໖. ຠູມິຊສຸຕ຺ຕໍ

໒໒໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠູມິໂຊ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຊຍເສນສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ເຍນາຍສ຺ມາ ຠູມິໂຊ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ຠູມິເຊນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠູມິຊໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສນ຺ຕິ, ໂຠ ຠູມິຊ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ [ຈຣຕິ, ອຠພ຺ໂພ (ສີ. ປີ.) ເອວມຸປຣິປິ ເອກວຈເນເນວ ທິສ຺ສຕິ] ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ [ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ຈ ເຈປິ (ອຏ຺ຐ.)] ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’ຕິ. ອິຘ ໂຠໂຕ ຠູມິຊສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ກິໍວາທີ [ກິໍວາທີ ກິໍທິຏ຺ຐີ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ກິມກ຺ຂາຍີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ເມຕໍ, ຣາຊກຸມາຣ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຠຄວາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’ຕິ. ນ ໂຂ ເມ ຕໍ, ຣາຊກຸມາຣ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຠຄວາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ໂຂ ໂຠໂຕ ຠູມິຊສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ [ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐີ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ເອວມກ຺ຂາຍີ, ອທ຺ຘາ ໂຠໂຕ ຠູມິຊສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ເພສໍເຍວ ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມຸທ຺ຘານໍ [ພຸທ຺ຘານໍ (ກ.) ມຸທ຺ຘານນ຺ຕິມຸທ຺ຘໍ, ມຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ] ມຎ຺ເຎ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠູມິຊໍ ສເກເນວ ຖາລິປາເກນ ປຣິວິສິ.

໒໒໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠູມິໂຊ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠູມິໂຊ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຊຍເສນສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິໍ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ສນ຺ຕິ, ໂຠ ຠູມິຊ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’ຕິ. ‘ອິຘ ໂຠໂຕ ຠູມິຊສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ກິໍວາທີ ກິມກ຺ຂາຍີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊຍເສນໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ນ ໂຂ ເມ ຕໍ, ຣາຊກຸມາຣ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຠຄວາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາຕິ. ນ ໂຂ ເມ ຕໍ, ຣາຊກຸມາຣ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຠຄວາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’ຕິ. ‘ສເຈ ໂຠໂຕ ຠູມິຊສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ເອວມກ຺ຂາຍີ, ອທ຺ຘາ ໂຠໂຕ ຠູມິຊສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ເພສໍເຍວ ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມຸທ຺ຘານໍ ມຎ຺ເຎ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີ’ຕິ. ‘ກຈ຺ຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ເອວໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ຠຄວໂຕ ໂຫມິ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂາມິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣມິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’’ຕິ?

‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຠູມິຊ, ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ເອວໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ເມ ໂຫສິ, ນ ຈ ມໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂສິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣສິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠູມິຊ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂນ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາອາຊີວາ ມິຈ຺ຉາວາຍາມາ ມິຈ຺ຉາສຕີ ມິຈ຺ຉາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

໒໒໕. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ເຕລຕ຺ຖິໂກ ເຕລຄເວສີ ເຕລປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ວາລິກໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ວາລິກໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ວາລິກໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ວາລິກໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ວາລິກໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂນ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາອາຊີວາ ມິຈ຺ຉາວາຍາມາ ມິຈ຺ຉາສຕີ ມິຈ຺ຉາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ຂີຣຕ຺ຖິໂກ ຂີຣຄເວສີ ຂີຣປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ຄາວິໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໍ ວິສາຓໂຕ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ [ອາວິຎ຺ເຊຍ຺ຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ຄາວິໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໍ ວິສາຓໂຕ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຣສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ຄາວິໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໍ ວິສາຓໂຕ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຣສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຂີຣສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ມິຈ຺ຉາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

໒໒໖. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ນວນີຕຕ຺ຖິໂກ ນວນີຕຄເວສີ ນວນີຕປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ອຸທກໍ ກລເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ເຖນ [ມນ຺ເຖນ (ສີ.), ມຕ຺ເຕນ (ກ.)] ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ກລເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ເຖນ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ນວນີຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ກລເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ເຖນ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ນວນີຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ນວນີຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ມິຈ຺ຉາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ອຄ຺ຄິຕ຺ຖິໂກ [ອຄ຺ຄຕ຺ຖິໂກ (ສີ.)] ອຄ຺ຄິຄເວສີ ອຄ຺ຄິປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ [ອຠິມຕ຺ເຖຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)]. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ, ອຠພ຺ໂພ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ມິຈ຺ຉາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ…ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠູມິຊ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາ ສມ຺ມາວາຈາ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕາ ສມ຺ມາອາຊີວາ ສມ຺ມາວາຍາມາ ສມ຺ມາສຕີ ສມ຺ມາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

໒໒໗. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ເຕລຕ຺ຖິໂກ ເຕລຄເວສີ ເຕລປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ຕິລປິຏ຺ຐໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ຕິລປິຏ຺ຐໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ຕິລປິຏ຺ຐໍ ໂທຓິຍາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປຣິປ຺ໂຜສກໍ ປີເຬຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ເຕລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ຂີຣຕ຺ຖິໂກ ຂີຣຄເວສີ ຂີຣປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ຄາວິໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໍ ຖນໂຕ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ຄາວິໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໍ ຖນໂຕ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ຂີຣສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ຄາວິໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉໍ ຖນໂຕ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ຂີຣສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຂີຣສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

໒໒໘. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ນວນີຕຕ຺ຖິໂກ ນວນີຕຄເວສີ ນວນີຕປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ທຘິໍ ກລເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ເຖນ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ທຘິໍ ກລເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ເຖນ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ນວນີຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ທຘິໍ ກລເສ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ມຕ຺ເຖນ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ນວນີຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ນວນີຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ… ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ … ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠູມິຊ, ປຸຣິໂສ ອຄ຺ຄິຕ຺ຖິໂກ ອຄ຺ຄິຄເວສີ ອຄ຺ຄິປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ສຸກ຺ຂໍ ກຏ຺ຐໍ ໂກຬາປໍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ; ( ) [(ຠພ຺ໂພ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຘິຄມາຍ) (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ… ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ.. ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ… ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂ ກຏ຺ຐໍ ໂກຬາປໍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠູມິຊ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂນ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິໂນ ເຕ ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ອາສຎ຺ຈ ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ; ເນວາສໍ ນານາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຍນິ ເຫສາ, ຠູມິຊ, ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ.

‘‘ສເຈ ໂຂ ຕໍ, ຠູມິຊ, ຊຍເສນສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ອຸປມາ ປຏິຠາເຍຍ຺ຍຸໍ ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ເຕ ຊຍເສໂນ ຣາຊກຸມາໂຣ ປສີເທຍ຺ຍ, ປສນ຺ໂນ ຈ ເຕ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກຸໂຕ ປນ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊຍເສນສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ອຸປມາ ປຏິຠາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ?

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ຠູມິໂຊ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ຠູມິຊສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉຏ຺ຐໍ.