໓. ອສ຺ສລາຍນສຸຕ຺ຕໍ

໔໐໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ນານາເວຣຊ຺ຊການໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຕານິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຈາຕຸວຓ຺ຓິໍ ສຸທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ໂກ ນຸ ໂຂ ປໂຫຕິ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕຸ’’ນ຺ຕິ? ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອສ຺ສລາຍໂນ ນາມ ມາຓໂວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສຕິ ທຫໂຣ, ວຸຕ຺ຕສິໂຣ, ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ຊາຕິຍາ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ, ປທໂກ, ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ, ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອສ຺ສລາຍໂນ ມາຓໂວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສຕິ ທຫໂຣ, ວຸຕ຺ຕສິໂຣ, ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ຊາຕິຍາ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ…ເປ… ອນວໂຍ. ໂສ ໂຂ ປໂຫຕິ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຍນ ອສ຺ສລາຍໂນ ມາຓໂວ ເຕນຸປງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອສ຺ສລາຍນໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ໂຠ ອສ຺ສລາຍນ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຈາຕຸວຓ຺ຓິໍ ສຸທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ເອຕຸ ຠວໍ ອສ຺ສລາຍໂນ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕູ’’ຕິ [ປຏິມນ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ (ປີ. ກ.)].

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອສ຺ສລາຍໂນ ມາຓໂວ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມວາທີ; ຘມ຺ມວາທິໂນ ຈ ປນ ທຸປ຺ປຏິມນ຺ຕິຍາ ຠວນ຺ຕິ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕຸ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສ຺ສລາຍນໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ໂຠ ອສ຺ສລາຍນ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຈາຕຸວຓ຺ຓິໍ ສຸທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ເອຕຸ ຠວໍ ອສ຺ສລາຍໂນ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕຸ [ປຏິມນ຺ເຕຕຸໍ (ສີ. ປີ. ກ.)]. ຈຣິຕໍ ໂຂ ປນ ໂຠຕາ ອສ຺ສລາຍເນນ ປຣິພ຺ພາຊກ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອສ຺ສລາຍໂນ ມາຓໂວ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມວາທີ; ຘມ຺ມວາທິໂນ ຈ ປນ ທຸປ຺ປຏິມນ຺ຕິຍາ ຠວນ຺ຕິ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສ຺ສລາຍນໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ໂຠ ອສ຺ສລາຍນ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຈາຕຸວຓ຺ຓິໍ ສຸທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ເອຕຸ ຠວໍ ອສ຺ສລາຍໂນ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕຸ [ປຏິມນ຺ເຕຕຸໍ (ສີ. ປີ. ກ.)]. ຈຣິຕໍ ໂຂ ປນ ໂຠຕາ ອສ຺ສລາຍເນນ ປຣິພ຺ພາຊກໍ. ມາ ຠວໍ ອສ຺ສລາຍໂນ ອຍຸທ຺ຘປຣາຊິຕໍ ປຣາຊຍີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອສ຺ສລາຍໂນ ມາຓໂວ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ ອຫໍ ຠວນ຺ໂຕ ນ ລຠາມິ. ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມວາທີ; ຘມ຺ມວາທິໂນ ຈ ປນ ທຸປ຺ປຏິມນ຺ຕິຍາ ຠວນ຺ຕິ. ນາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ມິໍ ວຈເນ ປຏິມນ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ. ອປິ ຈາຫໍ ຠວນ຺ຕານໍ ວຈເນນ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໔໐໒. ອຖ ໂຂ ອສ຺ສລາຍໂນ ມາຓໂວ ມຫຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອສ຺ສລາຍໂນ ມາຓໂວ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວມາຫໍສຸ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ; ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ສຸກ຺ໂກ ວຓ຺ໂຓ, ກຓ຺ໂຫ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ; ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ໂນ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓາ; ພ຺ຣາຫ຺ມຓາວ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຕ຺ຕາ ໂອຣສາ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາ ພ຺ຣຫ຺ມນິມ຺ມິຕາ ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’ຕິ. ອິຘ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ກິມາຫາ’’ຕິ? ‘‘ທິສ຺ສນ຺ຕິ [ທິສ຺ສນ຺ເຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂຂ ປນ, ອສ຺ສລາຍນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໂຍ ອຸຕຸນິໂຍປິ ຄພ຺ຠິນິໂຍປິ ວິຊາຍມານາປິ ປາຍມານາປິ. ເຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໂຍນິຊາວ ສມານາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ; ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ສຸກ຺ໂກ ວຓ຺ໂຓ, ກຓ຺ໂຫ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ; ພ຺ຣາຫ຺ມຓາວ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ໂນ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓາ; ພ຺ຣາຫ຺ມຓາວ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຕ຺ຕາ ໂອຣສາ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາ ພ຺ຣຫ຺ມນິມ຺ມິຕາ ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ, ອຖ ຂ຺ເວຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວເມຕໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ.

໔໐໓. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສລາຍນ, ສຸຕໍ ເຕ – ‘ໂຍນກມ຺ໂພເຊສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ທ຺ເວວ ວຓ຺ຓາ – ອຍ຺ໂຍ ເຈວ ທາໂສ ຈ; ອຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ທາໂສ ໂຫຕິ, ທາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຍ຺ໂຍ ໂຫຕີ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ, ສຸຕໍ ຕໍ ເມ – ‘ໂຍນກມ຺ໂພເຊສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ທ຺ເວວ ວຓ຺ຓາ – ອຍ຺ໂຍ ເຈວ ທາໂສ ຈ; ອຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ທາໂສ ໂຫຕິ, ທາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຍ຺ໂຍ ໂຫຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຖ, ອສ຺ສລາຍນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກິໍ ພລໍ, ໂກ ອສ຺ສາໂສ ຍເທຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ, ອຖ ຂ຺ເວຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວເມຕໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ.

໔໐໔. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສລາຍນ, ຂຕ຺ຕິໂຍວ ນຸ ໂຂ ປາຓາຕິປາຕີ ອທິນ຺ນາທາຍີ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ ມຸສາວາທີ ປິສຸຓວາໂຈ ຜຣຸສວາໂຈ ສມ຺ຜປ຺ປລາປີ ອຠິຊ຺ຌາລຸ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ? ເວສ຺ໂສວ ນຸ ໂຂ…ເປ… ສຸທ຺ໂທວ ນຸ ໂຂ ປາຓາຕິປາຕີ ອທິນ຺ນາທາຍີ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ ມຸສາວາທີ ປິສຸຓວາໂຈ ຜຣຸສວາໂຈ ສມ຺ຜປ຺ປລາປີ ອຠິຊ຺ຌາລຸ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ. ຂຕ຺ຕິໂຍປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປາຓາຕິປາຕີ ອທິນ຺ນາທາຍີ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ ມຸສາວາທີ ປິສຸຓວາໂຈ ຜຣຸສວາໂຈ ສມ຺ຜປ຺ປລາປີ ອຠິຊ຺ຌາລຸ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ເວສ຺ໂສປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ສຸທ຺ໂທປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ສພ຺ເພປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ປາຓາຕິປາຕິໂນ ອທິນ຺ນາທາຍິໂນ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣິໂນ ມຸສາວາທິໂນ ປິສຸຓວາຈາ ຜຣຸສວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາປິໂນ ອຠິຊ຺ຌາລູ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຖ, ອສ຺ສລາຍນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກິໍ ພລໍ, ໂກ ອສ຺ສາໂສ ຍເທຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ, ອຖ ຂ຺ເວຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວເມຕໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ.

໔໐໕. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສລາຍນ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ນຸ ໂຂ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ອນຠິຊ຺ຌາລຸ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ໂນ [ໂນ ຈ (ກ.)] ຂຕ຺ຕິໂຍ ໂນ ເວສ຺ໂສ, ໂນ ສຸທ຺ໂທ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ຂຕ຺ຕິໂຍປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣໂຕ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ອນຠິຊ຺ຌາລຸ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ເວສ຺ໂສປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ສຸທ຺ໂທປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ສພ຺ເພປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣຕາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣຕາ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣຕາ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣຕາ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣຕາ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣຕາ ອນຠິຊ຺ຌາລູ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຖ, ອສ຺ສລາຍນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກິໍ ພລໍ, ໂກ ອສ຺ສາໂສ ຍເທຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ, ອຖ ຂ຺ເວຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວເມຕໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ.

໔໐໖. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສລາຍນ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ນຸ ໂຂ ປໂຫຕິ ອສ຺ມິໍ ປເທເສ ອເວຣໍ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕຸໍ, ໂນ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ໂນ ເວສ຺ໂສ ໂນ ສຸທ຺ໂທ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ຂຕ຺ຕິໂຍປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປໂຫຕິ ອສ຺ມິໍ ປເທເສ ອເວຣໍ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕຸໍ; ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ… ເວສ຺ໂສປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ… ສຸທ຺ໂທປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ… ສພ຺ເພປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ປໂຫນ຺ຕິ ອສ຺ມິໍ ປເທເສ ອເວຣໍ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຖ, ອສ຺ສລາຍນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກິໍ ພລໍ, ໂກ ອສ຺ສາໂສ ຍເທຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ, ອຖ ຂ຺ເວຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວເມຕໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ.

໔໐໗. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສລາຍນ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ນຸ ໂຂ ປໂຫຕິ ໂສຕ຺ຕິສິນານິໍ ອາທາຍ ນທິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ປວາເຫຕຸໍ, ໂນ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ໂນ ເວສ຺ໂສ, ໂນ ສຸທ຺ໂທ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ຂຕ຺ຕິໂຍປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປໂຫຕິ ໂສຕ຺ຕິສິນານິໍ ອາທາຍ ນທິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ປວາເຫຕຸໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ… ເວສ຺ໂສປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ… ສຸທ຺ໂທປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ… ສພ຺ເພປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ປໂຫນ຺ຕິ ໂສຕ຺ຕິສິນານິໍ ອາທາຍ ນທິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ປວາເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຖ, ອສ຺ສລາຍນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກິໍ ພລໍ, ໂກ ອສ຺ສາໂສ ຍເທຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ, ອຖ ຂ຺ເວຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວເມຕໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ.

໔໐໘. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສລາຍນ, ອິຘ ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ນານາຊຈ຺ຈານໍ ປຸຣິສານໍ ປຸຣິສສຕໍ ສນ຺ນິປາເຕຍ຺ຍ – ‘ອາຍນ຺ຕຸ ໂຠນ຺ໂຕ ເຍ ຕຕ຺ຖ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາ ຣາຊຎ຺ຎກຸລາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ສາກສ຺ສ ວາ ສາລສ຺ສ ວາ [ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສາລສ຺ສ ວາ (ສີ. ປີ.)] ສລຬສ຺ສ ວາ ຈນ຺ທນສ຺ສ ວາ ປທຸມກສ຺ສ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ, ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕຸ, ເຕໂຊ ປາຕຸກໂຣນ຺ຕຸ. ອາຍນ຺ຕຸ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ເຍ ຕຕ຺ຖ ຈຓ຺ຑາລກຸລາ ເນສາທກຸລາ ເວນກຸລາ [ເວຓກຸລາ (ສີ. ປີ.), ເວຓຸກຸລາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຣຖກາຣກຸລາ ປຸກ຺ກຸສກຸລາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ສາປານໂທຓິຍາ ວາ ສູກຣໂທຓິຍາ ວາ ຣຊກໂທຓິຍາ ວາ ເອຣຓ຺ຑກຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ, ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕຸ, ເຕໂຊ ປາຕຸກໂຣນ຺ຕູ’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສລາຍນ, ໂຍ ເອວໍ ນຸ ໂຂ ໂສ [ໂຍ ຈ ນຸ ໂຂ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຂຕ຺ຕິຍກຸລາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາ ຣາຊຎ຺ຎກຸລາ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ສາກສ຺ສ ວາ ສາລສ຺ສ ວາ ສລຬສ຺ສ ວາ ຈນ຺ທນສ຺ສ ວາ ປທຸມກສ຺ສ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຄ຺ຄິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເຕໂຊ ປາຕຸກໂຕ, ໂສ ເອວ ນຸ ຂ຺ວາສ຺ສ ອຄ຺ຄິ ອຈ຺ຈິມາ ເຈວ [ຈ (ສີ. ປີ.)] ວຓ຺ຓວາ [ວຓ຺ຓິມາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ຈ ປຠສ຺ສໂຣ ຈ, ເຕນ ຈ ສກ຺ກາ ອຄ຺ຄິນາ ອຄ຺ຄິກຣຓີຍໍ ກາຕຸໍ; ໂຍ ປນ ໂສ ຈຓ຺ຑາລກຸລາ ເນສາທກຸລາ ເວນກຸລາ ຣຖກາຣກຸລາ ປຸກ຺ກຸສກຸລາ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ສາປານໂທຓິຍາ ວາ ສູກຣໂທຓິຍາ ວາ ຣຊກໂທຓິຍາ ວາ ເອຣຓ຺ຑກຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຄ຺ຄິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເຕໂຊ ປາຕຸກໂຕ ສ຺ວາສ຺ສ ອຄ຺ຄິ ນ ເຈວ ອຈ຺ຈິມາ ນ ຈ ວຓ຺ຓວາ ນ ຈ ປຠສ຺ສໂຣ, ນ ຈ ເຕນ ສກ຺ກາ ອຄ຺ຄິນາ ອຄ຺ຄິກຣຓີຍໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ໂຍປິ ຫິ ໂສ [ໂຍ ໂສ (ສີ. ປີ.)], ໂຠ ໂຄຕມ, ຂຕ຺ຕິຍກຸລາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາ ຣາຊຎ຺ຎກຸລາ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ສາກສ຺ສ ວາ ສາລສ຺ສ ວາ ສລຬສ຺ສ ວາ ຈນ຺ທນສ຺ສ ວາ ປທຸມກສ຺ສ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຄ຺ຄິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເຕໂຊ ປາຕຸກໂຕ ສ຺ວາສ຺ສ [ໂສ ຈສ຺ສ (ສີ. ປີ.), ໂສປິສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຄ຺ຄິ ອຈ຺ຈິມາ ເຈວ ວຓ຺ຓວາ ຈ ປຠສ຺ສໂຣ ຈ, ເຕນ ຈ ສກ຺ກາ ອຄ຺ຄິນາ ອຄ຺ຄິກຣຓີຍໍ ກາຕຸໍ; ໂຍປິ ໂສ ຈຓ຺ຑາລກຸລາ ເນສາທກຸລາ ເວນກຸລາ ຣຖກາຣກຸລາ ປຸກ຺ກຸສກຸລາ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ສາປານໂທຓິຍາ ວາ ສູກຣໂທຓິຍາ ວາ ຣຊກໂທຓິຍາ ວາ ເອຣຓ຺ຑກຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຄ຺ຄິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເຕໂຊ ປາຕຸກໂຕ, ສ຺ວາສ຺ສ ອຄ຺ຄິ ອຈ຺ຈິມາ ເຈວ ວຓ຺ຓວາ ຈ ປຠສ຺ສໂຣ ຈ, ເຕນ ຈ ສກ຺ກາ ອຄ຺ຄິນາ ອຄ຺ຄິກຣຓີຍໍ ກາຕຸໍ. ສພ຺ໂພປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຄ຺ຄິ ອຈ຺ຈິມາ ເຈວ ວຓ຺ຓວາ ຈ ປຠສ຺ສໂຣ ຈ, ສພ຺ເພນປິ ສກ຺ກາ ອຄ຺ຄິນາ ອຄ຺ຄິກຣຓີຍໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຖ, ອສ຺ສລາຍນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກິໍ ພລໍ, ໂກ ອສ຺ສາໂສ ຍເທຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ; ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ສຸກ຺ໂກ ວຓ຺ໂຓ, ກຓ຺ໂຫ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ; ພ຺ຣາຫ຺ມຓາວ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ໂນ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓາ; ພ຺ຣາຫ຺ມຓາວ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຕ຺ຕາ ໂອຣສາ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາ ພ຺ຣຫ຺ມນິມ຺ມິຕາ ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ, ອຖ ຂ຺ເວຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວເມຕໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’’’ຕິ.

໔໐໙. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສລາຍນ, ອິຘ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ, ເຕສໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາເຍຖ; ໂຍ ໂສ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາເຣນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສິຍາ ໂສ ມາຕຸປິ ສທິໂສ ປິຕຸປິ ສທິໂສ, ‘ຂຕ຺ຕິໂຍ’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຂຕ຺ຕິຍກຸມາເຣນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສິຍາ ໂສ ມາຕຸປິ ສທິໂສ ປິຕຸປິ ສທິໂສ, ‘ຂຕ຺ຕິໂຍ’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສລາຍນ, ອິຘ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາໂຣ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ, ເຕສໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາເຍຖ; ໂຍ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາເຣນ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສິຍາ ໂສ ມາຕຸປິ ສທິໂສ ປິຕຸປິ ສທິໂສ, ‘ຂຕ຺ຕິໂຍ’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາເຣນ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສິຍາ ໂສ ມາຕຸປິ ສທິໂສ ປິຕຸປິ ສທິໂສ, ‘ຂຕ຺ຕິໂຍ’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສລາຍນ ອິຘ ວຬວໍ ຄທ຺ຣເຠນ ສມ຺ປໂຍເຊຍ຺ຍຸໍ [ສໍໂຍເຊຍ຺ຍ (ກ.)], ເຕສໍ ສມ຺ປໂຍຄມນ຺ວາຍ ກິໂສໂຣ ຊາເຍຖ; ໂຍ ໂສ ວຬວາຍ ຄທ຺ຣເຠນ ກິໂສໂຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສິຍາ ໂສ ມາຕຸປິ ສທິໂສ ປິຕຸປິ ສທິໂສ, ‘ອສ຺ໂສ’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ຄທ຺ຣໂຠ’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ກຸຓ຺ຑຎ຺ຫິ ໂສ [ເວກຸຣຎ຺ຊາຍ ຫິ ໂສ (ສີ. ປີ.), ໂສ ກຸມາຣຓ຺ຑຸປິ ໂສ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ເວກຸລໂຊ ຫິ ໂສ (?)], ໂຠ ໂຄຕມ, ອສ຺ສຕໂຣ ໂຫຕິ. ອິທໍ ຫິສ຺ສ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນານາກຣຓໍ ປສ຺ສາມິ; ອມຸຕ຺ຣ ຈ ປເນສານໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ນານາກຣຓໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສລາຍນ, ອິຘາສ຺ສຸ ທ຺ເວ ມາຓວກາ ຠາຕໂຣ ສອຸທຣິຍາ, ເອໂກ ອຊ຺ຌາຍໂກ ອຸປນີໂຕ ເອໂກ ອນຊ຺ຌາຍໂກ ອນຸປນີໂຕ. ກເມຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຐມໍ ໂຠເຊຍ຺ຍຸໍ ສທ຺ເຘ ວາ ຖາລິປາເກ ວາ ຍຎ຺ເຎ ວາ ປາຫຸເນ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມາຓວໂກ ອຊ຺ຌາຍໂກ ອຸປນີໂຕ ຕເມຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຐມໍ ໂຠເຊຍ຺ຍຸໍ ສທ຺ເຘ ວາ ຖາລິປາເກ ວາ ຍຎ຺ເຎ ວາ ປາຫຸເນ ວາ. ກິຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອນຊ຺ຌາຍເກ ອນຸປນີເຕ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສລາຍນ, ອິຘາສ຺ສຸ ທ຺ເວ ມາຓວກາ ຠາຕໂຣ ສອຸທຣິຍາ, ເອໂກ ອຊ຺ຌາຍໂກ ອຸປນີໂຕ ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ, ເອໂກ ອນຊ຺ຌາຍໂກ ອນຸປນີໂຕ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ. ກເມຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຐມໍ ໂຠເຊຍ຺ຍຸໍ ສທ຺ເຘ ວາ ຖາລິປາເກ ວາ ຍຎ຺ເຎ ວາ ປາຫຸເນ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມາຓວໂກ ອນຊ຺ຌາຍໂກ ອນຸປນີໂຕ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ ຕເມຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຐມໍ ໂຠເຊຍ຺ຍຸໍ ສທ຺ເຘ ວາ ຖາລິປາເກ ວາ ຍຎ຺ເຎ ວາ ປາຫຸເນ ວາ. ກິຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ທຸສ຺ສີເລ ປາປຘມ຺ເມ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອສ຺ສລາຍນ, ຊາຕິໍ ອຄມາສິ; ຊາຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມນ຺ເຕ ອຄມາສິ; ມນ຺ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕເປ ອຄມາສິ; ຕເປ ຄນ຺ຕ຺ວາ [ມນ຺ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕເມຕໍ ຕ຺ວໍ (ສີ. ປີ.), ມນ຺ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕເມວ ຐເປຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຈາຕຸວຓ຺ຓິໍ ສຸທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈາຄໂຕ, ຍມຫໍ ປຎ຺ຎເປມີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອສ຺ສລາຍໂນ ມາຓໂວ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສີທິ.

໔໑໐. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອສ຺ສລາຍນໍ ມາຓວໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ມງ຺ກຸຠູຕໍ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘໍ ອໂຘມຸຂໍ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕໍ ອປ຺ປຏິຠານໍ ວິທິຕ຺ວາ ອສ຺ສລາຍນໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ອສ຺ສລາຍນ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສີນໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ປຓ຺ຓກຸຏີສຸ ສມ຺ມນ຺ຕານໍ [ວສນ຺ຕານໍ (ສີ.)] ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ – ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’ຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ, ອສ຺ສລາຍນ, ອສິໂຕ ເທວໂລ ອິສິ – ‘ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສີນໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ປຓ຺ຓກຸຏີສຸ ສມ຺ມນ຺ຕານໍ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ – ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ອສ຺ສລາຍນ, ອສິໂຕ ເທວໂລ ອິສິ ເກສມສ຺ສຸໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐວຓ຺ຓານິ ທຸສ຺ສານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຏລິໂຍ [ອຏລິໂຍ (ສີ. ປີ.), ອຄລິໂຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຸປາຫນາ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ຊາຕຣູປມຍໍ ທຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສີນໍ ປຕ຺ຖຓ຺ຑິເລ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ, ອສ຺ສລາຍນ, ອສິໂຕ ເທວໂລ ອິສິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສີນໍ ປຕ຺ຖຓ຺ຑິເລ ຈງ຺ກມມາໂນ ເອວມາຫ – ‘ຫນ຺ທ, ໂກ ນຸ ໂຂ ອິເມ ຠວນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສໂຍ ຄຕາ [ຄນ຺ຕາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)]; ຫນ຺ທ, ໂກ ນຸ ໂຂ ອິເມ ຠວນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສໂຍ ຄຕາ’ຕິ? ອຖ ໂຂ, ອສ຺ສລາຍນ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສີນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ໂກ ນາຍໍ ຄາມຓ຺ຑລຣູໂປ ວິຍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສີນໍ ປຕ຺ຖຓ຺ຑິເລ ຈງ຺ກມມາໂນ ເອວມາຫ – ‘ຫນ຺ທ, ໂກ ນຸ ໂຂ ອິເມ ຠວນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສໂຍ ຄຕາ; ຫນ຺ທ, ໂກ ນຸ ໂຂ ອິເມ ຠວນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສໂຍ ຄຕາຕິ? ຫນ຺ທ, ນໍ ອຠິສປາມາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ອສ຺ສລາຍນ, ສຕ຺ຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສໂຍ ອສິຕໍ ເທວລໍ ອິສິໍ ອຠິສປິໍສຸ – ‘ຠສ຺ມາ, ວສລ [ວສລີ (ປີ.), ວສລິ (ກ.), ຈປລີ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ໂຫຫິ; ຠສ຺ມາ, ວສລ, ໂຫຫີ’ຕິ [ຠສ຺ມາ ວສລ ໂຫຫີຕິ ອຠິສປວຈນໍ ສີ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ສກິເທວ ອາຄຕໍ]. ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ, ອສ຺ສລາຍນ, ສຕ຺ຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສໂຍ ອສິຕໍ ເທວລໍ ອິສິໍ ອຠິສປິໍສຸ ຕຖາ ຕຖາ ອສິໂຕ ເທວໂລ ອິສິ ອຠິຣູປຕໂຣ ເຈວ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີຍຕໂຣ ຈ ປາສາທິກຕໂຣ ຈ. ອຖ ໂຂ, ອສ຺ສລາຍນ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສີນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ໂມຆໍ ວຕ ໂນ ຕໂປ, ອຜລໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ມຍຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ຍໍ ອຠິສປາມ – ຠສ຺ມາ, ວສລ, ໂຫຫິ; ຠສ຺ມາ, ວສລ, ໂຫຫີຕິ ຠສ຺ມາວ ຠວຕິ ເອກຈ຺ໂຈ. ອິມໍ ປນ ມຍໍ ຍຖາ ຍຖາ ອຠິສປາມ ຕຖາ ຕຖາ ອຠິຣູປຕໂຣ ເຈວ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີຍຕໂຣ ຈ ປາສາທິກຕໂຣ ຈາ’ຕິ. ‘ນ ຠວນ຺ຕານໍ ໂມຆໍ ຕໂປ, ນາຜລໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ອິງ຺ຆ ຠວນ຺ໂຕ, ໂຍ ມຍິ ມໂນປໂທໂສ ຕໍ ປຊຫຖາ’ຕິ. ‘ໂຍ ຠວຕິ ມໂນປໂທໂສ ຕໍ ປຊຫາມ. ໂກ ນຸ ຠວໍ ໂຫຕີ’ຕິ? ‘ສຸໂຕ ນຸ ຠວຕໍ – ອສິໂຕ ເທວໂລ ອິສີ’ຕິ? ‘ເອວໍ, ໂຠ’. ‘ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ໂຠ, ໂຫມີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ອສ຺ສລາຍນ, ສຕ຺ຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສໂຍ ອສິຕໍ ເທວລໍ ອິສິໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ອຸປກ຺ກມິໍສຸ.

໔໑໑. ‘‘ອຖ ໂຂ, ອສ຺ສລາຍນ, ອສິໂຕ ເທວໂລ ອິສິ ສຕ຺ຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສໂຍ ເອຕທໂວຈ – ‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ໂຠ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສີນໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ປຓ຺ຓກຸຏີສຸ ສມ຺ມນ຺ຕານໍ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ – ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ; ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ສຸກ຺ໂກ ວຓ຺ໂຓ, ກຓ຺ໂຫ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ; ພ຺ຣາຫ຺ມຓາວ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ໂນ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓາ; ພ຺ຣາຫ຺ມຓາວ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຕ຺ຕາ ໂອຣສາ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາ ພ຺ຣຫ຺ມນິມ຺ມິຕາ ພ຺ຣຫ຺ມທາຍາທາ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ໂຠ’.

‘‘‘ຊານນ຺ຕິ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ – ຍາ ຊນິກາ ມາຕາ [ຊນິມາຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍເຍວ ອຄມາສິ, ໂນ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ’.

‘‘‘ຊານນ຺ຕິ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ – ຍາ ຊນິກາມາຕຸ [ຊນິມາຕຸ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມາຕາ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ມາຕຸມາຕາມຫຍຸຄາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍເຍວ ອຄມາສິ, ໂນ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ’.

‘‘‘ຊານນ຺ຕິ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ – ໂຍ ຊນໂກ ປິຕາ [ຊນິປິຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍເຍວ ອຄມາສິ, ໂນ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓິ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ’.

‘‘‘ຊານນ຺ຕິ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ – ໂຍ ຊນກປິຕຸ [ຊນິປິຕຸ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປິຕາ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕຸປິຕາມຫຍຸຄາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍເຍວ ອຄມາສິ, ໂນ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓິ’ນ຺ຕິ? ‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ’.

‘‘‘ຊານນ຺ຕິ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ – ຍຖາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’ຕິ [ນ ມຍໍ ຊານາມ ໂຠ ຍຖາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ. ຍຖາ ກຖໍ ປນ ໂຠ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ. (ກ.)]? ‘ຊານາມ ມຍໍ, ໂຠ – ຍຖາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ [ນ ມຍໍ ຊານາມ ໂຠ ຍຖາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ. ຍຖາ ກຖໍ ປນ ໂຠ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ. (ກ.)]. ອິຘ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ; ເອວໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’ຕິ.

‘‘‘ຊານນ຺ຕິ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ – ຕຄ຺ຆ [ຍຄ຺ເຆ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ໂສ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເວສ຺ໂສ ວາ ສຸທ຺ໂທ ວາ’ຕິ? ‘ນ ມຍໍ, ໂຠ, ຊານາມ – ຕຄ຺ຆ ໂສ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເວສ຺ໂສ ວາ ສຸທ຺ໂທ ວາ’ຕິ. ‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ໂຠ, ຊານາຖ – ເກ ຕຸມ຺ເຫ ໂຫຖາ’ຕິ? ‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ໂຠ, ນ ມຍໍ ຊານາມ – ເກ ມຍໍ ໂຫມາ’ຕິ. ເຕ ຫິ ນາມ, ອສ຺ສລາຍນ, ສຕ຺ຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິສໂຍ ອສິເຕນ ເທວເລນ ອິສິນາ ສເກ ຊາຕິວາເທ ສມນຸຍຸຎ຺ຊີຍມານາ ສມນຸຄ຺ຄາຫີຍມານາ ສມນຸຠາສີຍມານາ ນ ສມ຺ປາຍິສ຺ສນ຺ຕິ; ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ເອຕຣຫິ ມຍາ ສກສ຺ມິໍ ຊາຕິວາເທ ສມນຸຍຸຎ຺ຊີຍມາໂນ ສມນຸຄ຺ຄາຫີຍມາໂນ ສມນຸຠາສີຍມາໂນ ສມ຺ປາຍິສ຺ສສິ, ເຍສໍ ຕ຺ວໍ ສາຈຣິຍໂກ ນ ປຸຓ຺ໂຓ ທພ຺ພິຄາໂຫ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອສ຺ສລາຍໂນ ມາຓໂວ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ອສ຺ສລາຍນສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.