໑. ເທວທຫວຄ຺ໂຄ

໑. ເທວທຫສຸຕ຺ຕໍ

໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ເທວທຫໍ ນາມ ສກ຺ຍານໍ ນິຄໂມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ. ອິຕິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕີຠາວາ, ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ; ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາ ກມ຺ມກ຺ຂໂຍ; ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ; ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ; ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວໍວາທິໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ຐາ.

‘‘ເອວໍວາທາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ເຐ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ. ອິຕິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕີຠາວາ, ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ; ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາ ກມ຺ມກ຺ຂໂຍ; ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ; ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ; ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ? ເຕ ຈ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ຐາ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ ‘ອາມາ’ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ.

‘‘ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ອຫຸວມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ, ນ ນາຫຸວມ຺ຫາ’ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’.

‘‘‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ອກຣມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ, ນ ນາກຣມ຺ຫາ’ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’.

‘‘‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ເອວຣູປໍ ວາ ເອວຣູປໍ ວາ ປາປກມ຺ມໍ ອກຣມ຺ຫາ’ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’.

‘‘‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊີເຣຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕກມ຺ຫິ ວາ ທຸກ຺ເຂ ນິຊ຺ຊິຓ຺ເຓ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’.

‘‘‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊານາຖ – ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’.

໒. ‘‘ອິຕິ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ນ ຊານາຖ – ອຫຸວມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ, ນ ນາຫຸວມ຺ຫາຕິ, ນ ຊານາຖ – ອກຣມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ, ນ ນາກຣມ຺ຫາຕິ, ນ ຊານາຖ – ເອວຣູປໍ ວາ ເອວຣູປໍ ວາ ປາປກມ຺ມໍ ອກຣມ຺ຫາຕິ, ນ ຊານາຖ – ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊີເຣຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕກມ຺ຫິ ວາ ທຸກ຺ເຂ ນິຊ຺ຊິຓ຺ເຓ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ, ນ ຊານາຖ – ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທໍ; ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ນ ກລ຺ລມສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ. ອິຕິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕີຠາວາ, ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ; ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາ ກມ຺ມກ຺ຂໂຍ; ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ; ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ; ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ອຫຸວມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ, ນ ນາຫຸວມ຺ຫາຕິ, ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ອກຣມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ, ນ ນາກຣມ຺ຫາຕິ, ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ເອວຣູປໍ ວາ ເອວຣູປໍ ວາ ປາປກມ຺ມໍ ອກຣມ຺ຫາຕິ, ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊີເຣຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕກມ຺ຫິ ວາ ທຸກ຺ເຂ ນິຊ຺ຊິຓ຺ເຓ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ, ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທໍ; ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ກລ຺ລມສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ. ອິຕິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕີຠາວາ, ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ; ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາ ກມ຺ມກ຺ຂໂຍ; ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ; ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ; ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໓. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ປຸຣິໂສ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ໂຘ ອສ຺ສ ສວິເສນ ຄາຬ຺ຫູປເລປເນນ [ຄາຬ຺ຫປເລປເນນ (ກ.)]; ໂສ ສລ຺ລສ຺ສປິ ເວຘນເຫຕຸ [ເວທນາເຫຕຸ (ສີ. ປີ. ກ.)] ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ [ຕິປ຺ປາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ສຕ຺ເຖນ ວຓມຸຂໍ ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ; ໂສ ສຕ຺ເຖນປິ ວຓມຸຂສ຺ສ ປຣິກນ຺ຕນເຫຕຸ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ເອສນິຍາ ສລ຺ລໍ ເອເສຍ຺ຍ; ໂສ ເອສນິຍາປິ ສລ຺ລສ຺ສ ເອສນາເຫຕຸ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ສລ຺ລໍ ອພ຺ພຸເຫຍ຺ຍ [ອພ຺ພຸຍ຺ເຫຍ຺ຍ (ສີ.), ອພ຺ຠູຓ຺ເຫຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]; ໂສ ສລ຺ລສ຺ສປິ ອພ຺ພຸຫນເຫຕຸ [ອພ຺ພຸຍ຺ຫນເຫຕຸ (ສີ.), ອພ຺ຠູຓ຺ຫນເຫຕຸ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ອຄທງ຺ຄາຣໍ ວຓມຸເຂ ໂອທເຫຍ຺ຍ; ໂສ ອຄທງ຺ຄາຣສ຺ສປິ ວຓມຸເຂ ໂອທຫນເຫຕຸ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຍ຺ຍ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຣູຬ຺ເຫນ ວເຓນ ສຎ຺ຉວິນາ ອໂຣໂຄ ອສ຺ສ ສຸຂີ ເສຣີ ສຍໍວສີ ເຍນ ກາມງ຺ຄໂມ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິໍ ສວິເສນ ຄາຬ຺ຫູປເລປເນນ. ໂສຫໍ ສລ຺ລສ຺ສປິ ເວຘນເຫຕຸ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປສຸໍ. ຕສ຺ສ ເມ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ສຕ຺ເຖນ ວຓມຸຂໍ ປຣິກນ຺ຕິ; ໂສຫໍ ສຕ຺ເຖນປິ ວຓມຸຂສ຺ສ ປຣິກນ຺ຕນເຫຕຸ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ເອສນິຍາ ສລ຺ລໍ ເອສິ; ໂສ ອຫໍ ເອສນິຍາປິ ສລ຺ລສ຺ສ ເອສນາເຫຕຸ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ສລ຺ລໍ ອພ຺ພຸຫິ [ອພ຺ພຸຍ຺ຫິ (ສີ.), ອພ຺ຠູຓ຺ຫິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]; ໂສຫໍ ສລ຺ລສ຺ສປິ ອພ຺ພຸຫນເຫຕຸ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ອຄທງ຺ຄາຣໍ ວຓມຸເຂ ໂອທຫິ; ໂສຫໍ ອຄທງ຺ຄາຣສ຺ສປິ ວຓມຸເຂ ໂອທຫນເຫຕຸ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍິໍ. ໂສມ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ຣູຬ຺ເຫນ ວເຓນ ສຎ຺ຉວິນາ ອໂຣໂຄ ສຸຂີ ເສຣີ ສຍໍວສີ ເຍນ ກາມງ຺ຄໂມ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ອຫຸວມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ, ນ ນາຫຸວມ຺ຫາຕິ, ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ອກຣມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ, ນ ນາກຣມ຺ຫາຕິ, ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ເອວຣູປໍ ວາ ເອວຣູປໍ ວາ ປາປກມ຺ມໍ ອກຣມ຺ຫາຕິ, ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊີເຣຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕກມ຺ຫິ ວາ ທຸກ຺ເຂ ນິຊ຺ຊິຓ຺ເຓ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ, ຊາເນຍ຺ຍາຖ – ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທໍ; ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ກລ຺ລມສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ. ອິຕິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕີຠາວາ, ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ; ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາ ກມ຺ມກ຺ຂໂຍ; ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ; ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ; ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ນ ຊານາຖ – ອຫຸວມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ, ນ ນາຫຸວມ຺ຫາຕິ, ນ ຊານາຖ – ອກຣມ຺ເຫວ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ປາປກມ຺ມໍ, ນ ນາກຣມ຺ຫາຕິ, ນ ຊານາຖ – ເອວຣູປໍ ວາ ເອວຣູປໍ ວາ ປາປກມ຺ມໍ ອກຣມ຺ຫາຕິ, ນ ຊານາຖ – ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊີເຣຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕກມ຺ຫິ ວາ ທຸກ຺ເຂ ນິຊ຺ຊິຓ຺ເຓ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ, ນ ຊານາຖ – ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທໍ; ຕສ຺ມາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ນ ກລ຺ລມສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ. ອິຕິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕີຠາວາ, ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ; ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາ ກມ຺ມກ຺ຂໂຍ; ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ; ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ; ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໔. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ນິຄຓ຺ຐາ ມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ນິຄຓ຺ໂຐ, ອາວຸໂສ, ນາຏປຸຕ຺ໂຕ [ນາຖປຸຕ຺ໂຕ (ສີ.)] ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ, ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ. ຈຣໂຕ ຈ ເມ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ໂວ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ປຸພ຺ເພວ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕໍ ອິມາຍ ກຏຸກາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ນິຊ຺ຊີເຣຖ, ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເອຕຣຫິ ກາເຍນ ສໍວຸຕາ ວາຈາຍ ສໍວຸຕາ ມນສາ ສໍວຸຕາ ຕໍ ອາຍຕິໍ ປາປກມ຺ມສ຺ສ ອກຣຓໍ. ອິຕິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕີຠາວາ, ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ; ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາ ກມ຺ມກ຺ຂໂຍ; ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ; ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ; ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນມ຺ຫາກໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ ເຈວ ຂມຕິ ຈ, ເຕນ ຈມ຺ຫາ ອຕ຺ຕມນາ’’ຕິ.

໕. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ນິຄຓ຺ເຐ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຘມ຺ມາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທ຺ວິຘາວິປາກາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ສທ຺ຘາ, ຣຸຈິ, ອນຸສ຺ສໂວ, ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ໂກ, ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິ – ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທ຺ວິຘາວິປາກາ. ຕຕ຺ຣາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ກາ ອຕີຕໍເສ ສຕ຺ຖຣິ ສທ຺ຘາ, ກາ ຣຸຈິ, ໂກ ອນຸສ຺ສໂວ, ໂກ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ໂກ, ກາ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວໍວາທີ [ເອວໍວາທີສຸ (ກ.)] ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ເຐສຸ ນ ກຎ຺ຈິ [ກິຎ຺ຈິ (ສີ. ປີ. ກ.)] ສຫຘມ຺ມິກໍ ວາທປຏິຫາຣໍ ສມນຸປສ຺ສາມິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣາຫໍ [ປຸນ ຈ ປນາຫໍ (ສີ. ປີ. ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ນິຄຓ຺ເຐ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ. ຍສ຺ມິໍ ໂວ ສມເຍ ຕິພ຺ໂພ [ຕິປ຺ໂປ (ປີ.)] ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ຕິພ຺ພໍ ປຘານໍ, ຕິພ຺ພາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຖ; ຍສ຺ມິໍ ປນ ໂວ ສມເຍ ນ ຕິພ຺ໂພ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ນ ຕິພ຺ພໍ ປຘານໍ, ນ ຕິພ຺ພາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຖາ’ຕິ? ‘ຍສ຺ມິໍ ໂນ, ອາວຸໂສ ໂຄຕມ, ສມເຍ ຕິພ຺ໂພ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ຕິພ຺ພໍ ປຘານໍ, ຕິພ຺ພາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍາມ; ຍສ຺ມິໍ ປນ ໂນ ສມເຍ ນ ຕິພ຺ໂພ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ນ ຕິພ຺ພໍ ປຘານໍ, ນ ຕິພ຺ພາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍາມາ’’’ຕິ.

໖. ‘‘ອິຕິ ກິຣ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຍສ຺ມິໍ ໂວ ສມເຍ ຕິພ຺ໂພ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ຕິພ຺ພໍ ປຘານໍ, ຕິພ຺ພາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຖ; ຍສ຺ມິໍ ປນ ໂວ ສມເຍ ນ ຕິພ຺ໂພ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ນ ຕິພ຺ພໍ ປຘານໍ, ນ ຕິພ຺ພາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຖ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ນ ກລ຺ລມສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ. ອິຕິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕີຠາວາ, ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ; ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາ ກມ຺ມກ຺ຂໂຍ; ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ; ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ; ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ສເຈ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຍສ຺ມິໍ ໂວ ສມເຍ ຕິພ຺ໂພ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ຕິພ຺ພໍ ປຘານໍ, ນ ຕິພ຺ພາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຖ; ຍສ຺ມິໍ ປນ ໂວ ສມເຍ ນ ຕິພ຺ໂພ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ນ ຕິພ຺ພໍ ປຘານໍ, ຕິພ຺ພາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຖ [ປຘານໍ, ຕິຏ຺ເຐຍ຺ເຍວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ… ເວທນາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]; ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ກລ຺ລມສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ. ອິຕິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕີຠາວາ, ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ; ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາ ກມ຺ມກ຺ຂໂຍ; ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ; ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ; ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຍສ຺ມິໍ ໂວ ສມເຍ ຕິພ຺ໂພ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ຕິພ຺ພໍ ປຘານໍ, ຕິພ຺ພາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຖ; ຍສ຺ມິໍ ປນ ໂວ ສມເຍ ນ ຕິພ຺ໂພ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ ນ ຕິພ຺ພໍ ປຘານໍ, ນ ຕິພ຺ພາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິເຍຖ; ເຕ ຕຸມ຺ເຫ ສາມໍເຍວ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍມານາ ອວິຊ຺ຊາ ອຎ຺ຎາຓາ ສມ຺ໂມຫາ ວິປຈ຺ເຈຖ – ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ. ອິຕິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ຕປສາ ພ຺ຍນ຺ຕີຠາວາ, ນວານໍ ກມ຺ມານໍ ອກຣຓາ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ; ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາ ກມ຺ມກ຺ຂໂຍ; ກມ຺ມກ຺ຂຍາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ; ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ເວທນາກ຺ຂໂຍ; ເວທນາກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວໍວາທີປິ [ເອວໍວາທີສຸປິ (ກ.)] ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ເຐສຸ ນ ກຎ຺ຈິ ສຫຘມ຺ມິກໍ ວາທປຏິຫາຣໍ ສມນຸປສ຺ສາມິ.

໗. ‘‘ປຸນ ຈປຣາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ນິຄຓ຺ເຐ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ລພ຺ຠເມຕ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ຍໍ ປນິທໍ ກມ຺ມໍ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ລພ຺ຠເມຕ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ລພ຺ຠເມຕ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ຍໍ ປນິທໍ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ສຸຂເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ລພ຺ຠເມຕ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ລພ຺ຠເມຕ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ຍໍ ປນິທໍ ກມ຺ມໍ ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ລພ຺ຠເມຕ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ພຫຸເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ອປ຺ປເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ລພ຺ຠເມຕ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ຍໍ ປນິທໍ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ພຫຸເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ລພ຺ຠເມຕ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ສເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ອເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ລພ຺ຠເມຕ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’. ‘ຍໍ ປນິທໍ ກມ຺ມໍ ອເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ສເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ລພ຺ຠເມຕ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’.

໘. ‘‘ອິຕິ ກິຣ, ອາວຸໂສ ນິຄຓ຺ຐາ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ອລພ຺ຠເມຕໍ, ຍໍ ປນິທໍ ກມ຺ມໍ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ອລພ຺ຠເມຕໍ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ອລພ຺ຠເມຕໍ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ສຸຂເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ອລພ຺ຠເມຕໍ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ອລພ຺ຠເມຕໍ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ອລພ຺ຠເມຕໍ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ພຫຸເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ອປ຺ປເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ອລພ຺ຠເມຕໍ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ພຫຸເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ອລພ຺ຠເມຕໍ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ສເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ອເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ອລພ຺ຠເມຕໍ, ຍມິທໍ ກມ຺ມໍ ອເວທນີຍໍ ຕໍ ອຸປກ຺ກເມນ ວາ ປຘາເນນ ວາ ສເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ ອລພ຺ຠເມຕໍ; ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ອຜໂລ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ອຜລໍ ປຘານໍ’’.

‘‘ເອວໍວາທີ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ຐາ. ເອວໍວາທີນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ຐານໍ ທສ ສຫຘມ຺ມິກາ ວາທານຸວາທາ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໙. ‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ; ອທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ຐາ ປຸພ຺ເພ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣິໂນ ຍໍ ເອຕຣຫິ ເອວຣູປາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍນ຺ຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ; ອທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ຐາ ປາປເກນ ອິສ຺ສເຣນ ນິມ຺ມິຕາ ຍໍ ເອຕຣຫິ ເອວຣູປາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍນ຺ຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສງ຺ຄຕິຠາວເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ; ອທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ຐາ ປາປສງ຺ຄຕິກາ ຍໍ ເອຕຣຫິ ເອວຣູປາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍນ຺ຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອຠິຊາຕິເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ; ອທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ຐາ ປາປາຠິຊາຕິກາ ຍໍ ເອຕຣຫິ ເອວຣູປາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍນ຺ຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມູປກ຺ກມເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ; ອທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ຐາ ເອວຣູປາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມູປກ຺ກມາ ຍໍ ເອຕຣຫິ ເອວຣູປາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທິຍນ຺ຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ຄາຣຍ຺ຫາ ນິຄຓ຺ຐາ; ໂນ ເຈ ສຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ຄາຣຍ຺ຫາ ນິຄຓ຺ຐາ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ຄາຣຍ຺ຫາ ນິຄຓ຺ຐາ; ໂນ ເຈ ສຕ຺ຕາ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ຄາຣຍ຺ຫາ ນິຄຓ຺ຐາ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສງ຺ຄຕິຠາວເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ຄາຣຍ຺ຫາ ນິຄຓ຺ຐາ; ໂນ ເຈ ສຕ຺ຕາ ສງ຺ຄຕິຠາວເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ຄາຣຍ຺ຫາ ນິຄຓ຺ຐາ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອຠິຊາຕິເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ຄາຣຍ຺ຫາ ນິຄຓ຺ຐາ; ໂນ ເຈ ສຕ຺ຕາ ອຠິຊາຕິເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ຄາຣຍ຺ຫາ ນິຄຓ຺ຐາ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມູປກ຺ກມເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ຄາຣຍ຺ຫາ ນິຄຓ຺ຐາ; ໂນ ເຈ ສຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມູປກ຺ກມເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ຄາຣຍ຺ຫາ ນິຄຓ຺ຐາ. ເອວໍວາທີ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ຐາ. ເອວໍວາທີນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຄຓ຺ຐານໍ ອິເມ ທສ ສຫຘມ຺ມິກາ ວາທານຸວາທາ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຜໂລ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ອຜລໍ ປຘານໍ.

໑໐. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຜໂລ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ສຜລໍ ປຘານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ອນທ຺ຘຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ເຂນ ອທ຺ຘຠາເວຕິ, ຘມ຺ມິກຎ຺ຈ ສຸຂໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສຸເຂ ອນຘິມຸຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ເມ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ສງ຺ຂາຣໍ ປທຫໂຕ ສງ຺ຂາຣປ຺ປຘານາ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ປນ ເມ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂໂຕ ອຸເປກ຺ຂໍ ຠາວຍໂຕ ວິຣາໂຄ ໂຫຕີ’ຕິ. ໂສ ຍສ຺ສ ຫິ ຂ຺ວາສ຺ສ [ຍສ຺ສ ໂຂ ປນສ຺ສ (ສີ.), ຍສ຺ສ ຂ຺ວາສ຺ສ (ປີ.)] ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ສງ຺ຂາຣໍ ປທຫໂຕ ສງ຺ຂາຣປ຺ປຘານາ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ, ສງ຺ຂາຣໍ ຕຕ຺ຖ ປທຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂໂຕ ອຸເປກ຺ຂໍ ຠາວຍໂຕ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ, ອຸເປກ຺ຂໍ ຕຕ຺ຖ ຠາເວຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ສງ຺ຂາຣໍ ປທຫໂຕ ສງ຺ຂາຣປ຺ປຘານາ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ – ເອວມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂໂຕ ອຸເປກ຺ຂໍ ຠາວຍໂຕ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ – ເອວມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ.

໑໑. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖິຍາ ສາຣຕ຺ໂຕ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ຕິພ຺ພາເປກ຺ໂຂ. ໂສ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອຎ຺ເຎນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິໍ ສລ຺ລປນ຺ຕິໍ ສຎ຺ຊຄ຺ຆນ຺ຕິໍ ສໍຫສນ຺ຕິໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອມຸໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິໍ ສລ຺ລປນ຺ຕິໍ ສຎ຺ຊຄ຺ຆນ຺ຕິໍ ສໍຫສນ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສູປາຍາສາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອມຸ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ອມຸສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ສາຣຕ຺ໂຕ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ຕິພ຺ພາເປກ຺ໂຂ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິໍ ສລ຺ລປນ຺ຕິໍ ສຎ຺ຊຄ຺ຆນ຺ຕິໍ ສໍຫສນ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສູປາຍາສາ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຫໍ ໂຂ ອມຸສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ສາຣຕ຺ໂຕ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ໂທ ຕິພ຺ພາເປກ຺ໂຂ. ຕສ຺ສ ເມ ອມຸໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິໍ ສລ຺ລປນ຺ຕິໍ ສຎ຺ຊຄ຺ຆນ຺ຕິໍ ສໍຫສນ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສູປາຍາສາ. ຍໍນູນາຫໍ ໂຍ ເມ ອມຸສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຕໍ ປຊເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຍ ອມຸສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຕໍ ປຊເຫຍ຺ຍ. ໂສ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອປເຣນ ສມເຍນ ອຎ຺ເຎນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິໍ ສລ຺ລປນ຺ຕິໍ ສຎ຺ຊຄ຺ຆນ຺ຕິໍ ສໍຫສນ຺ຕິໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອມຸໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິໍ ສລ຺ລປນ຺ຕິໍ ສຎ຺ຊຄ຺ຆນ຺ຕິໍ ສໍຫສນ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສູປາຍາສາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອມຸ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ອມຸສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ວິຣາໂຄ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິໍ ສລ຺ລປນ຺ຕິໍ ສຎ຺ຊຄ຺ຆນ຺ຕິໍ ສໍຫສນ຺ຕິໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສູປາຍາສາ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ອນທ຺ຘຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ເຂນ ອທ຺ຘຠາເວຕິ, ຘມ຺ມິກຎ຺ຈ ສຸຂໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສຸເຂ ອນຘິມຸຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ເມ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ສງ຺ຂາຣໍ ປທຫໂຕ ສງ຺ຂາຣປ຺ປຘານາ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ປນ ເມ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂໂຕ ອຸເປກ຺ຂໍ ຠາວຍໂຕ ວິຣາໂຄ ໂຫຕີ’ຕິ. ໂສ ຍສ຺ສ ຫິ ຂ຺ວາສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ສງ຺ຂາຣໍ ປທຫໂຕ ສງ຺ຂາຣປ຺ປຘານາ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ, ສງ຺ຂາຣໍ ຕຕ຺ຖ ປທຫຕິ; ຍສ຺ສ ປນສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂໂຕ ອຸເປກ຺ຂໍ ຠາວຍໂຕ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ, ອຸເປກ຺ຂໍ ຕຕ຺ຖ ຠາເວຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ສງ຺ຂາຣໍ ປທຫໂຕ ສງ຺ຂາຣປ຺ປຘານາ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ – ເອວມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິທານສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂໂຕ ອຸເປກ຺ຂໍ ຠາວຍໂຕ ວິຣາໂຄ ໂຫຕິ – ເອວມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຜໂລ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ສຜລໍ ປຘານໍ.

໑໒. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍຖາສຸຂໍ ໂຂ ເມ ວິຫຣໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ; ທຸກ຺ຂາຍ ປນ ເມ ອຕ຺ຕານໍ ປທຫໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປທເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ທຸກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປທຫຕິ. ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປທຫໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ໂສ ນ ອປເຣນ ສມເຍນ ທຸກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປທຫຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍສ຺ສ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປທເຫຍ຺ຍ ສ຺ວາສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ອປເຣນ ສມເຍນ ທຸກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປທຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸສຸກາໂຣ ເຕຊນໍ ທ຺ວີສຸ ອລາເຕສຸ ອາຕາເປຕິ ປຣິຕາເປຕິ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ ກມ຺ມນິຍໍ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸສຸກາຣສ຺ສ ເຕຊນໍ ທ຺ວີສຸ ອລາເຕສຸ ອາຕາປິຕໍ ໂຫຕິ ປຣິຕາປິຕໍ ອຸຊຸໍ ກຕໍ [ອຸຊຸໍ ກຕໍ ໂຫຕິ (ສີ.)] ກມ຺ມນິຍໍ, ນ ໂສ ຕໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ອຸສຸກາໂຣ ເຕຊນໍ ທ຺ວີສຸ ອລາເຕສຸ ອາຕາເປຕິ ປຣິຕາເປຕິ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ ກມ຺ມນິຍໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍສ຺ສ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖາຍ ອຸສຸກາໂຣ ເຕຊນໍ ທ຺ວີສຸ ອລາເຕສຸ ອາຕາເປຍ຺ຍ ປຣິຕາເປຍ຺ຍ ອຸຊຸໍ ກເຣຍ຺ຍ ກມ຺ມນິຍໍ ສ຺ວາສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ອປເຣນ ສມເຍນ ອຸສຸກາໂຣ ເຕຊນໍ ທ຺ວີສຸ ອລາເຕສຸ ອາຕາເປຕິ ປຣິຕາເປຕິ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ ກມ຺ມນິຍໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍຖາສຸຂໍ ໂຂ ເມ ວິຫຣໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ; ທຸກ຺ຂາຍ ປນ ເມ ອຕ຺ຕານໍ ປທຫໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປທເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ທຸກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປທຫຕິ. ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປທຫໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ໂສ ນ ອປເຣນ ສມເຍນ ທຸກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປທຫຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍສ຺ສ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປທເຫຍ຺ຍ ສ຺ວາສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ອປເຣນ ສມເຍນ ທຸກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປທຫຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຜໂລ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ສຜລໍ ປຘານໍ.

໑໓. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ. ໂສ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘາປຏິລາເຠນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣຊາປໂຖ, ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ອປ຺ປໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ, ອປ຺ປໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ.

໑໔. ‘‘ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ນິຫິຕທຓ຺ໂຑ ນິຫິຕສຕ຺ໂຖ, ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ ວິຫຣຕິ. ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຍ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ທິນ຺ນາທາຍີ ທິນ຺ນປາຏິກງ຺ຂີ, ອເຖເນນ ສຸຈິຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫຣຕິ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຫາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ໂຫຕິ ອາຣາຈາຣີ ວິຣໂຕ ເມຖຸນາ ຄາມຘມ຺ມາ. ມຸສາວາທໍ ປຫາຍ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ສຈ຺ຈວາທີ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ ເຖໂຕ ປຈ຺ຈຍິໂກ ອວິສໍວາທໂກ ໂລກສ຺ສ. ປິສຸຓໍ ວາຈໍ ປຫາຍ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ; ອິໂຕ ສຸຕ຺ວາ ນ ອມຸຕ຺ຣ ອກ຺ຂາຕາ ອິເມສໍ ເຠທາຍ, ອມຸຕ຺ຣ ວາ ສຸຕ຺ວາ ນ ອິເມສໍ ອກ຺ຂາຕາ ອມູສໍ ເຠທາຍ – ອິຕິ ຠິນ຺ນານໍ ວາ ສນ຺ຘາຕາ ສຫິຕານໍ ວາ ອນຸປ຺ປທາຕາ ສມຄ຺ຄາຣາໂມ ສມຄ຺ຄຣໂຕ ສມຄ຺ຄນນ຺ທີ ສມຄ຺ຄກຣຓິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ. ຜຣຸສໍ ວາຈໍ ປຫາຍ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ; ຍາ ສາ ວາຈາ ເນລາ ກຓ຺ຓສຸຂາ ເປມນີຍາ ຫທຍງ຺ຄມາ ໂປຣີ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ ພຫຸຊນມນາປາ ຕຖາຣູປິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ. ສມ຺ຜປ຺ປລາປໍ ປຫາຍ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ອຕ຺ຖວາທີ ຘມ຺ມວາທີ ວິນຍວາທີ, ນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ກາເລນ ສາປເທສໍ ປຣິຍນ຺ຕວຕິໍ ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ. ໂສ ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ເອກຠຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ຣຕ຺ຕູປຣໂຕ ວິຣໂຕ ວິກາລໂຠຊນາ. ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕວິສູກທສ຺ສນາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຘາຣຓມຓ຺ຑນວິຠູສນຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ຊາຕຣູປຣຊຕປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອາມກຘຎ຺ຎປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອາມກມໍສປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອິຕ຺ຖິກຸມາຣິກປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ທາສິທາສປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອເຊຬກປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ກຸກ຺ກຸຏສູກຣປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ຫຕ຺ຖິຄວສ຺ສວຬວປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ທູເຕຍ຺ຍປຫິຓຄມນານຸໂຍຄາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ກຍວິກ຺ກຍາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ຕຸລາກູຏກໍສກູຏມານກູຏາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອຸກ຺ໂກຏນວຎ຺ຈນນິກຕິສາຈິໂຍຄາ [ສາວິໂຍຄາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.) ເອຕ຺ຖ ສາຈິສທ຺ໂທ ກຸຏິລປຣິຍາໂຍ] ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ເຉທນວຘພນ຺ຘນວິປຣາໂມສອາໂລປສຫສາກາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ [ປສ຺ສ ມ. ນິ. ໑.໒໙໓ ຈູຬຫຕ຺ຖິປໂທປເມ].

‘‘ໂສ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນ, ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເກນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ. ໂສ ເຍນ ເຍເນວ ປກ຺ກມຕິ ສມາທາເຍວ ປກ຺ກມຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ ເຍນ ເຍເນວ ເຑຕິ ສປຕ຺ຕຠາໂຣວ ເຑຕິ, ເອວເມວ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນ, ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເກນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ; ໂສ ເຍນ ເຍເນວ ປກ຺ກມຕິ ສມາທາເຍວ ປກ຺ກມຕິ. ໂສ ອິມິນາ ອຣິເຍນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອນວຊ຺ຊສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

໑໕. ‘‘ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ອິມິນາ ອຣິເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອພ຺ຍາເສກສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທຕິ.

‘‘ໂສ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ສມິຎ຺ຊິເຕ [ສມ຺ມິຎ຺ຊິເຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປສາຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອສິເຕ ປີເຕ ຂາຍິເຕ ສາຍິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນ ສຸຕ຺ເຕ ຊາຄຣິເຕ ຠາສິເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ.

໑໖. ‘‘ໂສ ອິມິນາ ຈ ອຣິເຍນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, (ອິມາຍ ຈ ອຣິຍາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ,) [ປສ຺ສ ມ. ນິ. ໑.໒໙໖ ຈູຬຫຕ຺ຖິປໂທປເມ] ອິມິນາ ຈ ອຣິເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອິມິນາ ຈ ອຣິເຍນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ໂສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ, ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ, ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ໂສ ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ, ອຠິຊ຺ຌາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ພ຺ຍາປາທປໂທສໍ ປຫາຍ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ, ພ຺ຍາປາທປໂທສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ຖິນມິທ຺ຘໍ ປຫາຍ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ວິຫຣຕິ ອາໂລກສຎ຺ຎີ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ຖິນມິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫາຍ ອນຸທ຺ຘໂຕ ວິຫຣຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ອກຖໍກຖີ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ.

‘‘ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຜໂລ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ສຜລໍ ປຘານໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຜໂລ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ສຜລໍ ປຘານໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ, ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ. ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຜໂລ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ສຜລໍ ປຘານໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ, ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຜໂລ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ສຜລໍ ປຘານໍ.

໑໗. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ [ເສຍ຺ຍຖີທໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ – ‘ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ; ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ’ຕິ. ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຜໂລ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ສຜລໍ ປຘານໍ.

໑໘. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ. ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຜໂລ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ສຜລໍ ປຘານໍ.

໑໙. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ; ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຜໂລ ອຸປກ຺ກໂມ ໂຫຕິ, ສຜລໍ ປຘານໍ. ເອວໍວາທີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ. ເອວໍວາທີນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕານໍ [ຕຖາຄໂຕ, ເອວໍວາທິໍ ຠິກ຺ຂເວ ຕຖາຄຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ທສ ສຫຘມ຺ມິກາ ປາສໍສຏ຺ຐານາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໒໐. ‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ; ອທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ປຸພ຺ເພ ສຸກຕກມ຺ມກາຣີ ຍໍ ເອຕຣຫິ ເອວຣູປາ ອນາສວາ ສຸຂາ ເວທນາ ເວເທຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ; ອທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຠທ຺ທເກນ ອິສ຺ສເຣນ ນິມ຺ມິໂຕ ຍໍ ເອຕຣຫິ ເອວຣູປາ ອນາສວາ ສຸຂາ ເວທນາ ເວເທຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສງ຺ຄຕິຠາວເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ; ອທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ກລ຺ຍາຓສງ຺ຄຕິໂກ ຍໍ ເອຕຣຫິ ເອວຣູປາ ອນາສວາ ສຸຂາ ເວທນາ ເວເທຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອຠິຊາຕິເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ; ອທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ກລ຺ຍາຓາຠິຊາຕິໂກ ຍໍ ເອຕຣຫິ ເອວຣູປາ ອນາສວາ ສຸຂາ ເວທນາ ເວເທຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມູປກ຺ກມເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ; ອທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ກລ຺ຍາຓທິຏ຺ຐຘມ຺ມູປກ຺ກໂມ ຍໍ ເອຕຣຫິ ເອວຣູປາ ອນາສວາ ສຸຂາ ເວທນາ ເວເທຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ປາສໍໂສ ຕຖາຄໂຕ; ໂນ ເຈ ສຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ປາສໍໂສ ຕຖາຄໂຕ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ປາສໍໂສ ຕຖາຄໂຕ; ໂນ ເຈ ສຕ຺ຕາ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ປາສໍໂສ ຕຖາຄໂຕ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສງ຺ຄຕິຠາວເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ປາສໍໂສ ຕຖາຄໂຕ; ໂນ ເຈ ສຕ຺ຕາ ສງ຺ຄຕິຠາວເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ປາສໍໂສ ຕຖາຄໂຕ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອຠິຊາຕິເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ປາສໍໂສ ຕຖາຄໂຕ; ໂນ ເຈ ສຕ຺ຕາ ອຠິຊາຕິເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ປາສໍໂສ ຕຖາຄໂຕ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມູປກ຺ກມເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ປາສໍໂສ ຕຖາຄໂຕ; ໂນ ເຈ ສຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມູປກ຺ກມເຫຕຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕິ, ປາສໍໂສ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍວາທີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕາ. ເອວໍວາທີນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕານໍ ອິເມ ທສ ສຫຘມ຺ມິກາ ປາສໍສຏ຺ຐານາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ເທວທຫສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.

໒. ປຎ຺ຈຕ຺ຕຍສຸຕ຺ຕໍ [ປຎ຺ຈາຍຕນສຸຕ຺ຕ (ກ.)]

໒໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາ ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂນ ອປຣນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອເນກວິຫິຕານິ ອຘິວຸຕ຺ຕິປທານິ [ອຘິມຸຕ຺ຕິປທານິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ອຠິວທນ຺ຕິ. ‘ສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ; ‘ອສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ; ‘ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ; ສໂຕ ວາ ປນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ [ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ ວາ ປເນເກ ອຠິວທນ຺ຕິ. ອິຕິ ສນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ [ປຣໍ ມຣຓາ. ອິຕິ ອິມານິ (ກ.)] ປຣໍ ມຣຓາ, ສໂຕ ວາ ປນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ ວາ ປເນເກ ອຠິວທນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ [ປຣໍ ມຣຓາ. ອິຕິ ອິມານິ (ກ.)] ຫຸຕ຺ວາ ຕີຓິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕີຓິ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕິ – ອຍມຸທ຺ເທໂສ ປຎ຺ຈຕ຺ຕຍສ຺ສ.

໒໒. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິຎ຺ຈ ອຣູປິຎ຺ຈ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຣູປິໍ ນາຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ປຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອປ຺ປມາຓສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເອຕໍ [ເອວໍ (ກ.)] ວາ ປເນເກສໍ [ປເນເຕສໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຸປາຕິວຕ຺ຕຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກສິຓເມເກ ອຠິວທນ຺ຕິ ອປ຺ປມາຓໍ ອາເນຎ຺ຊໍ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ [ປຊານາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ອຏ຺ຐກຖາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ]. ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິຎ຺ຈ ອຣູປິຎ຺ຈ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຣູປິໍ ນາຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ປຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອປ຺ປມາຓສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ [ມຣຓາຕິ (ກ.)], ຍາ ວາ ປເນຕາສໍ ສຎ຺ຎານໍ ປຣິສຸທ຺ຘາ ປຣມາ ອຄ຺ຄາ ອນຸຕ຺ຕຣິຍາ ອກ຺ຂາຍຕິ – ຍທິ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ຍທິ ອຣູປສຎ຺ຎານໍ ຍທິ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ຍທິ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ. ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນເມເກ ອຠິວທນ຺ຕິ ອປ຺ປມາຓໍ ອາເນຎ຺ຊໍ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໒໓. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິຎ຺ຈ ອຣູປິຎ຺ຈ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຣູປິໍ ນາຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສເມເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສຎ຺ຎາ ໂຣໂຄ ສຎ຺ຎາ ຄຓ຺ໂຑ ສຎ຺ຎາ ສລ຺ລໍ, ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ – ‘ອສຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິຎ຺ຈ ອຣູປິຎ຺ຈ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຣູປິໍ ນາຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫມຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເວທນາຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຎ຺ຎາຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຂາເຣຫິ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ [ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎາຓາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎາເຓນ (ກ.)] ອາຄຕິໍ ວາ ຄຕິໍ ວາ ຈຸຕິໍ ວາ ອຸປປຕ຺ຕິໍ ວາ ວຸທ຺ຘິໍ ວາ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ວາ ເວປຸລ຺ລໍ ວາ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’ຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໒໔. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິຎ຺ຈ ອຣູປິຎ຺ຈ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຣູປິໍ ນາຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສເມເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ເຍປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສເມເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສຎ຺ຎາ ໂຣໂຄ ສຎ຺ຎາ ຄຓ຺ໂຑ ສຎ຺ຎາ ສລ຺ລໍ, ອສຎ຺ຎາ ສມ຺ໂມໂຫ, ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ – ‘ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ. [ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.) ເອຕນ຺ຕິປທໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ] ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ. ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິຎ຺ຈ ອຣູປິຎ຺ຈ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຣູປິໍ ນາຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ [ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ (ສີ. ປີ.)] ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕພ຺ພສງ຺ຂາຣມຕ຺ເຕນ ເອຕສ຺ສ ອາຍຕນສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ພ຺ຍສນຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກ຺ຂາຍຕິ [ອາຍຕນມກ຺ຂາຍຕິ (ກ.)] ເອຕສ຺ສ ອາຍຕນສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາຍ. ນ ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍຕນໍ ສງ຺ຂາຣສມາປຕ຺ຕິປຕ຺ຕພ຺ພມກ຺ຂາຍຕິ; ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິປຕ຺ຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍຕນມກ຺ຂາຍຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໒໕. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສເມເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ເຍປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສເມເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ເຍປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສເມເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສພ຺ເພປິເມ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸທ຺ຘໍ ສຣໍ [ອຸທ຺ຘໍສຣາ (ສີ. ປີ.), ອຸທ຺ຘໍ ປຣາມສນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອາສຕ຺ຕິໍເຍວ ອຠິວທນ຺ຕິ – ‘ອິຕິ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມ, ອິຕິ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ວາຓິຊສ຺ສ ວາຓິຊ຺ຊາຍ ຄຈ຺ຉໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິໂຕ ເມ ອິທໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມິນາ ອິທໍ ລຈ຺ຉາມີ’ຕິ, ເອວເມວິເມ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາຓິຊູປມາ ມຎ຺ເຎ ປຏິຠນ຺ຕິ – ‘ອິຕິ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມ, ອິຕິ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມາ’ຕິ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ. ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ເຕ ສກ຺ກາຍຠຍາ ສກ຺ກາຍປຣິເຊຄຸຈ຺ຉາ ສກ຺ກາຍຎ຺ເຎວ ອນຸປຣິຘາວນ຺ຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສາ ຄທ຺ທຸລພທ຺ໂຘ ທຬ຺ເຫ ຖມ຺ເຠ ວາ ຂິເລ [ຂີເລ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ອຸປນິພທ຺ໂຘ, ຕເມວ ຖມ຺ຠໍ ວາ ຂິລໍ ວາ ອນຸປຣິຘາວຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕຕິ; ເອວເມວິເມ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສກ຺ກາຍຠຍາ ສກ຺ກາຍປຣິເຊຄຸຈ຺ຉາ ສກ຺ກາຍຎ຺ເຎວ ອນຸປຣິຘາວນ຺ຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໒໖. ‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາ ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂນ ອປຣນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອເນກວິຫິຕານິ ອຘິວຸຕ຺ຕິປທານິ ອຠິວທນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິມາເນວ ປຎ຺ຈາຍຕນານິ ອຠິວທນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ.

໒໗. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂນ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອເນກວິຫິຕານິ ອຘິວຸຕ຺ຕິປທານິ ອຠິວທນ຺ຕິ. ‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ສສ຺ສໂຕ ຈ ອສສ຺ສໂຕ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ເນວສສ຺ສໂຕ ນາສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ອນ຺ຕວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ອນນ຺ຕວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ອນ຺ຕວາ ຈ ອນນ຺ຕວາ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ເນວນ຺ຕວາ ນານນ຺ຕວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ປຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ອປ຺ປມາຓສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ເອກນ຺ຕສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ສຸຂທຸກ຺ຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ.

໒໘. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວຕ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຎາເຓ ອສຕິ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ຍທປິ [ຍທິປິ (ກ.)] ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕຕ຺ຖ ຎາຓຠາຄມຕ຺ຕເມວ ປຣິໂຍທເປນ຺ຕິ ຕທປິ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປາທານມກ຺ຂາຍຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໒໙. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ…ເປ… [ຍຖາ ສສ຺ສຕວາເຣ, ຕຖາ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ] ສສ຺ສໂຕ ຈ ອສສ຺ສໂຕ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ເນວສສ຺ສໂຕ ນາສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ອນ຺ຕວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ອນນ຺ຕວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ອນ຺ຕວາ ຈ ອນນ຺ຕວາ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ເນວນ຺ຕວາ ນານນ຺ຕວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ປຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ອປ຺ປມາຓສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ເອກນ຺ຕສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ສຸຂທຸກ຺ຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ອທຸກ຺ຂມສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວຕ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຎາເຓ ອສຕິ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ຍທປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕຕ຺ຖ ຎາຓຠາຄມຕ຺ຕເມວ ປຣິໂຍທເປນ຺ຕິ ຕທປິ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປາທານມກ຺ຂາຍຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໓໐. ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກໍ ປີຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ປວິເວກໍ ປີຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ປວິເວກາ ປີຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສໍ, ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວິເວກາ ປີຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ຉາຍາ ຊຫຕິ ຕໍ ອາຕໂປ ຜຣຕິ, ຍໍ ອາຕໂປ ຊຫຕິ ຕໍ ຉາຍາ ຜຣຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສໍ, ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວິເວກາ ປີຕິ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ. ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກໍ ປີຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ປວິເວກໍ ປີຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ປວິເວກາ ປີຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສໍ, ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວິເວກາ ປີຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໓໑. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມາ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວິເວກາ ປີຕິ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ຉາຍາ ຊຫຕິ ຕໍ ອາຕໂປ ຜຣຕິ, ຍໍ ອາຕໂປ ຊຫຕິ ຕໍ ຉາຍາ ຜຣຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວິເວກາ ປີຕິ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ. ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມາ, ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວິເວກາ ປີຕິ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໓໒. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມາ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ຉາຍາ ຊຫຕິ ຕໍ ອາຕໂປ ຜຣຕິ, ຍໍ ອາຕໂປ ຊຫຕິ ຕໍ ຉາຍາ ຜຣຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ. ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມາ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໓໓. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມາ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມຕິກ຺ກມາ – ‘ສນ຺ໂຕຫມສ຺ມິ, ນິພ຺ພຸໂຕຫມສ຺ມິ, ອນຸປາທາໂນຫມສ຺ມີ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ. ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມາ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມຕິກ຺ກມາ – ‘ສນ຺ໂຕຫມສ຺ມິ, ນິພ຺ພຸໂຕຫມສ຺ມິ, ອນຸປາທາໂນຫມສ຺ມີ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ອທ຺ຘາ ອຍມາຍສ຺ມາ ນິພ຺ພານສປ຺ປາຍໍເຍວ ປຏິປທໍ ອຠິວທຕິ. ອຖ ຈ ປນາຍໍ ຠວໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ວາ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ວາ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ, ກາມສໍໂຍຊນໍ ວາ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ, ປວິເວກໍ ວາ ປີຕິໍ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ, ນິຣາມິສໍ ວາ ສຸຂໍ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ເວທນໍ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ອຍມາຍສ຺ມາ – ‘ສນ຺ໂຕຫມສ຺ມິ, ນິພ຺ພຸໂຕຫມສ຺ມິ, ອນຸປາທາໂນຫມສ຺ມີ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ ຕທປິ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສມຓສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຸປາທານມກ຺ຂາຍຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

‘‘ອິທໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ຍທິທໍ – ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ [ອນຸປາທາວິໂມກ຺ໂຂ. ຕຍິທໍ ຠິກ຺ຂເວ ຕຖາຄເຕນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຍທິທໍ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ອນຸປາທາວິໂມກ຺ໂຂຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອນຸປາທາວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ [ອນຸປາທາວິໂມກ຺ໂຂ. ຕຍິທໍ ຠິກ຺ຂເວ ຕຖາຄເຕນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຍທິທໍ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ອນຸປາທາວິໂມກ຺ໂຂຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຈຕ຺ຕຍສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ກິນ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

໓໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ປິສິນາຣາຍໍ [ກຸສິນາຣາຍໍ (ສີ.)] ວິຫຣຕິ ພລິຫຣເຓ ວນສຓ຺ເຑ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິນ຺ຕິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍິ ໂຫຕິ – ‘ຈີວຣເຫຕຸ ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເສນາສນເຫຕຸ ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອິຕິຠວາຠວເຫຕຸ ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຈີວຣເຫຕຸ ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເສນາສນເຫຕຸ ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອິຕິຠວາຠວເຫຕຸ ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’’ຕິ.

‘‘ນ ຈ ກິຣ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍິ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຈີວຣເຫຕຸ ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ…ເປ… ອິຕິຠວາຠວເຫຕຸ ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’ຕິ; ອຖ ກິນ຺ຕິ ຈຣຫິ ໂວ [ອຖ ກິນ຺ຕິ ໂວ (ສີ. ປີ.), ອຖ ກິຎ຺ຈຣຫິ ໂວ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ມຍິ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ໂຫຕິ – ‘ອນຸກມ຺ປໂກ ຠຄວາ ຫິເຕສີ; ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ [ເອວໍ (ສີ. ປີ.)] ກິຣ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍິ ໂຫຕິ – ‘ອນຸກມ຺ປໂກ ຠຄວາ ຫິເຕສີ; ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’’ຕິ.

໓໕. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ໂວ [ເຍ ເຕ (ກ.)] ມຍາ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາ ເທສິຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພເຫວ ສມຄ຺ເຄຫິ ສມ຺ໂມທມາເນຫິ ອວິວທມາເນຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ເຕສຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຄ຺ຄານໍ ສມ຺ໂມທມານານໍ ອວິວທມານານໍ ສິກ຺ຂຕໍ ສິຍໍສຸ [ສິຍຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.) ສທ຺ທນີຕິ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ອຠິຘມ຺ເມ ນານາວາທາ. ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ອິເມສໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເຈວ ນານໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ນານ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸວຈຕຣໍ [ສຸພ຺ພຈຕຣໍ (ກ.)] ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖ ໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ເຈວ ນານໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ນານໍ. ຕທມິນາເປຕໍ [ຕທິມິນາເປຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຊານາຖ – ຍຖາ ອຕ຺ຖໂຕ ເຈວ ນານໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ນານໍ. ມາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ວິວາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’ຕິ. ອຖາປເຣສໍ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸວຈຕຣໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖ ໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ເຈວ ນານໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ນານໍ. ຕທມິນາເປຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຊານາຖ – ຍຖາ ອຕ຺ຖໂຕ ເຈວ ນານໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ນານໍ. ມາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ວິວາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’ຕິ. ອິຕິ ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ທຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ທຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕ຺ວາ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕ຺ວາ [ອິຕິ ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ທຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ທຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ອນນ຺ຕຣວາຣຕ຺ຕເຍ ປນ ອິທໍ ປາຐນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ] ໂຍ ຘມ຺ໂມ ໂຍ ວິນໂຍ ໂສ ຠາສິຕພ຺ໂພ.

໓໖. ‘‘ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ອິເມສໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ໂຂ ນານໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ສເມຕີ’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸວຈຕຣໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖ ໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ນານໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ສເມຕິ. ຕທມິນາເປຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຊານາຖ – ຍຖາ ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ໂຂ ນານໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ສເມຕິ. ມາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ວິວາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’ຕິ. ອຖາປເຣສໍ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸວຈຕຣໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖ ໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ໂຂ ນານໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ສເມຕິ. ຕທມິນາເປຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຊານາຖ – ຍຖາ ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ໂຂ ນານໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ສເມຕິ. ມາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ວິວາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’ຕິ. ອິຕິ ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ທຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ທຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕ຺ວາ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍ ຘມ຺ໂມ ໂຍ ວິນໂຍ ໂສ ຠາສິຕພ຺ໂພ.

໓໗. ‘‘ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ອິເມສໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ໂຂ ສເມຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ນານ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸວຈຕຣໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖ ໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ສເມຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ນານໍ. ຕທມິນາເປຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຊານາຖ – ຍຖາ ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ໂຂ ສເມຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ນານໍ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຍທິທໍ – ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ມາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກ ວິວາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’ຕິ. ອຖາປເຣສໍ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸວຈຕຣໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖ ໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ສເມຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ນານໍ. ຕທມິນາເປຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຊານາຖ – ຍຖາ ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ໂຂ ສເມຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ນານໍ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຍທິທໍ – ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ມາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກ [ອປ຺ປມຕ຺ຕເກຫິ (ສີ. ປີ.)] ວິວາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’ຕິ. ອິຕິ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ທຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ທຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍ ຘມ຺ໂມ ໂຍ ວິນໂຍ ໂສ ຠາສິຕພ຺ໂພ.

໓໘. ‘‘ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ອິເມສໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເຈວ ສເມຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສເມຕີ’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸວຈຕຣໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖ ໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ເຈວ ສເມຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສເມຕິ. ຕທມິນາເປຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຊານາຖ – ຍຖາ ອຕ຺ຖໂຕ ເຈວ ສເມຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສເມຕິ. ມາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ວິວາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’ຕິ. ອຖາປເຣສໍ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸວຈຕຣໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖ ໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ເຈວ ສເມຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສເມຕິ. ຕທມິນາເປຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຊານາຖ – ຍຖາ ອຕ຺ຖໂຕ ເຈວ ສເມຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສເມຕິ. ມາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ວິວາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’ຕິ. ອິຕິ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໂຕ ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍ ຘມ຺ໂມ ໂຍ ວິນໂຍ ໂສ ຠາສິຕພ຺ໂພ.

໓໙. ‘‘ເຕສຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຄ຺ຄານໍ ສມ຺ໂມທມານານໍ ອວິວທມານານໍ ສິກ຺ຂຕໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິ ສິຍາ ວີຕິກ຺ກໂມ, ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ໂຈທນາຍ ຕຣິຕພ຺ພໍ [ໂຈທິຕພ຺ພໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.) ຕຸຣິຕພ຺ພໍ (?)]. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ – ‘ອິຕິ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ອວິເຫສາ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣສ຺ສ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນຸປຆາໂຕ, ປໂຣ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອກ຺ໂກຘໂນ ອນຸປນາຫີ ອທຬ຺ຫທິຏ຺ຐີ ສຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ສກ຺ໂກມິ ຈາຫໍ ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸ’ນ຺ຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວມສ຺ສ, ກລ຺ລໍ ວຈນາຍ.

‘‘ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວມສ຺ສ – ‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ອວິເຫສາ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣສ຺ສ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປຆາໂຕ, ປໂຣ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘໂນ ອຸປນາຫີ ອທຬ຺ຫທິຏ຺ຐີ ສຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ສກ຺ໂກມິ ຈາຫໍ ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຍທິທໍ – ປຣສ຺ສ [ຍທິທໍ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ວິເຫສາ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣສ຺ສ ຈ (ກ.)] ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປຆາໂຕ. ອຖ ໂຂ ເອຕເທວ ພຫຸຕຣໍ – ສ຺ວາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸ’ນ຺ຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວມສ຺ສ, ກລ຺ລໍ ວຈນາຍ.

‘‘ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວມສ຺ສ – ‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ວິເຫສາ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣສ຺ສ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນຸປຆາໂຕ. ປໂຣ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອກ຺ໂກຘໂນ ອນຸປນາຫີ ທຬ຺ຫທິຏ຺ຐີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ສກ຺ໂກມິ ຈາຫໍ ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຍທິທໍ – ມຍ຺ຫໍ ວິເຫສາ [ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ວິເຫສາ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣສ຺ສ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປຆາໂຕ (ກ.)]. ອຖ ໂຂ ເອຕເທວ ພຫຸຕຣໍ – ສ຺ວາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸ’ນ຺ຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວມສ຺ສ, ກລ຺ລໍ ວຈນາຍ.

‘‘ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວມສ຺ສ – ‘ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ໂຂ ວິເຫສາ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣສ຺ສ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປຆາໂຕ. ປໂຣ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘໂນ ອຸປນາຫີ ທຬ຺ຫທິຏ຺ຐີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ສກ຺ໂກມິ ຈາຫໍ ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຍທິທໍ – ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ວິເຫສາ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣສ຺ສ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປຆາໂຕ. ອຖ ໂຂ ເອຕເທວ ພຫຸຕຣໍ – ສ຺ວາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸ’ນ຺ຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວມສ຺ສ, ກລ຺ລໍ ວຈນາຍ.

‘‘ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວມສ຺ສ – ‘ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ໂຂ ວິເຫສາ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣສ຺ສ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປຆາໂຕ. ປໂຣ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘໂນ ອຸປນາຫີ ທຬ຺ຫທິຏ຺ຐີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ນ ຈາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸ’ນ຺ຕິ. ເອວຣູເປ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄເລ ອຸເປກ຺ຂາ ນາຕິມຎ຺ຎິຕພ຺ພາ.

໔໐. ‘‘ເຕສຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຄ຺ຄານໍ ສມ຺ໂມທມານານໍ ອວິວທມານານໍ ສິກ຺ຂຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວຈີສໍຫາໂຣ [ວຈີສງ຺ຂາໂຣ (ສີ. ປີ.)] ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ທິຏ຺ຐິປຬາໂສ [ທິຏ຺ຐິປລາໂສ (ສີ. ກ.)] ເຈຕໂສ ອາຆາໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ອນຠິຣທ຺ຘິ. ຕຕ຺ຖ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸວຈຕຣໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖ ໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ຍໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ສມຄ຺ຄານໍ ສມ຺ໂມທມານານໍ ອວິວທມານານໍ ສິກ຺ຂຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວຈີສໍຫາໂຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ທິຏ຺ຐິປຬາໂສ ເຈຕໂສ ອາຆາໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ອນຠິຣທ຺ຘິ, ຕໍ ຊານມາໂນ ສມໂຓ ຄຣເຫຍ຺ຍາ’ຕິ [ສມາໂນ (ສີ. ກ.)]. ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຍໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ສມຄ຺ຄານໍ ສມ຺ໂມທມານານໍ ອວິວທມານານໍ ສິກ຺ຂຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວຈີສໍຫາໂຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ທິຏ຺ຐິປຬາໂສ ເຈຕໂສ ອາຆາໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ອນຠິຣທ຺ຘິ, ຕໍ ຊານມາໂນ ສມໂຓ ຄຣເຫຍ຺ຍາຕິ. ເອຕໍ ປນາວຸໂສ, ຘມ຺ມໍ ອປ຺ປຫາຍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍາ’ຕິ. ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ເອຕໍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມໍ ອປ຺ປຫາຍ ນ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍາ’ຕິ.

‘‘ອຖາປເຣສໍ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸວຈຕຣໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖ, ໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ຍໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ສມຄ຺ຄານໍ ສມ຺ໂມທມານານໍ ອວິວທມານານໍ ສິກ຺ຂຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວຈີສໍຫາໂຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ທິຏ຺ຐິປຬາໂສ ເຈຕໂສ ອາຆາໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ອນຠິຣທ຺ຘິ, ຕໍ ຊານມາໂນ ສມໂຓ ຄຣເຫຍ຺ຍາ’ຕິ. ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຍໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ສມຄ຺ຄານໍ ສມ຺ໂມທມານານໍ ອວິວທມານານໍ ສິກ຺ຂຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວຈີສໍຫາໂຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ທິຏ຺ຐິປຬາໂສ ເຈຕໂສ ອາຆາໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ອນຠິຣທ຺ຘິ ຕໍ ຊານມາໂນ ສມໂຓ ຄຣເຫຍ຺ຍາຕິ. ເອຕໍ ປນາວຸໂສ, ຘມ຺ມໍ ອປ຺ປຫາຍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍາ’ຕິ. ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ເອຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມໍ ອປ຺ປຫາຍ ນ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍາ’’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ປເຣ ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ – ‘ອາຍສ຺ມຕາ ໂນ ເອເຕ ຠິກ຺ຂູ ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐາປິຕາ’ຕິ? ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ອິຘາຫໍ, ອາວຸໂສ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ, ຕສ຺ສ ເມ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕາຫໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຠາສິໍ. ຕໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐຫິໍສຸ, ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູ’ຕິ. ເອວໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຈວ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສຕິ, ນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ກິນ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ສາມຄາມສຸຕ຺ຕໍ

໔໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ສາມຄາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ [ນາຖປຸຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.)] ປາວາຍໍ ອຘຸນາກາລງ຺ກໂຕ [ກາລກໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ກາລງ຺ກິຣິຍາຍ ຠິນ຺ນາ ນິຄຓ຺ຐາ ທ຺ເວຘິກຊາຕາ [ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາຕາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາສິ, ອຫໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາມິ. ກິໍ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານິສ຺ສສິ! ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນ ຕ຺ວມສິ, ອຫມສ຺ມິ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ. ສຫິຕໍ ເມ, ອສຫິຕໍ ເຕ. ປຸເຣວຈນີຍໍ ປຈ຺ຉາ ອວຈ, ປຈ຺ຉາວຈນີຍໍ ປຸເຣ ອວຈ. ອຘິຈິຓ຺ຓໍ [ອວິຈິຓ຺ຓໍ (ສີ. ປີ.)] ເຕ ວິປຣາວຕ຺ຕໍ. ອາໂຣປິໂຕ ເຕ ວາໂທ. ນິຄ຺ຄຫິໂຕສິ, ຈຣ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາຍ; ນິພ຺ເພເຐຫິ ວາ ສເຈ ປໂຫສີ’’ຕິ. ວໂຘເຍວ ໂຂ [ວໂຘເຍເວໂກ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ມຎ຺ເຎ ນິຄຓ຺ເຐສຸ ນາຏປຸຕ຺ຕິເຍສຸ ວຕ຺ຕຕິ. ເຍປິ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາວກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ເຕປິ ນິຄຓ຺ເຐສຸ ນາຏປຸຕ຺ຕິເຍສຸ ນິພ຺ພິນ຺ນຣູປາ [ນິພ຺ພິນ຺ທຣູປາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ວິຣຕ຺ຕຣູປາ ປຏິວານຣູປາ ຍຖາ ຕໍ ທຸຣກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ທຸປ຺ປເວທິເຕ ອນິຍ຺ຍານິເກ ອນຸປສມສໍວຕ຺ຕນິເກ ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິເຕ ຠິນ຺ນຖູເປ ອປ຺ປຏິສຣເຓ.

໔໒. ອຖ ໂຂ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ປາວາຍໍ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ໂຐ [ວສ຺ສໍວຸຕ຺ໂຖ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເຍນ ສາມຄາໂມ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິຄຓ຺ໂຐ, ຠນ຺ເຕ, ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ປາວາຍໍ ອຘຸນາກາລງ຺ກໂຕ. ຕສ຺ສ ກາລງ຺ກິຣິຍາຍ ຠິນ຺ນາ ນິຄຓ຺ຐາ ທ຺ເວຘິກຊາຕາ…ເປ… ຠິນ຺ນຖູເປ ອປ຺ປຏິສຣເຓ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຈຸນ຺ທໍ ສມຓຸທ຺ເທສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ອິທໍ, ອາວຸໂສ ຈຸນ຺ທ, ກຖາປາຠຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ອາຍາມ, ອາວຸໂສ ຈຸນ຺ທ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ຈຸນ຺ໂທ ຈ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ເອວມາຫ – ‘ນິຄຓ຺ໂຐ, ຠນ຺ເຕ, ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ປາວາຍໍ ອຘຸນາກາລງ຺ກໂຕ. ຕສ຺ສ ກາລງ຺ກິຣິຍາຍ ຠິນ຺ນາ ນິຄຓ຺ຐາ ທ຺ເວຘິກຊາຕາ…ເປ… ຠິນ຺ນຖູເປ ອປ຺ປຏິສຣເຓ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມາເຫວ ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຈເຍນ ສງ຺ເຆ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ; ສ຺ວາສ຺ສ [ໂສ (ສີ. ປີ.), ສ຺ວາຍໍ (ກ.)] ວິວາໂທ ພຫຸຊນາຫິຕາຍ ພຫຸຊນາສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’’ນ຺ຕິ.

໔໓. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອານນ຺ທ, ເຍ ໂວ ມຍາ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາ ເທສິຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ທ຺ເວປິ ຠິກ຺ຂູ ນານາວາເທ’’ຕິ? ‘‘ເຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ຠຄວຕາ ອຠິຎ຺ຎາ ເທສິຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ທ຺ເວປິ ຠິກ຺ຂູ ນານາວາເທ. ເຍ ຈ ໂຂ [ສນ຺ຕິ ຈ ໂຂ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ສນ຺ຕິ ຈ (ກ.)], ຠນ຺ເຕ, ປຸຄ຺ຄລາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຕິສ຺ສຍມານຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕປິ ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຈເຍນ ສງ຺ເຆ ວິວາທໍ ຊເນຍ຺ຍຸໍ ອຊ຺ຌາຊີເວ ວາ ອຘິປາຕິໂມກ຺ເຂ ວາ. ສ຺ວາສ຺ສ [ໂສສ຺ສ (ສີ. ປີ.), ສ຺ວາຍໍ (ກ.)] ວິວາໂທ ພຫຸຊນາຫິຕາຍ ພຫຸຊນາສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ. ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ໂສ, ອານນ຺ທ, ວິວາໂທ ຍທິທໍ – ອຊ຺ຌາຊີເວ ວາ ອຘິປາຕິໂມກ຺ເຂ ວາ. ມຄ຺ເຄ ວາ ຫິ, ອານນ຺ທ, ປຏິປທາຍ ວາ ສງ຺ເຆ ວິວາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ; ສ຺ວາສ຺ສ ວິວາໂທ ພຫຸຊນາຫິຕາຍ ພຫຸຊນາສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ.

໔໔. ‘‘ຉຍິມານິ, ອານນ຺ທ, ວິວາທມູລານິ. ກຕມານິ ຉ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ. ໂຍ ໂສ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ ໂສ ສຕ຺ຖຣິປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສງ຺ເຆປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ. ໂຍ ໂສ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມ… ສງ຺ເຆ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສິກ຺ຂາຍ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ໂສ ສງ຺ເຆ ວິວາທໍ ຊເນຕິ; ໂຍ ໂຫຕິ ວິວາໂທ ພຫຸຊນາຫິຕາຍ ພຫຸຊນາສຸຂາຍ, ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ເອວຣູປຎ຺ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ວິວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ປຫານາຍ ວາຍເມຍ຺ຍາຖ. ເອວຣູປຎ຺ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ວິວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ. ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ ໂຫຕິ.

໔໕. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ມກ຺ຂີ ໂຫຕິ ປຬາສີ…ເປ… ອິສ຺ສຸກີ ໂຫຕິ ມຈ຺ຉຣີ…ເປ… ສໂຐ ໂຫຕິ ມາຍາວີ…ເປ… ປາປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ [ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] …ເປ… ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ. ໂຍ ໂສ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ ໂສ ສຕ຺ຖຣິປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສງ຺ເຆປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ. ໂຍ ໂສ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມ… ສງ຺ເຆ… ສິກ຺ຂາຍ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ ໂສ ສງ຺ເຆ ວິວາທໍ ຊເນຕິ; ໂຍ ໂຫຕິ ວິວາໂທ ພຫຸຊນາຫິຕາຍ ພຫຸຊນາສຸຂາຍ, ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ເອວຣູປຎ຺ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ວິວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ. ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ປຫານາຍ ວາຍເມຍ຺ຍາຖ. ເອວຣູປຎ຺ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ວິວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ ໂຫຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຉ ວິວາທມູລານິ.

໔໖. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ອານນ຺ທ, ອຘິກຣຓານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ວິວາທາຘິກຣຓໍ, ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ, ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ, ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ – ອິມານິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິກຣຓານິ. ສຕ຺ຕ ໂຂ ປນິເມ, ອານນ຺ທ, ອຘິກຣຓສມຖາ – ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຘິກຣຓານໍ ສມຖາຍ ວູປສມາຍ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ສຕິວິນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ປຏິຎ຺ຎາຍ ກາເຣຕພ຺ພໍ, ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ, ຕສ຺ສປາປິຍສິກາ, ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກ.

໔໗. ‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ໂຫຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ວິວທນ຺ຕິ ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວາ ວິນໂຍຕິ ວາ ອວິນໂຍຕິ ວາ. ເຕຫານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູຫິ ສພ຺ເພເຫວ ສມຄ຺ເຄຫິ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພໍ. ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິ ສມນຸມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິໍ ສມນຸມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ສເມຕິ ຕຖາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ ໂຫຕິ; ເອວຎ຺ຈ ປນິເຘກຈ຺ຈານໍ ອຘິກຣຓານໍ ວູປສໂມ ໂຫຕິ ຍທິທໍ – ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ.

໔໘. ‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ໂຫຕິ? ເຕ ເຈ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວູປສເມຕຸໍ. ເຕຫານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ພຫຸຕຣາ ຠິກ຺ຂູ ໂສ ອາວາໂສ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພເຫວ ສມຄ຺ເຄຫິ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພໍ. ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິ ສມນຸມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິໍ ສມນຸມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ສເມຕິ ຕຖາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ ໂຫຕິ, ເອວຎ຺ຈ ປນິເຘກຈ຺ຈານໍ ອຘິກຣຓານໍ ວູປສໂມ ໂຫຕິ ຍທິທໍ – ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ.

໔໙. ‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ສຕິວິນໂຍ ໂຫຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວຣູປາຍ ຄຣຸກາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ ປາຣາຊິເກນ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ເຕນ ວາ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ [ເອວຣູປໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ເອວຣູປາຍ-ອິຕິ ວຸຈ຺ຈມານວຈເນນ ສເມຕິ. ວິນເຍນປິ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພໍ] ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣາມິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ [ຕສ຺ສ ໂຂ ເອວໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)], ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕິວິນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຕິວິນໂຍ ໂຫຕິ, ເອວຎ຺ຈ ປນິເຘກຈ຺ຈານໍ ອຘິກຣຓານໍ ວູປສໂມ ໂຫຕິ ຍທິທໍ – ສຕິວິນເຍນ.

໕໐. ‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ ໂຫຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວຣູປາຍ ຄຣຸກາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ ປາຣາຊິເກນ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ເຕນ ວາ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ? (ໂສ ເອວມາຫ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣາມິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ. ຕເມນໍ ໂສ ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕໍ ອຕິເວເຐຕິ – ‘ອິງ຺ຆາຍສ຺ມາ ສາຘຸກເມວ ຊານາຫິ ຍທິ ສຣສິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ.) [( ) ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປາໂຐ ຈູຬວ. ໒໓໗ ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາວາເຣເອເວເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ] ໂສ ເອວມາຫ – ‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຸມ຺ມາທໍ ປາປຸຓິໍ ເຈຕໂສ ວິປຣິຍາສໍ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ [ຠາສິຕປຣິກນ຺ຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ. ມູຬ຺ເຫນ ເມ ເອຕໍ ກຕ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ [ຕສ຺ສ ໂຂ ເອວໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ ໂຫຕິ, ເອວຎ຺ຈ ປນິເຘກຈ຺ຈານໍ ອຘິກຣຓານໍ ວູປສໂມ ໂຫຕິ ຍທິທໍ – ອມູຬ຺ຫວິນເຍນ.

໕໑. ‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ ໂຫຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຈທິໂຕ ວາ ອໂຈທິໂຕ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ, ວິວຣຕິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຕິ [ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ (ກ.)]. ເຕນ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນາ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ [ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປຏິເທເສມີ’ຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ປສ຺ສສີ’ຕິ? ‘ອາມ ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’ຕິ. (‘ສໍວຣິສ຺ສາມີ’ຕິ.) [( ) ວິນເຍ ນຕ຺ຖິ] ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ ໂຫຕິ, ເອວຎ຺ຈ ປນິເຘກຈ຺ຈານໍ ອຘິກຣຓານໍ ວູປສໂມ ໂຫຕິ ຍທິທໍ – ປຏິຎ຺ຎາຕກຣເຓນ.

໕໒. ‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ຕສ຺ສປາປິຍສິກາ ໂຫຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວຣູປາຍ ຄຣຸກາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທຕິ ປາຣາຊິເກນ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ເຕນ ວາ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣາມິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ. ຕເມນໍ ໂສ ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕໍ ອຕິເວເຐຕິ – ‘ອິງ຺ຆາຍສ຺ມາ ສາຘຸກເມວ ຊານາຫິ ຍທິ ສຣສິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣາມິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ; ສຣາມິ ຈ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອວຣູປິໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ. ຕເມນໍ ໂສ ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕໍ ອຕິເວເຐຕິ – ‘ອິງ຺ຆາຍສ຺ມາ ສາຘຸກເມວ ຊານາຫິ ຍທິ ສຣສິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ອິມຎ຺ຫິ ນາມາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປມຕ຺ຕິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຸຏ຺ໂຐ ປຏິຊານິສ຺ສາມິ. ກິໍ ປນາຫໍ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ ປຸຏ຺ໂຐ ນປຏິຊານິສ຺ສາມີ’ຕິ? ໂສ ເອວມາຫ – ‘ອິມຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປມຕ຺ຕິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຸຏ຺ໂຐ ນປຏິຊານິສ຺ສສິ, ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ ປຸຏ຺ໂຐ [ອປຸຏ຺ໂຐ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ປຏິຊານິສ຺ສສິ? ອິງ຺ຆາຍສ຺ມາ ສາຘຸກເມວ ຊານາຫິ ຍທິ ສຣສິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ສຣາມິ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ. ທວາ ເມ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຣວາ ເມ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕສ຺ສປາປິຍສິກາ ໂຫຕິ, ເອວຎ຺ຈ ປນິເຘກຈ຺ຈານໍ ອຘິກຣຓານໍ ວູປສໂມ ໂຫຕິ ຍທິທໍ – ຕສ຺ສປາປິຍສິກາຍ.

໕໓. ‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກ ໂຫຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ເຕຫານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູຫິ ສພ຺ເພເຫວ ສມຄ຺ເຄຫິ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພໍ. ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ [ພ຺ຍຕ຺ຕຕເຣນ (ສີ. ປີ. ກ.)] ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ຍາ ເຈວ ອິເມສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ ຍາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອາປຕ຺ຕິ, ອິເມສຎ຺ເຈວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຕ຺ຖາຍ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທເສຍ຺ຍໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖາປເຣສໍ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ຍາ ເຈວ ອິເມສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ ຍາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອາປຕ຺ຕິ, ອິເມສຎ຺ເຈວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຕ຺ຖາຍ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທເສຍ຺ຍໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕິຓວຕ຺ຖາຣໂກ ໂຫຕິ, ເອວຎ຺ຈ ປນິເຘກຈ຺ຈານໍ ອຘິກຣຓານໍ ວູປສໂມ ໂຫຕິ ຍທິທໍ – ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ.

໕໔. ‘‘ຉຍິເມ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມາ ສາຣຓີຍາ ປິຍກຣຓາ ຄຣຸກຣຓາ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ຉ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ ປິຍກຣໂຓ ຄຣຸກຣໂຓ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ ປິຍກຣໂຓ ຄຣຸກຣໂຓ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ ປິຍກຣໂຓ ຄຣຸກຣໂຓ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ – ເຍ ເຕ ລາຠາ ຘມ຺ມິກາ ຘມ຺ມລທ຺ຘາ ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນມຕ຺ຕມ຺ປິ ຕຖາຣູເປຫິ ລາເຠຫິ – ອປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີ ໂຫຕິ, ສີລວນ຺ເຕຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສາຘາຣຓໂຠຄີ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ ປິຍກຣໂຓ ຄຣຸກຣໂຓ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ – ຍານິ ຕານິ ສີລານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອຈ຺ຉິທ຺ທານິ ອສພລານິ ອກມ຺ມາສານິ ຠຸຊິສ຺ສານິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານິ ອປຣາມຏ຺ຐານິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ ຕຖາຣູເປສຸ ສີເລສຸ – ສີລສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ ປິຍກຣໂຓ ຄຣຸກຣໂຓ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ – ຍາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາ ຕຖາຣູປາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ – ທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສາຣຓີໂຍ ປິຍກຣໂຓ ຄຣຸກຣໂຓ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິເມ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຉ ສາຣຓີຍາ ຘມ຺ມາ ປິຍກຣຓາ ຄຣຸກຣຓາ ສງ຺ຄຫາຍ ອວິວາທາຍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ເອກີຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ອິເມ ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ຉ ສາຣຓີເຍ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຖ, ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ຕໍ ວຈນປຖໍ ອຓຸໍ ວາ ຖູລໍ ວາ ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ນາຘິວາເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທ, ອິເມ ຉ ສາຣຓີເຍ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຖ. ຕໍ ໂວ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ສາມຄາມສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໕໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎາ ພ຺ຍາກຕາ ໂຫຕິ – ‘‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ສມ຺ພຫຸເລຫິ ກິຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎາ ພ຺ຍາກຕາ ໂຫຕິ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ສມ຺ພຫຸເລຫິ ກິຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎາ ພ຺ຍາກຕາ – ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ. ‘‘ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ, ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມເທວ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ ອຸທາຫຸ ສນ຺ເຕຕ຺ເຖກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ອຘິມາເນນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສູຕິ?

໕໖. ‘‘ເຍ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂູ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ. ‘‘ສນ຺ເຕຕ຺ເຖກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມເທວ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ, ສນ຺ຕິ ປນິເຘກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ອຘິມາເນນປິ [ອຘິມາເນນ (?)] ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ. ຕຕ຺ຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມເທວ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ ເຕສໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ; ເຍ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຘິມາເນນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໍສຸ ຕຕ຺ຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຘມ຺ມໍ ເນສໍ ເທເສສ຺ສ’ນ຺ຕິ [ເທເສຍ຺ຍນ຺ຕິ (ປີ. ກ.)]. ເອວຎ຺ເຈຕ຺ຖ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຫຕິ – ‘ຘມ຺ມໍ ເນສໍ ເທເສສ຺ສ’ນ຺ຕິ. ອຖ ຈ ປນິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ປຎ຺ຫໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຍມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຘມ຺ມໍ ເນສໍ ເທເສສ຺ສ’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕສ຺ສ ຠຄວາ ກາໂລ, ເອຕສ຺ສ ສຸຄຕ ກາໂລ, ຍໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໕໗. ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ – ອິເມ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ.

໕໘. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕປ຺ປຕິຣູປີ ເຈວ ກຖາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນຸຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ, ອນຸວິຈາເຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອາເນຎ຺ຊປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ປນ ກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ [ອຸປຏ຺ຐເປຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ນ ຈ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິໂສ ສກມ຺ຫາ ຄາມາ ວາ ນິຄມາ ວາ ຈິຣວິປ຺ປວຸຕ຺ໂຖ ອສ຺ສ. ໂສ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຕມ຺ຫາ ຄາມາ ວາ ນິຄມາ ວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕໍ. ໂສ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ເຂມຕຎ຺ຈ ສຸຠິກ຺ຂຕຎ຺ຈ ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ຕສ຺ສ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ເຂມຕຎ຺ຈ ສຸຠິກ຺ຂຕຎ຺ຈ ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ສໍເສຍ຺ຍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສຸສ຺ສູເສຍ຺ຍ, ໂສຕໍ ໂອທເຫຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠເຊຍ຺ຍ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕປ຺ປຕິຣູປີ ເຈວ ກຖາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນຸຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ, ອນຸວິຈາເຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອາເນຎ຺ຊປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ປນ ກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ຈ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘ອາເນຎ຺ຊສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ [ອາເນຎ຺ຊສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ-ອິຕິ ປາໂຐ ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ຕພ຺ພຓ຺ຓນາ ທິສ຺ສຕິເຍວ] ໂລກາມິສາຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’’ຕິ.

໕໙. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ອາເນຎ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ອາເນຎ຺ຊາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕປ຺ປຕິຣູປີ ເຈວ ກຖາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນຸຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ, ອນຸວິຈາເຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ໂລກາມິສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ປນ ກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ຈ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຓ຺ຑຸປລາໂສ ພນ຺ຘນາ ປວຸຕ຺ໂຕ ອຠພ຺ໂພ ຫຣິຕຕ຺ຕາຍ; ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອາເນຎ຺ຊາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຍ ໂລກາມິສສໍໂຍຊເນ ເສ ປວຸຕ຺ເຕ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘ໂລກາມິສສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອາເນຎ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’’ຕິ.

໖໐. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕປ຺ປຕິຣູປີ ເຈວ ກຖາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນຸຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ, ອນຸວິຈາເຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອາເນຎ຺ຊປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ປນ ກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ຈ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຖຸສິລາ ທ຺ເວຘາຠິນ຺ນາ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ ໂຫຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຍ ອາເນຎ຺ຊສໍໂຍຊເນ ເສ ຠິນ຺ເນ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘ອາເນຎ຺ຊສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’’ຕິ.

໖໑. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕປ຺ປຕິຣູປີ ເຈວ ກຖາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນຸຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ, ອນຸວິຈາເຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ປນ ກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ຈ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິໂສ ມນຸຎ຺ຎໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕາວີ ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍ [ຉທ຺ເທຍ຺ຍ (?)]. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຠຕ຺ເຕ [ວນ຺ເຕ (ກ. ສີ.), ຠຸຕ຺ເຕ (ກ. ສີ. ກ.)] ປຸນ ໂຠຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອທຸຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຕ຺ຕໍ [ວນ຺ຕໍ (ສີ.)] ປຏິກູລສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສໍໂຍຊເນ ເສ ວນ຺ເຕ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ.

໖໒. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕປ຺ປຕິຣູປີ ເຈວ ກຖາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕທນຸຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ, ອນຸວິຈາເຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ປນ ກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນ ສຸສ຺ສູສຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ຈ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຠຊຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕາໂລ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອຠພ຺ໂພ ປຸນ ວິຣຸຬ຺ຫິຍາ; ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສໍໂຍຊເນ ເສ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູເລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກເຕ ອນຠາວໍກເຕ [ອນຠາວກເຕ (ສີ. ປີ.), ອນຠາວງ຺ຄເຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ເມ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສໍໂຍຊເນນ ຫິ ໂຂ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’’ຕິ.

໖໓. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວມສ຺ສ – ‘ຕຓ຺ຫາ ໂຂ ສລ຺ລໍ ສມເຓນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ, ຉນ຺ທຣາຄພ຺ຍາປາເທນ ຣຸປ຺ປຕິ. ຕໍ ເມ ຕຓ຺ຫາສລ຺ລໍ ປຫີນໍ, ອປນີໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ, ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕຫມສ຺ມີ’ຕິ. ເອວໍມານິ [ເອວໍມານີ (ສີ. ປີ. ກ.), ເອວມາທິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອສ຺ສ ອຕຖໍ ສມານໍ [ອຕ຺ຖໍ ສມານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ອຕ຺ຖສມານໍ (ສີ.)]. ໂສ ຍານິ ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍານິ ຕານິ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ; ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ໂສ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິໂສ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ໂຘ ອສ຺ສ ສວິເສນ ຄາຬ຺ຫູປເລປເນນ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ສຕ຺ເຖນ ວຓມຸຂໍ ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ. ສຕ຺ເຖນ ວຓມຸຂໍ ປຣິກນ຺ຕິຕ຺ວາ ເອສນິຍາ ສລ຺ລໍ ເອເສຍ຺ຍ. ເອສນິຍາ ສລ຺ລໍ ເອສິຕ຺ວາ ສລ຺ລໍ ອພ຺ພຸເຫຍ຺ຍ, ອປເນຍ຺ຍ ວິສໂທສໍ ສອຸປາທິເສສໍ. ສອຸປາທິເສໂສຕິ [ອນຸປາທິເສໂສຕິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອຍໍ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິສໂຍ] ຊານມາໂນ ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ອຸພ຺ຠຕໍ ໂຂ ເຕ ສລ຺ລໍ, ອປນີໂຕ ວິສໂທໂສ ສອຸປາທິເສໂສ [ອນຸປາທິເສໂສ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອຍມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິສໂຍ]. ອນລຎ຺ຈ ເຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍ. ສປ຺ປາຍານິ ເຈວ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ມາ ເຕ ອສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ວໂຓ ອສ຺ສາວີ ອສ຺ສ. ກາເລນ ກາລຎ຺ຈ ວຓໍ ໂຘເວຍ຺ຍາສິ, ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍາສິ, ມາ ເຕ ນ ກາເລນ ກາລໍ ວຓໍ ໂຘວໂຕ ນ ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ປໂຕ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ວຓມຸຂໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິ. ມາ ຈ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິ, ມາ ເຕ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຊສູກໍ ວຓມຸຂໍ ອນຸທ຺ຘໍເສສິ. ວຓານຸຣກ຺ຂີ ຈ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ວິຫເຣຍ຺ຍາສິ ວຓສາໂຣປີ’ຕິ [ວຓສ຺ສາໂຣປີຕິ (ກ.) ວຓ + ສໍ + ໂຣປີ = ວຓສາໂຣປີ-ອິຕິ ປທວິຠາໂຄ]. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຸພ຺ຠຕໍ ໂຂ ເມ ສລ຺ລໍ, ອປນີໂຕ ວິສໂທໂສ ອນຸປາທິເສໂສ. ອນລຎ຺ຈ ເມ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ. ໂສ ອສປ຺ປາຍານິ ເຈວ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ວໂຓ ອສ຺ສາວີ ອສ຺ສ. ນ ຈ ກາເລນ ກາລໍ ວຓໍ ໂຘເວຍ຺ຍ, ນ ຈ ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ນ ກາເລນ ກາລໍ ວຓໍ ໂຘວໂຕ, ນ ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ປໂຕ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ວຓມຸຂໍ ປຣິໂຍນນ຺ເຘຍ຺ຍ. ວາຕາຕເປ ຈ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຊສູກໍ ວຓມຸຂໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ນ ຈ ວຓານຸຣກ຺ຂີ ວິຫເຣຍ຺ຍ ນ ວຓສາໂຣປີ. ຕສ຺ສ ອິມິສ຺ສາ ຈ ອສປ຺ປາຍກິຣິຍາຍ, ອສຸຈິ ວິສໂທໂສ ອປນີໂຕ ສອຸປາທິເສໂສ ຕທຸຠເຍນ ວໂຓ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ໂສ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ຄເຕນ ວເຓນ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວມສ຺ສ – ‘ຕຓ຺ຫາ ໂຂ ສລ຺ລໍ ສມເຓນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ ຉນ຺ທຣາຄພ຺ຍາປາເທນ ຣຸປ຺ປຕິ. ຕໍ ເມ ຕຓ຺ຫາສລ຺ລໍ ປຫີນໍ, ອປນີໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ, ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕຫມສ຺ມີ’ຕິ. ເອວໍມານິ ອສ຺ສ ອຕຖໍ ສມານໍ. ໂສ ຍານິ ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍານິ ຕານິ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ໂສ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ມຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂຍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ; ມຣຓມຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ທຸກ຺ຂໍ ຍໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

໖໔. ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວມສ຺ສ – ‘ຕຓ຺ຫາ ໂຂ ສລ຺ລໍ ສມເຓນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ ຉນ຺ທຣາຄພ຺ຍາປາເທນ ຣຸປ຺ປຕິ. ຕໍ ເມ ຕຓ຺ຫາສລ຺ລໍ ປຫີນໍ, ອປນີໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ, ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕຫມສ຺ມີ’ຕິ. ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ໂສ ຍານິ ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍານິ ຕານິ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ນານຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ໂສ ນ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ເນວ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ນ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ປຸຣິໂສ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ໂຘ ອສ຺ສ ສວິເສນ ຄາຬ຺ຫູປເລປເນນ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ສຕ຺ເຖນ ວຓມຸຂໍ ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ. ສຕ຺ເຖນ ວຓມຸຂໍ ປຣິກນ຺ຕິຕ຺ວາ ເອສນິຍາ ສລ຺ລໍ ເອເສຍ຺ຍ. ເອສນິຍາ ສລ຺ລໍ ເອສິຕ຺ວາ ສລ຺ລໍ ອພ຺ພຸເຫຍ຺ຍ, ອປເນຍ຺ຍ ວິສໂທສໍ ອນຸປາທິເສສໍ. ອນຸປາທິເສໂສຕິ ຊານມາໂນ ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ອຸພ຺ຠຕໍ ໂຂ ເຕ ສລ຺ລໍ, ອປນີໂຕ ວິສໂທໂສ ອນຸປາທິເສໂສ. ອນລຎ຺ຈ ເຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍ. ສປ຺ປາຍານິ ເຈວ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ມາ ເຕ ອສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ວໂຓ ອສ຺ສາວີ ອສ຺ສ. ກາເລນ ກາລຎ຺ຈ ວຓໍ ໂຘເວຍ຺ຍາສິ, ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍາສິ. ມາ ເຕ ນ ກາເລນ ກາລໍ ວຓໍ ໂຘວໂຕ ນ ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ປໂຕ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ວຓມຸຂໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິ. ມາ ຈ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິ, ມາ ເຕ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຊສູກໍ ວຓມຸຂໍ ອນຸທ຺ຘໍເສສິ. ວຓານຸຣກ຺ຂີ ຈ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ວິຫເຣຍ຺ຍາສິ ວຓສາໂຣປີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຸພ຺ຠຕໍ ໂຂ ເມ ສລ຺ລໍ, ອປນີໂຕ ວິສໂທໂສ ອນຸປາທິເສໂສ. ອນລຎ຺ຈ ເມ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ. ໂສ ສປ຺ປາຍານິ ເຈວ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ວໂຓ ນ ອສ຺ສາວີ ອສ຺ສ. ກາເລນ ກາລຎ຺ຈ ວຓໍ ໂຘເວຍ຺ຍ, ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ກາເລນ ກາລໍ ວຓໍ ໂຘວໂຕ ກາເລນ ກາລໍ ວຓມຸຂໍ ອາລິມ຺ປໂຕ ນ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ວຓມຸຂໍ ປຣິໂຍນນ຺ເຘຍ຺ຍ. ນ ຈ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ວາຕາຕເປ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອນນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຊສູກໍ ວຓມຸຂໍ ນານຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ວຓານຸຣກ຺ຂີ ຈ ວິຫເຣຍ຺ຍ ວຓສາໂຣປີ. ຕສ຺ສ ອິມິສ຺ສາ ຈ ສປ຺ປາຍກິຣິຍາຍ ອສຸ ຈ [ອສຸຈິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ໂສຈາຕິ ຕພ຺ພຓ຺ຓນາ ມນສິກາຕພ຺ພາ] ວິສໂທໂສ ອປນີໂຕ ອນຸປາທິເສໂສ ຕທຸຠເຍນ ວໂຓ ວິຣຸເຫຍ຺ຍ. ໂສ ຣຸຬ຺ເຫນ ວເຓນ ສຎ຺ຉວິນາ ເນວ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ນ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວມສ຺ສ – ‘ຕຓ຺ຫາ ໂຂ ສລ຺ລໍ ສມເຓນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ ຉນ຺ທຣາຄພ຺ຍາປາເທນ ຣຸປ຺ປຕິ. ຕໍ ເມ ຕຓ຺ຫາສລ຺ລໍ ປຫີນໍ, ອປນີໂຕ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ, ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕຫມສ຺ມີ’ຕິ. ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ໂສ ຍານິ ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍານິ ຕານິ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ນານຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປທສ຺ສນໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສປ຺ປາຍໍ ມນສາ ຘມ຺ມໍ ນານຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ນານຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ. ໂສ ນ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ເນວ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ນ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ.

໖໕. ‘‘ອຸປມາ ໂຂ ເມ ອຍໍ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ກຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນາຍ. ອຍໍເຍເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ວໂຓຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ; ວິສໂທໂສຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອວິຊ຺ຊາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ; ສລ຺ລນ຺ຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕຓ຺ຫາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ; ເອສນີຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ສຕິຍາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ; ສຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອຣິຍາເຍຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິວຈນໍ; ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕຕິ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

‘‘ໂສ ວຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ສໍວຸຕກາຣີ ‘ອຸປຘິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ນິຣຸປຘິ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປຘິສ຺ມິໍ ວາ ກາຍໍ ອຸປສໍຫຣິສ຺ສຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອາປານີຍກໍໂສ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ໂນ ຣສສມ຺ປນ຺ໂນ; ໂສ ຈ ໂຂ ວິເສນ ສໍສຏ຺ໂຐ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປຏິກູໂລ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ອາປານີຍກໍສໍ ປິເວຍ຺ຍ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ – ‘ອິມາຫໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉາມິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ໂສ ວຕ ຠິກ຺ຂຸ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ສໍວຸຕກາຣີ ‘ອຸປຘິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ນິຣຸປຘິ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປຘິສ຺ມິໍ ວາ ກາຍໍ ອຸປສໍຫຣິສ຺ສຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອາສີວິໂສ [ອາສິວິໂສ (ກ.)] ໂຆຣວິໂສ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປຏິກູໂລ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸສ຺ສ ອາສີວິສສ຺ສ ໂຆຣວິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ວາ ທຊ຺ຊາ [ຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ (ກ.)] ຍໍ ຊຎ຺ຎາ – ‘ອິມິນາຫໍ ທຏ຺ໂຐ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉາມິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ໂສ ວຕ ຠິກ຺ຂຸ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ສໍວຸຕກາຣີ ‘ອຸປຘິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ນິຣຸປຘິ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປຘິສ຺ມິໍ ວາ ກາຍໍ ອຸປສໍຫຣິສ຺ສຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍສຸຕ຺ຕໍ

໖໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕິ ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ນາມ ກຸຣູນໍ ນິຄໂມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ໂມສຘມ຺ມາ. ມາຍາກຕເມ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລລາປນໍ. ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມາ, ເຍ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມາ; ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມສຎ຺ຎາ – ອຸຠຍເມຕໍ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ, ມາຣສ຺ເສສ [ມາຣສ຺ເສວ (ກ.)] ວິສໂຍ, ມາຣສ຺ເສສ ນິວາໂປ, ມາຣສ຺ເສສ ໂຄຈໂຣ. ເອຕ຺ເຖເຕ ປາປກາ ອກຸສລາ ມານສາ ອຠິຊ຺ຌາປິ ພ຺ຍາປາທາປິ ສາຣມ຺ຠາປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຕວ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອິຘມນຸສິກ຺ຂໂຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມາ, ເຍ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມາ; ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມສຎ຺ຎາ – ອຸຠຍເມຕໍ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ, ມາຣສ຺ເສສ ວິສໂຍ, ມາຣສ຺ເສສ ນິວາໂປ, ມາຣສ຺ເສສ ໂຄຈໂຣ. ເອຕ຺ເຖເຕ ປາປກາ ອກຸສລາ ມານສາ ອຠິຊ຺ຌາປິ ພ຺ຍາປາທາປິ ສາຣມ຺ຠາປິ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕວ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອິຘມນຸສິກ຺ຂໂຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ເຈຕສາ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ໂລກໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ມນສາ. ວິປຸເລນ ຫິ ເມ ມຫຄ຺ຄເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣໂຕ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ໂລກໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ມນສາ ເຍ ປາປກາ ອກຸສລາ ມານສາ ອຠິຊ຺ຌາປິ ພ຺ຍາປາທາປິ ສາຣມ຺ຠາປິ ເຕ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປຫານາ ອປຣິຕ຺ຕຎ຺ຈ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອປ຺ປມາຓໍ ສຸຠາວິຕ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣິໂນ ອາຍຕເນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ. ສມ຺ປສາເທ ສຕິ ເອຕຣຫິ ວາ ອາເນຎ຺ຊໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ປຎ຺ຎາຍ ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຕໍສໍວຕ຺ຕນິກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອສ຺ສ ອາເນຎ຺ຊູປຄໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມາ ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍາ ປຏິປທາ ອກ຺ຂາຍຕິ’’.

໖໗. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມາ, ເຍ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມາ; ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມສຎ຺ຎາ; ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ (ສພ຺ພໍ ຣູປໍ) [( ) ນຕ຺ຖິ ສີ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ] ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ມຫາຠູຕານິ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣິໂນ ອາຍຕເນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ. ສມ຺ປສາເທ ສຕິ ເອຕຣຫິ ວາ ອາເນຎ຺ຊໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ປຎ຺ຎາຍ ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຕໍສໍວຕ຺ຕນິກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອສ຺ສ ອາເນຎ຺ຊູປຄໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍາ ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍາ ປຏິປທາ ອກ຺ຂາຍຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມາ, ເຍ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມາ; ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມສຎ຺ຎາ; ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ຣູປາ, ເຍ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ຣູປາ; ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ຣູປສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ຣູປສຎ຺ຎາ – ອຸຠຍເມຕໍ ອນິຈ຺ຈໍ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ນາລໍ ອຠິນນ຺ທິຕຸໍ, ນາລໍ ອຠິວທິຕຸໍ, ນາລໍ ອຊ຺ໂຌສິຕຸ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣິໂນ ອາຍຕເນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ. ສມ຺ປສາເທ ສຕິ ເອຕຣຫິ ວາ ອາເນຎ຺ຊໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ປຎ຺ຎາຍ ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຕໍສໍວຕ຺ຕນິກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອສ຺ສ ອາເນຎ຺ຊູປຄໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິຍາ ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍາ ປຏິປທາ ອກ຺ຂາຍຕິ.

໖໘. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມາ, ເຍ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມາ; ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມສຎ຺ຎາ; ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ຣູປາ, ເຍ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ຣູປາ; ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ຣູປສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ຣູປສຎ຺ຎາ; ຍາ ຈ ອາເນຎ຺ຊສຎ຺ຎາ – ສພ຺ພາ ສຎ຺ຎາ. ຍຕ຺ເຖຕາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ – ຍທິທໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣິໂນ ອາຍຕເນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ. ສມ຺ປສາເທ ສຕິ ເອຕຣຫິ ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ປຎ຺ຎາຍ ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຕໍສໍວຕ຺ຕນິກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອສ຺ສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປຄໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສປ຺ປາຍາ ປຏິປທາ ອກ຺ຂາຍຕິ.

໖໙. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕ ວາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ວາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣິໂນ ອາຍຕເນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ. ສມ຺ປສາເທ ສຕິ ເອຕຣຫິ ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ປຎ຺ຎາຍ ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຕໍສໍວຕ຺ຕນິກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອສ຺ສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປຄໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສປ຺ປາຍາ ປຏິປທາ ອກ຺ຂາຍຕິ.

໗໐. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນາຫໍ ກ຺ວຈນິ [ກ຺ວຈິນິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ສີ. ອຏ຺ຐ.)] ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິໍ [ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິ (?)], ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈນໍ ນຕ຺ຖີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣິໂນ ອາຍຕເນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ. ສມ຺ປສາເທ ສຕິ ເອຕຣຫິ ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ປຎ຺ຎາຍ ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຕໍສໍວຕ຺ຕນິກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອສ຺ສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປຄໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິຍາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສປ຺ປາຍາ ປຏິປທາ ອກ຺ຂາຍຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມາ, ເຍ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມາ; ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມສຎ຺ຎາ; ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ຣູປາ, ເຍ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ຣູປາ; ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ຣູປສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ຣູປສຎ຺ຎາ; ຍາ ຈ ອາເນຎ຺ຊສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາ – ສພ຺ພາ ສຎ຺ຎາ. ຍຕ຺ເຖຕາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ – ຍທິທໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣິໂນ ອາຍຕເນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ. ສມ຺ປສາເທ ສຕິ ເອຕຣຫິ ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ປຎ຺ຎາຍ ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ. ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ຕໍສໍວຕ຺ຕນິກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອສ຺ສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນູປຄໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສປ຺ປາຍາ ປຏິປທາ ອກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ.

໗໑. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ‘ໂນ ຈສ຺ສ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ; ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ; ຍທຕ຺ຖິ ຍໍ, ຠູຕໍ – ຕໍ ປຊຫາມີ’ຕິ. ເອວໍ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ວາ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ອເປຕ຺ເຖກຈ຺ໂຈ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ, ອເປຕ຺ເຖກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ນ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນເປຕ຺ເຖກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ, ອເປຕ຺ເຖກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ນ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ‘ໂນ ຈສ຺ສ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ; ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ; ຍທຕ຺ຖິ, ຍໍ ຠູຕໍ – ຕໍ ປຊຫາມີ’ຕິ. ເອວໍ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ຕໍ ອຸເປກ຺ຂໍ ອຠິນນ຺ທຕິ, ອຠິວທຕິ, ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອຸເປກ຺ຂໍ ອຠິນນ຺ທໂຕ ອຠິວທໂຕ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕທຸປາທານໍ. ສອຸປາທາໂນ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປນ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ, ອານນ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ອຸປາທານເສຏ຺ຐໍ ກິຣ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຸປາທານເສຏ຺ຐຎ຺ຫິ ໂສ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ. ອຸປາທານເສຏ຺ຐຎ຺ເຫຕໍ, ອານນ຺ທ, ຍທິທໍ – ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ’’.

໗໒. ‘‘ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ‘ໂນ ຈສ຺ສ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ; ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ; ຍທຕ຺ຖິ, ຍໍ ຠູຕໍ – ຕໍ ປຊຫາມີ’ຕິ. ເອວໍ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ຕໍ ອຸເປກ຺ຂໍ ນາຠິນນ຺ທຕິ, ນາຠິວທຕິ, ນ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອຸເປກ຺ຂໍ ອນຠິນນ຺ທໂຕ ອນຠິວທໂຕ ອນຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ ນ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ຕທຸປາທານໍ. ອນຸປາທາໂນ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີ’’ຕິ.

໗໓. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ນິສ຺ສາຍ ນິສ຺ສາຍ ກິຣ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ໂອຆສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓາ ອກ຺ຂາຕາ. ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິໂຍ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ? ‘‘ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມາ, ເຍ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມາ; ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ກາມສຎ຺ຎາ; ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ຣູປາ, ເຍ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ຣູປາ; ຍາ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ຣູປສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ສມ຺ປຣາຍິກາ ຣູປສຎ຺ຎາ; ຍາ ຈ ອາເນຎ຺ຊສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາ, ຍາ ຈ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາ – ເອສ ສກ຺ກາໂຍ ຍາວຕາ ສກ຺ກາໂຍ. ເອຕໍ ອມຕໍ ຍທິທໍ ອນຸປາທາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິໂມກ຺ໂຂ. ອິຕິ, ໂຂ, ອານນ຺ທ, ເທສິຕາ ມຍາ ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍາ ປຏິປທາ, ເທສິຕາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສປ຺ປາຍາ ປຏິປທາ, ເທສິຕາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສປ຺ປາຍາ ປຏິປທາ, ເທສິຕາ ນິສ຺ສາຍ ນິສ຺ສາຍ ໂອຆສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓາ, ເທສິໂຕ ອຣິໂຍ ວິໂມກ຺ໂຂ. ຍໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາຣາ ກຣຓີຍໍ ສາວການໍ ຫິເຕສິນາ ອນຸກມ຺ປເກນ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ກຕໍ ໂວ ຕໍ ມຍາ. ເອຕານິ, ອານນ຺ທ, ຣຸກ຺ຂມູລານິ, ເອຕານິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານິ. ຌາຍຖານນ຺ທ, ມາ ປມາທຕ຺ຖ, ມາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ອຫຸວຕ຺ຖ. ອຍໍ ໂວ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸສາສນີ’’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຄຓກໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕໍ

໗໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ອຖ ໂຂ ຄຓກໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ [ຄຓກໂມຄ຺ຄລາໂນ (ກ.)] ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຄຓກໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມສ຺ສ ມິຄາຣມາຕຸປາສາທສ຺ສ ທິສ຺ສຕິ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ ຍທິທໍ – ຍາວ ປຈ຺ຉິມໂສປານກເຬວຣາः ອິເມສມ຺ປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທິສ຺ສຕິ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ ຍທິທໍ – ອຊ຺ເຌເນः ອິເມສມ຺ປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິສ຺ສາສານໍ ທິສ຺ສຕິ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ ຍທິທໍ – ອິສ຺ສຕ຺ເຖ [ອິສ຺ສຕ຺ເຕ (ກ.)]. ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄຓການໍ ຄຓນາຊີວານໍ ທິສ຺ສຕິ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ ຍທິທໍ – ສງ຺ຂາເນ. ມຍຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອນ຺ເຕວາສິໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຐມໍ ເອວໍ ຄຓາເປມ – ‘ເອກໍ ເອກກໍ, ທ຺ເວ ທຸກາ, ຕີຓິ ຕິກາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕຸກ຺ກາ, ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈກາ, ຉ ຉກ຺ກາ, ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕກາ, ອຏ຺ຐ ອຏ຺ຐກາ, ນວ ນວກາ, ທສ ທສກາ’ຕິ; ສຕມ຺ປິ ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄຓາເປມ, ຠິຍ຺ໂຍປິ ຄຓາເປມ. ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ຘມ຺ມວິນເຍ ເອວເມວ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ ປຎ຺ຎເປຕຸ’’ນ຺ຕິ?

໗໕. ‘‘ສກ຺ກາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ຘມ຺ມວິນເຍ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທກ຺ໂຂ ອສ຺ສທມ຺ມໂກ ຠທ຺ທໍ ອສ຺ສາຊານີຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຐເມເນວ ມຸຂາຘາເນ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ, ອຖ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຖາຄໂຕ ປຸຣິສທມ຺ມໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຐມໍ ເອວໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສີລວາ ໂຫຫິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣາຫິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂສ຺ສຸ ສິກ຺ຂາປເທສູ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ, ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຫິ, ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ມາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຫິ ມານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊາຫິ; ຣກ຺ຂາຫິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊາຫິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ມາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຫິ ມານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊາຫິ; ຣກ຺ຂາຫິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊາຫີ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຫິ. ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍາສິ – ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍ ນ ມຓ຺ຑນາຍ ນ ວິຠູສນາຍ, ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍ ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ – ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣາຫິ, ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຫິ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຫິ, ຣຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌິມໍ ຍາມໍ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍາສິ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິກຣິຕ຺ວາ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິມໍ ຍາມໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຫີ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຫິ, ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ອສິເຕ ປີເຕ ຂາຍິເຕ ສາຍິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມ ສມ຺ປຊານກາຣີ, ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນ ສຸຕ຺ເຕ ຊາຄຣິເຕ ຠາສິເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເນຕິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊາຫິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປ຺ປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ໂສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ, ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ, ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ໂສ ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ, ອຠິຊ຺ຌາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ພ຺ຍາປາທປໂທສໍ ປຫາຍ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ, ພ຺ຍາປາທປໂທສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ຖິນມິທ຺ຘໍ [ຖີນມິທ຺ຘໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຫາຍ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ວິຫຣຕິ ອາໂລກສຎ຺ຎີ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ຖິນມິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫາຍ ອນຸທ຺ຘໂຕ ວິຫຣຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ; ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຫຣຕິ ອກຖໍກຖີ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ.

໗໖. ‘‘ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ.

‘‘ເຍ ໂຂ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂູ ເສກ຺ຂາ [ເສຂາ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ອປຕ຺ຕມານສາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕສຸ ເມ ອຍໍ ເອວຣູປີ ອນຸສາສນີ ໂຫຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ ກຕກຣຓີຍາ ໂອຫິຕຠາຣາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນາ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕາ ເຕສໍ ອິເມ ຘມ຺ມາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍ ເຈວ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍ ຈາ’’ຕິ.