ ອວິຊ຺ຊໍ ອປ຺ປຫາຍ ວິຊ຺ຊໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ຠວິສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂສຕຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ສທ຺ເທ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ຆານຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ຄນ຺ເຘ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ຣເສ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ກາຍຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ມນຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ. ໂສ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ອຠິນນ຺ທຕິ ອຠິວທຕິ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ. ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ຕສ຺ສາ ເວທນາຍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ອນຸເສຕິ. ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຣາຄານຸສຍໍ ອປ຺ປຫາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ປຏິຆານຸສຍໍ ອປ຺ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອວິຊ຺ຊານຸສຍໍ ອສມູຫນິຕ຺ວາ ອວິຊ຺ຊໍ ອປ຺ປຫາຍ ວິຊ຺ຊໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ຠວິສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໔໒໖. ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ. ໂສ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນາຠິນນ຺ທຕິ ນາຠິວທຕິ ນາຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ. ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ຕສ຺ສາ ເວທນາຍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ. ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຣາຄານຸສຍໍ ປຫາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ປຏິຆານຸສຍໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອວິຊ຺ຊານຸສຍໍ ສມູຫນິຕ຺ວາ ອວິຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ຠວິສ຺ສຕີຕິ – ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂສຕຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ສທ຺ເທ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ….

‘‘ຆານຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ຄນ຺ເຘ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ….

‘‘ຊິວ຺ຫຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ຣເສ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ….

‘‘ກາຍຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ….

‘‘ມນຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ. ໂສ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນາຠິນນ຺ທຕິ ນາຠິວທຕິ ນາຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຣາຄານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ. ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ປຏິຆານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ຕສ຺ສາ ເວທນາຍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍ ນານຸເສຕິ. ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຣາຄານຸສຍໍ ປຫາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ປຏິຆານຸສຍໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ອວິຊ຺ຊານຸສຍໍ ສມູຫນິຕ຺ວາ ອວິຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ວິຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ຠວິສ຺ສຕີຕິ – ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໔໒໗. ‘‘ເອວໍ ປສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ [ຈກ຺ຂຸສ຺ມິມ຺ປິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ເອວມິຕເຣສຸປິ] ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຣູເປສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ເສ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ເວທນາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຕຓ຺ຫາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ. ໂສຕສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ສທ຺ເທສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ…ເປ… ຆານສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຄນ຺ເຘສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ… ຊິວ຺ຫາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຣເສສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ… ກາຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ… ມນສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຘມ຺ເມສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ມໂນວິຎ຺ຎາເຓ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ເສ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ເວທນາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ຕຓ຺ຫາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ. ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ມິໍ ຠຎ຺ຎມາເນ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ວິມຸຈ຺ຈິໍສູຕິ.

ຉຉກ຺ກສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ມຫາສຬາຍຕນິກສຸຕ຺ຕໍ

໔໒໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຫາສຬາຍຕນິກໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໔໒໙. ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ຣູເປ ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ຍມິທໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕມ຺ປິ ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ຣູເປສຸ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ເສ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ຍມິທໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ສາຣຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ສາຣຕ຺ຕສ຺ສ ສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມູຬ຺ຫສ຺ສ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ອາຍຕິໍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອຸປຈຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຓ຺ຫາ ຈສ຺ສ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ນນ຺ທີຣາຄສຫຄຕາ ຕຕ຺ຣຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທິນີ, ສາ ຈສ຺ສ ປວຑ຺ຒຕິ. ຕສ຺ສ ກາຍິກາປິ ທຣຖາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເຈຕສິກາປິ ທຣຖາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ; ກາຍິກາປິ ສນ຺ຕາປາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເຈຕສິກາປິ ສນ຺ຕາປາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ; ກາຍິກາປິ ປຣິຬາຫາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເຈຕສິກາປິ ປຣິຬາຫາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ໂສ ກາຍທຸກ຺ຂມ຺ປິ [ກາຍິກທຸກ຺ຂມ຺ປິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ກາຍິກໍ ທຸກ຺ຂມ຺ປິ (ກ.)] ເຈໂຕທຸກ຺ຂມ຺ປິ ປຏິສໍເວເທຕິ.

‘‘ໂສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ…ເປ… ຆານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ…ເປ… ກາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ…ເປ… ມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ຘມ຺ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ຍມິທໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕມ຺ປິ ອຊານໍ ອປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ມນສ຺ມິໍ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ຘມ຺ເມສຸ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ມໂນວິຎ຺ຎາເຓ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ເສ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ຍມິທໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ສາຣຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ສາຣຕ຺ຕສ຺ສ ສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມູຬ຺ຫສ຺ສ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ອາຍຕິໍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອຸປຈຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຓ຺ຫາ ຈສ຺ສ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ນນ຺ທີຣາຄສຫຄຕາ ຕຕ຺ຣຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທິນີ, ສາ ຈສ຺ສ ປວຑ຺ຒຕິ. ຕສ຺ສ ກາຍິກາປິ ທຣຖາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເຈຕສິກາປິ ທຣຖາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ; ກາຍິກາປິ ສນ຺ຕາປາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເຈຕສິກາປິ ສນ຺ຕາປາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ; ກາຍິກາປິ ປຣິຬາຫາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ເຈຕສິກາປິ ປຣິຬາຫາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ໂສ ກາຍທຸກ຺ຂມ຺ປິ ເຈໂຕທຸກ຺ຂມ຺ປິ ປຏິສໍເວເທຕິ.

໔໓໐. ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໍ ປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ຣູເປ ຊານໍ ປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຊານໍ ປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໍ ຊານໍ ປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ຍມິທໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕມ຺ປິ ຊານໍ ປສ຺ສໍ ຍຖາຠູຕໍ, ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ນ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ຣູເປສຸ ນ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓ ນ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ເສ ນ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ຍມິທໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ນ ສາຣຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ອສາຣຕ຺ຕສ຺ສ ອສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອສມ຺ມູຬ຺ຫສ຺ສ ອາທີນວານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ອາຍຕິໍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອປຈຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຓ຺ຫາ ຈສ຺ສ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ນນ຺ທີຣາຄສຫຄຕາ ຕຕ຺ຣຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທິນີ, ສາ ຈສ຺ສ ປຫີຍຕິ. ຕສ຺ສ ກາຍິກາປິ ທຣຖາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ເຈຕສິກາປິ ທຣຖາ ປຫີຍນ຺ຕິ; ກາຍິກາປິ ສນ຺ຕາປາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ເຈຕສິກາປິ ສນ຺ຕາປາ ປຫີຍນ຺ຕິ; ກາຍິກາປິ ປຣິຬາຫາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ເຈຕສິກາປິ ປຣິຬາຫາ ປຫີຍນ຺ຕິ. ໂສ ກາຍສຸຂມ຺ປິ ເຈໂຕສຸຂມ຺ປິ ປຏິສໍເວເທຕິ.

໔໓໑. ‘‘ຍາ ຕຖາຠູຕສ຺ສ [ຍຖາຠູຕສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ທິຏ຺ຐິ ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ; ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ [ຍຖາຠູຕສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ສງ຺ກປ຺ໂປ ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ; ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ [ຍຖາຠູຕສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ວາຍາໂມ ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາວາຍາໂມ; ຍາ ຕຖາຠູຕສ຺ສ [ຍຖາຠູຕສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ສຕິ ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສຕິ; ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ [ຍຖາຠູຕສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ສມາຘິ ສ຺ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ. ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອາຊີໂວ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິມໍ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາວຍໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈປິ ພລານິ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຍຸຄນນ຺ຘາ [ຍຸຄນທ຺ຘາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ສມໂຖ ຈ ວິປສ຺ສນາ ຈ. ໂສ ເຍ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເຕ ຘມ຺ເມ ອຠິຎ຺ຎາ ປຣິຊານາຕິ. ເຍ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຕ ຘມ຺ເມ ອຠິຎ຺ຎາ ປຊຫຕິ. ເຍ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາ ເຕ ຘມ຺ເມ ອຠິຎ຺ຎາ ຠາເວຕິ. ເຍ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ ເຕ ຘມ຺ເມ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ? ‘ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ’ ຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເວທນຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສງ຺ຂາຣຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.