໗. ຄຓກໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕໍ

໗໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ອຖ ໂຂ ຄຓກໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ [ຄຓກໂມຄ຺ຄລາໂນ (ກ.)] ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຄຓກໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມສ຺ສ ມິຄາຣມາຕຸປາສາທສ຺ສ ທິສ຺ສຕິ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ ຍທິທໍ – ຍາວ ປຈ຺ຉິມໂສປານກເຬວຣາः ອິເມສມ຺ປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທິສ຺ສຕິ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ ຍທິທໍ – ອຊ຺ເຌເນः ອິເມສມ຺ປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິສ຺ສາສານໍ ທິສ຺ສຕິ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ ຍທິທໍ – ອິສ຺ສຕ຺ເຖ [ອິສ຺ສຕ຺ເຕ (ກ.)]. ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄຓການໍ ຄຓນາຊີວານໍ ທິສ຺ສຕິ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ ຍທິທໍ – ສງ຺ຂາເນ. ມຍຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອນ຺ເຕວາສິໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຐມໍ ເອວໍ ຄຓາເປມ – ‘ເອກໍ ເອກກໍ, ທ຺ເວ ທຸກາ, ຕີຓິ ຕິກາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕຸກ຺ກາ, ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈກາ, ຉ ຉກ຺ກາ, ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕກາ, ອຏ຺ຐ ອຏ຺ຐກາ, ນວ ນວກາ, ທສ ທສກາ’ຕິ; ສຕມ຺ປິ ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄຓາເປມ, ຠິຍ຺ໂຍປິ ຄຓາເປມ. ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ຘມ຺ມວິນເຍ ເອວເມວ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ ປຎ຺ຎເປຕຸ’’ນ຺ຕິ?

໗໕. ‘‘ສກ຺ກາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ຘມ຺ມວິນເຍ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທກ຺ໂຂ ອສ຺ສທມ຺ມໂກ ຠທ຺ທໍ ອສ຺ສາຊານີຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຐເມເນວ ມຸຂາຘາເນ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ, ອຖ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຖາຄໂຕ ປຸຣິສທມ຺ມໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຐມໍ ເອວໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສີລວາ ໂຫຫິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣາຫິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂສ຺ສຸ ສິກ຺ຂາປເທສູ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ, ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຫິ, ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ມາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຫິ ມານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊາຫິ; ຣກ຺ຂາຫິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊາຫິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ມາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຫິ ມານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊາຫິ; ຣກ຺ຂາຫິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊາຫີ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຫິ. ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍາສິ – ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍ ນ ມຓ຺ຑນາຍ ນ ວິຠູສນາຍ, ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍ ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ – ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣາຫິ, ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຫິ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຫິ, ຣຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌິມໍ ຍາມໍ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍາສິ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິກຣິຕ຺ວາ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິມໍ ຍາມໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຫີ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຫິ, ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ອສິເຕ ປີເຕ ຂາຍິເຕ ສາຍິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນ ສຸຕ຺ເຕ ຊາຄຣິເຕ ຠາສິເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊາຫິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປ຺ປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ໂສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ, ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ, ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ໂສ ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ, ອຠິຊ຺ຌາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ພ຺ຍາປາທປໂທສໍ ປຫາຍ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ, ພ຺ຍາປາທປໂທສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ຖິນມິທ຺ຘໍ [ຖີນມິທ຺ຘໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຫາຍ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ວິຫຣຕິ ອາໂລກສຎ຺ຎີ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ຖິນມິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫາຍ ອນຸທ຺ຘໂຕ ວິຫຣຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ອກຖໍກຖີ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ.

໗໖. ‘‘ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ເຍ ໂຂ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂູ ເສກ຺ຂາ [ເສຂາ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ອປຕ຺ຕມານສາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕສຸ ເມ ອຍໍ ເອວຣູປີ ອນຸສາສນີ ໂຫຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ ກຕກຣຓີຍາ ໂອຫິຕຠາຣາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນາ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕາ ເຕສໍ ອິເມ ຘມ຺ມາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍ ເຈວ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍ ຈາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຄຓກໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ເອວໍ ໂອວທີຍມານາ ເອວໍ ອນຸສາສີຍມານາ ສພ຺ເພ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣາເຘນ຺ຕິ ອຸທາຫຸ ເອກຈ຺ເຈ ນາຣາເຘນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມມ ສາວກາ ມຍາ ເອວໍ ໂອວທີຍມານາ ເອວໍ ອນຸສາສີຍມານາ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣາເຘນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ນາຣາເຘນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ຍໍ ຕິຏ຺ຐເຕວ ນິພ຺ພານໍ, ຕິຏ຺ຐຕິ ນິພ຺ພານຄາມີ ມຄ຺ໂຄ, ຕິຏ຺ຐຕິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສມາທເປຕາ; ອຖ ຈ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ເອວໍ ໂອວທີຍມານາ ເອວໍ ອນຸສາສີຍມານາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣາເຘນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ນາຣາເຘນ຺ຕີ’’ຕິ?

໗໗. ‘‘ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕໍເຍເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸສໂລ ຕ຺ວໍ ຣາຊຄຫຄາມິສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ, ກຸສໂລ ອຫໍ ຣາຊຄຫຄາມິສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິຘ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ. ໂສ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕຸໍ; ຕສ຺ສ ເມ ຣາຊຄຫສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອຸປທິສາ’ຕິ. ຕເມນໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ – ‘ເອຫມ຺ໂຠ [ເອວໍ ໂຠ (ສີ. ປີ.)] ປຸຣິສ, ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ ຣາຊຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉ, ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ ອມຸກໍ ນາມ ຄາມໍ, ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉ, ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ ອມຸກໍ ນາມ ນິຄມໍ; ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉ, ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ ຣາຊຄຫສ຺ສ ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ໂປກ຺ຂຣຓີຣາມເຓຍ຺ຍກ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕຍາ ເອວໍ ໂອວທີຍມາໂນ ເອວໍ ອນຸສາສີຍມາໂນ ອຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາມຸໂຂ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຖ ທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ. ໂສ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕຸໍ; ຕສ຺ສ ເມ ຣາຊຄຫສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອຸປທິສາ’ຕິ. ຕເມນໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ – ‘ເອຫມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ ຣາຊຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉ, ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ ອມຸກໍ ນາມ ຄາມໍ; ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉ, ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ ອມຸກໍ ນາມ ນິຄມໍ; ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉ, ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ ຣາຊຄຫສ຺ສ ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ໂປກ຺ຂຣຓີຣາມເຓຍ຺ຍກ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕຍາ ເອວໍ ໂອວທີຍມາໂນ ເອວໍ ອນຸສາສີຍມາໂນ ໂສຕ຺ຖິນາ ຣາຊຄຫໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ໂກ ນຸ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ຍໍ ຕິຏ຺ຐເຕວ ຣາຊຄຫໍ, ຕິຏ຺ຐຕິ ຣາຊຄຫຄາມີ ມຄ຺ໂຄ, ຕິຏ຺ຐສິ ຕ຺ວໍ ສມາທເປຕາ; ອຖ ຈ ປນ ຕຍາ ເອວໍ ໂອວທີຍມາໂນ ເອວໍ ອນຸສາສີຍມາໂນ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາມຸໂຂ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເອໂກ ໂສຕ຺ຖິນາ ຣາຊຄຫໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕ຺ຖ ກ຺ຍາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກໂຣມິ? ມຄ຺ຄກ຺ຂາຍີຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕິຏ຺ຐເຕວ ນິພ຺ພານໍ, ຕິຏ຺ຐຕິ ນິພ຺ພານຄາມີ ມຄ຺ໂຄ, ຕິຏ຺ຐາມຫໍ ສມາທເປຕາ; ອຖ ຈ ປນ ມມ ສາວກາ ມຍາ ເອວໍ ໂອວທີຍມານາ ເອວໍ ອນຸສາສີຍມານາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣາເຘນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ນາຣາເຘນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ກ຺ຍາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກໂຣມິ? ມຄ຺ຄກ຺ຂາຍີຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ.

໗໘. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຄຓກໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຍເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຸຄ຺ຄລາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ຊີວິກຕ຺ຖາ ນ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ ສຐາ ມາຍາວິໂນ ເກຕພິໂນ [ເກຏຸຠິໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຸທ຺ຘຕາ ອຸນ຺ນຬາ ຈປລາ ມຸຂຣາ ວິກິຓ຺ຓວາຈາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ເຎ ອນເປກ຺ຂວນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາຍ ນ ຕິພ຺ພຄາຣວາ ພາຫຸລິກາ [ພາຫຸລ຺ລິກາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສາຖລິກາ ໂອກ຺ກມເນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ປວິເວເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ ກຸສີຕາ ຫີນວີຣິຍາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໂນ ອສມ຺ປຊານາ ອສມາຫິຕາ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ ເອຬມູຄາ, ນ ເຕຫິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສທ຺ຘິໍ ສໍວສຕິ’’.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ ອສຐາ ອມາຍາວິໂນ ອເກຕພິໂນ ອນຸທ຺ຘຕາ ອນຸນ຺ນຬາ ອຈປລາ ອມຸຂຣາ ອວິກິຓ຺ຓວາຈາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ເຎ ອເປກ຺ຂວນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາຍ ຕິພ຺ພຄາຣວາ ນພາຫຸລິກາ ນສາຖລິກາ ໂອກ຺ກມເນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ ປວິເວເກ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ປຫິຕຕ຺ຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິໂນ ສມ຺ປຊານາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ອເນຬມູຄາ, ເຕຫິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສທ຺ຘິໍ ສໍວສຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຍ ເກຈິ ມູລຄນ຺ຘາ, ກາລານຸສາຣິ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ; ເຍ ເກຈິ ສາຣຄນ຺ຘາ, ໂລຫິຕຈນ຺ທນໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ; ເຍ ເກຈິ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາ, ວສ຺ສິກໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ; ເອວເມວ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ໂອວາໂທ ປຣມຊ຺ຊຘມ຺ເມສຸ.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ; ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ຄຓກໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ສຕ຺ຕມໍ.