໗. ສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ

໓໐໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘‘ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ ເວທິຕພ຺ພານິ, ຉ ພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ ເວທິຕພ຺ພານິ, ຉ ວິຎ຺ຎາຓກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຉ ຜສ຺ສກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຏ຺ຐາຣສ ມໂນປວິຈາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຉຕ຺ຕິໍສ ສຕ຺ຕປທາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ຣ ອິທໍ ນິສ຺ສາຍ ອິທໍ ປຊຫຖ, ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຍທຣິໂຍ ເສວຕິ ຍທຣິໂຍ ເສວມາໂນ ສຕ຺ຖາ ຄຓມນຸສາສິຕຸມຣຫຕິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຍຄ຺ຄາຈຣິຍານໍ [ໂຍຄາຈຣິຍານໍ (ກ.)] ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖີ’ຕິ – ອຍມຸທ຺ເທໂສ ສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄສ຺ສ.

໓໐໕. ‘‘‘ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ ເວທິຕພ຺ພານີ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ໂສຕາຍຕນໍ ຆານາຍຕນໍ ຊິວ຺ຫາຍຕນໍ ກາຍາຍຕນໍ ມນາຍຕນໍ – ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ ເວທິຕພ຺ພານີ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ຉ ພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ ເວທິຕພ຺ພານີ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ‘ຣູປາຍຕນໍ ສທ຺ທາຍຕນໍ ຄນ຺ຘາຍຕນໍ ຣສາຍຕນໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ຘມ຺ມາຍຕນໍ – ຉ ພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ ເວທິຕພ຺ພານີ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ຉ ວິຎ຺ຎາຓກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓໍ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ – ຉ ວິຎ຺ຎາຓກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ຉ ຜສ຺ສກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ໂສຕສມ຺ຜສ຺ໂສ ຆານສມ຺ຜສ຺ໂສ ຊິວ຺ຫາສມ຺ຜສ຺ໂສ ກາຍສມ຺ຜສ຺ໂສ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ – ຉ ຜສ຺ສກາຍາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ອຏ຺ຐາຣສ ມໂນປວິຈາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານີຍໍ ຣູປໍ ອຸປວິຈຣຕິ, ໂທມນສ຺ສຏ຺ຐານີຍໍ ຣູປໍ ອຸປວິຈຣຕິ, ອຸເປກ຺ຂາຏ຺ຐານີຍໍ ຣູປໍ ອຸປວິຈຣຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐານີຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປວິຈຣຕິ, ໂທມນສ຺ສຏ຺ຐານີຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປວິຈຣຕິ, ອຸເປກ຺ຂາຏ຺ຐານີຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປວິຈຣຕິ. ອິຕິ ຉ ໂສມນສ຺ສູປວິຈາຣາ, ຉ ໂທມນສ຺ສູປວິຈາຣາ, ຉ ອຸເປກ຺ຂູປວິຈາຣາ, ອຏ຺ຐາຣສ ມໂນປວິຈາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໐໖. ‘‘‘ຉຕ຺ຕິໍສ ສຕ຺ຕປທາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຉ ເຄຫສິຕານິ [ເຄຫສ຺ສິຕານິ (?)] ໂສມນສ຺ສານິ, ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ [ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕານິ (ຏີກາ)] ໂສມນສ຺ສານິ, ຉ ເຄຫສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ, ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ, ຉ ເຄຫສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ, ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເຄຫສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣູປານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ ມໂນຣມານໍ ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ປຏິລາຠໍ ວາ ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ ປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິປຣິຓຕໍ ສມນຸສ຺ສຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສມນສ຺ສໍ. ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຄຫສິຕໍ ໂສມນສ຺ສໍ. ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ສທ຺ທານໍ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຘານໍ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣສານໍ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ…ເປ… ໂສມນສ຺ສໍ. ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຄຫສິຕໍ ໂສມນສ຺ສໍ. ອິມານິ ຉ ເຄຫສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ? ຣູປານໍຕ຺ເວວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ [ວິປຣິຓາມໍ ວິຣາຄໍ ນິໂຣຘໍ (ກ.)], ‘ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຣູປາ ເອຕຣຫິ ຈ ສພ຺ເພ ເຕ ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສມນສ຺ສໍ. ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂສມນສ຺ສໍ. ສທ຺ທານໍຕ຺ເວວ… ຄນ຺ຘານໍຕ຺ເວວ… ຣສານໍຕ຺ເວວ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍຕ຺ເວວ… ຘມ຺ມານໍຕ຺ເວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ, ‘ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຘມ຺ມາ ເອຕຣຫິ ຈ ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສມນສ຺ສໍ. ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂສມນສ຺ສໍ. ອິມານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ.

໓໐໗. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເຄຫສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣູປານໍ…ເປ… ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ສທ຺ທານໍ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຘານໍ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣສານໍ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ ມໂນຣມານໍ ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປຏິລາຠໍ ວາ ອປ຺ປຏິລາຠໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິປຣິຓຕໍ ສມນຸສ຺ສຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສໍ. ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຄຫສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ. ອິມານິ ຉ ເຄຫສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ? ຣູປານໍຕ຺ເວວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ, ‘ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຣູປາ ເອຕຣຫິ ຈ ສພ຺ເພ ເຕ ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ – ‘ກຸທາສ຺ສຸ [ກທາສ຺ສຸ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ນາມາຫໍ ຕທາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ຍທຣິຍາ ເອຕຣຫິ ອາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕີ’ຕິ ອິຕິ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປິຫປຈ຺ຈຍາ ໂທມນສ຺ສໍ. ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ. ສທ຺ທານໍຕ຺ເວວ…ເປ… ຄນ຺ຘານໍຕ຺ເວວ… ຣສານໍຕ຺ເວວ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍຕ຺ເວວ… ຘມ຺ມານໍຕ຺ເວວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ, ‘ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຘມ຺ມາ ເອຕຣຫິ ຈ ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ – ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫໍ ຕທາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ຍທຣິຍາ ເອຕຣຫິ ອາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕີ’ຕິ ອິຕິ ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປິຫປຈ຺ຈຍາ ໂທມນສ຺ສໍ. ຍໍ ເອວຣູປໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ. ອິມານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ.

໓໐໘. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຉ ເຄຫສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ? ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ພາລສ຺ສ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ( ) [(ມນ຺ທສ຺ສ) (ກ.)] ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອໂນຘິຊິນສ຺ສ ອວິປາກຊິນສ຺ສ ອນາທີນວທສ຺ສາວິໂນ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ຍາ ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ, ຣູປໍ ສາ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ [ສາຍໍ (ກ.)] ອຸເປກ຺ຂາ ‘ເຄຫສິຕາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ພາລສ຺ສ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອໂນຘິຊິນສ຺ສ ອວິປາກຊິນສ຺ສ ອນາທີນວທສ຺ສາວິໂນ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ຍາ ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ, ຘມ຺ມໍ ສາ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ອຸເປກ຺ຂາ ‘ເຄຫສິຕາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມາ ຉ ເຄຫສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ? ຣູປານໍຕ຺ເວວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ, ‘ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຣູປາ ເອຕຣຫິ ຈ ສພ຺ເພ ເຕ ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາ. ຍາ ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ, ຣູປໍ ສາ ອຕິວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ອຸເປກ຺ຂາ ‘ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສທ຺ທານໍຕ຺ເວວ… ຄນ຺ຘານໍຕ຺ເວວ… ຣສານໍຕ຺ເວວ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍຕ຺ເວວ… ຘມ຺ມານໍຕ຺ເວວ ອນິຈ຺ຈຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘໍ, ‘ປຸພ຺ເພ ເຈວ ຘມ຺ມາ ເອຕຣຫິ ຈ ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາ. ຍາ ເອວຣູປາ ອຸເປກ຺ຂາ, ຘມ຺ມໍ ສາ ອຕິວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ອຸເປກ຺ຂາ ‘ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມາ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ. ‘ຉຕ຺ຕິໍສ ສຕ຺ຕປທາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໐໙. ‘‘ຕຕ຺ຣ ອິທໍ ນິສ຺ສາຍ ອິທໍ ປຊຫຖາ’’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ; ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ ຕານິ ນິສ຺ສາຍ ຕານິ ອາຄມ຺ມ ຍານິ ຉ ເຄຫສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ ຕານິ ປຊຫຖ, ຕານິ ສມຕິກ຺ກມຖ. ເອວເມເຕສໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມເຕສໍ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ ຕານິ ນິສ຺ສາຍ ຕານິ ອາຄມ຺ມ ຍານິ ຉ ເຄຫສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ ຕານິ ປຊຫຖ, ຕານິ ສມຕິກ຺ກມຖ. ເອວເມເຕສໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມເຕສໍ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ຕາ ນິສ຺ສາຍ ຕາ ອາຄມ຺ມ ຍາ ຉ ເຄຫສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ຕາ ປຊຫຖ, ຕາ ສມຕິກ຺ກມຖ. ເອວເມຕາສໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມຕາສໍ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ ຕານິ ນິສ຺ສາຍ ຕານິ ອາຄມ຺ມ ຍານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂທມນສ຺ສານິ ຕານິ ປຊຫຖ, ຕານິ ສມຕິກ຺ກມຖ. ເອວເມເຕສໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມເຕສໍ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ຕາ ນິສ຺ສາຍ ຕາ ອາຄມ຺ມ ຍານິ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ ຕານິ ປຊຫຖ, ຕານິ ສມຕິກ຺ກມຖ. ເອວເມເຕສໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມເຕສໍ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ.

໓໑໐. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸເປກ຺ຂາ ນານຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕສິຕາ, ອຕ຺ຖິ ອຸເປກ຺ຂາ ເອກຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕສິຕາ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸເປກ຺ຂາ ນານຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕສິຕາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸເປກ຺ຂາ ຣູເປສຸ, ອຕ຺ຖິ ສທ຺ເທສຸ, ອຕ຺ຖິ ຄນ຺ເຘສຸ, ອຕ຺ຖິ ຣເສສຸ, ອຕ຺ຖິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພສຸ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸເປກ຺ຂາ ນານຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕສິຕາ. ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸເປກ຺ຂາ ເອກຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕສິຕາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸເປກ຺ຂາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນນິສ຺ສິຕາ, ອຕ຺ຖິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນນິສ຺ສິຕາ, ອຕ຺ຖິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນນິສ຺ສິຕາ, ອຕ຺ຖິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນິສ຺ສິຕາ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸເປກ຺ຂາ ເອກຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕສິຕາ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ເອກຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕສິຕາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຍາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ນານຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕສິຕາ ຕໍ ປຊຫຖ, ຕໍ ສມຕິກ຺ກມຖ. ເອວເມຕິສ຺ສາ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມຕິສ຺ສາ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ.

‘‘ອຕມ຺ມຍຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິສ຺ສາຍ ອຕມ຺ມຍຕໍ ອາຄມ຺ມ ຍາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ເອກຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕສິຕາ ຕໍ ປຊຫຖ, ຕໍ ສມຕິກ຺ກມຖ. ເອວເມຕິສ຺ສາ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມຕິສ຺ສາ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ. ‘ຕຕ຺ຣ ອິທໍ ນິສ຺ສາຍ ອິທໍ ປຊຫຖາ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໑໑. ‘‘‘ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຍທຣິໂຍ ເສວຕິ, ຍທຣິໂຍ ເສວມາໂນ ສຕ຺ຖາ ຄຓມນຸສາສິຕຸມຣຫຕີ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ; ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອນຸກມ຺ປໂກ ຫິເຕສີ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ – ‘ອິທໍ ໂວ ຫິຕາຍ, ອິທໍ ໂວ ສຸຂາຍາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາວກາ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ໂວກ຺ກມ຺ມ ຈ ສຕ຺ຖຸສາສນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ນ ເຈວ ອນຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອນຕ຺ຕມນຕໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອນວສ຺ສຸໂຕ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ຍທຣິໂຍ ເສວຕິ, ຍທຣິໂຍ ເສວມາໂນ ສຕ຺ຖາ ຄຓມນຸສາສິຕຸມຣຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອນຸກມ຺ປໂກ ຫິເຕສີ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ – ‘ອິທໍ ໂວ ຫິຕາຍ, ອິທໍ ໂວ ສຸຂາຍາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ເອກຈ຺ເຈ ສາວກາ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ໂວກ຺ກມ຺ມ ຈ ສຕ຺ຖຸສາສນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ; ເອກຈ຺ເຈ ສາວກາ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ, ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ນ ຈ ໂວກ຺ກມ຺ມ ສຕ຺ຖຸສາສນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ນ ເຈວ ອນຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອນຕ຺ຕມນຕໍ ປຏິສໍເວເທຕິ; ນ ຈ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຕ຺ຕມນຕໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ອນຕ຺ຕມນຕາ ຈ ອຕ຺ຕມນຕາ ຈ – ຕທຸຠຍໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ຍທຣິໂຍ ເສວຕິ, ຍທຣິໂຍ ເສວມາໂນ ສຕ຺ຖາ ຄຓມນຸສາສິຕຸມຣຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອນຸກມ຺ປໂກ ຫິເຕສີ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ – ‘ອິທໍ ໂວ ຫິຕາຍ, ອິທໍ ໂວ ສຸຂາຍາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາວກາ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ, ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ນ ຈ ໂວກ຺ກມ຺ມ ສຕ຺ຖຸສາສນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຕ຺ຕມໂນ ເຈວ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນຕຎ຺ຈ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອນວສ຺ສຸໂຕ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິຍໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ຍທຣິໂຍ ເສວຕິ, ຍທຣິໂຍ ເສວມາໂນ ສຕ຺ຖາ ຄຓມນຸສາສິຕຸມຣຫຕິ. ‘ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຍທຣິໂຍ ເສວຕິ, ຍທຣິໂຍ ເສວມາໂນ ສຕ຺ຖາ ຄຓມນຸສາສິຕຸມຣຫຕີ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໑໒. ‘‘‘ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຍຄ຺ຄາຈຣິຍານໍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖີ’ຕິ – ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຫຕ຺ຖິທມເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖິທມ຺ໂມ ສາຣິໂຕ ເອກໍເຍວ ທິສໍ ຘາວຕິ – ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ວາ. ອສ຺ສທມເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສທມ຺ໂມ ສາຣິໂຕ ເອກຎ຺ເຎວ ທິສໍ ຘາວຕິ – ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ວາ. ໂຄທມເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄທມ຺ໂມ ສາຣິໂຕ ເອກໍເຍວ ທິສໍ ຘາວຕິ – ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ວາ. ຕຖາຄເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປຸຣິສທມ຺ໂມ ສາຣິໂຕ ອຏ຺ຐ ທິສາ ວິຘາວຕິ. ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ – ອຍໍ ເອກາ ທິສາ; ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ – ອຍໍ ທຸຕິຍາ ທິສາ; ສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ – ອຍໍ ຕຕິຍາ ທິສາ; ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖີ ທິສາ; ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ອຍໍ ປຎ຺ຈມີ ທິສາ; ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ອຍໍ ຉຏ຺ຐີ ທິສາ; ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ອຍໍ ສຕ຺ຕມີ ທິສາ; ສພ຺ພໂສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ອຍໍ ອຏ຺ຐມີ ທິສາ. ຕຖາຄເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປຸຣິສທມ຺ໂມ ສາຣິໂຕ ອິມາ ອຏ຺ຐ ທິສາ ວິຘາວຕິ. ‘ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຍຄ຺ຄາຈຣິຍານໍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖີ’ຕິ – ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ສຕ຺ຕມໍ.