໕. ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ໂຄ
໑. ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ຕໍ
໓໘໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ວິເທເຫສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມິຖິລາຍໍ ປຏິວສຕິ ຊິຓ຺ໂຓ ວຸຑ຺ໂຒ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ວີສວສ຺ສສຕິໂກ ຊາຕິຍາ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ [ເພທານໍ (ກ.)] ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ, ປທໂກ, ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ, ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ ໂຠ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວິເທເຫສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’’ຕິ.
໓໘໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ມາຓໂວ ອນ຺ເຕວາສີ ໂຫຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ, ປທໂກ, ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ, ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຕ຺ຕຣໍ ມາຓວໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ, ຕາຕ ອຸຕ຺ຕຣ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວິເທເຫສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ…ເປ… ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’ຕິ. ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ອຸຕ຺ຕຣ, ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊານາຫິ ຍທິ ວາ ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຕຖາ ສນ຺ຕໍເຍວ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ, ຍທິ ວາ ໂນ ຕຖາ; ຍທິ ວາ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕາທິໂສ, ຍທິ ວາ ນ ຕາທິໂສ. ຕຖາ ມຍໍ ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເວທິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນາຫໍ, ໂຠ, ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຊານິສ຺ສາມິ ຍທິ ວາ ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຕຖາ ສນ຺ຕໍເຍວ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ, ຍທິ ວາ ໂນ ຕຖາ; ຍທິ ວາ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕາທິໂສ, ຍທິ ວາ ນ ຕາທິໂສ’’ຕິ. ‘‘ອາຄຕານິ ໂຂ, ຕາຕ ອຸຕ຺ຕຣ, ອມ຺ຫາກໍ ມນ຺ເຕສຸ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ເວເຍວ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາ. ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕສ຺ສິມານິ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ຠວນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈກ຺ກຣຕນໍ, ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ, ອສ຺ສຣຕນໍ, ມຓິຣຕນໍ, ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ, ຄຫປຕິຣຕນໍ, ປຣິຓາຍກຣຕນເມວ ສຕ຺ຕມໍ. ປໂຣສຫສ຺ສໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ສູຣາ ວີຣງ຺ຄຣູປາ ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາ. ໂສ ອິມໍ ປຖວິໍ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ຘມ຺ເມນ [ຘມ຺ເມນ ສເມນ (ກ.)] ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ສເຈ ໂຂ ປນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ. ອຫໍ ໂຂ ປນ, ຕາຕ ອຸຕ຺ຕຣ, ມນ຺ຕານໍ ທາຕາ; ຕ຺ວໍ ມນ຺ຕານໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕາ’’ຕິ.
໓໘໕. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ອຸຕ຺ຕໂຣ ມາຓໂວ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ວິເທເຫສຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອຸຕ຺ຕໂຣ ມາຓໂວ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ສມນ຺ເນສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອຸຕ຺ຕໂຣ ມາຓໂວ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຖເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ – ໂກໂສຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫ, ປຫູຕຊິວ຺ຫຕາຍ ຈ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປສ຺ສຕິ ໂຂ ເມ ອຍໍ ອຸຕ຺ຕໂຣ ມາຓໂວ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຖເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ – ໂກໂສຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫ, ປຫູຕຊິວ຺ຫຕາຍ ຈາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາສິ ຍຖາ ອທ຺ທສ ອຸຕ຺ຕໂຣ ມາຓໂວ ຠຄວໂຕ ໂກໂສຫິຕໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຊິວ຺ຫໍ ນິນ຺ນາເມຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ກຓ຺ຓໂສຕານິ ອນຸມສິ ປຏິມສິ [ປຣິມສິ (ສີ. ກ.)]; ອຸໂຠປິ ນາສິກໂສຕານິ [ນາສິກາໂສຕານິ (ສີ.)] ອນຸມສິ ປຏິມສິ; ເກວລມ຺ປິ ນລາຏມຓ຺ຑລໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຉາເທສິ. ອຖ ໂຂ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ມາຓວສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ. ຍໍນູນາຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອນຸພນ຺ເຘຍ຺ຍໍ, ອິຣິຍາປຖມສ຺ສ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຸຕ຺ຕໂຣ ມາຓໂວ ສຕ຺ຕມາສານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິ ຉາຍາວ ອນປາຍິນີ [ອນຸປາຍິນີ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)].
໓໘໖. ອຖ ໂຂ ອຸຕ຺ຕໂຣ ມາຓໂວ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ວິເທເຫສຸ ເຍນ ມິຖິລາ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ມິຖິລາ ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອຸຕ຺ຕຣໍ ມາຓວໍ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຕາຕ ອຸຕ຺ຕຣ, ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຕຖາ ສນ຺ຕໍເຍວ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ? ກຈ຺ຈິ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕາທິໂສ, ໂນ ອຎ຺ຎາທິໂສ’’ຕິ? ‘‘ຕຖາ ສນ຺ຕໍເຍວ, ໂຠ, ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ; ຕາທິໂສວ [ຕາທິໂສວ ໂຠ (ສີ. ປີ.), ຕາທິໂສ ຈ ໂຂ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ໂນ ອຎ຺ຎາທິໂສ. ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈ [ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈ ໂຠ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ.
‘‘ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທ ໂຂ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ; ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ຠວຕິ.
‘‘ເຫຏ຺ຐາ ໂຂ ປນ ຕສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ປາທຕເລສຸ ຈກ຺ການິ ຊາຕານິ ສຫສ຺ສາຣານິ ສເນມິການິ ສນາຠິການິ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣານິ…
‘‘ອາຍຕປຓ຺ຫິ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ທີຆງ຺ຄຸລິ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ມຸທຸຕລຸນຫຕ຺ຖປາໂທ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ຊາລຫຕ຺ຖປາໂທ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ອຸສ຺ສງ຺ຂປາໂທ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ເອຓິຊງ຺ໂຆ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ຐິຕໂກ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອໂນນມນ຺ໂຕ ອຸໂຠຫິ ປາຓິຕເລຫິ ຊຓ຺ຓຸການິ ປຣິມສຕິ ປຣິມຊ຺ຊຕິ…
‘‘ໂກໂສຫິຕວຕ຺ຖຄຸຍ຺ໂຫ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠຕ຺ຕໂຈ…
‘‘ສຸຂຸມຈ຺ຉວິ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ. ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ຉວິຍາ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ກາເຍ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ…
‘‘ເອເກກໂລໂມ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ; ເອເກການິ ໂລມານິ ໂລມກູເປສຸ ຊາຕານິ…
‘‘ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລໂມ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ; ອຸທ຺ຘຄ຺ຄານິ ໂລມານິ ຊາຕານິ ນີລານິ ອຎ຺ຊນວຓ຺ຓານິ ກຸຓ຺ຑລາວຏ຺ຏານິ ທກ຺ຂິຓາວຏ຺ຏກຊາຕານິ…
‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸຊຸຄຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ສຕ຺ຕຸສ຺ສໂທ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ສີຫປຸພ຺ພທ຺ຘກາໂຍ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ຈິຕນ຺ຕຣໍໂສ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ນິຄ຺ໂຣຘປຣິມຓ຺ຑໂລ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ; ຍາວຕກ຺ວສ຺ສ ກາໂຍ ຕາວຕກ຺ວສ຺ສ ພ຺ຍາໂມ, ຍາວຕກ຺ວສ຺ສ ພ຺ຍາໂມ ຕາວຕກ຺ວສ຺ສ ກາໂຍ…
‘‘ສມວຏ຺ຏກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ຣສຄ຺ຄສຄ຺ຄີ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ສີຫຫນຸ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ຈຕ຺ຕາລີສທນ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ສມທນ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ອວິຣຬທນ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ສຸສຸກ຺ກທາໂຐ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ປຫູຕຊິວ຺ໂຫ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສໂຣ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ກຣວິກຠາຓີ…
‘‘ອຠິນີລເນຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ໂຄປຂຸໂມ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…
‘‘ອຸຓ຺ຓາ ໂຂ ປນສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຠມຸກນ຺ຕເຣ ຊາຕາ ໂອທາຕາ ມຸທຸຕູລສນ຺ນິຠາ…
‘‘ອຸຓ຺ຫີສສີໂສ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ; ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓໍ ຠວຕິ.
‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ໂຠ, ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ.
໓໘໗. ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທກ຺ຂິເຓເນວ ປາເທນ ປຐມໍ ປກ຺ກມຕິ. ໂສ ນາຕິທູເຣ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ ປາທໍ ນິກ຺ຂິປຕິ; ໂສ ນາຕິສີຆໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນາຕິສຓິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ນ ຈ ອທ຺ທຸເວນ ອທ຺ທຸວໍ ສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈ ໂຄປ຺ຜເກນ ໂຄປ຺ຜກໍ ສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ສຕ຺ຖິໍ ອຸນ຺ນາເມຕິ, ນ ສຕ຺ຖິໍ ໂອນາເມຕິ; ນ ສຕ຺ຖິໍ ສນ຺ນາເມຕິ, ນ ສຕ຺ຖິໍ ວິນາເມຕິ. ຄຈ຺ຉໂຕ ໂຂ ປນ ຕສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ອຘຣກາໂຍວ [ອຑ຺ຒກາໂຍວ (ກ.), ອາຣທ຺ຘກາໂຍວ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອິຎ຺ຊຕິ, ນ ຈ ກາຍພເລນ ຄຈ຺ຉຕິ. ອປໂລເກນ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພກາເຍເນວ ອປໂລເກຕິ; ໂສ ນ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລເກຕິ, ນ ອໂຘ ໂອໂລເກຕິ; ນ ຈ ວິເປກ຺ຂມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍຸຄມຕ຺ຕຎ຺ຈ ເປກ຺ຂຕິ; ຕໂຕ ຈສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິ ອນາວຏໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ຠວຕິ. ໂສ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ນ ກາຍໍ ອຸນ຺ນາເມຕິ, ນ ກາຍໍ ໂອນາເມຕິ; ນ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຕິ, ນ ກາຍໍ ວິນາເມຕິ. ໂສ ນາຕິທູເຣ ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ ອາສນສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ນ ຈ ປາຓິນາ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ອາສເນ ນິສີທຕິ, ນ ຈ ອາສນສ຺ມິໍ ກາຍໍ ປກ຺ຂິປຕິ. ໂສ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສິນ຺ໂນ ສມາໂນ ນ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ນ ອທ຺ທຸເວນ ອທ຺ທຸວໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນິສີທຕິ; ນ ຈ ໂຄປ຺ຜເກນ ໂຄປ຺ຜກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນິສີທຕິ; ນ ຈ ປາຓິນາ ຫນຸກໍ ອຸປທຫິຕ຺ວາ [ອຸປາທິຍິຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.)] ນິສີທຕິ. ໂສ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສິນ຺ໂນ ສມາໂນ ນ ຉມ຺ຠຕິ ນ ກມ຺ປຕິ ນ ເວຘຕິ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ. ໂສ ອຉມ຺ຠີ ອກມ຺ປີ ອເວຘີ ອປຣິຕສ຺ສີ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ. ວິເວກວຕ຺ໂຕ ຈ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ປຕ຺ໂຕທກໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນ ປຕ຺ຕໍ ອຸນ຺ນາເມຕິ, ນ ປຕ຺ຕໍ ໂອນາເມຕິ; ນ ປຕ຺ຕໍ ສນ຺ນາເມຕິ, ນ ປຕ຺ຕໍ ວິນາເມຕິ. ໂສ ປຕ຺ໂຕທກໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນາຕິໂຖກໍ ນາຕິພຫຸໍ. ໂສ ນ ຂຸລຸຂຸລຸກາຣກໍ [ພຸລຸພຸລຸກາຣກໍ (ສີ.)] ປຕ຺ຕໍ ໂຘວຕິ, ນ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວຕິ, ນ ປຕ຺ຕໍ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວຕິ; ຫຕ຺ເຖສຸ ໂຘເຕສຸ ປຕ຺ໂຕ ໂຘໂຕ ໂຫຕິ, ປຕ຺ເຕ ໂຘເຕ ຫຕ຺ຖາ ໂຘຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ປຕ຺ໂຕທກໍ ຉຑ຺ເຑຕິ ນາຕິທູເຣ ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ, ນ ຈ ວິຈ຺ຉຑ຺ຑຍມາໂນ. ໂສ ໂອທນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນ ປຕ຺ຕໍ ອຸນ຺ນາເມຕິ, ນ ປຕ຺ຕໍ ໂອນາເມຕິ; ນ ປຕ຺ຕໍ ສນ຺ນາເມຕິ, ນ ປຕ຺ຕໍ ວິນາເມຕິ. ໂສ ໂອທນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນາຕິໂຖກໍ ນາຕິພຫຸໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ໂຂ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕາຍ ອາຫາເຣຕິ, ນ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ອາໂລປໍ ອຕິນາເມຕິ. ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຂ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ມຸເຂ ອາໂລປໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ; ນ ຈສ຺ສ ກາຈິ ໂອທນມິຎ຺ຊາ ອສມ຺ຠິນ຺ນາ ກາຍໍ ປວິສຕິ, ນ ຈສ຺ສ ກາຈິ ໂອທນມິຎ຺ຊາ ມຸເຂ ອວສິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ; ອຖາປຣໍ ອາໂລປໍ ອຸປນາເມຕິ. ຣສປຏິສໍເວທີ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ, ໂນ ຈ ຣສຣາຄປຏິສໍເວທີ.
‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ [ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ (ກ.)] ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ – ເນວ ທວາຍ, ນ ມທາຍ ນ ມຓ຺ຑນາຍ ນ ວິຠູສນາຍ, ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍ, ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ – ‘ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາ’ຕິ. ໂສ ຠຸຕ຺ຕາວີ ປຕ຺ໂຕທກໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນ ປຕ຺ຕໍ ອຸນ຺ນາເມຕິ, ນ ປຕ຺ຕໍ ໂອນາເມຕິ; ນ ປຕ຺ຕໍ ສນ຺ນາເມຕິ, ນ ປຕ຺ຕໍ ວິນາເມຕິ. ໂສ ປຕ຺ໂຕທກໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນາຕິໂຖກໍ ນາຕິພຫຸໍ. ໂສ ນ ຂຸລຸຂຸລຸກາຣກໍ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວຕິ, ນ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວຕິ, ນ ປຕ຺ຕໍ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວຕິ; ຫຕ຺ເຖສຸ ໂຘເຕສຸ ປຕ຺ໂຕ ໂຘໂຕ ໂຫຕິ, ປຕ຺ເຕ ໂຘເຕ ຫຕ຺ຖາ ໂຘຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ປຕ຺ໂຕທກໍ ຉຑ຺ເຑຕິ ນາຕິທູເຣ ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ, ນ ຈ ວິຈ຺ຉຑ຺ຑຍມາໂນ. ໂສ ຠຸຕ຺ຕາວີ ນ ປຕ຺ຕໍ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປຕິ ນາຕິທູເຣ ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ, ນ ຈ ອນຕ຺ຖິໂກ ປຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຕິເວລານຸຣກ຺ຂີ ປຕ຺ຕສ຺ມິໍ. ໂສ ຠຸຕ຺ຕາວີ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທຕິ, ນ ຈ ອນຸໂມທນສ຺ສ ກາລມຕິນາເມຕິ. ໂສ ຠຸຕ຺ຕາວີ ອນຸໂມທຕິ, ນ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຣຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ຠຕ຺ຕໍ ປຏິກງ຺ຂຕິ; ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ຕໍ ປຣິສໍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ໂສ ຕໍ ປຣິສໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມຕິ. ໂສ ນາຕິສີຆໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນາຕິສຓິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ຄຈ຺ຉຕິ; ນ ຈ ຕສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ກາເຍ ຈີວຣໍ ອຈ຺ຈຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ນ ຈ ອຈ຺ໂຈກ຺ກຏ຺ຐໍ, ນ ຈ ກາຍສ຺ມິໍ ອລ຺ລີນໍ ນ ຈ ກາຍສ຺ມາ ອປກຏ຺ຐໍ; ນ ຈ ຕສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ກາຍມ຺ຫາ ວາໂຕ ຈີວຣໍ ອປວຫຕິ; ນ ຈ ຕສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ກາເຍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ອຸປລິມ຺ປຕິ. ໂສ ອາຣາມຄໂຕ ນິສີທຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕິ; ນ ຈ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ປາທມຓ຺ຑນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ໂສ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ໂສ ເນວ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍ ເຈເຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍ ເຈເຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍ ເຈເຕຕິ; ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕອຸຠຍຫິຕສພ຺ພໂລກຫິຕເມວ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ອາຣາມຄໂຕ ປຣິສຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ນ ຕໍ ປຣິສໍ ອຸສ຺ສາເທຕິ, ນ ຕໍ ປຣິສໍ ອປສາເທຕິ; ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ຕໍ ປຣິສໍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ.
‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຂ ປນສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ມຸຂໂຕ ໂຆໂສ ນິຈ຺ຉຣຕິ – ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ຈ, ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຈ, ມຎ຺ຊຸ ຈ, ສວນີໂຍ ຈ, ພິນ຺ທຸ ຈ, ອວິສາຣີ ຈ, ຄມ຺ຠີໂຣ ຈ, ນິນ຺ນາທີ ຈ. ຍຖາປຣິສໍ ໂຂ ປນ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ນ ຈສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິສາຍ ໂຆໂສ ນິຈ຺ຉຣຕິ. ເຕ ເຕນ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ ອວໂລກຍມານາເຍວ [ອປໂລກຍມານາເຍວ (ສີ. ກ.)] ອວິຊຫິຕຕ຺ຕາ [ອວິຊຫນ຺ຕາຠາເວນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ອທ຺ທສາມ ໂຂ ມຍໍ, ໂຠ, ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ອທ຺ທສາມ ຐິຕໍ, ອທ຺ທສາມ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິສນ຺ຕໍ, ອທ຺ທສາມ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສິນ຺ນໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ, ອທ຺ທສາມ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ, ອທ຺ທສາມ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ນິສິນ຺ນໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ, ອທ຺ທສາມ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ອນຸໂມທນ຺ຕໍ, ອທ຺ທສາມ ອາຣາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ອທ຺ທສາມ ອາຣາມຄຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ, ອທ຺ທສາມ ອາຣາມຄຕໍ ປຣິສຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ. ເອທິໂສ ຈ ເອທິໂສ ຈ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ຕໂຕ ຈ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ.
໓໘໘. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕິ –
‘‘ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.
‘‘ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.
‘‘ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ.
‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ມຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ເຕນ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ? ອປ຺ເປວ ນາມ ສິຍາ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ!
໓໘໙. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວິເທເຫສຸ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ມິຖິລາ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ມິຖິລາຍໍ ວິຫຣຕິ ມຆເທວມ຺ພວເນ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ມິຖິເລຍ຺ຍກາ [ເມຖິເລຍ຺ຍກາ (ສີ. ປີ.)] ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວິເທເຫສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ມິຖິລໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ມິຖິລາຍໍ ວິຫຣຕິ ມຆເທວມ຺ພວເນ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’’ຕິ.
ອຖ ໂຂ ມິຖິເລຍ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ; ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ; ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ; ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ສາເວຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ; ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ.
໓໙໐. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ມິຖິລໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ມິຖິລາຍໍ ວິຫຣຕິ ມຆເທວມ຺ພວເນ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ສາວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ມຆເທວມ຺ພວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອວິທູເຣ ອມ຺ພວນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ ໂຍຫໍ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຏິສໍວິທິໂຕ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມາຓວກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ມາຓວກ, ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉ – ‘ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຊິຓ຺ໂຓ ວຸຑ຺ໂຒ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ວີສວສ຺ສສຕິໂກ ຊາຕິຍາ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ, ປທໂກ, ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ, ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ. ຍາວຕາ, ໂຠ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ມິຖິລາຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ – ຍທິທໍ ໂຠເຄຫິ; ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ – ຍທິທໍ ມນ຺ເຕຫິ; ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ – ຍທິທໍ ອາຍຸນາ ເຈວ ຍສສາ ຈ. ໂສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ທສ຺ສນກາໂມ’’’ຕິ.
‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕິ; ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຊິຓ຺ໂຓ ວຸຑ຺ໂຒ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ວີສວສ຺ສສຕິໂກ ຊາຕິຍາ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ, ປທໂກ, ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ, ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ. ຍາວຕາ, ໂຠ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ມິຖິລາຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ – ຍທິທໍ ໂຠເຄຫິ; ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ – ຍທິທໍ ມນ຺ເຕຫິ; ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ – ຍທິທໍ ອາຍຸນາ ເຈວ ຍສສາ ຈ. ໂສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ທສ຺ສນກາໂມ’’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ, ມາຓວ, ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕາວກາໂສ ໂຂມ຺ຫິ ຠວຕາ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ. ຍສ຺ສທານິ ຠວໍ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ.
໓໙໑. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ສາ ປຣິສາ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ໂອຣມິຍ [ໂອຣມຕ຺ຖ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ໂອຣມຖ, ໂອຣມຕິ (ກ.), ອຖ ນໍ (ສີ.), ໂອຣມິຍາຕິ ປນ ຕ຺ວາປຈ຺ຈຍນ຺ຕຕຖສໍວຓ຺ຓນານຸຣູປໍ ວິໂສຘິຕປທໍ] ໂອກາສມກາສິ ຍຖາ ຕໍ ຎາຕສ຺ສ ຍສສ຺ສິໂນ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ປຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ໂຠ! ນິສີທຖ ຕຸມ຺ເຫ ສເກ ອາສເນ. ອິຘາຫໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ.
ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ສມນ຺ເນສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ – ໂກໂສຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫ, ປຫູຕຊິວ຺ຫຕາຍ ຈ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –
‘‘ເຍ ເມ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຕິ ສຸຕາ, ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓາ;
ທຸເວ ເຕສໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ໂຠໂຕ ກາຍສ຺ມິໍ ໂຄຕມ.
‘‘ກຈ຺ຈິ ໂກໂສຫິຕໍ ໂຠໂຕ, ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ ນຣຸຕ຺ຕມ;
ນາຣີສມານສວ຺ຫຍາ, ກຈ຺ຈິ ຊິວ຺ຫາ ນ ທສ຺ສກາ [ນາຣີສຫນາມ ສວ຺ຫຍາ, ກຈ຺ຈິ ຊິວ຺ຫາ ນຣສ຺ສິກາ; (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].
‘‘ກຈ຺ຈິ ປຫູຕຊິວ຺ໂຫສິ, ຍຖາ ຕໍ ຊານິຍາມເສ;
ນິນ຺ນາມເຍຕໍ ປຫູຕໍ, ກງ຺ຂໍ ວິນຍ ໂນ ອິເສ.
‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍ ຈ;
ກຕາວກາສາ ປຸຈ຺ຉາມ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຠິປຕ຺ຖິຕ’’ນ຺ຕິ.
໓໙໒. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປສ຺ສຕິ ໂຂ ເມ ອຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ – ໂກໂສຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫ, ປຫູຕຊິວ຺ຫຕາຍ ຈາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາສິ ຍຖາ ອທ຺ທສ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ໂກໂສຫິຕໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຊິວ຺ຫໍ ນິນ຺ນາເມຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ກຓ຺ຓໂສຕານິ ອນຸມສິ ປຏິມສິ; ອຸໂຠປິ ນາສິກໂສຕານິ ອນຸມສິ ປຏິມສິ; ເກວລມ຺ປິ ນລາຏມຓ຺ຑລໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຉາເທສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຄາຖາຫິ ປຈ຺ຈຠາສິ –
‘‘ເຍ ເຕ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຕິ ສຸຕາ, ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓາ;
ສພ຺ເພ ເຕ ມມ ກາຍສ຺ມິໍ, ມາ ເຕ [ມາ ໂວ (ກ.)] ກງ຺ຂາຫຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ.
‘‘ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຎ຺ຎາຕໍ, ຠາເວຕພ຺ພຎ຺ຈ ຠາວິຕໍ;
ປຫາຕພ຺ພໍ ປຫີນໍ ເມ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘສ຺ມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ.
‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍ ຈ;
ກຕາວກາໂສ ປຸຈ຺ຉສ຺ສຸ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຠິປຕ຺ຖິຕ’’ນ຺ຕິ.
໓໙໓. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຕາວກາໂສ ໂຂມ຺ຫິ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ – ‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ວາ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ວາ’’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຸສໂລ ໂຂ ອຫໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອຕ຺ຖານໍ. ອຎ຺ເຎປິ ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ອຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍເຍວ ອຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –
‘‘ກຖໍ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ, ກຖໍ ຠວຕິ ເວທຄູ;
ເຕວິຊ຺ໂຊ ໂຠ ກຖໍ ໂຫຕິ, ໂສຕ຺ຖິໂຍ ກິນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.
‘‘ອຣຫໍ ໂຠ ກຖໍ ໂຫຕິ, ກຖໍ ຠວຕິ ເກວລີ;
ມຸນິ ຈ ໂຠ ກຖໍ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ໂຘ ກິນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.
໓໙໔. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຄາຖາຫິ ປຈ຺ຈຠາສິ –
‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ໂຍ ເວທິ, ສຄ຺ຄາປາຍຎ຺ຈ ປສ຺ສຕິ;
ອໂຖ ຊາຕິກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຠິຎ຺ຎາ ໂວສິໂຕ ມຸນິ.
‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ຊານາຕິ, ມຸຕ຺ຕໍ ຣາເຄຫິ ສພ຺ພໂສ;
ປຫີນຊາຕິມຣໂຓ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລີ;
ປາຣຄູ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ, ພຸທ຺ໂຘ ຕາທີ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.
ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທານິ ມຸເຂນ ຈ ປຣິຈຸມ຺ພຕິ, ປາຓີຫິ ຈ ປຣິສມ຺ພາຫຕິ, ນາມຎ຺ຈ ສາເວຕິ – ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ອຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ; ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ອຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ປຣິສາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ ອໂຫສິ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ເອວຣູປໍ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸຏ຺ຐຫ ນິສີທ ຕ຺ວໍ ສເກ ອາສເນ ຍໂຕ ເຕ ມຍິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສເກ ອາສເນ ນິສີທິ.
໓໙໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ, ສີລກຖໍ, ສຄ຺ຄກຖໍ; ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ເອວເມວ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ – ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕໍ. ອຘິວາເສຕຸ ຈ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ສເກ ນິເວສເນ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ກາໂລ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.
ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ວິເທເຫສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາລມກາສິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກາລງ຺ກໂຕ. ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ? ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຈ຺ຈປາທິ ຘມ຺ມສ຺ສານຸຘມ຺ມໍ, ນ ຈ ມໍ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ ວິເຫເສສິ. ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ’’ຕິ.
ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.
ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.
໒. ເສລສຸຕ຺ຕໍ
໓໙໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອຑ຺ຒເຕຬເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ເຍນ ອາປຓໍ ນາມ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາປານໍ ນິຄໂມ ຕທວສຣິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອຑ຺ຒເຕຬເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ອາປຓໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’’ຕິ.
ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ເກຓິຍໍ ຊຏິລໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄວາ ເກຓິຍໍ ຊຏິລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຫາ ໂຂ, ເກຓິຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມຫາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ, ອຫຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ; ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ເກຓິຍໍ ຊຏິລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຫາ ໂຂ, ເກຓິຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມຫາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ, ອຫຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ; ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ສໂກ ອສ຺ສໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈ ຎາຕິສາໂລຫິເຕ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ໂຠນ຺ໂຕ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ; ສມໂຓ ເມ ໂຄຕໂມ ນິມນ຺ຕິໂຕ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ເຍນ ເມ ກາຍເວຍ຺ຍາວຏິກໍ [ກາຍເວຍາວຏ຺ຏິກໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ກາຍເວຍ຺ຍາວຕິກໍ (ກ.)] ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ເກຓິຍສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ເກຓິຍສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຸທ຺ຘນານິ ຂຓນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ກຏ຺ຐານິ ຜາເລນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠາຊນານິ ໂຘວນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຸທກມຓິກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ເກຓິໂຍ ປນ ຊຏິໂລ ສາມໍເຍວ ມຓ຺ຑລມາລໍ ປຏິຍາເທຕິ.
໓໙໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາປເຓ ປຏິວສຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ, ປທໂກ, ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ, ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ, ຕີຓິ ຈ ມາຓວກສຕານິ ມນ຺ເຕ ວາເຈຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ເສເລ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕີຫິ ມາຓວກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ເຍນ ເກຓິຍສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ອສ຺ສໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເກຓິຍສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ອສ຺ສເມ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຸທ຺ຘນານິ ຂຓນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ກຏ຺ຐານິ ຜາເລນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠາຊນານິ ໂຘວນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຸທກມຓິກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປນ຺ເຕ, ເກຓິຍໍ ປນ ຊຏິລໍ ສາມໍເຍວ ມຓ຺ຑລມາລໍ ປຏິຍາເທນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ເກຓິຍໍ ຊຏິລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຠໂຕ ເກຓິຍສ຺ສ ອາວາໂຫ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ ວິວາໂຫ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ ມຫາຍຎ຺ໂຎ ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ, ຣາຊາ ວາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ນິມນ຺ຕິໂຕ ສ຺ວາຕນາຍ ສທ຺ຘິໍ ພລກາເຍນາ’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ, ໂຠ ເສລ, ອາວາໂຫ ຠວິສ຺ສຕິ ນປິ ວິວາໂຫ ຠວິສ຺ສຕິ ນປິ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ນິມນ຺ຕິໂຕ ສ຺ວາຕນາຍ ສທ຺ຘິໍ ພລກາເຍນ; ອປິ ຈ ໂຂ ເມ ມຫາຍຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ. ອຕ຺ຖິ, ໂຠ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອຑ຺ຒເຕຬເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ອາປຓໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ໂສ ເມ ນິມນ຺ຕິໂຕ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ.
‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ – ໂຠ ເກຓິຍ, ວເທສິ’’?
‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ – ໂຠ ເສລ, ວທາມິ’’.
‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ – ໂຠ ເກຓິຍ, ວເທສິ’’?
‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ – ໂຠ ເສລ, ວທາມີ’’ຕິ.
໓໙໘. ອຖ ໂຂ ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂຆໂສປິ ໂຂ ເອໂສ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິໍ – ຍທິທໍ ‘ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ [ຍທິທໍ ພຸທ຺ໂຘ ພຸທ຺ໂຘຕິ (ກ.)]. ອາຄຕານິ ໂຂ ປນມ຺ຫາກໍ ມນ຺ເຕສຸ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ເວເຍວ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາ. ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕສ຺ສິມານິ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ຠວນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈກ຺ກຣຕນໍ, ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ, ອສ຺ສຣຕນໍ, ມຓິຣຕນໍ, ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ, ຄຫປຕິຣຕນໍ, ປຣິຓາຍກຣຕນເມວ ສຕ຺ຕມໍ. ປໂຣສຫສ຺ສໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕິ ສູຣາ ວີຣງ຺ຄຣູປາ ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາ. ໂສ ອິມໍ ປຖວິໍ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ຘມ຺ເມນ ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ສເຈ ປນ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ, ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ’’.
‘‘ກຫໍ ປນ, ໂຠ ເກຓິຍ, ເອຕຣຫິ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ວິຫຣຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ທກ຺ຂິຓໍ ພາຫຸໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເສລໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຍເນສາ, ໂຠ ເສລ, ນີລວນຣາຊີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕີຫິ ມາຓວກສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕ ມາຓວເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຠນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ປເທ ປທໍ [ປາເທ ປາທໍ (ສີ.)] ນິກ຺ຂິປນ຺ຕາ; ທຸຣາສທາ [ທູຣສທ຺ທາ (ກ.)] ຫິ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ສີຫາວ ເອກຈຣາ. ຍທາ ຈາຫໍ, ໂຠ, ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຍ຺ຍໍ, ມາ ເມ ໂຠນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖໍ ໂອປາເຕຖ. ກຖາປຣິໂຍສານໍ ເມ ຠວນ຺ໂຕ ອາຄເມນ຺ຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ສມນ຺ເນສິ.
ອທ຺ທສາ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ກາເຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ – ໂກໂສຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫ, ປຫູຕຊິວ຺ຫຕາຍ ຈ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປສ຺ສຕິ ໂຂ ເມ ອຍໍ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ. ທ຺ວີສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ – ໂກໂສຫິເຕ ຈ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫ, ປຫູຕຊິວ຺ຫຕາຍ ຈາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາສິ, ຍຖາ ອທ຺ທສ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ໂກໂສຫິຕໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຊິວ຺ຫໍ ນິນ຺ນາເມຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ກຓ຺ຓໂສຕານິ ອນຸມສິ ປຏິມສິ; ອຸໂຠປິ ນາສິກໂສຕານິ ອນຸມສິ ປຏິມສິ; ເກວລມ຺ປິ ນລາຏມຓ຺ຑລໍ ຊິວ຺ຫາຍ ຉາເທສິ. ອຖ ໂຂ ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ ປຣິປຸຓ຺ເຓຫິ, ໂນ ອປຣິປຸຓ຺ເຓຫິ; ໂນ ຈ ໂຂ ນໍ ຊານາມິ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ໂນ ວາ. ສຸຕໍ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ເຍ ເຕ ຠວນ຺ຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ເຕ ສເກ ວຓ຺ເຓ ຠຎ຺ຎມາເນ ອຕ຺ຕານໍ ປາຕຸກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.
໓໙໙. ອຖ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ສາຣຸປ຺ປາຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ –
‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓກາໂຍ ສຸຣຸຈິ, ສຸຊາໂຕ ຈາຣຸທສ຺ສໂນ;
ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓສິ ຠຄວາ, ສຸສຸກ຺ກທາໂຐສິ ວີຣິຍວາ [ວິຣິຍວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].
‘‘ນຣສ຺ສ ຫິ ສຸຊາຕສ຺ສ, ເຍ ຠວນ຺ຕິ ວິຍຎ຺ຊນາ;
ສພ຺ເພ ເຕ ຕວ ກາຍສ຺ມິໍ, ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓາ.
‘‘ປສນ຺ນເນຕ຺ໂຕ ສຸມຸໂຂ, ພ຺ຣຫາ [ພ຺ຣຫ຺ມາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ອຸຊຸ ປຕາປວາ;
ມຊ຺ເຌ ສມຓສງ຺ຆສ຺ສ, ອາທິຈ຺ໂຈວ ວິໂຣຈສິ.
‘‘ກລ຺ຍາຓທສ຺ສໂນ ຠິກ຺ຂຸ, ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠຕ຺ຕໂຈ;
ກິໍ ເຕ ສມຓຠາເວນ, ເອວໍ ອຸຕ຺ຕມວຓ຺ຓິໂນ.
‘‘ຣາຊາ ອຣຫສິ ຠວິຕຸໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣເຖສໂຠ;
ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ, ຊມ຺ພຸສຓ຺ຑສ຺ສ [ຊມ຺ພຸມຓ຺ຑສ຺ສ (ກ.)] ອິສ຺ສໂຣ.
‘‘ຂຕ຺ຕິຍາ ໂຠຄິຣາຊາໂນ, ອນຸຍນ຺ຕາ [ອນຸຍຸຕ຺ຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠວນ຺ຕຸ ເຕ;
ຣາຊາຠິຣາຊາ ມນຸຊິນ຺ໂທ, ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຫິ ໂຄຕມ’’.
‘‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ເສລາຕິ, ຘມ຺ມຣາຊາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;
ຘມ຺ເມນ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕມິ, ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ’’.
‘‘ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຏິຊານາສິ, ຘມ຺ມຣາຊາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;
‘ຘມ຺ເມນ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕມິ’, ອິຕິ ຠາສສິ ໂຄຕມ.
‘‘ໂກ ນຸ ເສນາປຕິ ໂຠໂຕ, ສາວໂກ ສຕ຺ຖຸຣນ຺ວໂຍ;
ໂກ ເຕ ຕມນຸວຕ຺ເຕຕິ, ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ’’.
‘‘ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກໍ, (ເສລາຕິ ຠຄວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ;
ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອນຸວຕ຺ເຕຕິ, ອນຸຊາໂຕ ຕຖາຄຕໍ.
‘‘ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຎ຺ຎາຕໍ, ຠາເວຕພ຺ພຎ຺ຈ ຠາວິຕໍ;
ປຫາຕພ຺ພໍ ປຫີນໍ ເມ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘສ຺ມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ.
‘‘ວິນຍສ຺ສຸ ມຍິ ກງ຺ຂໍ, ອຘິມຸຈ຺ຈສ຺ສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;
ທຸລ຺ລຠໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ອຠິຓ຺ຫໂສ.
‘‘ເຍສໍ ເວ ທຸລ຺ລໂຠ ໂລເກ, ປາຕຸຠາໂວ ອຠິຓ຺ຫໂສ;
ໂສຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ອນຸຕ຺ຕໂຣ.
‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ ອຕິຕຸໂລ, ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທໂນ;
ສພ຺ພາມິຕ຺ເຕ ວສີ ກຕ຺ວາ, ໂມທາມິ ອກຸໂຕຠໂຍ’’.
‘‘ອິມໍ ໂຠນ຺ໂຕ ນິສາເມຖ, ຍຖາ ຠາສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ;
ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ມຫາວີໂຣ, ສີໂຫວ ນທຕີ ວເນ.
‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕໍ ອຕິຕຸລໍ, ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທນໍ;
ໂກ ທິສ຺ວາ ນປ຺ປສີເທຍ຺ຍ, ອປິ ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂກ.
‘‘ໂຍ ມໍ ອິຈ຺ຉຕິ ອນ຺ເວຕຸ, ໂຍ ວາ ນິຈ຺ຉຕິ ຄຈ຺ຉຕຸ;
ອິຘາຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ວຣປຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ’’.
‘‘ເອຕຎ຺ເຈ [ເອວຎ຺ເຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຣຸຈ຺ຈຕິ ໂຠໂຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາສນໍ [ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາສເນ (ກຕ຺ຖຈິ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ)];
ມຍມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມ, ວຣປຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ’’.
‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕິສຕາ ອິເມ, ຍາຈນ຺ຕິ ປຎ຺ຊລີກຕາ;
ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມ, ຠຄວາ ຕວ ສນ຺ຕິເກ’’.
‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, (ເສລາຕິ ຠຄວາ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກມກາລິກໍ;
ຍຕ຺ຖ ອໂມຆາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂໂຕ’’ຕິ.
ອລຕ຺ຖ ໂຂ ເສໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສປຣິໂສ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ.
໔໐໐. ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ສເກ ອສ຺ສເມ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ກາໂລ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ເກຓິຍສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ອສ຺ສໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ, ສມ຺ປວາເຣສິ. ອຖ ໂຂ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ເກຓິຍໍ ຊຏິລໍ ຠຄວາ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິ –
‘‘ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕມຸຂາ ຍຎ຺ຎາ, ສາວິຕ຺ຕີ ຉນ຺ທໂສ ມຸຂໍ;
ຣາຊາ ມຸຂໍ ມນຸສ຺ສານໍ, ນທີນໍ ສາຄໂຣ ມຸຂໍ.
‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕານໍ ມຸຂໍ ຈນ຺ໂທ, ອາທິຈ຺ໂຈ ຕປຕໍ ມຸຂໍ;
ປຸຎ຺ຎໍ ອາກງ຺ຂມານານໍ, ສງ຺ໂຆ ເວ ຍຊຕໍ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ.
ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເກຓິຍໍ ຊຏິລໍ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.
ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເສໂລ ສປຣິໂສ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ເສໂລ ສປຣິໂສ ອຣຫຕໍ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເສໂລ ສປຣິໂສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –
‘‘ຍໍ ຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ອິໂຕ ອຏ຺ຐມິ ຈກ຺ຂຸມາ;
ສຕ຺ຕຣຕ຺ເຕນ [ອນຸຕ຺ຕເຣນ (ກ.)] ຠຄວາ, ທນ຺ຕມ຺ຫ ຕວ ສາສເນ.
‘‘ຕຸວໍ ພຸທ຺ໂຘ ຕຸວໍ ສຕ຺ຖາ, ຕຸວໍ ມາຣາຠິຠູ ມຸນິ;
ຕຸວໍ ອນຸສເຍ ເຉຕ຺ວາ, ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣສິມໍ ປຊໍ.
‘‘ອຸປຘີ ເຕ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ອາສວາ ເຕ ປທາລິຕາ;
ສີໂຫວ ອນຸປາທາໂນ, ປຫີນຠຍເຠຣໂວ.