໒. ເສລສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອຑ຺ຒເຕຬເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ເຍນ ອາປຓໍ ນາມ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາປານໍ ນິຄໂມ ຕທວສຣິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອຑ຺ຒເຕຬເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ອາປຓໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ເກຓິຍໍ ຊຏິລໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄວາ ເກຓິຍໍ ຊຏິລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຫາ ໂຂ, ເກຓິຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມຫາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ, ອຫຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ; ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ເກຓິຍໍ ຊຏິລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຫາ ໂຂ, ເກຓິຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມຫາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ, ອຫຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ; ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ສໂກ ອສ຺ສໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈ ຎາຕິສາໂລຫິເຕ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ໂຠນ຺ໂຕ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ; ສມໂຓ ເມ ໂຄຕໂມ ນິມນ຺ຕິໂຕ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ເຍນ ເມ ກາຍເວຍ຺ຍາວຏິກໍ [ກາຍເວຍາວຏ຺ຏິກໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ກາຍເວຍ຺ຍາວຕິກໍ (ກ.)] ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ເກຓິຍສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ເກຓິຍສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຸທ຺ຘນານິ ຂຓນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ກຏ຺ຐານິ ຜາເລນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠາຊນານິ ໂຘວນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຸທກມຓິກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ເກຓິໂຍ ປນ ຊຏິໂລ ສາມໍເຍວ ມຓ຺ຑລມາລໍ ປຏິຍາເທຕິ.

໓໙໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາປເຓ ປຏິວສຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ, ປທໂກ, ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ, ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ, ຕີຓິ ຈ ມາຓວກສຕານິ ມນ຺ເຕ ວາເຈຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ເສເລ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕີຫິ ມາຓວກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ເຍນ ເກຓິຍສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ອສ຺ສໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເກຓິຍສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ອສ຺ສເມ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຸທ຺ຘນານິ ຂຓນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ກຏ຺ຐານິ ຜາເລນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠາຊນານິ ໂຘວນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຸທກມຓິກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປນ຺ເຕ, ເກຓິຍໍ ປນ ຊຏິລໍ ສາມໍເຍວ ມຓ຺ຑລມາລໍ ປຏິຍາເທນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ເກຓິຍໍ ຊຏິລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຠໂຕ ເກຓິຍສ຺ສ ອາວາໂຫ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ ວິວາໂຫ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ ມຫາຍຎ຺ໂຎ ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ, ຣາຊາ ວາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ນິມນ຺ຕິໂຕ ສ຺ວາຕນາຍ ສທ຺ຘິໍ ພລກາເຍນາ’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ, ໂຠ ເສລ, ອາວາໂຫ ຠວິສ຺ສຕິ ນປິ ວິວາໂຫ ຠວິສ຺ສຕິ ນປິ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ນິມນ຺ຕິໂຕ ສ຺ວາຕນາຍ ສທ຺ຘິໍ ພລກາເຍນ; ອປິ ຈ ໂຂ ເມ ມຫາຍຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ. ອຕ຺ຖິ, ໂຠ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອຑ຺ຒເຕຬເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ອາປຓໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ໂສ ເມ ນິມນ຺ຕິໂຕ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ.

‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ – ໂຠ ເກຓິຍ, ວເທສິ’’?

‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ – ໂຠ ເສລ, ວທາມິ’’.

‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ – ໂຠ ເກຓິຍ, ວເທສິ’’?

‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ – ໂຠ ເສລ, ວທາມີ’’ຕິ.

໓໙໘. ອຖ ໂຂ ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂຆໂສປິ ໂຂ ເອໂສ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິໍ – ຍທິທໍ ‘ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ [ຍທິທໍ ພຸທ຺ໂຘ ພຸທ຺ໂຘຕິ (ກ.)]. ອາຄຕານິ ໂຂ ປນມ຺ຫາກໍ ມນ຺ເຕສຸ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ເວເຍວ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາ. ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕສ຺ສິມານິ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ຠວນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈກ຺ກຣຕນໍ, ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ, ອສ຺ສຣຕນໍ, ມຓິຣຕນໍ, ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ, ຄຫປຕິຣຕນໍ, ປຣິຓາຍກຣຕນເມວ ສຕ຺ຕມໍ. ປໂຣສຫສ຺ສໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ສູຣາ ວີຣງ຺ຄຣູປາ ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາ. ໂສ ອິມໍ ປຖວິໍ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ຘມ຺ເມນ ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ສເຈ ປນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ’’.

‘‘ກຫໍ ປນ, ໂຠ ເກຓິຍ, ເອຕຣຫິ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ວິຫຣຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ທກ຺ຂິຓໍ ພາຫຸໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເສລໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຍເນສາ, ໂຠ ເສລ, ນີລວນຣາຊີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕີຫິ ມາຓວກສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕ ມາຓວເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຠນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ປເທ ປທໍ [ປາເທ ປາທໍ (ສີ.)] ນິກ຺ຂິປນ຺ຕາ; ທຸຣາສທາ [ທູຣສທ຺ທາ (ກ.)] ຫິ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ສີຫາວ ເອກຈຣາ. ຍທາ ຈາຫໍ, ໂຠ, ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຍ຺ຍໍ, ມາ ເມ ໂຠນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖໍ ໂອປາເຕຖ. ກຖາປຣິໂຍສານໍ ເມ ຠວນ຺ໂຕ ອາຄເມນ຺ຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ສມນ຺ເນສິ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ – ໂກໂສຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫ, ປຫູຕຊິວ຺ຫຕາຍ ຈ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປສ຺ສຕິ ໂຂ ເມ ອຍໍ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ – ໂກໂສຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫ, ປຫູຕຊິວ຺ຫຕາຍ ຈາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາສິ, ຍຖາ ອທ຺ທສ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ໂກໂສຫິຕໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຊິວ຺ຫໍ ນິນ຺ນາເມຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ກຓ຺ຓໂສຕານິ ອນຸມສິ ປຏິມສິ; ອຸໂຠປິ ນາສິກໂສຕານິ ອນຸມສິ ປຏິມສິ; ເກວລມ຺ປິ ນລາຏມຓ຺ຑລໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຉາເທສິ. ອຖ ໂຂ ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ ປຣິປຸຓ຺ເຓຫິ, ໂນ ອປຣິປຸຓ຺ເຓຫິ; ໂນ ຈ ໂຂ ນໍ ຊານາມິ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ໂນ ວາ. ສຸຕໍ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ເຍ ເຕ ຠວນ຺ຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເຕ ສເກ ວຓ຺ເຓ ຠຎ຺ຎມາເນ ອຕ຺ຕານໍ ປາຕຸກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໓໙໙. ອຖ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ –

‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓກາໂຍ ສຸຣຸຈິ, ສຸຊາໂຕ ຈາຣຸທສ຺ສໂນ;

ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓສິ ຠຄວາ, ສຸສຸກ຺ກທາໂຐສິ ວີຣິຍວາ [ວິຣິຍວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

‘‘ນຣສ຺ສ ຫິ ສຸຊາຕສ຺ສ, ເຍ ຠວນ຺ຕິ ວິຍຎ຺ຊນາ;

ສພ຺ເພ ເຕ ຕວ ກາຍສ຺ມິໍ, ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓາ.

‘‘ປສນ຺ນເນຕ຺ໂຕ ສຸມຸໂຂ, ພ຺ຣຫາ [ພ຺ຣຫ຺ມາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ອຸຊຸ ປຕາປວາ;

ມຊ຺ເຌ ສມຓສງ຺ຆສ຺ສ, ອາທິຈ຺ໂຈວ ວິໂຣຈສິ.

‘‘ກລ຺ຍາຓທສ຺ສໂນ ຠິກ຺ຂຸ, ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠຕ຺ຕໂຈ;

ກິໍ ເຕ ສມຓຠາເວນ, ເອວໍ ອຸຕ຺ຕມວຓ຺ຓິໂນ.

‘‘ຣາຊາ ອຣຫສິ ຠວິຕຸໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣເຖສໂຠ;

ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ, ຊມ຺ພຸສຓ຺ຑສ຺ສ [ຊມ຺ພຸມຓ຺ຑສ຺ສ (ກ.)] ອິສ຺ສໂຣ.

‘‘ຂຕ຺ຕິຍາ ໂຠຄິຣາຊາໂນ, ອນຸຍນ຺ຕາ [ອນຸຍຸຕ຺ຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠວນ຺ຕຸ ເຕ;

ຣາຊາຠິຣາຊາ ມນຸຊິນ຺ໂທ, ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຫິ ໂຄຕມ’’.

‘‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ເສລາຕິ, ຘມ຺ມຣາຊາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ຘມ຺ເມນ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕມິ, ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ’’.

‘‘ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຏິຊານາສິ, ຘມ຺ມຣາຊາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

‘ຘມ຺ເມນ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕມິ’, ອິຕິ ຠາສສິ ໂຄຕມ.

‘‘ໂກ ນຸ ເສນາປຕິ ໂຠໂຕ, ສາວໂກ ສຕ຺ຖຸຣນ຺ວໂຍ;

ໂກ ເຕ ຕມນຸວຕ຺ເຕຕິ, ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ’’.

‘‘ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກໍ, (ເສລາຕິ ຠຄວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ;

ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອນຸວຕ຺ເຕຕິ, ອນຸຊາໂຕ ຕຖາຄຕໍ.

‘‘ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຎ຺ຎາຕໍ, ຠາເວຕພ຺ພຎ຺ຈ ຠາວິຕໍ;

ປຫາຕພ຺ພໍ ປຫີນໍ ເມ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘສ຺ມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ.

‘‘ວິນຍສ຺ສຸ ມຍິ ກງ຺ຂໍ, ອຘິມຸຈ຺ຈສ຺ສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;

ທຸລ຺ລຠໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ອຠິຓ຺ຫໂສ.

‘‘ເຍສໍ ເວ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລເກ, ປາຕຸຠາໂວ ອຠິຓ຺ຫໂສ;

ໂສຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ອນຸຕ຺ຕໂຣ.

‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ ອຕິຕຸໂລ, ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທໂນ;

ສພ຺ພາມິຕ຺ເຕ ວສີ ກຕ຺ວາ, ໂມທາມິ ອກຸໂຕຠໂຍ’’.

‘‘ອິມໍ ໂຠນ຺ໂຕ ນິສາເມຖ, ຍຖາ ຠາສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ;

ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ມຫາວີໂຣ, ສີໂຫວ ນທຕີ ວເນ.

‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕໍ ອຕິຕຸລໍ, ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທນໍ;

ໂກ ທິສ຺ວາ ນປ຺ປສີເທຍ຺ຍ, ອປິ ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂກ.

‘‘ໂຍ ມໍ ອິຈ຺ຉຕິ ອນ຺ເວຕຸ, ໂຍ ວາ ນິຈ຺ຉຕິ ຄຈ຺ຉຕຸ;

ອິຘາຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ວຣປຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ’’.

‘‘ເອຕຎ຺ເຈ [ເອວຎ຺ເຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຣຸຈ຺ຈຕິ ໂຠໂຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາສນໍ [ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາສເນ (ກຕ຺ຖຈິ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ)];

ມຍມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ, ວຣປຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ’’.

‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕິສຕາ ອິເມ, ຍາຈນ຺ຕິ ປຎ຺ຊລີກຕາ;

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມ, ຠຄວາ ຕວ ສນ຺ຕິເກ’’.

‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, (ເສລາຕິ ຠຄວາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກມກາລິກໍ;

ຍຕ຺ຖ ອໂມຆາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂໂຕ’’ຕິ.

ອລຕ຺ຖ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສປຣິໂສ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ.

໔໐໐. ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ສເກ ອສ຺ສເມ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ກາໂລ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ເກຓິຍສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ອສ຺ສໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ, ສມ຺ປວາເຣສິ. ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ເກຓິຍໍ ຊຏິລໍ ຠຄວາ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິ –

‘‘ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕມຸຂາ ຍຎ຺ຎາ, ສາວິຕ຺ຕີ ຉນ຺ທໂສ ມຸຂໍ;

ຣາຊາ ມຸຂໍ ມນຸສ຺ສານໍ, ນທີນໍ ສາຄໂຣ ມຸຂໍ.

‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕານໍ ມຸຂໍ ຈນ຺ໂທ, ອາທິຈ຺ໂຈ ຕປຕໍ ມຸຂໍ;

ປຸຎ຺ຎໍ ອາກງ຺ຂມານານໍ, ສງ຺ໂຆ ເວ ຍຊຕໍ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເກຓິຍໍ ຊຏິລໍ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເສໂລ ສປຣິໂສ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ເສໂລ ສປຣິໂສ ອຣຫຕໍ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເສໂລ ສປຣິໂສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ຍໍ ຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ອິໂຕ ອຏ຺ຐມິ ຈກ຺ຂຸມາ;

ສຕ຺ຕຣຕ຺ເຕນ [ອນຸຕ຺ຕເຣນ (ກ.)] ຠຄວາ, ທນ຺ຕມ຺ຫ ຕວ ສາສເນ.

‘‘ຕຸວໍ ພຸທ຺ໂຘ ຕຸວໍ ສຕ຺ຖາ, ຕຸວໍ ມາຣາຠິຠູ ມຸນິ;

ຕຸວໍ ອນຸສເຍ ເຉຕ຺ວາ, ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣສິມໍ ປຊໍ.

‘‘ອຸປຘີ ເຕ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ອາສວາ ເຕ ປທາລິຕາ;

ສີໂຫວ ອນຸປາທາໂນ, ປຫີນຠຍເຠຣໂວ.

‘‘ຠິກ຺ຂໂວ ຕິສຕາ ອິເມ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຎ຺ຊລີກຕາ;

ປາເທ ວີຣ ປສາເຣຫິ, ນາຄາ ວນ຺ທນ຺ຕຸ ສຕ຺ຖຸໂນ’’ຕິ.

ເສລສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.