໓. ສຸຎ຺ຎຕວຄ຺ໂຄ

໑. ຈູຬສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອກມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ນຄຣກໍ ນາມ ສກ຺ຍານໍ ນິຄໂມ. ຕຕ຺ຖ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ສຸຎ຺ຎຕາວິຫາເຣນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ພຫຸລໍ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ກຈ຺ຈິ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຸສ຺ສຸຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸມນສິກຕໍ ສູປຘາຣິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ເຕ ເອຕໍ, ອານນ຺ທ, ສຸສ຺ສຸຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸມນສິກຕໍ ສູປຘາຣິຕໍ. ປຸພ຺ເພປາຫໍ [ປຸພ຺ເພຈາຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ອານນ຺ທ, ເອຕຣຫິປິ [ເອຕຣຫິ ຈ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ສຸຎ຺ຎຕາວິຫາເຣນ ພຫຸລໍ ວິຫຣາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ອຍໍ ມິຄາຣມາຕຸປາສາໂທ ສຸຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖິຄວສ຺ສວຬເວນ, ສຸຎ຺ໂຎ ຊາຕຣູປຣຊເຕນ, ສຸຎ຺ໂຎ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສສນ຺ນິປາເຕນ ອຕ຺ຖິ ເຈວິທໍ ອສຸຎ຺ຎຕໍ ຍທິທໍ – ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕໍ; ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ຄາມສຎ຺ຎໍ, ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎໍ, ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ຄາມສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ເຈວາຍໍ ທຣຖມຕ຺ຕາ ຍທິທໍ – ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ຄາມສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ອຕ຺ຖິ ເຈວິທໍ ອສຸຎ຺ຎຕໍ ຍທິທໍ – ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຍຎ຺ຫິ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫຕິ ເຕນ ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ຕໍ ‘ສນ຺ຕມິທໍ ອຕ຺ຖີ’’’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ເອສາ, ອານນ຺ທ, ຍຖາຠຸຈ຺ຈາ ອວິປລ຺ລຕ຺ຖາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕາວກ຺ກນ຺ຕິ ຠວຕິ.

໑໗໗. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎໍ, ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ, ປຖວີສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປຖວີສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ອາສຠຈມ຺ມໍ ສງ຺ກຸສເຕນ ສຸວິຫຕໍ ວິຄຕວລິກໍ; ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຍໍ ອິມິສ຺ສາ ປຖວິຍາ ອຸກ຺ກູລວິກ຺ກູລໍ ນທີວິທຸຄ຺ຄໍ ຂາຓຸກຓ຺ຏກຏ຺ຐານໍ ປພ຺ພຕວິສມໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ [ສພ຺ພໍ (ກ.)] ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ປຖວີສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປຖວີສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ເຈວາຍໍ ທຣຖມຕ຺ຕາ ຍທິທໍ – ປຖວີສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ອຕ຺ຖິ ເຈວິທໍ ອສຸຎ຺ຎຕໍ ຍທິທໍ – ປຖວີສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຍຎ຺ຫິ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫຕິ ເຕນ ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ຕໍ ‘ສນ຺ຕມິທໍ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ເອສາ, ອານນ຺ທ, ຍຖາຠຸຈ຺ຈາ ອວິປລ຺ລຕ຺ຖາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕາວກ຺ກນ຺ຕິ ຠວຕິ.

໑໗໘. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ, ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ປຖວີສຎ຺ຎໍ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ປຖວີສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ເຈວາຍໍ ທຣຖມຕ຺ຕາ ຍທິທໍ – ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ປຖວີສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ອຕ຺ຖິ ເຈວິທໍ ອສຸຎ຺ຎຕໍ ຍທິທໍ – ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຍຎ຺ຫິ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫຕິ ເຕນ ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ຕໍ ‘ສນ຺ຕມິທໍ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ເອສາ, ອານນ຺ທ, ຍຖາຠຸຈ຺ຈາ ອວິປລ຺ລຕ຺ຖາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕາວກ຺ກນ຺ຕິ ຠວຕິ.

໑໗໙. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ປຖວີສຎ຺ຎໍ, ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ປຖວີສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ເຈວາຍໍ ທຣຖມຕ຺ຕາ ຍທິທໍ – ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ປຖວີສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ອຕ຺ຖິ ເຈວິທໍ ອສຸຎ຺ຎຕໍ ຍທິທໍ – ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຍຎ຺ຫິ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫຕິ ເຕນ ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ຕໍ ‘ສນ຺ຕມິທໍ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ເອສາ, ອານນ຺ທ, ຍຖາຠຸຈ຺ຈາ ອວິປລ຺ລຕ຺ຖາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕາວກ຺ກນ຺ຕິ ຠວຕິ.

໑໘໐. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ເຈວາຍໍ ທຣຖມຕ຺ຕາ ຍທິທໍ – ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ອຕ຺ຖິ ເຈວິທໍ ອສຸຎ຺ຎຕໍ ຍທິທໍ – ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຍຎ຺ຫິ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫຕິ ເຕນ ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ຕໍ ‘ສນ຺ຕມິທໍ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ເອສາ, ອານນ຺ທ, ຍຖາຠຸຈ຺ຈາ ອວິປລ຺ລຕ຺ຖາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕາວກ຺ກນ຺ຕິ ຠວຕິ.

໑໘໑. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ ຠິກ຺ຂຸ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ເຈວາຍໍ ທຣຖມຕ຺ຕາ ຍທິທໍ – ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ອຕ຺ຖິ ເຈວິທໍ ອສຸຎ຺ຎຕໍ ຍທິທໍ – ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອກຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຍຎ຺ຫິ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫຕິ ເຕນ ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ຕໍ ‘ສນ຺ຕມິທໍ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ເອສາ, ອານນ຺ທ, ຍຖາຠຸຈ຺ຈາ ອວິປລ຺ລຕ຺ຖາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕາວກ຺ກນ຺ຕິ ຠວຕິ.

໑໘໒. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ອນິມິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ອນິມິຕ຺ເຕ ເຈໂຕສມາຘິມ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ເຈວາຍໍ ທຣຖມຕ຺ຕາ ຍທິທໍ – ອິມເມວ ກາຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຬາຍຕນິກໍ ຊີວິຕປຈ຺ຈຍາ’ຕິ. ໂສ ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ອຕ຺ຖິ ເຈວິທໍ ອສຸຎ຺ຎຕໍ ຍທິທໍ – ອິມເມວ ກາຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຬາຍຕນິກໍ ຊີວິຕປຈ຺ຈຍາ’ຕິ. ອິຕິ ຍຎ຺ຫິ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫຕິ ເຕນ ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ຕໍ ‘ສນ຺ຕມິທໍ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ເອສາ, ອານນ຺ທ, ຍຖາຠຸຈ຺ຈາ ອວິປລ຺ລຕ຺ຖາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕາວກ຺ກນ຺ຕິ ຠວຕິ.

໑໘໓. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ອນິມິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ປຏິຈ຺ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອກຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ອນິມິຕ຺ເຕ ເຈໂຕສມາຘິມ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ ອນິມິຕ຺ໂຕ ເຈໂຕສມາຘິ ອຠິສງ຺ຂໂຕ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິໂຕ’. ‘ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕໍ ຕທນິຈ຺ຈໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ກາມາສວໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ຠວາສວໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ອວິຊ຺ຊາສວໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຘ ນ ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ເຈວາຍໍ ທຣຖມຕ຺ຕາ ຍທິທໍ – ອິມເມວ ກາຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຬາຍຕນິກໍ ຊີວິຕປຈ຺ຈຍາ’ຕິ. ໂສ ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ກາມາສເວນາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ຠວາສເວນາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ອວິຊ຺ຊາສເວນາ’ຕິ ປຊານາຕິ, ‘ອຕ຺ຖິ ເຈວິທໍ ອສຸຎ຺ຎຕໍ ຍທິທໍ – ອິມເມວ ກາຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຬາຍຕນິກໍ ຊີວິຕປຈ຺ຈຍາ’ຕິ. ອິຕິ ຍຎ຺ຫິ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫຕິ ເຕນ ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ຕໍ ‘ສນ຺ຕມິທໍ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວມ຺ປິສ຺ສ ເອສາ, ອານນ຺ທ, ຍຖາຠຸຈ຺ຈາ ອວິປລ຺ລຕ຺ຖາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ປຣມານຸຕ຺ຕຣາ ສຸຎ຺ຎຕາວກ຺ກນ຺ຕິ ຠວຕິ.

໑໘໔. ‘‘ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ອານນ຺ທ, ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣມານຸຕ຺ຕຣໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິໍສຸ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິມໍເຍວ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣມານຸຕ຺ຕຣໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິໍສຸ. ເຍປິ [ເຍ (ສີ. ປີ.)] ຫິ ເກຈິ, ອານນ຺ທ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣມານຸຕ຺ຕຣໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິມໍເຍວ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣມານຸຕ຺ຕຣໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍປິ [ເຍ (ສີ. ປີ.)] ຫິ ເກຈິ, ອານນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣມານຸຕ຺ຕຣໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິມໍເຍວ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣມານຸຕ຺ຕຣໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ອານນ຺ທ, ‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣມານຸຕ຺ຕຣໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ [ວິຫຣິສ຺ສາມີຕິ (ປີ. ກ.)] – ເອວຎ຺ຫິ ໂວ [ເຕ (ກ.)], ອານນ຺ທ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ຈູຬສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.

໒. ມຫາສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ກາຬເຂມກສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ວິຫາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກາຬເຂມກສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ວິຫາເຣ ສມ຺ພຫຸລານິ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ກາຬເຂມກສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ວິຫາເຣ ສມ຺ພຫຸລານິ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ. ທິສ຺ວານ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສມ຺ພຫຸລານິ ໂຂ ກາຬເຂມກສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ວິຫາເຣ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ. ສມ຺ພຫຸລາ ນຸ ໂຂ ອິຘ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

໑໘໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຆຏາຍ ສກ຺ກສ຺ສ ວິຫາເຣ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຆຏາຍ ສກ຺ກສ຺ສ ວິຫາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມ຺ພຫຸລານິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກາຬເຂມກສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ວິຫາເຣ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ. ສມ຺ພຫຸລາ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສມ຺ພຫຸລານິ, ຠນ຺ເຕ, ກາຬເຂມກສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ວິຫາເຣ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ. ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເອຕ຺ຖ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຈີວຣກາຣສມໂຍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຠຕິ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ສງ຺ຄຓິກຣໂຕ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຄຓາຣາໂມ ຄຓຣໂຕ ຄຓສມ຺ມຸທິໂຕ. ໂສ ວຕານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ສງ຺ຄຓິກຣໂຕ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຄຓາຣາໂມ ຄຓຣໂຕ ຄຓສມ຺ມຸທິໂຕ ຍໍ ຕໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ ປວິເວກສຸຂໍ ອຸປສມສຸຂໍ ສມ຺ໂພຘິສຸຂໍ [ສມ຺ໂພຘສຸຂໍ (ສີ. ປີ.), ສມ຺ໂພຘສຸຂໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສຸຂໍ (ກ.) ອຸປຣິ ອຣຓວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ ປນ ສມ຺ໂພຘິສຸຂນ຺ຕ຺ເວວ ທິສ຺ສຕິ] ຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠີ ຠວິສ຺ສຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ຈ ໂຂ ໂສ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເອໂກ ຄຓສ຺ມາ ວູປກຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຕສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ຍໍ ຕໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ ປວິເວກສຸຂໍ ອຸປສມສຸຂໍ ສມ຺ໂພຘິສຸຂໍ ຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິກາມລາຠີ ຠວິສ຺ສຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີຕິ – ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂສ ວຕານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ສງ຺ຄຓິກຣໂຕ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຄຓາຣາໂມ ຄຓຣໂຕ ຄຓສມ຺ມຸທິໂຕ ສາມາຍິກໍ ວາ ກນ຺ຕໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ອສາມາຍິກໍ ວາ ອກຸປ຺ປນ຺ຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ຈ ໂຂ ໂສ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເອໂກ ຄຓສ຺ມາ ວູປກຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຕສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ສາມາຍິກໍ ວາ ກນ຺ຕໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ອສາມາຍິກໍ ວາ ອກຸປ຺ປນ຺ຕິ – ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ເອກໍ ຣູປມ຺ປິ [ເອກຣູປມ຺ປິ (ສີ.)] ສມນຸປສ຺ສາມິ ຍຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຠິຣຕສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສູປາຍາສາ.

໑໘໗. ‘‘ອຍໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ວິຫາໂຣ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຍທິທໍ – ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອມນສິກາຣາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸໍ [ວິຫຣຕໍ (ກ. ສີ.), ວິຫຣຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)]. ຕຕ຺ຣ ເຈ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕໍ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ວິຫຣນ຺ຕໍ ຠວນ຺ຕິ [ຠຄວນ຺ຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ອຸປສງ຺ກມິຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ຣາຊາໂນ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ. ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ວິເວກນິນ຺ເນເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ວິເວກໂປເຓນ ວິເວກປພ຺ຠາເຣນ ວູປກຏ຺ເຐນ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣເຕນ ພ຺ຍນ຺ຕີຠູເຕນ ສພ຺ພໂສ ອາສວຏ຺ຐານີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ອຸຍ຺ໂຍຊນິກປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍເຍວ ກຖໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເຈປິ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ – ‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ເຕນານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປຕພ຺ພໍ ສນ຺ນິສາເທຕພ຺ພໍ ເອໂກທິ ກາຕພ຺ພໍ ສມາທຫາຕພ຺ພໍ.

໑໘໘. ‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປຕິ ສນ຺ນິສາເທຕິ ເອໂກທິໍ ກໂຣຕິ [ເອໂກທິກໂຣຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສມາທຫຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປຕິ ສນ຺ນິສາເທຕິ ເອໂກທິໍ ກໂຣຕິ ສມາທຫຕິ. ໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ ສຸຎ຺ຎຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນປ຺ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ສນ຺ຕເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ໂຂ ເມ ມນສິກໂຣໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນປ຺ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ພຫິທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ…ເປ… ໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ …ເປ… ໂສ ອາເນຎ຺ຊໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ອາເນຎ຺ຊໍ ມນສິກໂຣໂຕ ອາເນຎ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນປ຺ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ສນ຺ຕເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ອາເນຎ຺ຊໍ ໂຂ ເມ ມນສິກໂຣໂຕ ອາເນຎ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນປ຺ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ເຕນານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປຕພ຺ພໍ ສນ຺ນິສາເທຕພ຺ພໍ ເອໂກທິ ກາຕພ຺ພໍ ສມາທຫາຕພ຺ພໍ. ໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ສນ຺ຕເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ໂຂ ເມ ມນສິກໂຣໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ພຫິທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ…ເປ… ໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ…ເປ… ໂສ ອາເນຎ຺ຊໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ອາເນຎ຺ຊໍ ມນສິກໂຣໂຕ ອາເນຎ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ສນ຺ຕເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ອາເນຎ຺ຊໍ ໂຂ ເມ ມນສິກໂຣໂຕ ອາເນຎ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ.

໑໘໙. ‘‘ຕສ຺ສ ເຈ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ວິຫຣໂຕ ຈງ຺ກມາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ໂສ ຈງ຺ກມຕິ – ‘ເອວໍ ມໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ ນາຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເຈ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ວິຫຣໂຕ ຐານາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ໂສ ຕິຏ຺ຐຕິ – ‘ເອວໍ ມໍ ຐິຕໍ ນາຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເຈ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ວິຫຣໂຕ ນິສຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ໂສ ນິສີທຕິ – ‘ເອວໍ ມໍ ນິສິນ຺ນໍ ນາຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເຈ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ວິຫຣໂຕ ສຍນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ໂສ ສຍຕິ – ‘ເອວໍ ມໍ ສຍນ຺ຕໍ ນາຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ວິຫຣໂຕ ກຖາຍ [ຠສ຺ສາຍ (ສີ.), ຠາສາຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ໂສ – ‘ຍາຍໍ ກຖາ ຫີນາ ຄມ຺ມາ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກາ ອນຣິຍາ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕາ ນ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ ນ ນິໂຣຘາຍ ນ ອຸປສມາຍ ນ ອຠິຎ຺ຎາຍ ນ ສມ຺ໂພຘາຍ ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖາ ໂຈຣກຖາ ມຫາມຕ຺ຕກຖາ ເສນາກຖາ ຠຍກຖາ ຍຸທ຺ຘກຖາ ອນ຺ນກຖາ ປານກຖາ ວຕ຺ຖກຖາ ສຍນກຖາ ມາລາກຖາ ຄນ຺ຘກຖາ ຎາຕິກຖາ ຍານກຖາ ຄາມກຖາ ນິຄມກຖາ ນຄຣກຖາ ຊນປທກຖາ ອິຕ຺ຖິກຖາ ສຸຣາກຖາ ວິສິຂາກຖາ ກຸມ຺ຠຏ຺ຐານກຖາ ປຸພ຺ພເປຕກຖາ ນານຕ຺ຕກຖາ ໂລກກ຺ຂາຍິກາ ສມຸທ຺ທກ຺ຂາຍິກາ ອິຕິຠວາຠວກຖາ ອິຕິ ວາ ອິຕິ – ເອວຣູປິໍ ກຖໍ ນ ກເຖສ຺ສາມີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ຍາ ຈ ໂຂ ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິນີວຣຓສປ຺ປາຍາ [ເຈໂຕວິຈາຣຓສປ຺ປາຍາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ (ປີ.)] ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ ປວິເວກກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ ສີລກຖາ ສມາຘິກຖາ ປຎ຺ຎາກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາ ອິຕິ – ‘ເອວຣູປິໍ ກຖໍ ກເຖສ຺ສາມີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ວິຫຣໂຕ ວິຕກ຺ກາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ໂສ – ‘ເຍ ເຕ ວິຕກ຺ກາ ຫີນາ ຄມ຺ມາ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກາ ອນຣິຍາ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕາ ນ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ ນ ນິໂຣຘາຍ ນ ອຸປສມາຍ ນ ອຠິຎ຺ຎາຍ ນ ສມ຺ໂພຘາຍ ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກາມວິຕກ຺ໂກ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ອິຕິ ເອວຣູເປ ວິຕກ຺ເກ [ເອວຣູເປນ ວິຕກ຺ເກນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ນ ວິຕກ຺ເກສ຺ສາມີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ເຍ ຈ ໂຂ ອິເມ, ອານນ຺ທ, ວິຕກ຺ກາ ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ໂກ ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ອິຕິ – ‘ເອວຣູເປ ວິຕກ຺ເກ [ເອວຣູເປນ ວິຕກ຺ເກນ (ກ.)] ວິຕກ຺ເກສ຺ສາມີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ.

໑໙໐. ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມ, ອານນ຺ທ, ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ – ອິເມ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຠິກ຺ຂຓໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາ ອາຍຕເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈຕໂສ ສມຸທາຈາໂຣ’ຕິ? ສເຈ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ເມ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາ ອາຍຕເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈຕໂສ ສມຸທາຈາໂຣ’ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຕເມຕໍ [ເອວໍ ສນ຺ຕໍ (ອຏ຺ຐ.)], ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ໂຍ ໂຂ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ໂສ ເມ ນປ຺ປຫີໂນ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ ເມ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາ ອາຍຕເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈຕໂສ ສມຸທາຈາໂຣ’ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຕເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ໂຍ ໂຂ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ໂສ ເມ ປຫີໂນ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ.

໑໙໑. ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມ, ອານນ຺ທ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສິນາ ວິຫາຕພ຺ພໍ – ‘ອິຕິ ຣູປໍ ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ, ອິຕິ ເວທນາ… ອິຕິ ສຎ຺ຎາ… ອິຕິ ສງ຺ຂາຣາ… ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ’ຕິ. ຕສ຺ສ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ໂຍ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອສ຺ມິມາໂນ ໂສ ປຫີຍຕິ. ເອວໍ ສນ຺ຕເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ໂຍ ໂຂ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອສ຺ມິມາໂນ ໂສ ເມ ປຫີໂນ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ອິເມ ໂຂ ເຕ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມາ ເອກນ຺ຕກຸສລາ ກຸສລາຍາຕິກາ [ຘມ຺ມາ ເອກນ຺ຕກຸສລາຍຕິກາ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອຏ຺ຐກຖາຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ອຣິຍາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ອນວກ຺ກນ຺ຕາ ປາປິມຕາ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອານນ຺ທ, ກໍ ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຣຫຕິ ສາວໂກ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸພນ຺ຘິຕຸໍ ອປິ ປຓຸຊ຺ຊມາໂນ’’ຕິ [ອປິ ປນຸຊ຺ຊມາໂນປີຕິ (ກ. ສີ.), ອປິ ປຍຸຊ຺ຊມາໂນຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]? ‘‘ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ສາຘຸ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຏິຠາຕຸ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

໑໙໒. ‘‘ນ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອຣຫຕິ ສາວໂກ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸພນ຺ຘິຕຸໍ, ຍທິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຕສ຺ສ ເຫຕຸ [ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ເຫຕຸ (ກ.)]. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ທີຆຣຕ຺ຕສ຺ສ [ທີຆຣຕ຺ຕໍ + ອສ຺ສາຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ] ຫິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມາ ສຸຕາ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ຍາ ຈ ໂຂ ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິນີວຣຓສປ຺ປາຍາ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ ປວິເວກກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ ສີລກຖາ ສມາຘິກຖາ ປຎ຺ຎາກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາ – ເອວຣູປິຍາ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກຖາຍ ເຫຕຸ ອຣຫຕິ ສາວໂກ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸພນ຺ຘິຕຸໍ ອປິ ປຓຸຊ຺ຊມາໂນ.

‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອາຈຣິຍູປທ຺ທໂວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອນ຺ເຕວາສູປທ຺ທໂວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣູປທ຺ທໂວ ໂຫຕິ.

໑໙໓. ‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ອາຈຣິຍູປທ຺ທໂວ ໂຫຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ຕສ຺ສ ຕຖາວູປກຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອນ຺ວາວຕ຺ຕນ຺ຕິ [ອນ຺ວາວຏ຺ຏນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເນຄມາ ເຈວ ຊານປທາ ຈ. ໂສ ອນ຺ວາວຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເນຄເມສຸ ເຈວ ຊານປເທສຸ ຈ ມຸຈ຺ຉໍ ນິກາມຍຕິ [ມຸຈ຺ຉຕິ ກາມຍຕິ (ສີ. ປີ.) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ນ ຕຖາ ທິສ຺ສຕິ], ເຄຘໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອາວຕ຺ຕຕິ ພາຫຸລ຺ລາຍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕານນ຺ທ, ອຸປທ຺ທໂວ [ອຸປທ຺ທຸໂຕ (ສີ. ປີ.)] ອາຈຣິໂຍ. ອາຈຣິຍູປທ຺ທເວນ ອວຘິໍສຸ ນໍ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ [ໂປໂນຠວິກາ (ສີ. ປີ.)] ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອາຈຣິຍູປທ຺ທໂວ ໂຫຕິ.

໑໙໔. ‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ອນ຺ເຕວາສູປທ຺ທໂວ ໂຫຕິ? ຕສ຺ເສວ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ສຕ຺ຖຸ ສາວໂກ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ວິເວກມນຸພ຺ຣູຫຍມາໂນ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ຕສ຺ສ ຕຖາວູປກຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອນ຺ວາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເນຄມາ ເຈວ ຊານປທາ ຈ. ໂສ ອນ຺ວາວຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເນຄເມສຸ ເຈວ ຊານປເທສຸ ຈ ມຸຈ຺ຉໍ ນິກາມຍຕິ, ເຄຘໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອາວຕ຺ຕຕິ ພາຫຸລ຺ລາຍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕານນ຺ທ, ອຸປທ຺ທໂວ ອນ຺ເຕວາສີ. ອນ຺ເຕວາສູປທ຺ທເວນ ອວຘິໍສຸ ນໍ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອນ຺ເຕວາສູປທ຺ທໂວ ໂຫຕິ.

໑໙໕. ‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣູປທ຺ທໂວ ໂຫຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ຕສ຺ສ ຕຖາວູປກຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອນ຺ວາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເນຄມາ ເຈວ ຊານປທາ ຈ. ໂສ ອນ຺ວາວຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເນຄເມສຸ ເຈວ ຊານປເທສຸ ຈ ນ ມຸຈ຺ຉໍ ນິກາມຍຕິ, ນ ເຄຘໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ອາວຕ຺ຕຕິ ພາຫຸລ຺ລາຍ. ຕສ຺ເສວ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ສຕ຺ຖຸ ສາວໂກ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ວິເວກມນຸພ຺ຣູຫຍມາໂນ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ຕສ຺ສ ຕຖາວູປກຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອນ຺ວາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເນຄມາ ເຈວ ຊານປທາ ຈ. ໂສ ອນ຺ວາວຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເນຄເມສຸ ເຈວ ຊານປເທສຸ ຈ ມຸຈ຺ຉໍ ນິກາມຍຕິ, ເຄຘໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອາວຕ຺ຕຕິ ພາຫຸລ຺ລາຍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕານນ຺ທ, ອຸປທ຺ທໂວ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ. ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣູປທ຺ທເວນ ອວຘິໍສຸ ນໍ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣູປທ຺ທໂວ ໂຫຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ໂຍ ເຈວາຍໍ ອາຈຣິຍູປທ຺ທໂວ, ໂຍ ຈ ອນ຺ເຕວາສູປທ຺ທໂວ ອຍໍ ເຕຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣູປທ຺ທໂວ ທຸກ຺ຂວິປາກຕໂຣ ເຈວ ກຏຸກວິປາກຕໂຣ ຈ, ອປິ ຈ ວິນິປາຕາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

໑໙໖. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ມໍ, ອານນ຺ທ, ມິຕ຺ຕວຕາຍ ສມຸທາຈຣຖ, ມາ ສປຕ຺ຕວຕາຍ. ຕໍ ໂວ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ສປຕ຺ຕວຕາຍ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ໂນ ມິຕ຺ຕວຕາຍ? ອິຘານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອນຸກມ຺ປໂກ ຫິເຕສີ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ – ‘ອິທໍ ໂວ ຫິຕາຍ, ອິທໍ ໂວ ສຸຂາຍາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາວກາ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ໂວກ຺ກມ຺ມ ຈ ສຕ຺ຖຸສາສນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ສປຕ຺ຕວຕາຍ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ໂນ ມິຕ຺ຕວຕາຍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ມິຕ຺ຕວຕາຍ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ໂນ ສປຕ຺ຕວຕາຍ? ອິຘານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອນຸກມ຺ປໂກ ຫິເຕສີ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ – ‘ອິທໍ ໂວ ຫິຕາຍ, ອິທໍ ໂວ ສຸຂາຍາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາວກາ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ, ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ນ ຈ ໂວກ຺ກມ ສຕ຺ຖຸສາສນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວກາ ມິຕ຺ຕວຕາຍ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ໂນ ສປຕ຺ຕວຕາຍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ມໍ, ອານນ຺ທ, ມິຕ຺ຕວຕາຍ ສມຸທາຈຣຖ, ມາ ສປຕ຺ຕວຕາຍ. ຕໍ ໂວ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ນ ໂວ ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ຕຖາ ປຣກ຺ກມິສ຺ສາມິ ຍຖາ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ອາມເກ ອາມກມຕ຺ເຕ. ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫາຫໍ, ອານນ຺ທ, ວກ຺ຂາມິ; ປວຍ຺ຫ ປວຍ຺ຫ, ອານນ຺ທ, ວກ຺ຂາມິ [ປວຍ຺ຫ ປວຍ຺ຫ (ສີ. ປີ.), ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອານນ຺ທ ວກ຺ຂາມິ (ກ.)]. ໂຍ ສາໂຣ ໂສ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ມຫາສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ອຈ຺ຉຣິຍອພ຺ຠຸຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕານໍ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ອາວຸໂສ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫິທ຺ຘິກຕາ ມຫານຸຠາວຕາ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຕຖາຄໂຕ ອຕີເຕ ພຸທ຺ເຘ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຉິນ຺ນປປຎ຺ເຈ ຉິນ຺ນວຏຸເມ ປຣິຍາທິນ຺ນວຏ຺ເຏ ສພ຺ພທຸກ຺ຂວີຕິວຕ຺ເຕ ຊານິສ຺ສຕິ [ອນຸສ຺ສຣິສ຺ສຕິ ຊານິສ຺ສຕິ (ກ.)] – ‘ເອວໍຊຈ຺ຈາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິປິ, ‘ເອວໍນາມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິປິ, ‘ເອວໍໂຄຕ຺ຕາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິປິ, ‘ເອວໍສີລາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິປິ, ‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິປິ, ‘ເອວໍປຎ຺ຎາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິປິ, ‘ເອວໍວິຫາຣີ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິປິ, ‘ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິປີ’’ຕິ! ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຈວ, ອາວຸໂສ, ຕຖາຄຕາ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕາ ຈ; ອພ຺ຠຸຕາ ເຈວ, ອາວຸໂສ, ຕຖາຄຕາ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕາ ຈາ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ຫິທໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ ໂຫຕິ.

໑໙໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນຸປຏ຺ຐານສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ, ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕານໍ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ອາວຸໂສ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫິທ຺ຘິກຕາ ມຫານຸຠາວຕາ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຕຖາຄໂຕ ອຕີເຕ ພຸທ຺ເຘ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຉິນ຺ນປປຎ຺ເຈ ຉິນ຺ນວຏຸເມ ປຣິຍາທິນ຺ນວຏ຺ເຏ ສພ຺ພທຸກ຺ຂວີຕິວຕ຺ເຕ ຊານິສ຺ສຕິ – ເອວໍຊຈ຺ຈາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ ອິຕິປິ, ເອວໍນາມາ… ເອວໍໂຄຕ຺ຕາ… ເອວໍສີລາ… ເອວໍຘມ຺ມາ.. ເອວໍປຎ຺ຎາ… ເອວໍວິຫາຣີ… ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ ອິຕິປີ’ຕິ! ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອມ຺ເຫ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຈວ, ອາວຸໂສ, ຕຖາຄຕາ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕາ ຈ, ອພ຺ຠຸຕາ ເຈວ, ອາວຸໂສ, ຕຖາຄຕາ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕາ ຈາ’ຕິ. ອຍໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ; ອຖ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

໑໙໙. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປຏິຠນ຺ຕຸ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມາ’’ຕິ [ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາຕິ (?)].

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊີ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິ ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິເຕ ກາເຍ ອຏ຺ຐາສີ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິເຕ ກາເຍ ອຏ຺ຐາສິ ອິທໍປາຫໍ [ອິທໍປຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

໒໐໐. ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍາວຕາຍຸກໍ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິເຕ ກາເຍ ອຏ຺ຐາສີ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວຕາຍຸກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິເຕ ກາເຍ ອຏ຺ຐາສິ ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕາ, ກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມີ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕາ ກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມິ ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

໒໐໑. ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍທາ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕາ ກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ອຖ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ໂລເກ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ຍາປິ ຕາ ໂລກນ຺ຕຣິກາ ອຆາ ອສໍວຸຕາ ອນ຺ຘກາຣາ ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາ, ຍຕ຺ຖປິເມ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ເອວໍມຫິທ຺ຘິກາ ເອວໍມຫານຸຠາວາ ອາຠາຍ ນານຸໂຠນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖປິ ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ໂລເກ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ເຍປິ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ອຸປປນ຺ນາ ເຕປິ ເຕໂນຠາເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ – ອຎ຺ເຎປິ ກິຣ, ໂຠ, ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ອິຘູປປນ຺ນາຕິ. ອຍຎ຺ຈ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ສງ຺ກມ຺ປຕິ ສມ຺ປກມ຺ປຕິ ສມ຺ປເວຘຕິ ອປ຺ປມາໂຓ ຈ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ໂລເກ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວ’ນ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

໒໐໒. ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍທາ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ເທວປຸຕ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສໍ ອາຣກ຺ຂາຍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ – ມາ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຣໍ ວາ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ ໂກຈິ ວາ ວິເຫເຐສີ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

໒໐໓. ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍທາ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ປກຕິຍາ ສີລວຕີ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ໂຫຕິ ວິຣຕາ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ວິຣຕາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ວິຣຕາ ມຸສາວາທາ ວິຣຕາ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍທາ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ປຸຣິເສສຸ ມານສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມຄຸຓູປສໍຫິຕໍ, ອນຕິກ຺ກມນີຍາ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ໂຫຕິ ເກນຈິ ປຸຣິເສນ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນາ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍທາ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ລາຠິນີ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ໂຫຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມຄຸຓານໍ. ສາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣຕີ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

໒໐໔. ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍທາ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ໂກຈິເທວ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ສຸຂິນີ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ໂຫຕິ ອກິລນ຺ຕກາຍາ; ໂພຘິສຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ຕິໂຣກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ປສ຺ສຕິ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ອຫີນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສຸໂຠ ຊາຕິມາ ອຏ຺ຐໍໂສ ສຸປຣິກມ຺ມກໂຕ. ຕຕ຺ຣາສ຺ສ ສຸຕ຺ຕໍ ອາວຸຕໍ ນີລໍ ວາ ປີຕໍ ວາ ໂລຫິຕໍ ວາ ໂອທາຕໍ ວາ ປຓ຺ຑຸສຸຕ຺ຕໍ ວາ. ຕເມນໍ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ຫຕ຺ເຖ ກຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ເຂຍ຺ຍ – ອຍໍ ໂຂ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສຸໂຠ ຊາຕິມາ ອຏ຺ຐໍໂສ ສຸປຣິກມ຺ມກໂຕ, ຕຕ຺ຣິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາວຸຕໍ ນີລໍ ວາ ປີຕໍ ວາ ໂລຫິຕໍ ວາ ໂອທາຕໍ ວາ ປຓ຺ຑຸສຸຕ຺ຕໍ ວາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຍທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ໂກຈິເທວ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ສຸຂິນີ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ໂຫຕິ ອກິລນ຺ຕກາຍາ; ໂພຘິສຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ຕິໂຣກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ປສ຺ສຕິ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ອຫີນິນ຺ທ຺ຣິຍ’ນ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

໒໐໕. ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ສຕ຺ຕາຫຊາເຕ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍຖາ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ອຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖິກາ ນວ ວາ ທສ ວາ ມາເສ ຄພ຺ຠໍ ກຸຈ຺ຉິນາ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ວິຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເຫວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ວິຊາຍຕິ. ທເສວ ມາສານິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ກຸຈ຺ຉິນາ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ວິຊາຍຕີ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍຖາ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ອຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖິກາ ນິສິນ຺ນາ ວາ ນິປນ຺ນາ ວາ ວິຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເຫວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ວິຊາຍຕິ. ຐິຕາວ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ວິຊາຍຕີ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍທາ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕິ, ເທວາ ນໍ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ມນຸສ຺ສາ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

໒໐໖. ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍທາ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອປ຺ປຕ຺ໂຕວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຖວິໍ ໂຫຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ນໍ ເທວປຸຕ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມາຕຸ ປຸຣໂຕ ຐເປນ຺ຕິ – ອຕ຺ຕມນາ, ເທວິ, ໂຫຫິ; ມເຫສກ຺ໂຂ ເຕ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍທາ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕິ, ວິສໂທວ ນິກ຺ຂມຕິ ອມກ຺ຂິໂຕ ອຸເທນ [ອຸທ຺ເທນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອມກ຺ຂິໂຕ ເສມ຺ເຫນ ອມກ຺ຂິໂຕ ຣຸຫິເຣນ ອມກ຺ຂິໂຕ ເກນຈິ ອສຸຈິນາ ສຸທ຺ໂຘ ວິສໂທ [ວິສຸທ຺ໂຘ (ສ຺ຍາ.)]. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ມຓິຣຕນໍ ກາສິເກ ວຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ເນວ ມຓິຣຕນໍ ກາສິກໍ ວຕ຺ຖໍ ມກ຺ເຂຕິ ນາປິ ກາສິກໍ ວຕ຺ຖໍ ມຓິຣຕນໍ ມກ຺ເຂຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຸຠິນ຺ນໍ ສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຍທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕິ, ວິສໂທວ ນິກ຺ຂມຕິ ອມກ຺ຂິໂຕ ອຸເທນ ອມກ຺ຂິໂຕ ເສມ຺ເຫນ ອມກ຺ຂິໂຕ ຣຸຫິເຣນ ອມກ຺ຂິໂຕ ເກນຈິ ອສຸຈິນາ ສຸທ຺ໂຘ ວິສໂທ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍທາ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕິ, ທ຺ເວ ອຸທກສ຺ສ ຘາຣາ ອນ຺ຕລິກ຺ຂາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ – ເອກາ ສີຕສ຺ສ, ເອກາ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ; ເຍນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາຕຸ ຈາ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

໒໐໗. ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ສມ຺ປຕິຊາໂຕ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຕມ຺ຫິ ຉຕ຺ເຕ ອນຸຘາຣິຍມາເນ, ສພ຺ພາ ຈ ທິສາ ວິໂລເກຕິ, ອາສຠິຎ຺ຈ ວາຈໍ ຠາສຕິ – ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ເຊຏ຺ໂຐຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ເສຏ຺ໂຐຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ. ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມິ.

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ຍທາ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມຕິ, ອຖ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ໂລເກ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ຍາປິ ຕາ ໂລກນ຺ຕຣິກາ ອຆາ ອສໍວຸຕາ ອນ຺ຘກາຣາ ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາ ຍຕ຺ຖປິເມ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ເອວໍມຫິທ຺ຘິກາ ເອວໍມຫານຸຠາວາ ອາຠາຍ ນານຸໂຠນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖປິ ອປ຺ປມາໂຓ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ໂລເກ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວໍ. ເຍປິ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ອຸປປນ຺ນາ ເຕປິ ເຕໂນຠາເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ – ອຎ຺ເຎປິ ກິຣ, ໂຠ, ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ອິຘູປປນ຺ນາຕິ. ອຍຎ຺ຈ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ສງ຺ກມ຺ປຕິ ສມ຺ປກມ຺ປຕິ ສມ຺ປເວຘຕິ, ອປ຺ປມາໂຓ ຈ ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ໂລເກ ປາຕຸຠວຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ເທວານໍ ເທວານຸຠາວ’ນ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມີ’’ຕິ.

໒໐໘. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອິທມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣຫິ. ອິຘານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິທິຕາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ວິທິຕາ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ວິທິຕາ ວິຕກ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິທມ຺ປິ ໂຂ, ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ວິທິຕາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ວິທິຕາ ສຎ຺ຎາ… ວິທິຕາ ວິຕກ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ວິທິຕາ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິທໍປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ. ສມນຸຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ; ອຕ຺ຕມນາ ຈ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ອຈ຺ຉຣິຍອພ຺ຠຸຕສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ພາກຸລສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ [ພກ຺ກຸໂລ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ອເຈລກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລສ຺ສ ປຸຣາຓຄິຫິສຫາໂຍ ເຍນາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ພາກຸເລນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອເຈລກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ພາກຸລໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກີວຈິຣໍ ປພ຺ພຊິໂຕສິ, ອາວຸໂສ ພາກຸລາ’’ຕິ? ‘‘ອສີຕິ ເມ, ອາວຸໂສ, ວສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ອິເມຫິ ປນ ເຕ, ອາວຸໂສ ພາກຸລ, ອສີຕິຍາ ວສ຺ເສຫິ ກຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເມຖຸໂນ ຘມ຺ໂມ ປຏິເສວິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ມໍ, ອາວຸໂສ ກສ຺ສປ, ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ – ‘ອິເມຫິ ປນ ເຕ, ອາວຸໂສ ພາກຸລ, ອສີຕິຍາ ວສ຺ເສຫິ ກຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເມຖຸໂນ ຘມ຺ໂມ ປຏິເສວິໂຕ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ໂຂ ມໍ, ອາວຸໂສ ກສ຺ສປ, ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ – ‘ອິເມຫິ ປນ ເຕ, ອາວຸໂສ ພາກຸລ, ອສີຕິຍາ ວສ຺ເສຫິ ກຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກາມສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາ’’’ຕິ? ( ) [(ອິເມຫິ ປນ ເຕ ອາວຸໂສ ພກ຺ກຸລ ອສີຕິໂຍ ວສ຺ເສຫິ ກຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກາມສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາຕິ.) (ສີ. ປີ.)]

໒໑໐. ‘‘ອສີຕິ ເມ, ອາວຸໂສ, ວສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ນາຠິຊານາມິ ກາມສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ. ຍໍປາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ອສີຕິຍາ ວສ຺ເສຫິ ນາຠິຊານາຕິ ກາມສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ ອິທມ຺ປິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມ.

‘‘ອສີຕິ ເມ, ອາວຸໂສ, ວສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ນາຠິຊານາມິ ພ຺ຍາປາທສຎ຺ຎໍ…ເປ… ວິຫິໍສາສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ. ຍໍປາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ອສີຕິຍາ ວສ຺ເສຫິ ນາຠິຊານາຕິ ວິຫິໍສາສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ອິທມ຺ປິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມ.

‘‘ອສີຕິ ເມ, ອາວຸໂສ, ວສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ນາຠິຊານາມິ ກາມວິຕກ຺ກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ. ຍໍປາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ອສີຕິຍາ ວສ຺ເສຫິ ນາຠິຊານາຕິ ກາມວິຕກ຺ກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ອິທມ຺ປິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມ.

‘‘ອສີຕິ ເມ, ອາວຸໂສ, ວສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ນາຠິຊານາມິ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ. ຍໍປາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ອສີຕິຍາ ວສ຺ເສຫິ ນາຠິຊານາຕິ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ອິທມ຺ປິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມ.

໒໑໑. ‘‘ອສີຕິ ເມ, ອາວຸໂສ, ວສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ນາຠິຊານາມິ ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິຕາ. ຍໍປາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ອສີຕິຍາ ວສ຺ເສຫິ ນາຠິຊານາຕິ ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິຕາ, ອິທມ຺ປິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມ.

‘‘ອສີຕິ ເມ, ອາວຸໂສ, ວສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ນາຠິຊານາມິ ສຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ຉິນ຺ທິຕາ. ຍໍປາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ອສີຕິຍາ ວສ຺ເສຫິ ນາຠິຊານາຕິ ສຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ຉິນ຺ທິຕາ…ເປ… ຘາເຣມ.

‘‘ອສີຕິ ເມ, ອາວຸໂສ, ວສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ນາຠິຊານາມິ ສູຈິຍາ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພິຕາ…ເປ… ນາຠິຊານາມິ ຣຊເນນ ຈີວຣໍ ຣຊິຕາ… ນາຠິຊານາມິ ກຖິເນ [ກຐິເນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຈີວຣໍ ສິພ຺ພິຕາ… ນາຠິຊານາມິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ຈີວຣກມ຺ເມ ວິຈາຣິຕາ [ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຈີວຣກມ຺ເມ ພ຺ຍາປາຣິຕາ (ສີ. ປີ.)] … ນາຠິຊານາມິ ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຕາ… ນາຠິຊານາມິ ເອວຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ – ‘ອໂຫ ວຕ ມໍ ໂກຈິ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາ’ຕິ… ນາຠິຊານາມິ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທິຕາ… ນາຠິຊານາມິ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຠຸຎ຺ຊິຕາ… ນາຠິຊານາມິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕາ… ນາຠິຊານາມິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕາ ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸປ຺ປທມ຺ປິ ຄາຖໍ… ນາຠິຊານາມິ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕາ… ນາຠິຊານາມິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕາ… ນາຠິຊານາມິ ສິກ຺ຂມານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕາ… ນາຠິຊານາມິ ສາມເຓຣິຍາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕາ… ນາຠິຊານາມິ ປພ຺ພາເຊຕາ… ນາຠິຊານາມິ ອຸປສມ຺ປາເທຕາ… ນາຠິຊານາມິ ນິສ຺ສຍໍ ທາຕາ… ນາຠິຊານາມິ ສາມເຓຣໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕາ… ນາຠິຊານາມິ ຊນ຺ຕາຆເຣ ນ຺ຫາຍິຕາ… ນາຠິຊານາມິ ຈຸຓ຺ເຓນ ນ຺ຫາຍິຕາ… ນາຠິຊານາມິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຄຕ຺ຕປຣິກມ຺ເມ ວິຈາຣິຕາ [ພ຺ຍາປາຣິຕາ (ສີ. ປີ.)] … ນາຠິຊານາມິ ອາພາຘໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ອນ຺ຕມໂສ ຄທ຺ທູຫນມຕ຺ຕມ຺ປິ… ນາຠິຊານາມິ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຸປຫຣິຕາ, ອນ຺ຕມໂສ ຫຣິຕກິຂຓ຺ຑມ຺ປິ… ນາຠິຊານາມິ ອປສ຺ເສນກໍ ອປສ຺ສຍິຕາ… ນາຠິຊານາມິ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕາ. ຍໍປາຍສ຺ມາ…ເປ… ຘາເຣມ.

‘‘ອສີຕິ ເມ, ອາວຸໂສ, ວສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ນາຠິຊານາມິ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕາ. ຍໍປາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ອສີຕິຍາ ວສ຺ເສຫິ ນາຠິຊານາຕິ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕາ, ອິທມ຺ປິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມ.

‘‘ສຕ຺ຕາຫເມວ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣໂຓ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊິໍ; ອຖ ອຏ຺ຐມິຍໍ ອຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ. ຍໍປາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ສຕ຺ຕາຫເມວ ສຣໂຓ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊິ; ອຖ ອຏ຺ຐມິຍໍ ອຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ ອິທມ຺ປິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມ.

໒໑໒. ‘‘ລເຠຍ຺ຍາຫໍ, ອາວຸໂສ ພາກຸລ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລເຠຍ຺ຍໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ. ອລຕ຺ຖ ໂຂ ອເຈລກສ຺ສໂປ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ. ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ ປນາຍສ຺ມາ ກສ຺ສໂປ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ກສ຺ສໂປ ອຣຫຕໍ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ອປເຣນ ສມເຍນ ອວາປຸຣຓໍ [ອປາປຸຣຓໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອາທາຍ ວິຫາເຣນ ວິຫາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ. ອຊ຺ຊ ເມ ປຣິນິພ຺ພານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍໍປາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ອວາປຸຣຓໍ ອາທາຍ ວິຫາເຣນ ວິຫາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ; ອຊ຺ຊ ເມ ປຣິນິພ຺ພານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິທມ຺ປິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມ’’.

ອາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິສິນ຺ນໂກວ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ‘‘ຍໍປາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິສິນ຺ນໂກວ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ອິທມ຺ປິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກຸລສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ຘາເຣມາ’’ຕິ.

ພາກຸລສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທນ຺ຕຠູມິສຸຕ຺ຕໍ

໒໑໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຈິຣວໂຕ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ເຍນ ອຈິຣວໂຕ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຈິຣວເຕນ ສມຓຸທ຺ເທເສນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ອຈິຣວຕໍ ສມຓຸທ຺ເທສໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ໂຠ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ – ‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຜຸເສຍ຺ຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ. ‘ເອວເມຕໍ, ຣາຊກຸມາຣ, ເອວເມຕໍ, ຣາຊກຸມາຣ. ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຜຸເສຍ຺ຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ. ‘ສາຘຸ ເມ ຠວໍ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສໂນ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕູ’ຕິ. ‘ນ ໂຂ ເຕ ອຫໍ, ຣາຊກຸມາຣ, ສກ຺ໂກມິ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ. ອຫຎ຺ຈ ຫິ ເຕ, ຣາຊກຸມາຣ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ເມ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ອາຊາເນຍ຺ຍາສິ; ໂສ ມມສ຺ສ ກິລມໂຖ, ສາ ມມສ຺ສ ວິເຫສາ’ຕິ. ‘ເທເສຕຸ ເມ ຠວໍ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສໂນ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ. ອປ຺ເປວນາມາຫໍ ໂຠໂຕ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊາເນຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ‘ເທເສຍ຺ຍໍ ໂຂ ເຕ ອຫໍ, ຣາຊກຸມາຣ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ. ສເຈ ເມ ຕ຺ວໍ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊາເນຍ຺ຍາສິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ; ໂນ ເຈ ເມ ຕ຺ວໍ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊາເນຍ຺ຍາສິ, ຍຖາສເກ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາສິ, ນ ມໍ ຕຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’ຕິ. ‘ເທເສຕຸ ເມ ຠວໍ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສໂນ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ. ສເຈ ອຫໍ ໂຠໂຕ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານິສ຺ສາມິ [ອາຊາເນຍ຺ຍາມິ (ກ.)], ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ; ໂນ ເຈ ອຫໍ ໂຠໂຕ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານິສ຺ສາມິ, ຍຖາສເກ ຕິຏ຺ຐິສ຺ສາມິ [ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາມິ (ກ.)], ນາຫໍ ຕຕ຺ຖ ຠວນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’’ຕິ.

໒໑໔. ອຖ ໂຂ ອຈິຣວໂຕ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ຊຍເສນສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ອຈິຣວຕໍ ສມຓຸທ຺ເທສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ໂຠ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອນວກາໂສ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຜຸເສຍ຺ຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ອຈິຣວຕສ຺ສ ສມຓຸທ຺ເທສສ຺ສ ອຏ຺ຐານຕຎ຺ຈ ອນວກາສຕຎ຺ຈ ປເວເທຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ອຈິຣວໂຕ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ຊຍເສເນ ຣາຊກຸມາເຣ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຈິຣວໂຕ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ຊຍເສເນນ ຣາຊກຸມາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈິຣວຕໍ ສມຓຸທ຺ເທສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ລພ຺ຠາ. ຍໍ ຕໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ຎາຕພ຺ພໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ຕໍ ວຕ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ກາມມຊ຺ເຌ ວສນ຺ໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ກາມວິຕກ຺ເກຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ກາມປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫມາໂນ ກາມປຣິເຍສນາຍ ອຸສ຺ສຸໂກ [ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ຎສ຺ສຕິ ວາ ທກ຺ຂຕິ ວາ ສຈ຺ຉິ ວາ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໒໑໕. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິສ຺ສຸ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖິທມ຺ມາ ວາ ອສ຺ສທມ຺ມາ ວາ ໂຄທມ຺ມາ ວາ ສຸທນ຺ຕາ ສຸວິນີຕາ, ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖິທມ຺ມາ ວາ ອສ຺ສທມ຺ມາ ວາ ໂຄທມ຺ມາ ວາ ອທນ຺ຕາ ອວິນີຕາ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ເຕ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖິທມ຺ມາ ວາ ອສ຺ສທມ຺ມາ ວາ ໂຄທມ຺ມາ ວາ ສຸທນ຺ຕາ ສຸວິນີຕາ, ອປິ ນຸ ເຕ ທນ຺ຕາວ ທນ຺ຕກາຣຓໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ທນ຺ຕາວ ທນ຺ຕຠູມິໍ ສມ຺ປາປຸເຓຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເຍ ປນ ເຕ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖິທມ຺ມາ ວາ ອສ຺ສທມ຺ມາ ວາ ໂຄທມ຺ມາ ວາ ອທນ຺ຕາ ອວິນີຕາ, ອປິ ນຸ ເຕ ອທນ຺ຕາວ ທນ຺ຕກາຣຓໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອທນ຺ຕາວ ທນ຺ຕຠູມິໍ ສມ຺ປາປຸເຓຍ຺ຍຸໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຕ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖິທມ຺ມາ ວາ ອສ຺ສທມ຺ມາ ວາ ໂຄທມ຺ມາ ວາ ສຸທນ຺ຕາ ສຸວິນີຕາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍໍ ຕໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ຎາຕພ຺ພໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ຕໍ ວຕ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ກາມມຊ຺ເຌ ວສນ຺ໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ກາມວິຕກ຺ເກຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ກາມປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫມາໂນ ກາມປຣິເຍສນາຍ ອຸສ຺ສຸໂກ ຎສ຺ສຕິ ວາ ທກ຺ຂຕິ ວາ ສຈ຺ຉິ ວາ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໒໑໖. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ອວິທູເຣ ມຫາປພ຺ພໂຕ. ຕເມນໍ ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ຕມ຺ຫາ ຄາມາ ວາ ນິຄມາ ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນ ເຍນ ໂສ ປພ຺ພໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອໂກ ສຫາຍໂກ ເຫຏ຺ຐາ ປພ຺ພຕປາເທ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເອໂກ ສຫາຍໂກ ອຸປຣິປພ຺ພຕໍ ອາໂຣເຫຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ເຫຏ຺ຐາ ປພ຺ພຕປາເທ ຐິໂຕ ສຫາຍໂກ ອຸປຣິປພ຺ພເຕ ຐິຕໍ ສຫາຍກໍ ເອວໍ ເວທຍ຺ຍ – ‘ຍໍ, ສມ຺ມ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ປສ຺ສສິ ອຸປຣິປພ຺ພເຕ ຐິໂຕ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ປສ຺ສາມິ ໂຂ ອຫໍ, ສມ຺ມ, ອຸປຣິປພ຺ພເຕ ຐິໂຕ ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ໂປກ຺ຂຣຓີຣາມເຓຍ຺ຍກ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ສມ຺ມ, ອນວກາໂສ ຍໍ ຕ຺ວໍ ອຸປຣິປພ຺ພເຕ ຐິໂຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ໂປກ຺ຂຣຓີຣາມເຓຍ຺ຍກ’ນ຺ຕິ. ຕເມນໍ ອຸປຣິປພ຺ພເຕ ຐິໂຕ ສຫາຍໂກ ເຫຏ຺ຐິມປພ຺ພຕປາທໍ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ຕໍ ສຫາຍກໍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຣິປພ຺ພຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຍໍ, ສມ຺ມ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ປສ຺ສສິ ອຸປຣິປພ຺ພເຕ ຐິໂຕ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ປສ຺ສາມິ ໂຂ ອຫໍ, ສມ຺ມ, ອຸປຣິປພ຺ພເຕ ຐິໂຕ ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ໂປກ຺ຂຣຓີຣາມເຓຍ຺ຍກ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອິທາເນວ ໂຂ ເຕ, ສມ຺ມ, ຠາສິຕໍ – ມຍໍ ເອວໍ ອາຊານາມ – ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ ສມ຺ມ, ອນວກາໂສ ຍໍ ຕ຺ວໍ ອຸປຣິປພ຺ພເຕ ຐິໂຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ໂປກ຺ຂຣຓີຣາມເຓຍ຺ຍກ’ນ຺ຕິ. ອິທາເນວ ຈ ປນ ເຕ ຠາສິຕໍ ມຍໍ ເອວໍ ອາຊານາມ – ‘ປສ຺ສາມິ ໂຂ ອຫໍ, ສມ຺ມ, ອຸປຣິປພ຺ພເຕ ຐິໂຕ ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ໂປກ຺ຂຣຓີຣາມເຓຍ຺ຍກ’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕຖາ ຫິ ປນາຫໍ, ສມ຺ມ, ອິມິນາ ມຫຕາ ປພ຺ພເຕນ ອາວຸໂຕ [ອາວໂຏ (ສີ. ອຏ຺ຐ. ປີ.), ອາວຸໂຏ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ທຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ນາທ຺ທສ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອໂຕ ມຫນ຺ຕຕເຣນ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອວິຊ຺ຊາຂນ຺ເຘນ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ອາວຸໂຕ ນິວຸໂຕ [ນິວຸໂຏ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ໂອຜຸໂຏ [ໂອວຸໂຕ (ສີ.), ໂອວຸໂຏ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ. ໂສ ວຕ ຍໍ ຕໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ຎາຕພ຺ພໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ຕໍ ວຕ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ກາມມຊ຺ເຌ ວສນ຺ໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ກາມວິຕກ຺ເກຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ກາມປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫມາໂນ ກາມປຣິເຍສນາຍ ອຸສ຺ສຸໂກ ຎສ຺ສຕິ ວາ ທກ຺ຂຕິ ວາ ສຈ຺ຉິ ວາ ກຣິສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ສເຈ ໂຂ ຕໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຊຍເສນສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ອິມາ ທ຺ເວ ອຸປມາ ປຏິຠາເຍຍ຺ຍຸໍ [ປຏິຠາເສຍ຺ຍຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ເຕ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ປສີເທຍ຺ຍ, ປສນ຺ໂນ ຈ ເຕ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກຸໂຕ ປນ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊຍເສນສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ອິມາ ທ຺ເວ ອຸປມາ ປຏິຠາຍິສ຺ສນ຺ຕິ [ປຏິຠາສິສ຺ສນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ?

໒໑໗. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ນາຄວນິກໍ ອາມນ຺ເຕຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ ນາຄວນິກ, ຣຎ຺ໂຎ ນາຄໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ນາຄວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎກໍ ນາຄໍ ອຕິປສ຺ສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນາຄສ຺ສ ຄີວາຍໍ ອຸປນິພນ຺ຘາຫີ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນາຄວນິໂກ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນາຄໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ນາຄວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎກໍ ນາຄໍ ອຕິປສ຺ສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນາຄສ຺ສ ຄີວາຍໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ. ຕເມນໍ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອພ຺ໂຠກາສໍ ນີຫຣຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຣຎ຺ຎໂກ ນາໂຄ ອພ຺ໂຠກາສໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖເຄຘາ [ເອຕເຄຘາ (ສີ. ປີ.)] ຫິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຣຎ຺ຎກາ ນາຄາ ຍທິທໍ – ນາຄວນໍ. ຕເມນໍ ນາຄວນິໂກ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ – ‘ອພ຺ໂຠກາສຄໂຕ ໂຂ [ໂຂ ເຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ເທວ, ອາຣຎ຺ຎໂກ ນາໂຄ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕເມນໍ ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິທມກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ ຫຕ຺ຖິທມກ, ອາຣຎ຺ຎກໍ ນາຄໍ ທມຍາຫິ ອາຣຎ຺ຎການຎ຺ເຈວ ສີລານໍ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ອາຣຎ຺ຎການຎ຺ເຈວ ສຣສງ຺ກປ຺ປານໍ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ອາຣຎ຺ຎການຎ຺ເຈວ ທຣຖກິລມຖປຣິຬາຫານໍ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ຄາມນ຺ເຕ ອຠິຣມາປນາຍ ມນຸສ຺ສກນ຺ເຕສຸ ສີເລສຸ ສມາທປນາຍາ’’’ຕິ [ສມາທາປນາຍາຕິ (?)].

‘‘‘ເອວໍ, ເທວາ’ຕິ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຫຕ຺ຖິທມໂກ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ຖມ຺ຠໍ ປຖວິຍໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎກສ຺ສ ນາຄສ຺ສ ຄີວາຍໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ ອາຣຎ຺ຎການຎ຺ເຈວ ສີລານໍ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ອາຣຎ຺ຎການຎ຺ເຈວ ສຣສງ຺ກປ຺ປານໍ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ອາຣຎ຺ຎການຎ຺ເຈວ ທຣຖກິລມຖປຣິຬາຫານໍ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ຄາມນ຺ເຕ ອຠິຣມາປນາຍ ມນຸສ຺ສກນ຺ເຕສຸ ສີເລສຸ ສມາທປນາຍ. ຕເມນໍ ຫຕ຺ຖິທມໂກ ຍາ ສາ ວາຈາ ເນລາ ກຓ຺ຓສຸຂາ ເປມນີຍາ ຫທຍງ຺ຄມາ ໂປຣີ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ ພຫຸຊນມນາປາ ຕຖາຣູປາຫິ ວາຈາຫິ ສມຸທາຈຣຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຣຎ຺ຎໂກ ນາໂຄ ຫຕ຺ຖິທມກສ຺ສ ຍາ ສາ ວາຈາ ເນລາ ກຓ຺ຓສຸຂາ ເປມນີຍາ ຫທຍງ຺ຄມາ ໂປຣີ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ ພຫຸຊນມນາປາ ຕຖາຣູປາຫິ ວາຈາຫິ ສມຸທາຈຣິຍມາໂນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ; ຕເມນໍ ຫຕ຺ຖິທມໂກ ອຸຕ຺ຕຣິ ຕິຓຆາໂສທກໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ຉຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຣຎ຺ຎໂກ ນາໂຄ ຫຕ຺ຖິທມກສ຺ສ ຕິຓຆາໂສທກໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຕ຺ຣ ຫຕ຺ຖິທມກສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຊີວິສ຺ສຕິ ໂຂ [ນຸ ໂຂ (ສີ. ກ.)] ທານິ ອາຣຎ຺ຎໂກ [ຣຎ຺ໂຎ (ສີ. ປີ.)] ນາໂຄ’ຕິ. ຕເມນໍ ຫຕ຺ຖິທມໂກ ອຸຕ຺ຕຣິ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ – ‘ອາທິຍ, ໂຠ, ນິກ຺ຂິປ, ໂຠ’ຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຣຎ຺ຎໂກ ນາໂຄ ຫຕ຺ຖິທມກສ຺ສ ອາທານນິກ຺ເຂເປ ວຈນກໂຣ ໂຫຕິ ໂອວາທປ຺ປຏິກໂຣ, ຕເມນໍ ຫຕ຺ຖິທມໂກ ອຸຕ຺ຕຣິ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ – ‘ອຠິກ຺ກມ, ໂຠ, ປຏິກ຺ກມ, ໂຠ’ຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຣຎ຺ຎໂກ ນາໂຄ ຫຕ຺ຖິທມກສ຺ສ ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກມວຈນກໂຣ ໂຫຕິ ໂອວາທປ຺ປຏິກໂຣ, ຕເມນໍ ຫຕ຺ຖິທມໂກ ອຸຕ຺ຕຣິ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ – ‘ອຸຏ຺ຐຫ, ໂຠ, ນິສີທ, ໂຠ’ຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຣຎ຺ຎໂກ ນາໂຄ ຫຕ຺ຖິທມກສ຺ສ ອຸຏ຺ຐານນິສຊ຺ຊາຍ ວຈນກໂຣ ໂຫຕິ ໂອວາທປ຺ປຏິກໂຣ, ຕເມນໍ ຫຕ຺ຖິທມໂກ ອຸຕ຺ຕຣິ ອາເນຎ຺ຊໍ ນາມ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ, ມຫນ຺ຕສ຺ສ ຜລກໍ ໂສຓ຺ຑາຍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ, ໂຕມຣຫຕ຺ໂຖ ຈ ປຸຣິໂສ ອຸປຣິຄີວາຍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສມນ຺ຕໂຕ ຈ ໂຕມຣຫຕ຺ຖາ ປຸຣິສາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິທມໂກ ຈ ທີຆໂຕມຣຍຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ອາເນຎ຺ຊໍ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມາໂນ ເນວ ປຸຣິເມ ປາເທ ໂຈເປຕິ ນ ປຈ຺ຉິເມ ປາເທ ໂຈເປຕິ, ນ ປຸຣິມກາຍໍ ໂຈເປຕິ ນ ປຈ຺ຉິມກາຍໍ ໂຈເປຕິ, ນ ສີສໍ ໂຈເປຕິ, ນ ກຓ຺ເຓ ໂຈເປຕິ, ນ ທນ຺ເຕ ໂຈເປຕິ, ນ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ໂຈເປຕິ, ນ ໂສຓ຺ຑໍ ໂຈເປຕິ. ໂສ ໂຫຕິ ອາຣຎ຺ຎໂກ ນາໂຄ ຂໂມ ສຕ຺ຕິປ຺ປຫາຣານໍ ອສິປ຺ປຫາຣານໍ ອຸສຸປ຺ປຫາຣານໍ ສຣປຕ຺ຕປ຺ປຫາຣານໍ [ປຣສຕ຺ຖປ຺ປຫາຣານໍ (ສີ.), ປຣສຕ຺ຕຸປ຺ປຫາຣານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເຠຣິປຓວວໍສສງ຺ຂຑິຓ຺ຑິມນິນ຺ນາທສທ຺ທານໍ [ເຠຣິປຓວສງ຺ຂຕິຓວນິນ຺ນາທສທ຺ທານໍ (ປີ.)] ສພ຺ພວງ຺ກໂທສນິຫິຕນິນ຺ນີຕກສາໂວ ຣາຊາຣໂຫ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

໒໑໘. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ. ໂສ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘາປຏິລາເຠນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣຊາປໂຖ, ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ອປ຺ປໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ອປ຺ປໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຣິຍສາວໂກ ອພ຺ໂຠກາສຄໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖເຄຘາ ຫິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເທວມນຸສ຺ສາ ຍທິທໍ – ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສີລວາ ໂຫຫິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣາຫິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂສ຺ສຸ ສິກ຺ຂາປເທສູ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຣິຍສາວໂກ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ, ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຫິ, ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ມາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ…ເປ… (ຍຖາ ຄຓກໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ, ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພານິ.)

໒໑໙. ‘‘ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຫຕ຺ຖິທມໂກ ມຫນ຺ຕໍ ຖມ຺ຠໍ ປຖວິຍໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎກສ຺ສ ນາຄສ຺ສ ຄີວາຍໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ ອາຣຎ຺ຎການຎ຺ເຈວ ສີລານໍ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ອາຣຎ຺ຎການຎ຺ເຈວ ສຣສງ຺ກປ຺ປານໍ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ອາຣຎ຺ຎການຎ຺ເຈວ ທຣຖກິລມຖປຣິຬາຫານໍ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ຄາມນ຺ເຕ ອຠິຣມາປນາຍ ມນຸສ຺ສກນ຺ເຕສຸ ສີເລສຸ ສມາທປນາຍ; ເອວເມວ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ເຈຕໂສ ອຸປນິພນ຺ຘນາ ໂຫນ຺ຕິ ເຄຫສິຕານຎ຺ເຈວ ສີລານໍ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ເຄຫສິຕານຎ຺ເຈວ ສຣສງ຺ກປ຺ປານໍ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ເຄຫສິຕານຎ຺ເຈວ ທຣຖກິລມຖປຣິຬາຫານໍ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ.

໒໒໐. ‘‘ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ, ມາ ຈ ກາມູປສໍຫິຕໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສິ. ເວທນາສຸ… ຈິຕ຺ເຕ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ, ມາ ຈ ກາມູປສໍຫິຕໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສີ’’’ຕິ.

‘‘ໂສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ.

໒໒໑. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ; ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘ໂສ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປິປາສາຍ ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສານໍ ທຸຣຸຕ຺ຕານໍ ທຸຣາຄຕານໍ ວຈນປຖານໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສາຣີຣິການໍ ເວທນານໍ ທຸກ຺ຂານໍ ຕິພ຺ພານໍ ຂຣານໍ ກຏຸການໍ ອສາຕານໍ ອມນາປານໍ ປາຓຫຣານໍ ອຘິວາສກຊາຕິໂກ ໂຫຕິ ສພ຺ພຣາຄໂທສໂມຫນິຫິຕນິນ຺ນີຕກສາໂວ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ.

໒໒໒. ‘‘ມຫລ຺ລໂກ ເຈປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອທນ຺ໂຕ ອວິນີໂຕ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ‘ອທນ຺ຕມຣຓໍ [ອທນ຺ຕໍ ມຣຓໍ (ກ.)] ມຫລ຺ລໂກ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ກາລງ຺ກໂຕ’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ມຊ຺ຌິໂມ ເຈປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ. ທຫໂຣ ເຈປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອທນ຺ໂຕ ອວິນີໂຕ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ‘ອທນ຺ຕມຣຓໍ ທຫໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ກາລງ຺ກໂຕ’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຖໂຣ ເຈປິ ຠິກ຺ຂຸ ອຂີຓາສໂວ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ‘ອທນ຺ຕມຣຓໍ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ມຊ຺ຌິໂມ ເຈປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠິກ຺ຂຸ. ນໂວ ເຈປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠິກ຺ຂຸ ອຂີຓາສໂວ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ‘ອທນ຺ຕມຣຓໍ ນໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ມຫລ຺ລໂກ ເຈປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສຸທນ຺ໂຕ ສຸວິນີໂຕ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ‘ທນ຺ຕມຣຓໍ ມຫລ຺ລໂກ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ກາລງ຺ກໂຕ’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ມຊ຺ຌິໂມ ເຈປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ… ທຫໂຣ ເຈປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສຸທນ຺ໂຕ ສຸວິນີໂຕ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ‘ທນ຺ຕມຣຓໍ ທຫໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ກາລງ຺ກໂຕ’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຖໂຣ ເຈປິ ຠິກ຺ຂຸ ຂີຓາສໂວ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ‘ທນ຺ຕມຣຓໍ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ມຊ຺ຌິໂມ ເຈປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠິກ຺ຂຸ. ນໂວ ເຈປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠິກ຺ຂຸ ຂີຓາສໂວ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ‘ທນ຺ຕມຣຓໍ ນໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອຈິຣວໂຕ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ທນ຺ຕຠູມິສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຠູມິຊສຸຕ຺ຕໍ

໒໒໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠູມິໂຊ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຊຍເສນສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ເຍນາຍສ຺ມາ ຠູມິໂຊ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ຠູມິເຊນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠູມິຊໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສນ຺ຕິ, ໂຠ ຠູມິຊ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ [ຈຣຕິ, ອຠພ຺ໂພ (ສີ. ປີ.) ເອວມຸປຣິປິ ເອກວຈເນເນວ ທິສ຺ສຕິ] ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ [ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ຈ ເຈປິ (ອຏ຺ຐ.)] ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’ຕິ. ອິຘ ໂຠໂຕ ຠູມິຊສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ກິໍວາທີ [ກິໍວາທີ ກິໍທິຏ຺ຐີ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ກິມກ຺ຂາຍີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ເມຕໍ, ຣາຊກຸມາຣ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຠຄວາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’ຕິ. ນ ໂຂ ເມ ຕໍ, ຣາຊກຸມາຣ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຠຄວາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ໂຂ ໂຠໂຕ ຠູມິຊສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ [ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐີ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ເອວມກ຺ຂາຍີ, ອທ຺ຘາ ໂຠໂຕ ຠູມິຊສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ເພສໍເຍວ ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມຸທ຺ຘານໍ [ພຸທ຺ຘານໍ (ກ.) ມຸທ຺ຘານນ຺ຕິມຸທ຺ຘໍ, ມຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ] ມຎ຺ເຎ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠູມິຊໍ ສເກເນວ ຖາລິປາເກນ ປຣິວິສິ.

໒໒໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠູມິໂຊ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠູມິໂຊ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຊຍເສນສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິໍ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ສນ຺ຕິ, ໂຠ ຠູມິຊ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’ຕິ. ‘ອິຘ ໂຠໂຕ ຠູມິຊສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ກິໍວາທີ ກິມກ຺ຂາຍີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊຍເສນໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ນ ໂຂ ເມ ຕໍ, ຣາຊກຸມາຣ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຠຄວາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາຕິ. ນ ໂຂ ເມ ຕໍ, ຣາຊກຸມາຣ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຠຄວາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’ຕິ. ‘ສເຈ ໂຠໂຕ ຠູມິຊສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ເອວມກ຺ຂາຍີ, ອທ຺ຘາ ໂຠໂຕ ຠູມິຊສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ເພສໍເຍວ ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມຸທ຺ຘານໍ ມຎ຺ເຎ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ. ‘ກຈ຺ຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ເອວໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ຠຄວໂຕ ໂຫມິ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂາມິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣມິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’’ຕິ?

‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຠູມິຊ, ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ເອວໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ເມ ໂຫສິ, ນ ຈ ມໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂສິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣສິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠູມິຊ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂນ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາອາຊີວາ ມິຈ຺ຉາວາຍາມາ ມິຈ຺ຉາສຕີ ມິຈ຺ຉາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

໒໒໕. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ເຕລຕ຺ຖິໂກ ເຕລຄເວສີ ເຕລປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ວາລິກໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ວາລິກໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ວາລິກໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ວາລິກໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ວາລິກໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂນ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາອາຊີວາ ມິຈ຺ຉາວາຍາມາ ມິຈ຺ຉາສຕີ ມິຈ຺ຉາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ຂີຣຕ຺ຖິໂກ ຂີຣຄເວສີ ຂີຣປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ຄາວິໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໍ ວິສາຓໂຕ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ [ອາວິຎ຺ເຊຍ຺ຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ຄາວິໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໍ ວິສາຓໂຕ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຣສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ຄາວິໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໍ ວິສາຓໂຕ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຣສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຂີຣສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ມິຈ຺ຉາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

໒໒໖. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ນວນີຕຕ຺ຖິໂກ ນວນີຕຄເວສີ ນວນີຕປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ອຸທກໍ ກລເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ເຖນ [ມນ຺ເຖນ (ສີ.), ມຕ຺ເຕນ (ກ.)] ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ກລເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ເຖນ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ນວນີຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ກລເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ເຖນ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ນວນີຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ນວນີຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ມິຈ຺ຉາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ອຄ຺ຄິຕ຺ຖິໂກ [ອຄ຺ຄຕ຺ຖິໂກ (ສີ.)] ອຄ຺ຄິຄເວສີ ອຄ຺ຄິປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ [ອຠິມຕ຺ເຖຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)]. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ມິຈ຺ຉາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ…ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠູມິຊ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາ ສມ຺ມາວາຈາ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕາ ສມ຺ມາອາຊີວາ ສມ຺ມາວາຍາມາ ສມ຺ມາສຕີ ສມ຺ມາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

໒໒໗. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ເຕລຕ຺ຖິໂກ ເຕລຄເວສີ ເຕລປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ຕິລປິຏ຺ຐໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ຕິລປິຏ຺ຐໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ຕິລປິຏ຺ຐໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ຂີຣຕ຺ຖິໂກ ຂີຣຄເວສີ ຂີຣປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ຄາວິໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໍ ຖນໂຕ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ຄາວິໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໍ ຖນໂຕ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ຂີຣສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ຄາວິໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໍ ຖນໂຕ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ຂີຣສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຂີຣສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

໒໒໘. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ນວນີຕຕ຺ຖິໂກ ນວນີຕຄເວສີ ນວນີຕປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ທຘິໍ ກລເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ເຖນ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ທຘິໍ ກລເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ເຖນ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ນວນີຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ທຘິໍ ກລເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ເຖນ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ນວນີຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ນວນີຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ … ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ອຄ຺ຄິຕ຺ຖິໂກ ອຄ຺ຄິຄເວສີ ອຄ຺ຄິປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ສຸກ຺ຂໍ ກຏ຺ຐໍ ໂກຬາປໍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ; ( ) [(ຠພ຺ໂພ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຘິຄມາຍ) (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ… ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ.. ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂ ກຏ຺ຐໍ ໂກຬາປໍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

‘‘ສເຈ ໂຂ ຕໍ, ຠູມິຊ, ຊຍເສນສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ອຸປມາ ປຏິຠາເຍຍ຺ຍຸໍ ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ເຕ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ປສີເທຍ຺ຍ, ປສນ຺ໂນ ຈ ເຕ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກຸໂຕ ປນ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊຍເສນສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ອຸປມາ ປຏິຠາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ?

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ຠູມິໂຊ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ຠູມິຊສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໒໒໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ປຎ຺ຈກງ຺ໂຄ ຖປຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ເຍນາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫິ [ວນ຺ທາຫິ, ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ (ສີ. ປີ.)] – ‘ປຎ຺ຈກງ຺ໂຄ, ຠນ຺ເຕ, ຖປຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ; ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ [ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ (ສີ. ປີ.)] – ‘ອຘິວາເສຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ປຎ຺ຈກງ຺ຄສ຺ສ ຖປຕິສ຺ສ ສ຺ວາຕນາຍ ອຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠຕ຺ຕໍ; ເຍນ ຈ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ປເຄວຕຣໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ປຎ຺ຈກງ຺ໂຄ, ຠນ຺ເຕ, ຖປຕິ [ປຎ຺ຈກງ຺ໂຄ ຖປຕິ (ສີ. ປີ.)] ພຫຸກິຈ຺ໂຈ ພຫຸກຣຓີໂຍ ຣາຊກຣຓີເຍນາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ປຎ຺ຈກງ຺ຄສ຺ສ ຖປຕິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຎ຺ຈກງ຺ໂຄ, ຠນ຺ເຕ, ຖປຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ອຘິວາເສຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ປຎ຺ຈກງ຺ຄສ຺ສ ຖປຕິສ຺ສ ສ຺ວາຕນາຍ ອຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠຕ຺ຕໍ; ເຍນ ຈ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ປເຄວຕຣໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ປຎ຺ຈກງ຺ໂຄ, ຠນ຺ເຕ, ຖປຕິ ພຫຸກິຈ຺ໂຈ ພຫຸກຣຓີໂຍ ຣາຊກຣຓີເຍນາ’’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

໒໓໐. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ປຎ຺ຈກງ຺ຄສ຺ສ ຖປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ປຎ຺ຈກງ຺ໂຄ ຖປຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ. ອຖ ໂຂ ປຎ຺ຈກງ຺ໂຄ ຖປຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ປຎ຺ຈກງ຺ໂຄ ຖປຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອປ຺ປມາຓໍ, ຄຫປຕິ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ຠາເວຫີ’ຕິ [ອປ຺ປມາຓາ ຄຫປຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາເວຕພ຺ພາຕິ (ກ.)]. ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ມຫຄ຺ຄຕໍ, ຄຫປຕິ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ຠາເວຫີ’ຕິ. ຍາ ຈາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຍາ ຈ ມຫຄ຺ຄຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ – ອິເມ ຘມ຺ມາ ນານຕ຺ຖາ ເຈວ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ ຈ, ອຸທາຫຸ ເອກຕ຺ຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ, ຄຫປຕິ, ຕໍ ເຍເວຕ຺ຖ ປຏິຠາຕຸ. ອປຓ຺ຓກນ຺ເຕ ອິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍາ ຈາຍໍ ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຍາ ຈ ມຫຄ຺ຄຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ເອກຕ຺ຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍາ ຈາຍໍ, ຄຫປຕິ, ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຍາ ຈ ມຫຄ຺ຄຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ນານຕ຺ຖາ ເຈວ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ ຈ. ຕທມິນາເປຕໍ, ຄຫປຕິ, ປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ ຍຖາ ອິເມ ຘມ຺ມາ ນານຕ຺ຖາ ເຈວ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ ຈ’’.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຄຫປຕິ, ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ; ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ; ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຫປຕິ, ອປ຺ປມາຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ.

໒໓໑. ‘‘ກຕມາ ຈ, ຄຫປຕິ, ມຫຄ຺ຄຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ເອກໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຫປຕິ, ມຫຄ຺ຄຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລານິ ມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ອຍມ຺ປິ [ອຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຫປຕິ, ມຫຄ຺ຄຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ເອກໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ອຍມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຫປຕິ, ມຫຄ຺ຄຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ອຍມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຫປຕິ, ມຫຄ຺ຄຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ເອກໍ ມຫາຣຊ຺ຊໍ ມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ອຍມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຫປຕິ, ມຫຄ຺ຄຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ມຫາຣຊ຺ຊານິ ມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ອຍມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຫປຕິ, ມຫຄ຺ຄຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ອຍມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຫປຕິ, ມຫຄ຺ຄຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ອິມິນາ ໂຂ ເອຕໍ, ຄຫປຕິ, ປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ ຍຖາ ອິເມ ຘມ຺ມາ ນານຕ຺ຖາ ເຈວ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ ຈ.

໒໓໒. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ໂຂ ອິມາ ຄຫປຕິ, ຠວູປປຕ຺ຕິໂຍ. ກຕມາ ຈຕສ຺ໂສ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ‘ປຣິຕ຺ຕາຠາ’ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ປຣິຕ຺ຕາຠານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ‘ອປ຺ປມາຓາຠາ’ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປ຺ປມາຓາຠານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ‘ສໍກິລິຏ຺ຐາຠາ’ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສໍກິລິຏ຺ຐາຠານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອິຘ ປນ, ຄຫປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ‘ປຣິສຸທ຺ຘາຠາ’ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ປຣິສຸທ຺ຘາຠານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອິມາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຈຕສ຺ໂສ ຠວູປປຕ຺ຕິໂຍ.

‘‘ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ຄຫປຕິ, ສມໂຍ, ຍາ ຕາ ເທວຕາ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຕາສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ວຓ຺ຓນານຕ຺ຕຎ຺ຫິ ໂຂ ປຎ຺ຎາຍຕິ ໂນ ຈ ອາຠານານຕ຺ຕໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ປຸຣິໂສ ສມ຺ພຫຸລານິ ເຕລປ຺ປທີປານິ ເອກໍ ຆຣໍ ປເວເສຍ຺ຍ. ເຕສໍ ເອກໍ ຆຣໍ ປເວສິຕານໍ ອຈ຺ຈິນານຕ຺ຕຎ຺ຫິ ໂຂ ປຎ຺ຎາເຍຖ, ໂນ ຈ ອາຠານານຕ຺ຕໍ; ເອວເມວ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ ສມໂຍ, ຍາ ຕາ ເທວຕາ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ ຕາສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ວຓ຺ຓນານຕ຺ຕຎ຺ຫິ ໂຂ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ຈ ອາຠານານຕ຺ຕໍ.

‘‘ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ຄຫປຕິ, ສມໂຍ, ຍາ ຕາ ເທວຕາ ຕໂຕ ວິປກ຺ກມນ຺ຕິ, ຕາສໍ ຕໂຕ ວິປກ຺ກມນ຺ຕີນໍ ວຓ຺ຓນານຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອາຠານານຕ຺ຕຎ຺ຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ປຸຣິໂສ ຕານິ ສມ຺ພຫຸລານິ ເຕລປ຺ປທີປານິ ຕມ຺ຫາ ຆຣາ ນີຫເຣຍ຺ຍ. ເຕສໍ ຕໂຕ ນີຫຕານໍ [ນີຫຣນ຺ຕານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຈ຺ຈິນານຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຎາເຍຖ ອາຠານານຕ຺ຕຎ຺ຈ; ເອວເມວ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ ສມໂຍ, ຍາ ຕາ ເທວຕາ ຕໂຕ ວິປກ຺ກມນ຺ຕິ, ຕາສໍ ຕໂຕ ວິປກ຺ກມນ຺ຕີນໍ ວຓ຺ຓນານຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອາຠານານຕ຺ຕຎ຺ຈ.

‘‘ນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຕາສໍ ເທວຕານໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາ ຘຸວນ຺ຕິ ວາ ສສ຺ສຕ’ນ຺ຕິ ວາ, ອປິ ຈ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ເຖວ ຕາ [ຍາ (ກ.)] ເທວຕາ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຕາ ເທວຕາ ອຠິຣມນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຄຫປຕິ, ມກ຺ຂິການໍ ກາເຊນ ວາ ປິຏເກນ ວາ ຫຣີຍມານານໍ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາ ຘຸວນ຺ຕິ ວາ ສສ຺ສຕ’ນ຺ຕິ ວາ, ອປິ ຈ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ເຖວ ຕາ [ຍາ (ກ.)] ມກ຺ຂິກາ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຕາ ມກ຺ຂິກາ ອຠິຣມນ຺ຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຕາສໍ ເທວຕານໍ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາ ຘຸວນ຺ຕິ ວາ ສສ຺ສຕ’ນ຺ຕິ ວາ, ອປິ ຈ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ເຖວ ຕາ ເທວຕາ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຕາ ເທວຕາ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ.

໒໓໓. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສຠິໂຍ ກຈ຺ຈາໂນ [ກຈ຺ຈາຍໂນ (ສີ.)] ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ! ອຕ຺ຖິ ຈ ເມ ເອຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຍາ ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ເທວຕາ ອາຠາ ສພ຺ພາ ຕາ ປຣິຕ຺ຕາຠາ ອຸທາຫຸ ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ອປ຺ປມາຓາຠາ’’ຕິ? ‘‘ຕທງ຺ເຄນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ປຣິຕ຺ຕາຠາ, ສນ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ອປ຺ປມາຓາຠາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ເອກໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປນ຺ນານໍ ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ປຣິຕ຺ຕາຠາ, ສນ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ອປ຺ປມາຓາຠາ’’ຕິ?

‘‘ເຕນ ຫາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ຕໍເຍເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ຍ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ເອກໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ໂຍຈາຍໍ [ໂຍປາຍໍ (ກ.)] ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລານິ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ – ອິມາສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນານໍ ກຕມາ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ມຫຄ຺ຄຕຕຣາ’’ຕິ? ‘‘ຍ຺ວາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລານິ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ – ອຍໍ ອິມາສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນານໍ ມຫຄ຺ຄຕຕຣາ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ຍ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລານິ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ໂຍຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ເອກໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ – ອິມາສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນານໍ ກຕມາ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ມຫຄ຺ຄຕຕຣາ’’ຕິ? ‘‘ຍ຺ວາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ເອກໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ – ອຍໍ ອິມາສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນານໍ ມຫຄ຺ຄຕຕຣາ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ຍ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ເອກໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ໂຍຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ – ອິມາສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນານໍ ກຕມາ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ມຫຄ຺ຄຕຕຣາ’’ຕິ? ‘‘ຍ຺ວາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ – ອຍໍ ອິມາສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນານໍ ມຫຄ຺ຄຕຕຣາ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ຍ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ໂຍຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ເອກໍ ມຫາຣຊ຺ຊໍ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ – ອິມາສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນານໍ ກຕມາ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ມຫຄ຺ຄຕຕຣາ’’ຕິ? ‘‘ຍ຺ວາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ເອກໍ ມຫາຣຊ຺ຊໍ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ – ອຍໍ ອິມາສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນານໍ ມຫຄ຺ຄຕຕຣາ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ຍ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ເອກໍ ມຫາຣຊ຺ຊໍ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ໂຍຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ມຫາຣຊ຺ຊານິ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ – ອິມາສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນານໍ ກຕມາ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ມຫຄ຺ຄຕຕຣາ’’ຕິ? ‘‘ຍ຺ວາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ມຫາຣຊ຺ຊານິ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ – ອຍໍ ອິມາສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນານໍ ມຫຄ຺ຄຕຕຣາ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ຍ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ມຫາຣຊ຺ຊານິ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ໂຍຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ – ອິມາສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນານໍ ກຕມາ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ມຫຄ຺ຄຕຕຣາ’’ຕິ? ‘‘ຍ຺ວາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕາ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ‘ມຫຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ – ອຍໍ ອິມາສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນານໍ ມຫຄ຺ຄຕຕຣາ’’ຕິ? ‘‘ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ເອກໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປນ຺ນານໍ ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ປຣິຕ຺ຕາຠາ, ສນ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ອປ຺ປມາຓາຠາ’’ຕິ.

໒໓໔. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ! ອຕ຺ຖິ ຈ ເມ ເອຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຍາວຕາ [ຍາ ຕາ (ກ.)], ຠນ຺ເຕ, ເທວຕາ ອາຠາ ສພ຺ພາ ຕາ ສໍກິລິຏ຺ຐາຠາ ອຸທາຫຸ ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ປຣິສຸທ຺ຘາຠາ’’ຕິ? ‘‘ຕທງ຺ເຄນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ສໍກິລິຏ຺ຐາຠາ, ສນ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ປຣິສຸທ຺ຘາຠາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ເອກໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປນ຺ນານໍ ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ສໍກິລິຏ຺ຐາຠາ, ສນ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ປຣິສຸທ຺ຘາຠາ’’ຕິ?

‘‘ເຕນ, ຫາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຸປມາຍປິເຘກຈ຺ເຈ [ອຸປມາຍມິເຘກຈ຺ເຈ (ກ.)] ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ເຕລມ຺ປິ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ວຏ຺ຏິປິ ອປຣິສຸທ຺ຘາ. ໂສ ເຕລສ຺ສປິ ອປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏິຍາປິ ອປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອນ຺ຘນ຺ຘໍ ວິຍ ຌາຍຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ‘ສໍກິລິຏ຺ຐາຠາ’ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລມ຺ປິ ນ ສຸປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຖິນມິທ຺ຘມ຺ປິ ນ ສຸສມູຫຕໍ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມ຺ປິ ນ ສຸປ຺ປຏິວິນີຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສ຺ສປິ ນ ສຸປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສປິ ນ ສຸສມູຫຕຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສປິ ນ ສຸປ຺ປຏິວິນີຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຘນ຺ຘໍ ວິຍ ຌາຍຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສໍກິລິຏ຺ຐາຠານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ເຕລມ຺ປິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ວຏ຺ຏິປິ ປຣິສຸທ຺ຘາ. ໂສ ເຕລສ຺ສປິ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏິຍາປິ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ອນ຺ຘນ຺ຘໍ ວິຍ ຌາຍຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ‘ປຣິສຸທ຺ຘາຠາ’ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ສ ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລມ຺ປິ ສຸປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຖິນມິທ຺ຘມ຺ປິ ສຸສມູຫຕໍ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມ຺ປິ ສຸປ຺ປຏິວິນີຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສ຺ສປິ ສຸປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສປິ ສຸສມູຫຕຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສປິ ສຸປ຺ປຏິວິນີຕຕ຺ຕາ ນ ອນ຺ຘນ຺ຘໍ ວິຍ ຌາຍຕິ. ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ປຣິສຸທ຺ຘາຠານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ເອກໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປນ຺ນານໍ ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ສໍກິລິຏ຺ຐາຠາ, ສນ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ປຣິສຸທ຺ຘາຠາ’’ຕິ.

໒໓໕. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສຠິໂຍ ກຈ຺ຈາໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ! ນ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເອວມາຫ – ‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ເອວໍ ອຣຫຕິ ຠວິຕຸ’ນ຺ຕິ ວາ; ອຖ ຈ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ‘ເອວມ຺ປິ ຕາ ເທວຕາ, ອິຕິປິ ຕາ ເທວຕາ’ຕ຺ເວວ ຠາສຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອທ຺ຘາ ອາຍສ຺ມຕາ ອນຸຣຸທ຺ເຘນ ຕາຫິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພຎ຺ເຈວ ສລ຺ລປິຕປຸພ຺ພຎ຺ຈ ສາກຈ຺ຉາ ຈ ສມາປຊ຺ຊິຕປຸພ຺ພາ’’’ຕິ. ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ ອຍໍ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ອາສຊ຺ຊ ອຸປນີຍ ວາຈາ ຠາສິຕາ, ອປິ ຈ ເຕ ອຫໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມິ – ‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ ກຈ຺ຈານ, ຕາຫິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພຎ຺ເຈວ ສລ຺ລປິຕປຸພ຺ພຎ຺ຈ ສາກຈ຺ຉາ ຈ ສມາປຊ຺ຊິຕປຸພ຺ພາ’’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສຠິໂຍ ກຈ຺ຈາໂນ ປຎ຺ຈກງ຺ຄໍ ຖປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ລາຠາ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສຸລທ຺ຘໍ ເຕ, ຄຫປຕິ, ຍໍ ຕ຺ວຎ຺ເຈວ ຕໍ ກງ຺ຂາຘມ຺ມໍ ປຫາສິ [ປຊຫສິ (ກ.)], ມຍຎ຺ຈິມໍ [ຍມ຺ປິມໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ອລຕ຺ຖມ຺ຫາ ສວນາຍາ’’ຕິ.

ອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ໂກສມ຺ພິຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ໂກສມ຺ພິຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຕຸ, ຠນ຺ເຕ! ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ; ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ; ມຍເມເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຕຸ, ຠນ຺ເຕ! ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ; ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ; ມຍເມເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ; ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ; ມຍເມເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ໂກສມ຺ພິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ໂກສມ຺ພິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຐິຕໂກວ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໓໗. ‘‘ປຸຖຸສທ຺ໂທ ສມຊໂນ, ນ ພາໂລ ໂກຈິ ມຎ຺ຎຖ;