໙. ພາລປຓ຺ຑິຕສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລສ຺ສ ພາລລກ຺ຂຓານິ ພາລນິມິຕ຺ຕານິ ພາລາປທານານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ຈ ໂຫຕິ ທຸພ຺ຠາສິຕຠາສີ ຈ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣີ ຈ. ໂນ ເຈຕໍ [ໂນ ເຈທໍ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໗-໒໘)], ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ຈ ອຠວິສ຺ສ ທຸພ຺ຠາສິຕຠາສີ ຈ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣີ ຈ ເກນ ນໍ [ນ ເຕນ ນໍ (ກ.), ນ ນໍ (?)] ປຓ຺ຑິຕາ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ – ‘ພາໂລ ອຍໍ ຠວໍ ອສປ຺ປຸຣິໂສ’ຕິ? ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ຈ ໂຫຕິ ທຸພ຺ຠາສິຕຠາສີ ຈ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣີ ຈ ຕສ຺ມາ ນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ຊານນ຺ຕິ – ‘ພາໂລ ອຍໍ ຠວໍ ອສປ຺ປຸຣິໂສ’ຕິ. ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ຕິວິຘໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ສຠາຍໍ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຣຖິກາຍ [ຣຖິຍາຍ (ພຫູສຸ)] ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສິງ຺ຆາຏເກ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ; ຕຕ຺ຣ ເຈ ຊໂນ ຕຊ຺ຊໍ ຕສ຺ສາຣຸປ຺ປໍ ກຖໍ ມນ຺ເຕຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທາຍີ ໂຫຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ ໂຫຕິ, ມຸສາວາທີ ໂຫຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐາຍີ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍ ໂຂ ຊໂນ ຕຊ຺ຊໍ ຕສ຺ສາຣຸປ຺ປໍ ກຖໍ ມນ຺ເຕຕິ, ສໍວິຊ຺ຊນ຺ເຕວ ເຕ [ສໍວິຊ຺ຊນ຺ເຕ ເຕ ຈ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຘມ຺ມາ ມຍິ, ອຫຎ຺ຈ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສນ຺ທິສ຺ສາມີ’ຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ປຐມໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

໒໔໗. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ປສ຺ສຕິ ຣາຊາໂນ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ເຕ – ກສາຫິປິ ຕາເຬນ຺ເຕ ເວຕ຺ເຕຫິປິ ຕາເຬນ຺ເຕ ອທ຺ຘທຓ຺ຑເກຫິປິ ຕາເຬນ຺ເຕ ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ຫຕ຺ຖປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ກຓ຺ຓມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ກຓ຺ຓນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ພິລງ຺ຄຖາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ຣາຫຸມຸຂມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ໂຊຕິມາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ເອຣກວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ຈີຣກວາສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ເອເຓຍ຺ຍກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ພຬິສມໍສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ກຫາປຓິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກມ຺ປິ [ຂາຣາປຏິຈ຺ຉກມ຺ປິ (ກ.)] ກໂຣນ຺ເຕ ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ປລາລປີຐກມ຺ປິ [ປລາລປິຏ຺ຐກມ຺ປິ (ປີ.)] ກໂຣນ຺ເຕ ຕຕ຺ເຕນປິ ເຕເລນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ເຕ ສຸນເຂຫິປິ ຂາທາເປນ຺ເຕ ຊີວນ຺ຕມ຺ປິ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສນ຺ເຕ ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍຖາຣູປານໍ ໂຂ ປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ເຫຕຸ ຣາຊາໂນ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ຕິ – ກສາຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ…ເປ… ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ; ສໍວິຊ຺ຊນ຺ເຕວ ເຕ ຘມ຺ມາ ມຍິ, ອຫຎ຺ຈ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສນ຺ທິສ຺ສາມິ. ມໍ ເຈປິ ຣາຊາໂນ [ສເຈ ມມ຺ປິ (ກ.)] ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ມມ຺ປິ ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣຍ຺ຍຸໍ – ກສາຫິປິ ຕາເຬຍ຺ຍຸໍ…ເປ… ຊີວນ຺ຕມ຺ປິ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສຍ຺ຍຸໍ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ອິທມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ທຸຕິຍໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

໒໔໘. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລໍ ປີຐສມາຣູຬ຺ຫໍ ວາ ມຎ຺ຈສມາຣູຬ຺ຫໍ ວາ ຉມາຍໍ [ຉມາຍ (ສີ. ປີ.)] ວາ ເສມານໍ, ຍານິສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ປາປການິ ກມ຺ມານິ ກຕານິ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ຕານິສ຺ສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌລມ຺ພນ຺ຕິ ອຠິປ຺ປລມ຺ພນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫຕໍ ປພ຺ພຕກູຏານໍ ຉາຍາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຖວິຍາ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌລມ຺ພນ຺ຕິ ອຠິປ຺ປລມ຺ພນ຺ຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລໍ ປີຐສມາຣູຬ຺ຫໍ ວາ ມຎ຺ຈສມາຣູຬ຺ຫໍ ວາ ຉມາຍໍ ວາ ເສມານໍ, ຍານິສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ປາປການິ ກມ຺ມານິ ກຕານິ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ຕານິສ຺ສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌລມ຺ພນ຺ຕິ ອຠິປ຺ປລມ຺ພນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອກຕໍ ວຕ ເມ ກລ຺ຍາຓໍ, ອກຕໍ ກຸສລໍ, ອກຕໍ ຠີຣຸຕ຺ຕາຓໍ; ກຕໍ ປາປໍ, ກຕໍ ລຸທ຺ທໍ, ກຕໍ ກິພ຺ພິສໍ. ຍາວຕາ, ໂຠ, ອກຕກລ຺ຍາຓານໍ ອກຕກຸສລານໍ ອກຕຠີຣຸຕ຺ຕາຓານໍ ກຕປາປານໍ ກຕລຸທ຺ທານໍ ກຕກິພ຺ພິສານໍ ຄຕິ ຕໍ ຄຕິໍ ເປຈ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ. ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິທມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ຕຕິຍໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເອກນ຺ຕໍ ອນິຏ຺ຐໍ ເອກນ຺ຕໍ ອກນ຺ຕໍ ເອກນ຺ຕໍ ອມນາປ’ນ຺ຕິ, ນິຣຍເມວ ຕໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເອກນ຺ຕໍ ອນິຏ຺ຐໍ ເອກນ຺ຕໍ ອກນ຺ຕໍ ເອກນ຺ຕໍ ອມນາປ’ນ຺ຕິ. ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປມາປິ [ອຸປມາຫິປິ (ສີ.)] ນ ສຸກຣາ ຍາວ ທຸກ຺ຂາ ນິຣຍາ’’ຕິ.

໒໔໙. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສກ຺ກາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສກ຺ກາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ – ‘ອຍໍ ໂຂ, ເທວ, ໂຈໂຣ ອາຄຸຈາຣີ, ອິມສ຺ສ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ ຕໍ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຫີ’ຕິ. ຕເມນໍ ຣາຊາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຄຈ຺ຉຖ, ໂຠ, ອິມໍ ປຸຣິສໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫນຖາ’ຕິ. ຕເມນໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫເນຍ຺ຍຸໍ. ອຖ ຣາຊາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ [ມຊ຺ຌນ຺ຕິກສມຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.), ມຊ຺ຌນ຺ຕິກໍ ສມຍໍ (ປີ.)] ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມ຺ໂຠ, ກຖໍ ໂສ ປຸຣິໂສ’ຕິ? ‘‘‘ຕເຖວ, ເທວ, ຊີວຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ຣາຊາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຄຈ຺ຉຖ, ໂຠ, ຕໍ ປຸຣິສໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫນຖາ’ຕິ. ຕເມນໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫເນຍ຺ຍຸໍ. ອຖ ຣາຊາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມ຺ໂຠ, ກຖໍ ໂສ ປຸຣິໂສ’ຕິ? ‘ຕເຖວ, ເທວ, ຊີວຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ຣາຊາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຄຈ຺ຉຖ, ໂຠ, ຕໍ ປຸຣິສໍ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫນຖາ’ຕິ. ຕເມນໍ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫເນຍ຺ຍຸໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕີຫິ ສຕ຺ຕິສເຕຫິ ຫຎ຺ຎມາໂນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ເອກິສ຺ສາປິ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຕິຍາ ຫຎ຺ຎມາໂນ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິເຍຖ, ໂກ ປນ ວາໂທ ຕີຫິ ສຕ຺ຕິສເຕຫີ’’ຕິ?

໒໕໐. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຣິຕ຺ຕໍ ປາຓິມຕ຺ຕໍ ປາສາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕໂມ ນຸ ໂຂ ມຫນ຺ຕຕໂຣ – ໂຍ ຈາຍໍ ມຍາ ປຣິຕ຺ໂຕ ປາຓິມຕ຺ໂຕ ປາສາໂຓ ຄຫິໂຕ, ໂຍ ຈ ຫິມວາ ປພ຺ພຕຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຣິຕ຺ໂຕ ປາຓິມຕ຺ໂຕ ປາສາໂຓ ຄຫິໂຕ, ຫິມວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຕຣາຊານໍ ອຸປນິຘາຍ ສງ຺ຂມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ, ກລຠາຄມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ, ອຸປນິຘມ຺ປິ [ອຸປນິຘິມ຺ປິ (ສີ. ປີ.)] ນ ອຸເປຕິ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕີຫິ ສຕ຺ຕິສເຕຫິ ຫຎ຺ຎມາໂນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ ຕໍ ນິຣຍກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປນິຘາຍ ສງ຺ຂມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ, ກລຠາຄມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ, ອຸປນິຘມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ’’.

‘‘ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນໍ ນາມ ກມ຺ມກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ [ອໂຍຂີລໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຫຕ຺ເຖ ຄເມນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ ທຸຕິເຍ ຫຕ຺ເຖ ຄເມນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ ປາເທ ຄເມນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ ທຸຕິເຍ ປາເທ ຄເມນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຂິລໍ ມຊ຺ເຌ ອຸຣສ຺ມິໍ ຄເມນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວເທຕິ, ນ ຈ ຕາວ ກາລໍ ກໂຣຕິ ຍາວ ນ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫຕິ [ພ຺ຍນ຺ຕິໂຫຕິ (ປີ. ກ.)]. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ສໍເວເສຕ຺ວາ ກຸຐາຣີຫິ [ກຸຘາຣີຫິ (ກ.)] ຕຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ…ເປ… ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫຕິ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາສີຫິ ຕຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ…ເປ… ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫຕິ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ຣເຖ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອາທິຕ຺ຕາຍ ປຖວິຍາ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ [ສຎ຺ໂຊຕິຠູຕາຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສາເຣນ຺ຕິປິ ປຈ຺ຈາສາເຣນ຺ຕິປິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ…ເປ… ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫຕິ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ມຫນ຺ຕໍ ອງ຺ຄາຣປພ຺ພຕໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕໍ ອາໂຣເປນ຺ຕິປິ ໂອໂຣເປນ຺ຕິປິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວເທຕິ, ນ ຈ ຕາວ ກາລໍ ກໂຣຕິ ຍາວ ນ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫຕິ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕາຍ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍາ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເຜຓຸທ຺ເທຫກໍ ປຈ຺ຈຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເຜຓຸທ຺ເທຫກໍ ປຈ຺ຈມາໂນ ສກິມ຺ປິ ອຸທ຺ຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສກິມ຺ປິ ອໂຘ ຄຈ຺ຉຕິ, ສກິມ຺ປິ ຕິຣິຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວເທຕິ, ນ ຈ ຕາວ ກາລງ຺ກໂຣຕິ ຍາວ ນ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫຕິ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍປາລາ [ນິຣຍປາລາ ປຸນປ຺ປຸນໍ (ກ.)] ມຫານິຣເຍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫານິຣໂຍ –

‘‘ຈຕຸກ຺ກຓ຺ໂຓ ຈຕຸທ຺ວາໂຣ, ວິຠຕ຺ໂຕ ຠາຄໂສ ມິໂຕ;

ອໂຍປາກາຣປຣິຍນ຺ໂຕ, ອຍສາ ປຏິກຸຊ຺ຊິໂຕ.

‘‘ຕສ຺ສ ອໂຍມຍາ ຠູມິ, ຊລິຕາ ເຕຊສາ ຍຸຕາ;

ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນສຕໍ, ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ສພ຺ພທາ’’.

‘‘ອເນກປຣິຍາເຍນປິ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣຍກຖໍ ກເຖຍ຺ຍໍ; ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສຸກຣາ ອກ຺ຂາເນນ ປາປຸຓິຕຸໍ ຍາວ ທຸກ຺ຂາ ນິຣຍາ.

໒໕໑. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ຕິຓຠກ຺ຂາ. ເຕ ອລ຺ລານິປິ ຕິຓານິ ສຸກ຺ຂານິປິ ຕິຓານິ ທນ຺ຕຸລ຺ເລຫກໍ ຂາທນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ຕິຓຠກ຺ຂາ? ຫຕ຺ຖີ ອສ຺ສາ ໂຄຓາ ຄທ຺ຣຠາ ອຊາ ມິຄາ, ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ເກຈິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ຕິຓຠກ຺ຂາ. ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອິຘ ປຸພ຺ເພ ຣສາໂທ ອິຘ ປາປານິ ກມ຺ມານິ ກຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ຕິຓຠກ຺ຂາ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ຄູຖຠກ຺ຂາ. ເຕ ທູຣໂຕວ ຄູຖຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຘາວນ຺ຕິ – ‘ເອຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມ, ເອຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຫຸຕິຄນ຺ເຘນ ຘາວນ຺ຕິ – ‘ເອຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມ, ເອຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’ຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ຄູຖຠກ຺ຂາ, ເຕ ທູຣໂຕວ ຄູຖຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຘາວນ຺ຕິ – ‘ເອຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມ, ເອຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’ຕິ. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ຄູຖຠກ຺ຂາ? ກຸກ຺ກຸຏາ ສູກຣາ ໂສຓາ ສິງ຺ຄາລາ, ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ເກຈິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ຄູຖຠກ຺ຂາ. ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອິຘ ປຸພ຺ເພ ຣສາໂທ ອິຘ ປາປານິ ກມ຺ມານິ ກຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ຄູຖຠກ຺ຂາ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ອນ຺ຘກາເຣ ຊາຍນ຺ຕິ ອນ຺ຘກາເຣ ຊີຍນ຺ຕິ [ຊິຍ຺ຍນ຺ຕິ (ກ.)] ອນ຺ຘກາເຣ ມີຍນ຺ຕິ [ມິຍ຺ຍນ຺ຕິ (ກ.)]. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ອນ຺ຘກາເຣ ຊາຍນ຺ຕິ ອນ຺ຘກາເຣ ຊີຍນ຺ຕິ ອນ຺ຘກາເຣ ມີຍນ຺ຕິ? ກີຏາ ປຸຬວາ [ປຏງ຺ຄາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທາ, ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ເກຈິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ອນ຺ຘກາເຣ ຊາຍນ຺ຕິ ອນ຺ຘກາເຣ ຊີຍນ຺ຕິ ອນ຺ຘກາເຣ ມີຍນ຺ຕິ. ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອິຘ ປຸພ຺ເພ ຣສາໂທ, ອິຘ ປາປານິ ກມ຺ມານິ ກຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ອນ຺ຘກາເຣ ຊາຍນ຺ຕິ ອນ຺ຘກາເຣ ຊີຍນ຺ຕິ ອນ຺ຘກາເຣ ມີຍນ຺ຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ອຸທກສ຺ມິໍ ຊາຍນ຺ຕິ ອຸທກສ຺ມິໍ ຊີຍນ຺ຕິ ອຸທກສ຺ມິໍ ມີຍນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ອຸທກສ຺ມິໍ ຊາຍນ຺ຕິ ອຸທກສ຺ມິໍ ຊີຍນ຺ຕິ ອຸທກສ຺ມິໍ ມີຍນ຺ຕິ? ມຈ຺ຉາ ກຈ຺ຉປາ ສຸສຸມາຣາ, ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ເກຈິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ອຸທກສ຺ມິໍ ຊາຍນ຺ຕິ ອຸທກສ຺ມິໍ ຊີຍນ຺ຕິ ອຸທກສ຺ມິໍ ມີຍນ຺ຕິ. ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອິຘ ປຸພ຺ເພ ຣສາໂທ ອິຘ ປາປານິ ກມ຺ມານິ ກຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ອຸທກສ຺ມິໍ ຊາຍນ຺ຕິ ອຸທກສ຺ມິໍ ຊີຍນ຺ຕິ ອຸທກສ຺ມິໍ ມີຍນ຺ຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ອສຸຈິສ຺ມິໍ ຊາຍນ຺ຕິ ອສຸຈິສ຺ມິໍ ຊີຍນ຺ຕິ ອສຸຈິສ຺ມິໍ ມີຍນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ອສຸຈິສ຺ມິໍ ຊາຍນ຺ຕິ ອສຸຈິສ຺ມິໍ ຊີຍນ຺ຕິ ອສຸຈິສ຺ມິໍ ມີຍນ຺ຕິ? ເຍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ປູຕິມຈ຺ເຉ ວາ ຊາຍນ຺ຕິ ປູຕິມຈ຺ເຉ ວາ ຊີຍນ຺ຕິ ປູຕິມຈ຺ເຉ ວາ ມີຍນ຺ຕິ ປູຕິກຸຓເປ ວາ…ເປ… ປູຕິກຸມ຺ມາເສ ວາ… ຈນ຺ທນິກາຍ ວາ… ໂອລິຄລ຺ເລ ວາ ຊາຍນ຺ຕິ, (ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ເກຈິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ອສຸຈິສ຺ມິໍ ຊາຍນ຺ຕິ ອສຸຈິສ຺ມິໍ ຊີຍນ຺ຕິ ອສຸຈິສ຺ມິໍ ມີຍນ຺ຕິ.) [( ) ນຕ຺ຖິ ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ] ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອິຘ ປຸພ຺ເພ ຣສາໂທ ອິຘ ປາປານິ ກມ຺ມານິ ກຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ອສຸຈິສ຺ມິໍ ຊາຍນ຺ຕິ ອສຸຈິສ຺ມິໍ ຊີຍນ຺ຕິ ອສຸຈິສ຺ມິໍ ມີຍນ຺ຕິ.

‘‘ອເນກປຣິຍາເຍນປິ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິກຖໍ ກເຖຍ຺ຍໍ; ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສຸກຣໍ ອກ຺ຂາເນນ ປາປຸຓິຕຸໍ ຍາວ ທຸກ຺ຂາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ.

໒໕໒. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ເອກຈ຺ຉິຄ຺ຄລໍ ຍຸຄໍ ມຫາສມຸທ຺ເທ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ປຸຣຕ຺ຖິໂມ ວາໂຕ ປຈ຺ຉິເມນ ສໍຫເຣຍ຺ຍ, ປຈ຺ຉິໂມ ວາໂຕ ປຸຣຕ຺ຖິເມນ ສໍຫເຣຍ຺ຍ, ອຸຕ຺ຕໂຣ ວາໂຕ ທກ຺ຂິເຓນ ສໍຫເຣຍ຺ຍ, ທກ຺ຂິໂຓ ວາໂຕ ອຸຕ຺ຕເຣນ ສໍຫເຣຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຣາສ຺ສ ກາໂຓ ກຈ຺ຉໂປ, ໂສ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ວສ຺ສສຕສ຺ສ [ວສ຺ສສຕສ຺ສ ວສ຺ສສຫສ຺ສສ຺ສ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສສ຺ສ (ສີ.), ວສ຺ສສຕສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຈ຺ຈເຍນ ສກິໍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ກາໂຓ ກຈ຺ຉໂປ ອມຸສ຺ມິໍ ເອກຈ຺ຉິຄ຺ຄເລ ຍຸເຄ ຄີວໍ ປເວເສຍ຺ຍາ’’ຕິ? (‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.) [( ) ນຕ຺ຖິ ສີ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ] ‘‘ຍທິ ປນ [ຍທິ ນູນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ຠນ຺ເຕ, ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນາ’’ຕິ. ‘‘ຂິປ຺ປຕຣໍ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາໂຓ ກຈ຺ຉໂປ ອມຸສ຺ມິໍ ເອກຈ຺ຉິຄ຺ຄເລ ຍຸເຄ ຄີວໍ ປເວເສຍ຺ຍ, ອໂຕ ທຸລ຺ລຠຕຣາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ວທາມິ ສກິໍ ວິນິປາຕຄເຕນ ພາເລນ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ ເຫຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖິ ຘມ຺ມຈຣິຍາ ສມຈຣິຍາ ກຸສລກິຣິຍາ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຂາທິກາ ເອຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຕ຺ຕຕິ ທຸພ຺ພລຂາທິກາ’’.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ສເຈ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຍານິ ຕານິ ນີຈກຸລານິ – ຈຓ຺ຑາລກຸລໍ ວາ ເນສາທກຸລໍ ວາ ເວນກຸລໍ [ເວຓກຸລໍ (ສີ. ປີ.)] ວາ ຣຖກາຣກຸລໍ ວາ ປຸກ຺ກຸສກຸລໍ ວາ. ຕຖາຣູເປ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາຍຕິ ທລິທ຺ເທ ອປ຺ປນ຺ນປານໂຠຊເນ ກສິຣວຸຕ຺ຕິເກ, ຍຕ຺ຖ ກສິເຣນ ຆາສຈ຺ຉາໂທ ລພ຺ຠຕິ. ໂສ ຈ ໂຫຕິ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ທຸທ຺ທສິໂກ ໂອໂກຏິມໂກ ພວ຺ຫາພາໂຘ [ພຫ຺ວາພາໂຘ (ກ.)] ກາໂຓ ວາ ກຸຓີ ວາ ຂຸຊ຺ໂຊ ວາ ປກ຺ຂຫໂຕ ວາ ນ ລາຠີ ອນ຺ນສ຺ສ ປານສ຺ສ ວຕ຺ຖສ຺ສ ຍານສ຺ສ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນສ຺ສ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍສ຺ສ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ປຐເມເນວ ກລິຄ຺ຄເຫນ ປຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຊີເຍຖ, ທາຣມ຺ປິ ຊີເຍຖ, ສພ຺ພໍ ສາປເຕຍ຺ຍມ຺ປິ ຊີເຍຖ, ອຸຕ຺ຕຣິປິ ອຘິພນ຺ຘໍ [ອນຸພນ຺ຘໍ (ສີ. ປີ.), ອທ຺ຘຸພນ຺ຘໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກລິຄ຺ຄໂຫ ຍໍ ໂສ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ປຐເມເນວ ກລິຄ຺ຄເຫນ ປຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຊີເຍຖ, ທາຣມ຺ປິ ຊີເຍຖ, ສພ຺ພໍ ສາປເຕຍ຺ຍມ຺ປິ ຊີເຍຖ, ອຸຕ຺ຕຣິປິ ອຘິພນ຺ຘໍ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຖ ໂຂ ອຍເມວ ຕໂຕ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ກລິຄ຺ຄໂຫ ຍໍ ໂສ ພາໂລ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເກວລາ ປຣິປູຣາ [ເກວລປຣິປູຣາ (ສີ. ປີ.) ມ. ນິ. ໑.໒໔໔ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພາ] ພາລຠູມີ’’ຕິ.

໒໕໓. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕລກ຺ຂຓານິ ປຓ຺ຑິຕນິມິຕ຺ຕານິ ປຓ຺ຑິຕາປທານານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ສຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ຈ ໂຫຕິ ສຸຠາສິຕຠາສີ ຈ ສຸກຕກມ຺ມກາຣີ ຈ. ໂນ ເຈຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ສຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ຈ ອຠວິສ຺ສ ສຸຠາສິຕຠາສີ ຈ ສຸກຕກມ຺ມກາຣີ ຈ, ເກນ ນໍ [ນ ເຕນ ນໍ (ກ.), ນ ນໍ (?)] ປຓ຺ຑິຕາ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ – ‘ປຓ຺ຑິໂຕ ອຍໍ ຠວໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ’ຕິ? ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ສຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ຈ ໂຫຕິ ສຸຠາສິຕຠາສີ ຈ ສຸກຕກມ຺ມກາຣີ ຈ ຕສ຺ມາ ນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ຊານນ຺ຕິ – ‘ປຓ຺ຑິໂຕ ອຍໍ ຠວໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ’ຕິ. ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຕິວິຘໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ສຠາຍໍ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຣຖິກາຍ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສິງ຺ຆາຏເກ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ; ຕຕ຺ຣ ເຈ ຊໂນ ຕຊ຺ຊໍ ຕສ຺ສາຣຸປ຺ປໍ ກຖໍ ມນ຺ເຕຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ; ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍ ໂຂ ຊໂນ ຕຊ຺ຊໍ ຕສ຺ສາຣຸປ຺ປໍ ກຖໍ ມນ຺ເຕຕິ; ສໍວິຊ຺ຊນ຺ເຕວ ເຕ ຘມ຺ມາ ມຍິ, ອຫຎ຺ຈ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສນ຺ທິສ຺ສາມີ’ຕິ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ປຐມໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

໒໕໔. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ປສ຺ສຕິ ຣາຊາໂນ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ເຕ – ກສາຫິປິ ຕາເຬນ຺ເຕ ເວຕ຺ເຕຫິປິ ຕາເຬນ຺ເຕ ອທ຺ຘທຓ຺ຑເກຫິປິ ຕາເຬນ຺ເຕ ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ຫຕ຺ຖປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ກຓ຺ຓມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ກຓ຺ຓນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ພິລງ຺ຄຖາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ຣາຫຸມຸຂມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ໂຊຕິມາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ເອຣກວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ຈີຣກວາສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ເອເຓຍ຺ຍກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ພລິສມໍສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ກຫາປຓິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ປລາລປີຐກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕ ຕຕ຺ເຕນປິ ເຕເລນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ເຕ ສຸນເຂຫິປິ ຂາທາເປນ຺ເຕ ຊີວນ຺ຕມ຺ປິ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສນ຺ເຕ ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍຖາຣູປານໍ ໂຂ ປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ເຫຕຸ ຣາຊາໂນ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ຕິ ກສາຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ, ເວຕ຺ເຕຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ, ອທ຺ຘທຓ຺ຑເກຫິປິ ຕາເຬນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປາທມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ກຓ຺ຓມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ກຓ຺ຓນາສມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ພິລງ຺ຄຖາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣາຫຸມຸຂມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂຊຕິມາລິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອຣກວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຈີຣກວາສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເຓຍ຺ຍກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ພລິສມໍສິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ກຫາປຓິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ປລາລປີຐກມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຕນປິ ເຕເລນ ໂອສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ສຸນເຂຫິປິ ຂາທາເປນ຺ຕິ, ຊີວນ຺ຕມ຺ປິ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສນ຺ຕິ, ອສິນາປິ ສີສໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ມຍິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຫຎ຺ຈ ນ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສນ຺ທິສ຺ສາມີ’ຕິ. ອິທມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ທຸຕິຍໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

໒໕໕. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕໍ ປີຐສມາຣູຬ຺ຫໍ ວາ ມຎ຺ຈສມາຣູຬ຺ຫໍ ວາ ຉມາຍໍ ວາ ເສມານໍ, ຍານິສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ກລ຺ຍາຓານິ ກມ຺ມານິ ກຕານິ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕານິ ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕານິ ມນສາ ສຸຈຣິຕານິ ຕານິສ຺ສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫຕໍ ປພ຺ພຕກູຏານໍ ຉາຍາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຖວິຍາ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌລມ຺ພນ຺ຕິ ອຠິປ຺ປລມ຺ພນ຺ຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕໍ ປີຐສມາຣູຬ຺ຫໍ ວາ ມຎ຺ຈສມາຣູຬ຺ຫໍ ວາ ຉມາຍໍ ວາ ເສມານໍ ຍານິສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ກລ຺ຍາຓານິ ກມ຺ມານິ ກຕານິ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕານິ ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕານິ ມນສາ ສຸຈຣິຕານິ ຕານິສ຺ສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌລມ຺ພນ຺ຕິ ອຠິປ຺ປລມ຺ພນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອກຕໍ ວຕ ເມ ປາປໍ, ອກຕໍ ລຸທ຺ທໍ, ອກຕໍ ກິພ຺ພິສໍ; ກຕໍ ກລ຺ຍາຓໍ, ກຕໍ ກຸສລໍ, ກຕໍ ຠີຣຸຕ຺ຕາຓໍ. ຍາວຕາ, ໂຠ, ອກຕປາປານໍ ອກຕລຸທ຺ທານໍ ອກຕກິພ຺ພິສານໍ ກຕກລ຺ຍາຓານໍ ກຕກຸສລານໍ ກຕຠີຣຸຕ຺ຕາຓານໍ ຄຕິ ຕໍ ຄຕິໍ ເປຈ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ. ໂສ ນ ໂສຈຕິ, ນ ກິລມຕິ, ນ ປຣິເທວຕິ, ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິທມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຕຕິຍໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເອກນ຺ຕໍ ອິຏ຺ຐໍ ເອກນ຺ຕໍ ກນ຺ຕໍ ເອກນ຺ຕໍ ມນາປ’ນ຺ຕິ, ສຄ຺ຄເມວ ຕໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເອກນ຺ຕໍ ອິຏ຺ຐໍ ເອກນ຺ຕໍ ກນ຺ຕໍ ເອກນ຺ຕໍ ມນາປ’ນ຺ຕິ. ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປມາປິ ນ ສຸກຣາ ຍາວ ສຸຂາ ສຄ຺ຄາ’’ຕິ.

໒໕໖. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສກ຺ກາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສກ຺ກາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຕູຫິ ຈ ອິທ຺ຘີຫິ ຕໂຕນິທານໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ກຕເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ສີສໍນ຺ຫາຕສ຺ສ ອຸໂປສຖິກສ຺ສ ອຸປຣິປາສາທວຣຄຕສ຺ສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ ສຫສ຺ສາຣໍ ສເນມິກໍ ສນາຠິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣໍ. ຕໍ ທິສ຺ວານ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ [ເອຕທໂຫສິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] – ‘ສຸຕໍ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ສີສໍນ຺ຫາຕສ຺ສ ອຸໂປສຖິກສ຺ສ ອຸປຣິປາສາທວຣຄຕສ຺ສ ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ ສຫສ຺ສາຣໍ ສເນມິກໍ ສນາຠິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣໍ, ໂສ ໂຫຕິ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ. ອສ຺ສໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’’’ຕິ?

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ຠິງ຺ກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣຕິ – ‘ປວຕ຺ຕຕຸ ຠວໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ, ອຠິວິຊິນາຕຸ ຠວໍ ຈກ຺ກຣຕນ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ອນ຺ວເທວ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເທເສ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ວາສໍ ອຸເປຕິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ ເຕ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ! ສ຺ວາຄຕໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ [ສ຺ວາຄຕໍ ມຫາຣາຊ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]! ສກໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ! ອນຸສາສ, ມຫາຣາຊາ’ຕິ. ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ເອວມາຫ – ‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ອທິນ຺ນໍ ນາທາຕພ຺ພໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາ ນ ຈຣິຕພ຺ພາ, ມຸສາ ນ ຠາສິຕພ຺ພາ, ມຊ຺ຊໍ ນ ປາຕພ຺ພໍ, ຍຖາຠຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອນຸຍນ຺ຕາ [ອນຸຍຸຕ຺ຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠວນ຺ຕິ [ອເຫສຸໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)].

໒໕໗. ‘‘ອຖ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ສມຸທ຺ທໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ [ອຊ຺ໂຌຄເຫຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ປວຕ຺ຕຕິ…ເປ… ທກ຺ຂິຓໍ ສມຸທ຺ທໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ ປວຕ຺ຕຕິ… ປຈ຺ຉິມໍ ສມຸທ຺ທໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສໍ ປວຕ຺ຕຕິ ອນ຺ວເທວ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເທເສ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ວາສໍ ອຸເປຕິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ.

‘‘ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ ເຕ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ເອຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ! ສ຺ວາຄຕໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ! ສກໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ! ອນຸສາສ, ມຫາຣາຊາ’ຕິ. ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ເອວມາຫ – ‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ອທິນ຺ນໍ ນາທາຕພ຺ພໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາ ນ ຈຣິຕພ຺ພາ, ມຸສາ ນ ຠາສິຕພ຺ພາ, ມຊ຺ຊໍ ນ ປາຕພ຺ພໍ; ຍຖາຠຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊຖາ’ຕິ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ປຏິຣາຊາໂນ ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອນຸຍນ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ອຠິວິຊິນິຕ຺ວາ ຕເມວ ຣາຊຘານິໍ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາເຣ ອກ຺ຂາຫຕໍ ມຎ຺ເຎ ຕິຏ຺ຐຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາຣໍ ອຸປໂສຠຍມານໍ. ຣຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ເອວຣູປໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ.

໒໕໘. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ – ສພ຺ພເສໂຕ ສຕ຺ຕປ຺ປຕິຏ຺ໂຐ ອິທ຺ຘິມາ ເວຫາສງ຺ຄໂມ ອຸໂປສໂຖ ນາມ ນາຄຣາຊາ. ຕໍ ທິສ຺ວານ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ – ‘ຠທ຺ທກໍ ວຕ, ໂຠ, ຫຕ຺ຖິຍານໍ, ສເຈ ທມຖໍ ອຸເປຍ຺ຍາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຠທ຺ໂທ ຫຕ຺ຖາຊານີໂຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສຸປຣິທນ຺ໂຕ ເອວເມວ ທມຖໍ ອຸເປຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຕເມວ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ວີມໍສມາໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາ ຕເມວ ຣາຊຘານິໍ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຕຣາສມກາສິ. ຣຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ເອວຣູປໍ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອສ຺ສຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ – ສພ຺ພເສໂຕ ກາຬສີໂສ ມຸຎ຺ຊເກໂສ ອິທ຺ຘິມາ ເວຫາສງ຺ຄໂມ ວລາຫໂກ ນາມ ອສ຺ສຣາຊາ. ຕໍ ທິສ຺ວານ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ – ‘ຠທ຺ທກໍ ວຕ, ໂຠ, ອສ຺ສຍານໍ, ສເຈ ທມຖໍ ອຸເປຍ຺ຍາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຣຕນໍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຠທ຺ໂທ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສຸປຣິທນ຺ໂຕ ເອວເມວ ທມຖໍ ອຸເປຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຕເມວ ອສ຺ສຣຕນໍ ວີມໍສມາໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາ ຕເມວ ຣາຊຘານິໍ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຕຣາສມກາສິ. ຣຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ເອວຣູປໍ ອສ຺ສຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ມຓິຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ. ໂສ ໂຫຕິ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສຸໂຠ ຊາຕິມາ ອຏ຺ຐໍໂສ ສຸປຣິກມ຺ມກໂຕ. ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຓິຣຕນສ຺ສ ອາຠາ ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນໍ ຜຸຏາ ໂຫຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຕເມວ ມຓິຣຕນໍ ວີມໍສມາໂນ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ມຓິໍ ຘຊຄ຺ຄໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍ ປາຍາສິ. ເຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນ຺ຕາ ຄາມາ ອເຫສຸໍ ເຕ ເຕໂນຠາເສນ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊສຸໍ ‘ທິວາ’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ. ຣຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ເອວຣູປໍ ມຓິຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ. ສາ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ນາຕິທີຆາ ນາຕິຣສ຺ສາ ນາຕິກິສາ ນາຕິຖູລາ ນາຕິກາຬິກາ [ນາຕິກາຬີ (ສີ. ປີ.)] ນາຈ຺ໂຈທາຕາ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ມານຸສໍ ວຓ຺ຓໍ, ອປ຺ປຕ຺ຕາ ທິພ຺ພໍ ວຓ຺ຓໍ. ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖິຣຕນສ຺ສ ເອວຣູໂປ ກາຍສມ຺ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຕູລປິຈຸໂນ ວາ ກປ຺ປາສປິຈຸໂນ ວາ. ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖິຣຕນສ຺ສ ສີເຕ ອຸຓ຺ຫານິ ຄຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸຓ຺ເຫ ສີຕານິ ຄຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖິຣຕນສ຺ສ ກາຍໂຕ ຈນ຺ທນຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິ, ມຸຂໂຕ ອຸປ຺ປລຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິ. ຕໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິນີ ໂຫຕິ ປຈ຺ຉານິປາຕິນີ ກິໍກາຣປຏິສ຺ສາວິນີ ມນາປຈາຣິນີ ປິຍວາທິນີ. ຕໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ມນສາປິ ໂນ ອຕິຈຣຕິ, ກຸໂຕ ປນ ກາເຍນ? ຣຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ເອວຣູປໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ຄຫປຕິຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ. ຕສ຺ສ ກມ຺ມວິປາກຊໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ປາຕຸຠວຕິ, ເຍນ ນິຘິໍ ປສ຺ສຕິ ສສ຺ສາມິກມ຺ປິ ອສ຺ສາມິກມ຺ປິ. ໂສ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຕ຺ວໍ, ເທວ, ໂຫຫິ. ອຫໍ ເຕ ຘເນນ ຘນກຣຓີຍໍ [ຘເນນ ກຣຓີຍໍ (ກ.)] ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຕເມວ ຄຫປຕິຣຕນໍ ວີມໍສມາໂນ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສຕໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ [ໂອຄເຫຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.)] ຄຫປຕິຣຕນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຕ຺ໂຖ ເມ, ຄຫປຕິ, ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ເຓນາ’ຕິ. ‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ເອກໍ ຕີຣໍ ນາວາ ອຸເປຕູ’ຕິ. ‘ອິເຘວ ເມ, ຄຫປຕິ, ອຕ຺ໂຖ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ເຓນາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຫປຕິຣຕນໍ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ອຸທເກ ໂອມສິຕ຺ວາ ປູຣໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ກຸມ຺ຠິໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ, ມຫາຣາຊ! ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ມຫາຣາຊ! ປູຊິຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ມຫາຣາຊາ’ຕິ. ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ເອວມາຫ – ‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ, ຄຫປຕິ! ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ຄຫປຕິ! ປູຊິຕເມຕ຺ຕາວຕາ, ຄຫປຕີ’ຕິ. ຣຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ເອວຣູປໍ ຄຫປຕິຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ – ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ປຏິພໂລ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ອຸປຍາເປຕພ຺ພໍ ອຸປຍາເປຕຸໍ [ອຸປຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອປຍາເປຕພ຺ພໍ ອປຍາເປຕຸໍ ຐເປຕພ຺ພໍ ຐເປຕຸໍ. ໂສ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຕ຺ວໍ, ເທວ, ໂຫຫິ. ອຫມນຸສາສິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຣຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ເອວຣູປໍ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕິ. ຣາຊາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

໒໕໙. ‘‘ກຕມາຫິ ຈຕູຫິ ອິທ຺ຘີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອຠິຣູໂປ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ. ຣາຊາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອິມາຍ ປຐມາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ທີຆາຍຸໂກ ໂຫຕິ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ. ຣາຊາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອິມາຍ ທຸຕິຍາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອປ຺ປາພາໂຘ ໂຫຕິ ອປ຺ປາຕງ຺ໂກ ສມເວປາກິນິຍາ ຄຫຓິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາຕິສີຕາຍ ນາຈ຺ຈຸຓ຺ຫາຍ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ. ຣາຊາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອິມາຍ ຕຕິຍາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິການໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປິຕາ ປຸຕ຺ຕານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິການໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ. ຣຎ຺ໂຎປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ປິຍາ ໂຫນ຺ຕິ ມນາປາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປິຕຸ ປຸຕ຺ຕາ ປິຍາ ໂຫນ຺ຕິ ມນາປາ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎປິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ປິຍາ ໂຫນ຺ຕິ ມນາປາ.

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ນິຍ຺ຍາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອຕຣມາໂນ, ເທວ, ຍາຫິ ຍຖາ ຕໍ ມຍໍ ຈິຣຕຣໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ຣາຊາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ສາຣຖິໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອຕຣມາໂນ, ສາຣຖິ, ເປເສຫິ ຍຖາ ມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ຈິຣຕຣໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອິມາຍ ຈຕຸຕ຺ຖາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ຣາຊາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອິມາຫິ ຈຕູຫິ ອິທ຺ຘີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິມາຫິ ຈຕູຫິ ຈ ອິທ຺ຘີຫິ ຕໂຕນິທານໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ເອກເມເກນປິ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕເນນ [ເຕນ ຣຕເນນ (ສີ.)] ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຕໂຕນິທານໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິເຍຖ, ໂກ ປນ ວາໂທ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ຈຕູຫິ ຈ ອິທ຺ຘີຫີ’’ຕິ?

໒໖໐. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຣິຕ຺ຕໍ ປາຓິມຕ຺ຕໍ ປາສາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕໂມ ນຸ ໂຂ ມຫນ຺ຕຕໂຣ – ໂຍ ຈາຍໍ ມຍາ ປຣິຕ຺ໂຕ ປາຓິມຕ຺ໂຕ ປາສາໂຓ ຄຫິໂຕ ໂຍ ຈ ຫິມວາ ປພ຺ພຕຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຣິຕ຺ໂຕ ປາຓິມຕ຺ໂຕ ປາສາໂຓ ຄຫິໂຕ; ຫິມວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຕຣາຊານໍ ອຸປນິຘາຍ ສງ຺ຂມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ; ກລຠາຄມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ; ອຸປນິຘມ຺ປິ ນ ອຸເປຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຕູຫິ ຈ ອິທ຺ຘີຫິ ຕໂຕນິທານໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ ຕໍ ທິພ຺ພສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ອຸປນິຘາຍ ສງ຺ຂມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ; ກລຠາຄມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ; ອຸປນິຘມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິ’’.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ສເຈ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຍານິ ຕານິ ອຸຈ຺ຈາກຸລານິ – ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລກຸລໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸລໍ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸລໍ ວາ ຕຖາຣູເປ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາຍຕິ ອຑ຺ເຒ ມຫທ຺ຘເນ ມຫາໂຠເຄ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊເຕ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣເຓ ປຫູຕຘນຘຎ຺ເຎ. ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ລາຠີ ອນ຺ນສ຺ສ ປານສ຺ສ ວຕ຺ຖສ຺ສ ຍານສ຺ສ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນສ຺ສ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍສ຺ສ. ໂສ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ປຐເມເນວ ກຏຄ຺ຄເຫນ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຏຄ຺ຄໂຫ ຍໍ ໂສ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ປຐເມເນວ ກຏຄ຺ຄເຫນ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຖ ໂຂ ອຍເມວ ຕໂຕ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ກຏຄ຺ຄໂຫ ຍໍ ໂສ ປຓ຺ຑິໂຕ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເກວລາ ປຣິປູຣາ ປຓ຺ຑິຕຠູມີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ພາລປຓ຺ຑິຕສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ນວມໍ.