໒. ປຎ຺ຈຕ຺ຕຍສຸຕ຺ຕໍ [ປຎ຺ຈາຍຕນສຸຕ຺ຕ (ກ.)]

໒໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາ ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂນ ອປຣນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອເນກວິຫິຕານິ ອຘິວຸຕ຺ຕິປທານິ [ອຘິມຸຕ຺ຕິປທານິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ອຠິວທນ຺ຕິ. ‘ສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ; ‘ອສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ; ‘ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ; ສໂຕ ວາ ປນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ [ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ ວາ ປເນເກ ອຠິວທນ຺ຕິ. ອິຕິ ສນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ [ປຣໍ ມຣຓາ. ອິຕິ ອິມານິ (ກ.)] ປຣໍ ມຣຓາ, ສໂຕ ວາ ປນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ ວາ ປເນເກ ອຠິວທນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ [ປຣໍ ມຣຓາ. ອິຕິ ອິມານິ (ກ.)] ຫຸຕ຺ວາ ຕີຓິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕີຓິ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕິ – ອຍມຸທ຺ເທໂສ ປຎ຺ຈຕ຺ຕຍສ຺ສ.

໒໒. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິຎ຺ຈ ອຣູປິຎ຺ຈ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຣູປິໍ ນາຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ປຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອປ຺ປມາຓສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເອຕໍ [ເອວໍ (ກ.)] ວາ ປເນເກສໍ [ປເນເຕສໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຸປາຕິວຕ຺ຕຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກສິຓເມເກ ອຠິວທນ຺ຕິ ອປ຺ປມາຓໍ ອາເນຎ຺ຊໍ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ [ປຊານາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ອຏ຺ຐກຖາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ]. ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິຎ຺ຈ ອຣູປິຎ຺ຈ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຣູປິໍ ນາຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ປຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອປ຺ປມາຓສຎ຺ຎິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ [ມຣຓາຕິ (ກ.)], ຍາ ວາ ປເນຕາສໍ ສຎ຺ຎານໍ ປຣິສຸທ຺ຘາ ປຣມາ ອຄ຺ຄາ ອນຸຕ຺ຕຣິຍາ ອກ຺ຂາຍຕິ – ຍທິ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ຍທິ ອຣູປສຎ຺ຎານໍ ຍທິ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ຍທິ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ. ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນເມເກ ອຠິວທນ຺ຕິ ອປ຺ປມາຓໍ ອາເນຎ຺ຊໍ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໒໓. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິຎ຺ຈ ອຣູປິຎ຺ຈ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຣູປິໍ ນາຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສເມເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສຎ຺ຎາ ໂຣໂຄ ສຎ຺ຎາ ຄຓ຺ໂຑ ສຎ຺ຎາ ສລ຺ລໍ, ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ – ‘ອສຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິຎ຺ຈ ອຣູປິຎ຺ຈ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຣູປິໍ ນາຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫມຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເວທນາຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຎ຺ຎາຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຂາເຣຫິ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ [ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎາຓາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎາເຓນ (ກ.)] ອາຄຕິໍ ວາ ຄຕິໍ ວາ ຈຸຕິໍ ວາ ອຸປປຕ຺ຕິໍ ວາ ວຸທ຺ຘິໍ ວາ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ວາ ເວປຸລ຺ລໍ ວາ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’ຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໒໔. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິຎ຺ຈ ອຣູປິຎ຺ຈ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຣູປິໍ ນາຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສເມເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ເຍປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສເມເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສຎ຺ຎາ ໂຣໂຄ ສຎ຺ຎາ ຄຓ຺ໂຑ ສຎ຺ຎາ ສລ຺ລໍ, ອສຎ຺ຎາ ສມ຺ໂມໂຫ, ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ – ‘ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ. [ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.) ເອຕນ຺ຕິປທໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ] ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ. ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ອຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ຣູປິຎ຺ຈ ອຣູປິຎ຺ຈ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ, ເນວຣູປິໍ ນາຣູປິໍ ວາ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ [ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ (ສີ. ປີ.)] ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕພ຺ພສງ຺ຂາຣມຕ຺ເຕນ ເອຕສ຺ສ ອາຍຕນສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ພ຺ຍສນຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກ຺ຂາຍຕິ [ອາຍຕນມກ຺ຂາຍຕິ (ກ.)] ເອຕສ຺ສ ອາຍຕນສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາຍ. ນ ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍຕນໍ ສງ຺ຂາຣສມາປຕ຺ຕິປຕ຺ຕພ຺ພມກ຺ຂາຍຕິ; ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິປຕ຺ຕພ຺ພເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍຕນມກ຺ຂາຍຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໒໕. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສເມເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ເຍປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສເມເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ເຍປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ອໂຣຄໍ ປຣໍ ມຣຓາ ເຕສເມເຕ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສພ຺ເພປິເມ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸທ຺ຘໍ ສຣໍ [ອຸທ຺ຘໍສຣາ (ສີ. ປີ.), ອຸທ຺ຘໍ ປຣາມສນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອາສຕ຺ຕິໍເຍວ ອຠິວທນ຺ຕິ – ‘ອິຕິ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມ, ອິຕິ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ວາຓິຊສ຺ສ ວາຓິຊ຺ຊາຍ ຄຈ຺ຉໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິໂຕ ເມ ອິທໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມິນາ ອິທໍ ລຈ຺ຉາມີ’ຕິ, ເອວເມວິເມ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາຓິຊູປມາ ມຎ຺ເຎ ປຏິຠນ຺ຕິ – ‘ອິຕິ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມ, ອິຕິ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມາ’ຕິ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ. ເຍ ໂຂ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ ເຕ ສກ຺ກາຍຠຍາ ສກ຺ກາຍປຣິເຊຄຸຈ຺ຉາ ສກ຺ກາຍຎ຺ເຎວ ອນຸປຣິຘາວນ຺ຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສາ ຄທ຺ທຸລພທ຺ໂຘ ທຬ຺ເຫ ຖມ຺ເຠ ວາ ຂິເລ [ຂີເລ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ອຸປນິພທ຺ໂຘ, ຕເມວ ຖມ຺ຠໍ ວາ ຂິລໍ ວາ ອນຸປຣິຘາວຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕຕິ; ເອວເມວິເມ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສກ຺ກາຍຠຍາ ສກ຺ກາຍປຣິເຊຄຸຈ຺ຉາ ສກ຺ກາຍຎ຺ເຎວ ອນຸປຣິຘາວນ຺ຕິ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໒໖. ‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາ ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂນ ອປຣນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອເນກວິຫິຕານິ ອຘິວຸຕ຺ຕິປທານິ ອຠິວທນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິມາເນວ ປຎ຺ຈາຍຕນານິ ອຠິວທນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ.

໒໗. ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໂນ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອເນກວິຫິຕານິ ອຘິວຸຕ຺ຕິປທານິ ອຠິວທນ຺ຕິ. ‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ສສ຺ສໂຕ ຈ ອສສ຺ສໂຕ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ເນວສສ຺ສໂຕ ນາສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ອນ຺ຕວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ອນນ຺ຕວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ອນ຺ຕວາ ຈ ອນນ຺ຕວາ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ເນວນ຺ຕວາ ນານນ຺ຕວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ປຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ອປ຺ປມາຓສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ເອກນ຺ຕສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ສຸຂທຸກ຺ຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ.

໒໘. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວຕ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຎາເຓ ອສຕິ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ຍທປິ [ຍທິປິ (ກ.)] ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕຕ຺ຖ ຎາຓຠາຄມຕ຺ຕເມວ ປຣິໂຍທເປນ຺ຕິ ຕທປິ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປາທານມກ຺ຂາຍຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໒໙. ‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ອສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ…ເປ… [ຍຖາ ສສ຺ສຕວາເຣ, ຕຖາ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ] ສສ຺ສໂຕ ຈ ອສສ຺ສໂຕ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ເນວສສ຺ສໂຕ ນາສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ອນ຺ຕວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ອນນ຺ຕວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ອນ຺ຕວາ ຈ ອນນ຺ຕວາ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ເນວນ຺ຕວາ ນານນ຺ຕວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ປຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ອປ຺ປມາຓສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ເອກນ຺ຕສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ສຸຂທຸກ຺ຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ… ອທຸກ຺ຂມສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວຕ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຎາເຓ ອສຕິ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ຍທປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕຕ຺ຖ ຎາຓຠາຄມຕ຺ຕເມວ ປຣິໂຍທເປນ຺ຕິ ຕທປິ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປາທານມກ຺ຂາຍຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໓໐. ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກໍ ປີຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ປວິເວກໍ ປີຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ປວິເວກາ ປີຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສໍ, ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວິເວກາ ປີຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ຉາຍາ ຊຫຕິ ຕໍ ອາຕໂປ ຜຣຕິ, ຍໍ ອາຕໂປ ຊຫຕິ ຕໍ ຉາຍາ ຜຣຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສໍ, ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວິເວກາ ປີຕິ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ. ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກໍ ປີຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ປວິເວກໍ ປີຕິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ປວິເວກາ ປີຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສໍ, ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວິເວກາ ປີຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໓໑. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມາ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວິເວກາ ປີຕິ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ຉາຍາ ຊຫຕິ ຕໍ ອາຕໂປ ຜຣຕິ, ຍໍ ອາຕໂປ ຊຫຕິ ຕໍ ຉາຍາ ຜຣຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວິເວກາ ປີຕິ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ. ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມາ, ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປວິເວກາ ປີຕິ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໓໒. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມາ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ຉາຍາ ຊຫຕິ ຕໍ ອາຕໂປ ຜຣຕິ, ຍໍ ອາຕໂປ ຊຫຕິ ຕໍ ຉາຍາ ຜຣຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ. ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມາ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

໓໓. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມາ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມຕິກ຺ກມາ – ‘ສນ຺ໂຕຫມສ຺ມິ, ນິພ຺ພຸໂຕຫມສ຺ມິ, ອນຸປາທາໂນຫມສ຺ມີ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິຊານາຕິ. ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ສພ຺ພໂສ ກາມສໍໂຍຊນານໍ ອນຘິຏ຺ຐານາ, ປວິເວກາຍ ປີຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມາ, ນິຣາມິສສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມຕິກ຺ກມາ – ‘ສນ຺ໂຕຫມສ຺ມິ, ນິພ຺ພຸໂຕຫມສ຺ມິ, ອນຸປາທາໂນຫມສ຺ມີ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ອທ຺ຘາ ອຍມາຍສ຺ມາ ນິພ຺ພານສປ຺ປາຍໍເຍວ ປຏິປທໍ ອຠິວທຕິ. ອຖ ຈ ປນາຍໍ ຠວໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ວາ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ, ອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ວາ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ, ກາມສໍໂຍຊນໍ ວາ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ, ປວິເວກໍ ວາ ປີຕິໍ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ, ນິຣາມິສໍ ວາ ສຸຂໍ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ ເວທນໍ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍຕິ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ອຍມາຍສ຺ມາ – ‘ສນ຺ໂຕຫມສ຺ມິ, ນິພ຺ພຸໂຕຫມສ຺ມິ, ອນຸປາທາໂນຫມສ຺ມີ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ ຕທປິ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສມຓສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຸປາທານມກ຺ຂາຍຕິ. ‘ຕຍິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ເຖຕ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ.

‘‘ອິທໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ຍທິທໍ – ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ [ອນຸປາທາວິໂມກ຺ໂຂ. ຕຍິທໍ ຠິກ຺ຂເວ ຕຖາຄເຕນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຍທິທໍ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ອນຸປາທາວິໂມກ຺ໂຂຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອນຸປາທາວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ [ອນຸປາທາວິໂມກ຺ໂຂ. ຕຍິທໍ ຠິກ຺ຂເວ ຕຖາຄເຕນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຍທິທໍ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ອນຸປາທາວິໂມກ຺ໂຂຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຈຕ຺ຕຍສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.