໘. ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ໂກສມ຺ພິຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ໂກສມ຺ພິຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຕຸ, ຠນ຺ເຕ! ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ; ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ; ມຍເມເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຕຸ, ຠນ຺ເຕ! ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ; ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ; ມຍເມເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ; ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ; ມຍເມເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ໂກສມ຺ພິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ໂກສມ຺ພິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຐິຕໂກວ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໓໗. ‘‘ປຸຖຸສທ຺ໂທ ສມຊໂນ, ນ ພາໂລ ໂກຈິ ມຎ຺ຎຖ;

ສງ຺ຆສ຺ມິໍ ຠິຊ຺ຊມານສ຺ມິໍ, ນາຎ຺ຎໍ ຠິຍ຺ໂຍ ອມຎ຺ຎຣຸໍ.

‘‘ປຣິມຸຏ຺ຐາ ປຓ຺ຑິຕາຠາສາ, ວາຈາໂຄຈຣຠາຓິໂນ;

ຍາວິຈ຺ຉນ຺ຕິ ມຸຂາຍາມໍ, ເຍນ ນີຕາ ນ ຕໍ ວິທູ.

‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມໍ ອວຘິ ມໍ, ອຊິນິ ມໍ ອຫາສິ ເມ;

ເຍ ຈ ຕໍ ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເວຣໍ ເຕສໍ ນ ສມ຺ມຕິ.

‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມໍ ອວຘິ ມໍ, ອຊິນິ ມໍ ອຫາສິ ເມ;

ເຍ ຈ ຕໍ ນຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເວຣໍ ເຕສູປສມ຺ມຕິ.

‘‘ນ ຫິ ເວເຣນ ເວຣານິ, ສມ຺ມນ຺ຕີຘ ກຸທາຈນໍ;

ອເວເຣນ ຈ ສມ຺ມນ຺ຕິ, ເອສ ຘມ຺ໂມ ສນນ຺ຕໂນ.

‘‘ປເຣ ຈ ນ ວິຊານນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ຍມາມເສ;

ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊານນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເມຘຄາ.

‘‘ອຏ຺ຐິຈ຺ຉິນ຺ນາ ປາຓຫຣາ, ຄວສ຺ສຘນຫາຣິໂນ;

ຣຏ຺ຐໍ ວິລຸມ຺ປມານານໍ, ເຕສມ຺ປິ ໂຫຕິ ສງ຺ຄຕິ;

ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂນ ສິຍາ.

‘‘ສເຈ ລເຠຖ ນິປກໍ ສຫາຍໍ,

ສທ຺ຘິໍ ຈຣໍ ສາຘຸວິຫາຣິ ຘີຣໍ;

ອຠິຠຸຍ຺ຍ ສພ຺ພານິ ປຣິສ຺ສຍານິ,

ຈເຣຍ຺ຍ ເຕນຕ຺ຕມໂນ ສຕີມາ.

‘‘ໂນ ເຈ ລເຠຖ ນິປກໍ ສຫາຍໍ,

ສທ຺ຘິໍ ຈຣໍ ສາຘຸວິຫາຣິ ຘີຣໍ;

ຣາຊາວ ຣຏ຺ຐໍ ວິຊິຕໍ ປຫາຍ,

ເອໂກ ຈເຣ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎວ ນາໂຄ.

‘‘ເອກສ຺ສ ຈຣິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາ;

ເອໂກ ຈເຣ ນ ຈ ປາປານິ ກຍິຣາ,

ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎວ ນາໂຄ’’ຕິ.

໒໓໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຐິຕໂກວ ອິມາ ຄາຖາ ຠາສິຕ຺ວາ ເຍນ ພາລກໂລຓກາຣຄາໂມ [ພາລກໂລຓກຄາໂມ (ກ.), ຕຖາ ວິນເຍປິ] ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຠຄຸ ພາລກໂລຓກາຣຄາເມ ວິຫຣຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠຄຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສິ ອຸທກຎ຺ຈ ປາທານໍ ໂຘວນໍ [ອຸທກຎ຺ຈ ປາທານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ຠຄຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠຄຸໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂຸ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມສີ’’ຕິ? ‘‘ຂມນີຍໍ ຠຄວາ, ຍາປນີຍໍ ຠຄວາ, ນ ຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ກິລມາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠຄຸໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ປາຈີນວໍສທາໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ [ຠທ຺ທິໂຍ (ມ. ນິ. ໒.໑໖໖ ນຬກປາເນ] ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ [ກິມ຺ພິໂລ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປາຈີນວໍສທາເຍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ທາຍປາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ, ມຫາສມຓ, ເອຕໍ ທາຍໍ ປາວິສິ. ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕກາມຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ມາ ເຕສໍ ອຜາສຸມກາສີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ທາຍປາລສ຺ສ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານສ຺ສ. ສຸຕ຺ວານ ທາຍປາລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ ທາຍປາລ, ຠຄວນ຺ຕໍ ວາເຣສິ. ສຕ຺ຖາ ໂນ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

໒໓໙. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຍນາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ເຍນາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ນນ຺ທິຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ກິມິລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ສຕ຺ຖາ ໂນ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອໂກ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ, ເອໂກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ເອໂກ ປາໂທທກໍ ອຸປຏ຺ຐເປສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ. ເຕປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມຖາ’’ຕິ? ‘‘ຂມນີຍໍ ຠຄວາ, ຍາປນີຍໍ ຠຄວາ, ນ ຈ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ກິລມາມາ’’ຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ ໂຍຫໍ ເອວຣູເປຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ຕສ຺ສ, ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕາມິ. ນານາ ຫິ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຍາ, ເອກຎ຺ຈ ປນ ມຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ນນ຺ທິໂຍ…ເປ… ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ ໂຍຫໍ ເອວຣູເປຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕາມິ. ນານາ ຫິ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຍາ, ເອກຎ຺ຈ ປນ ມຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ.

໒໔໐. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ໂຍ ປຐມໍ ຄາມໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕິ, ໂສ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕິ, ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ. ໂຍ ປຈ຺ຉາ ຄາມໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕິ – ສເຈ ໂຫຕິ ຠຸຕ຺ຕາວເສໂສ, ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ, ຠຸຎ຺ຊຕິ; ໂນ ເຈ ອາກງ຺ຂຕິ, ອປ຺ປຫຣິເຕ ວາ ຉຑ຺ເຑຕິ ອປາຓເກ ວາ ອຸທເກ ໂອປິລາເປຕິ – ໂສ ອາສນານິ ປຏິສາເມຕິ, ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ປຏິສາເມຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕິ, ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປສ຺ສຕິ ປານີຍຆຏໍ ວາ ປຣິໂຠຊນີຍຆຏໍ ວາ ວຈ຺ຈຆຏໍ ວາ ຣິຕ຺ຕໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ໂສ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ. ສຈສ຺ສ ໂຫຕິ ອວິສຍ຺ຫໍ, ຫຕ຺ຖວິກາເຣນ ທຸຕິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນ ອຸປຏ຺ຐາເປມ [ອຸປຏ຺ຐເປຕິ (ສີ.)], ນ ຕ຺ເວວ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວາຈໍ ຠິນ຺ທາມ. ປຎ຺ຈາຫິກໍ ໂຂ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ນິສີທາມ. ເອວໍ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ.

໒໔໑. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕານໍ ອາຕາປີນໍ ປຫິຕຕ຺ຕານໍ ວິຫຣຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕາ ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສ ໂຂ ປນ ໂນ ໂອຠາໂສ ນຈິຣສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ; ຕຎ຺ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ນປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາມາ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ໂຂ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ອຫມ຺ປິ ສຸທໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂພຘິສຕ຺ໂຕວ ສມາໂນ ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສ ໂຂ ປນ ເມ ໂອຠາໂສ ນຈິຣສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ເມ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານ’ນ຺ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ວິຈິກິຈ຺ຉາ ໂຂ ເມ ອຸທປາທິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສ ໂຂ ປນ ເມ ໂອຠາໂສ ນຈິຣສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ເມ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານ’ນ຺ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອມນສິກາໂຣ ໂຂ ເມ ອຸທປາທິ, ອມນສິກາຣາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ນ ອມນສິກາໂຣ’’’ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ…ເປ… ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂຂ ເມ ອຸທປາທິ, ຖິນມິທ຺ຘາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ນ ອມນສິກາໂຣ ນ ຖິນມິທ຺ຘ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ…ເປ… ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂຂ ເມ ອຸທປາທິ, ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ປຸຣິໂສ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ອຸຠໂຕປສ຺ເສ ວຏ຺ຏກາ [ວຘກາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຸປ຺ປເຕຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ອຸທປາທິ, ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ນ ອມນສິກາໂຣ ນ ຖິນມິທ຺ຘໍ ນ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ…ເປ… ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຸປ຺ປິລໍ [ອຸພ຺ພິລ຺ລໍ (ສີ. ປີ.), ອຸພ຺ພິລໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ໂຂ ເມ ອຸທປາທິ, ອຸປ຺ປິລາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ປຸຣິໂສ ເອກໍ ນິຘິມຸຂໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ສກິເທວ ປຎ຺ຈນິຘິມຸຂານິ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ອຸປ຺ປິລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອຸປ຺ປິລໍ ອຸທປາທິ, ອຸປ຺ປິລາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ອມນສິກາໂຣ, ນ ຖິນມິທ຺ຘໍ, ນ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ອຸປ຺ປິລ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ…ເປ… ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ໂຂ ເມ ອຸທປາທິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ອມນສິກາໂຣ, ນ ຖິນມິທ຺ຘໍ, ນ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ອຸປ຺ປິລໍ, ນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ…ເປ… ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ໂຂ ເມ ອຸທປາທິ, ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ປຸຣິໂສ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ວຏ຺ຏກໍ ຄາຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ປຕເມຍ຺ຍ [ມຕເມຍ຺ຍ (ພຫູສຸ) ປ + ຕໍ + ເອຍ຺ຍ = ປຕເມຍ຺ຍ-ອິຕິ ປທວິຠາໂຄ]; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ອຸທປາທິ, ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ອມນສິກາໂຣ, ນ ຖິນມິທ຺ຘໍ, ນ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ອຸປ຺ປິລໍ, ນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ, ນ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ…ເປ… ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຕິລີນວີຣິຍໍ ໂຂ ເມ ອຸທປາທິ, ອຕິລີນວີຣິຍາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ປຸຣິໂສ ວຏ຺ຏກໍ ສິຖິລໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ໂສ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ອຸປ຺ປເຕຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອຕິລີນວີຣິຍໍ ອຸທປາທິ, ອຕິລີນວີຣິຍາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ອມນສິກາໂຣ, ນ ຖິນມິທ຺ຘໍ, ນ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ອຸປ຺ປິລໍ, ນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ, ນ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ, ນ ອຕິລີນວີຣິຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ…ເປ… ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຠິຊປ຺ປາ ໂຂ ເມ ອຸທປາທິ, ອຠິຊປ຺ປາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ອມນສິກາໂຣ, ນ ຖິນມິທ຺ຘໍ, ນ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ອຸປ຺ປິລໍ, ນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ, ນ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ, ນ ອຕິລີນວີຣິຍໍ, ນ ອຠິຊປ຺ປາ’’’ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ…ເປ… ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ໂຂ ເມ ອຸທປາທິ, ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ອມນສິກາໂຣ, ນ ຖິນມິທ຺ຘໍ, ນ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ອຸປ຺ປິລໍ, ນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ, ນ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ, ນ ອຕິລີນວີຣິຍໍ, ນ ອຠິຊປ຺ປາ, ນ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ’’’ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສ ໂຂ ປນ ເມ ໂອຠາໂສ ນຈິຣສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ເອຕທໂຫສິ – ‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ເມ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ ໂຂ ເມ ຣູປານໍ ອຸທປາທິ, ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕາຘິກຣຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ຣູປານໍ ສມາຘິ ຈວິ. ສມາຘິມ຺ຫິ ຈຸເຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານໍ. ໂສຫໍ ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ເມ ປຸນ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ນ ອມນສິກາໂຣ, ນ ຖິນມິທ຺ຘໍ, ນ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ອຸປ຺ປິລໍ, ນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ, ນ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ, ນ ອຕິລີນວີຣິຍໍ, ນ ອຠິຊປ຺ປາ, ນ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ນ ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ ຣູປານ’’’ນ຺ຕິ.

໒໔໒. ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ‘ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິໍ, ‘ອມນສິກາໂຣ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອມນສິກາຣໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິໍ, ‘ຖິນມິທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຖິນມິທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິໍ, ‘ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິໍ, ‘ອຸປ຺ປິລໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປິລໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິໍ, ‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິໍ, ‘ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິໍ, ‘ອຕິລີນວີຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຕິລີນວີຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິໍ, ‘ອຠິຊປ຺ປາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຠິຊປ຺ປໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິໍ, ‘ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິໍ, ‘ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ ຣູປານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ ຣູປານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສໍ ປຊຫິໍ.

໒໔໓. ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂອຠາສຎ຺ຫິ ໂຂ ສຎ຺ຊານາມິ, ນ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມິ; ຣູປານິ ຫິ ໂຂ ປສ຺ສາມິ, ນ ຈ ໂອຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມິ – ‘ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ, ເກວລມ຺ປິ ທິວໍ [ທິວສໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ’ [ຣຕ຺ຕິທິວໍ (ກ.)]. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ຍ຺ວາຫໍ ໂອຠາສຎ຺ຫິ ໂຂ ສຎ຺ຊານາມິ ນ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມິ; ຣູປານິ ຫິ ໂຂ [ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ (ສີ. ກ.)] ປສ຺ສາມິ ນ ຈ ໂອຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມິ – ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ, ເກວລມ຺ປິ ທິວໍ, ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂຂ ອຫໍ ສມເຍ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ໂອຠາສນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣມິ, ໂອຠາສຎ຺ຫິ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຎ຺ຊານາມິ, ນ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມິ. ຍສ຺ມິໍ ປນາຫໍ ສມເຍ ໂອຠາສນິມິຕ຺ຕໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິ ກໂຣມິ, ຣູປານິ ຫິ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປສ຺ສາມິ ນ ຈ ໂອຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມິ – ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ, ເກວລມ຺ປິ ທິວໍ, ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ໂອຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມິ, ປຣິຕ຺ຕານິ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມິ; ອປ຺ປມາຓຎ຺ເຈວ ໂອຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມິ, ອປ຺ປມາຓານິ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມິ – ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ, ເກວລມ຺ປິ ທິວໍ, ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ຍ຺ວາຫໍ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ໂອຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມິ, ປຣິຕ຺ຕານິ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມິ; ອປ຺ປມາຓຎ຺ເຈວ ໂອຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມິ, ອປ຺ປມາຓານິ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມິ – ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ, ເກວລມ຺ປິ ທິວໍ, ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍສ຺ມິໍ ໂຂ ເມ ສມເຍ ປຣິຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ໂຫຕິ, ປຣິຕ຺ຕໍ ເມ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈກ຺ຂຸ ໂຫຕິ. ໂສຫໍ ປຣິຕ຺ເຕນ ຈກ຺ຂຸນາ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ໂອຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມິ, ປຣິຕ຺ຕານິ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ເມ ສມເຍ ອປ຺ປມາໂຓ ສມາຘິ ໂຫຕິ, ອປ຺ປມາຓໍ ເມ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈກ຺ຂຸ ໂຫຕິ. ໂສຫໍ ອປ຺ປມາເຓນ ຈກ຺ຂຸນາ ອປ຺ປມາຓຎ຺ເຈວ ໂອຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມິ, ອປ຺ປມາຓານິ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມິ – ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ, ເກວລມ຺ປິ ທິວໍ, ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວ’’’ນ຺ຕິ.

໒໔໔. ຍໂຕ ໂຂ ເມ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ‘ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ອໂຫສິ, ‘ອມນສິກາໂຣ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອມນສິກາໂຣ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ອໂຫສິ, ‘ຖິນມິທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຖິນມິທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ອໂຫສິ, ‘ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ອໂຫສິ, ‘ອຸປ຺ປິລໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປິລໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ອໂຫສິ, ‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ອໂຫສິ, ‘ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ອໂຫສິ, ‘ອຕິລີນວີຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຕິລີນວີຣິຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ອໂຫສິ, ‘ອຠິຊປ຺ປາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຠິຊປ຺ປາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ອໂຫສິ, ‘ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ອໂຫສິ, ‘ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ ຣູປານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ ຣູປານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ປຫີໂນ ອໂຫສິ.

໒໔໕. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ເຍ ໂຂ ເມ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາ ເຕ ເມ ປຫີນາ. ຫນ຺ທ, ທານາຫໍ ຕິວິເຘນ ສມາຘິໍ ຠາເວມີ’ຕິ [ຠາເວສິນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສວິຕກ຺ກມ຺ປິ ສວິຈາຣໍ ສມາຘິໍ ຠາເວສິໍ [ຠາເວມິ (ກ.)], ອວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວິຈາຣມຕ຺ຕໍ ສມາຘິໍ ຠາເວສິໍ, ອວິຕກ຺ກມ຺ປິ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິໍ ຠາເວສິໍ, ສປ຺ປີຕິກມ຺ປິ ສມາຘິໍ ຠາເວສິໍ, ນິປ຺ປີຕິກມ຺ປິ ສມາຘິໍ ຠາເວສິໍ, ສາຕສຫຄຕມ຺ປິ ສມາຘິໍ ຠາເວສິໍ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕມ຺ປິ ສມາຘິໍ ຠາເວສິໍ. ຍໂຕ ໂຂ ເມ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສວິຕກ຺ໂກປິ ສວິຈາໂຣ ສມາຘິ ຠາວິໂຕ ອໂຫສິ, ອວິຕກ຺ໂກປິ ວິຈາຣມຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ຠາວິໂຕ ອໂຫສິ, ອວິຕກ຺ໂກປິ ອວິຈາໂຣ ສມາຘິ ຠາວິໂຕ ອໂຫສິ, ສປ຺ປີຕິໂກປິ ສມາຘິ ຠາວິໂຕ ອໂຫສິ, ນິປ຺ປີຕິໂກປິ ສມາຘິ ຠາວິໂຕ ອໂຫສິ, ສາຕສຫຄໂຕປິ ສມາຘິ ຠາວິໂຕ ອໂຫສິ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄໂຕປິ ສມາຘິ ຠາວິໂຕ ອໂຫສິ. ຎາຓຎ຺ຈ ປນ ເມ ທສ຺ສນໍ ອຸທປາທິ, ອກຸປ຺ປາ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ອຏ຺ຐມໍ.