໖. ອງ຺ຄຸລິມາລສຸຕ຺ຕໍ

໓໔໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ວິຊິເຕ ໂຈໂຣ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ນາມ ໂຫຕິ ລຸທ຺ໂທ ໂລຫິຕປາຓິ ຫຕປຫເຕ ນິວິຏ຺ໂຐ ອທຍາປນ຺ໂນ ປາຓຠູເຕສຸ. ເຕນ ຄາມາປິ ອຄາມາ ກຕາ, ນິຄມາປິ ອນິຄມາ ກຕາ, ຊນປທາປິ ອຊນປທາ ກຕາ. ໂສ ມນຸສ຺ເສ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລີນໍ ມາລໍ ຘາເຣຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ໂຈໂຣ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ເຕນທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ອທ຺ທສາສຸໍ ໂຂ ໂຄປາລກາ ປສຸປາລກາ ກສ຺ສກາ ປຖາວິໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເຍນ ໂຈໂຣ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ເຕນທ຺ຘານມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມາ, ສມຓ, ເອຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເອຕສ຺ມິໍ, ສມຓ, ມຄ຺ເຄ ໂຈໂຣ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ນາມ ລຸທ຺ໂທ ໂລຫິຕປາຓິ ຫຕປຫເຕ ນິວິຏ຺ໂຐ ອທຍາປນ຺ໂນ ປາຓຠູເຕສຸ. ເຕນ ຄາມາປິ ອຄາມາ ກຕາ, ນິຄມາປິ ອນິຄມາ ກຕາ, ຊນປທາປິ ອຊນປທາ ກຕາ. ໂສ ມນຸສ຺ເສ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລີນໍ ມາລໍ ຘາເຣຕິ. ເອຕຎ຺ຫິ, ສມຓ, ມຄ຺ຄໍ ທສປິ ປຸຣິສາ ວີສມ຺ປິ ປຸຣິສາ ຕິໍສມ຺ປິ ປຸຣິສາ ຈຕ຺ຕາຣີສມ຺ປິ ປຸຣິສາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ປຸຣິສາ ສງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສງ຺ກຣິຕ຺ວາ [ສໍຫຣິຕ຺ວາ ສໍຫຣິຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.), ສງ຺ຄຣິຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕປິ ໂຈຣສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ອຄມາສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂຄປາລກາ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂຄປາລກາ ປສຸປາລກາ ກສ຺ສກາ ປຖາວິໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມາ, ສມຓ, ເອຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ, ເອຕສ຺ມິໍ ສມຓ ມຄ຺ເຄ ໂຈໂຣ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ນາມ ລຸທ຺ໂທ ໂລຫິຕປາຓິ ຫຕປຫເຕ ນິວິຏ຺ໂຐ ອທຍາປນ຺ໂນ ປາຓຠູເຕສຸ, ເຕນ ຄາມາປິ ອຄາມາ ກຕາ, ນິຄມາປິ ອນິຄມາ ກຕາ, ຊນປທາປິ ອຊນປທາ ກຕາ. ໂສ ມນຸສ຺ເສ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລີນໍ ມາລໍ ຘາເຣຕິ. ເອຕຎ຺ຫິ ສມຓ ມຄ຺ຄໍ ທສປິ ປຸຣິສາ ວີສມ຺ປິ ປຸຣິສາ ຕິໍສມ຺ປິ ປຸຣິສາ ຈຕ຺ຕາຣີສມ຺ປິ ປຸຣິສາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ປຸຣິສາ ສງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສງ຺ກຣິຕ຺ວາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕປິ ໂຈຣສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ.

໓໔໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ອຄມາສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ໂຈໂຣ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ! ອິມຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄໍ ທສປິ ປຸຣິສາ ວີສມ຺ປິ ປຸຣິສາ ຕິໍສມ຺ປິ ປຸຣິສາ ຈຕ຺ຕາຣີສມ຺ປິ ປຸຣິສາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ປຸຣິສາ ສງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສງ຺ກຣິຕ຺ວາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕປິ ມມ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖ ຈ ປນາຍໍ ສມໂຓ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ປສຍ຺ຫ ມຎ຺ເຎ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ສມຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂຈໂຣ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ອສິຈມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາສິ [ອຠິສງ຺ຂາເຣສິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຍຖາ ໂຈໂຣ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ປກຕິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສພ຺ພຖາເມນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ສກ຺ໂກຕິ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ. ອຖ ໂຂ ໂຈຣສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ! ອຫຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ຫຕ຺ຖິມ຺ປິ ຘາວນ຺ຕໍ ອນຸປຕິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມິ, ອສ຺ສມ຺ປິ ຘາວນ຺ຕໍ ອນຸປຕິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມິ, ຣຖມ຺ປິ ຘາວນ຺ຕໍ ອນຸປຕິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມິ, ມິຄມ຺ປິ ຘາວນ຺ຕໍ ອນຸປຕິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມິ; ອຖ ຈ ປນາຫໍ ອິມໍ ສມຓໍ ປກຕິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສພ຺ພຖາເມນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ສກ຺ໂກມິ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸ’’ນ຺ຕິ! ຐິໂຕວ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕິຏ຺ຐ, ຕິຏ຺ຐ, ສມຓາ’’ຕິ. ‘‘ຐິໂຕ ອຫໍ, ອງ຺ຄຸລິມາລ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂຈຣສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິເມ ໂຂ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຈວາທິໂນ ສຈ຺ຈປຏິຎ຺ຎາ. ອຖ ປນາຍໍ ສມໂຓ ຄຈ຺ຉໍ ເຍວາຫ – ‘ຐິໂຕ ອຫໍ, ອງ຺ຄຸລິມາລ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ຕິຏ຺ຐາ’ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ສມຓໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໓໔໙. ອຖ ໂຂ ໂຈໂຣ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ຄຈ຺ຉໍ ວເທສິ ສມຓ ຐິໂຕມ຺ຫິ,

ມມຎ຺ຈ ພ຺ຣູສິ ຐິຕມຏ຺ຐິໂຕຕິ;

ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ສມຓ ເອຕມຕ຺ຖໍ,

ກຖໍ ຐິໂຕ ຕ຺ວໍ ອຫມຏ຺ຐິໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ.

‘‘ຐິໂຕ ອຫໍ ອງ຺ຄຸລິມາລ ສພ຺ພທາ,

ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ນິຘາຍ ທຓ຺ຑໍ;

ຕຸວຎ຺ຈ ປາເຓສຸ ອສຎ຺ຎໂຕສິ,

ຕສ຺ມາ ຐິໂຕຫໍ ຕຸວມຏ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ.

‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ມຫິໂຕ ມເຫສີ,

ມຫາວນໍ ປາປຸຓິ ສຈ຺ຈວາທີ [ມຫາວນໍ ສມໂຓຍໍ ປຈ຺ຈຸປາທິ (ສີ.), ມຫາວນໍ ສມຓ ປຈ຺ຈຸປາທິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)];

ໂສຫໍ ຈຣິສ຺ສາມິ ປຫາຍ ປາປໍ [ໂສຫໍ ຈິຣສ຺ສາປິ ປຫາສ຺ສໍ ປາປໍ (ສີ.), ໂສຫໍ ຈຣິສ຺ສາມິ ປຊຫິສ຺ສໍ ປາປໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)],

ສຸຕ຺ວານ ຄາຖໍ ຕວ ຘມ຺ມຍຸຕ຺ຕໍ’’.

ອິຕ຺ເວວ ໂຈໂຣ ອສິມາວຸຘຎ຺ຈ,

ໂສພ຺ເຠ ປປາເຕ ນຣເກ ອກິຣິ;

ອວນ຺ທິ ໂຈໂຣ ສຸຄຕສ຺ສ ປາເທ,

ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຍາຈິ.

ພຸທ຺ໂຘ ຈ ໂຂ ກາຣຸຓິໂກ ມເຫສິ,

ໂຍ ສຕ຺ຖາ ໂລກສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ;

‘ຕເມຫິ ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ຕທາ ອໂວຈ,

ເອເສວ ຕສ຺ສ ອຫຸ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວຕິ.

໓໕໐. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອງ຺ຄຸລິມາເລນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາເຣ ມຫາຊນກາໂຍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ໂທ ມຫາສທ຺ໂທ ໂຫຕິ – ‘‘ໂຈໂຣ ເຕ, ເທວ, ວິຊິເຕ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ນາມ ລຸທ຺ໂທ ໂລຫິຕປາຓິ ຫຕປຫເຕ ນິວິຏ຺ໂຐ ອທຍາປນ຺ໂນ ປາຓຠູເຕສຸ. ເຕນ ຄາມາປິ ອຄາມາ ກຕາ, ນິຄມາປິ ອນິຄມາ ກຕາ, ຊນປທາປິ ອຊນປທາ ກຕາ. ໂສ ມນຸສ຺ເສ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລີນໍ ມາລໍ ຘາເຣຕິ. ຕໍ ເທໂວ ປຏິເສເຘຕູ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ອສ຺ສສເຕຫິ ສາວຕ຺ຖິຍາ ນິກ຺ຂມິ ທິວາ ທິວສ຺ສ. ເຍນ ອາຣາໂມ ເຕນ ປາວິສິ. ຍາວຕິກາ ຍານສ຺ສ ຠູມິ ຍາເນນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍານາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໂກວ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊາ ວາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ກຸປິໂຕ ເວສາລິກາ ວາ ລິຈ຺ຉວີ ອຎ຺ເຎ ວາ ປຏິຣາຊາໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ກຸປິໂຕ, ນາປິ ເວສາລິກາ ລິຈ຺ຉວີ, ນາປິ ອຎ຺ເຎ ປຏິຣາຊາໂນ. ໂຈໂຣ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ວິຊິເຕ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ນາມ ລຸທ຺ໂທ ໂລຫິຕປາຓິ ຫຕປຫເຕ ນິວິຏ຺ໂຐ ອທຍາປນ຺ໂນ ປາຓຠູເຕສຸ. ເຕນ ຄາມາປິ ອຄາມາ ກຕາ, ນິຄມາປິ ອນິຄມາ ກຕາ, ຊນປທາປິ ອຊນປທາ ກຕາ. ໂສ ມນຸສ຺ເສ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລີນໍ ມາລໍ ຘາເຣຕິ. ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິເສຘິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ອງ຺ຄຸລິມາລໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕໍ, ວິຣຕໍ ປາຓາຕິປາຕາ, ວິຣຕໍ ອທິນ຺ນາທານາ, ວິຣຕໍ ມຸສາວາທາ, ເອກຠຕ຺ຕິກໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ, ສີລວນ຺ຕໍ, ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມໍ, ກິນ຺ຕິ ນໍ ກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ? ‘‘ອຠິວາເທຍ຺ຍາມ ວາ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຍ຺ຍາມ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາມ, ອຠິນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາມ ວາ ນໍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣຫິ, ຘມ຺ມິກໍ ວາ ອສ຺ສ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທເຫຍ຺ຍາມ. ກຸໂຕ ປນສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ປາປຘມ຺ມສ຺ສ ເອວຣູໂປ ສີລສໍຍໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ?

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ທກ຺ຂິຓໍ ພາຫຸໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອໂສ, ມຫາຣາຊ, ອງ຺ຄຸລິມາໂລ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ອຫຸເທວ ຠຍໍ, ອຫຸ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ອຫຸ ໂລມຫໍໂສ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ຠີຕໍ ສໍວິຄ຺ຄໍ ໂລມຫຏ຺ຐຊາຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ນຕ຺ຖິ ເຕ ອິໂຕ ຠຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ຍໍ ອໂຫສິ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ ໂສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຍນາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອງ຺ຄຸລິມາລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍ຺ໂຍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ຄຸລິມາໂລ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍໂຄຕ຺ໂຕ ອຍ຺ຍສ຺ສ ປິຕາ, ກຖໍໂຄຕ຺ຕາ ມາຕາ’’ຕິ? ‘‘ຄຄ຺ໂຄ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປິຕາ, ມນ຺ຕາຓີ ມາຕາ’’ຕິ. ‘‘ອຠິຣມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ຄຄ຺ໂຄ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ. ອຫມຍ຺ຍສ຺ສ ຄຄ຺ຄສ຺ສ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກຣິສ຺ສາມິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ.

໓໕໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ປໍສຸກູລິໂກ ເຕຈີວຣິໂກ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ມຫາຣາຊ, ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເມ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອທນ຺ຕານໍ ທເມຕາ, ອສນ຺ຕານໍ ສເມຕາ, ອປຣິນິພ຺ພຸຕານໍ ປຣິນິພ຺ພາເປຕາ. ຍຎ຺ຫິ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາສກ຺ຂິມ຺ຫາ ທຓ຺ເຑນປິ ສຕ຺ເຖນປິ ທເມຕຸໍ ໂສ ຠຄວຕາ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖເນວ [ອສຕ຺ເຖນ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ທນ຺ໂຕ. ຫນ຺ທ ຈ ທານິ [ຫນ຺ທ ທານິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉາມ; ພຫຸກິຈ຺ຈາ ມຍໍ ພຫຸກຣຓີຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ, ມຫາຣາຊ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອິຕ຺ຖິໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠໍ ວິຆາຕຄພ຺ຠໍ [ວິສາຕຄພ຺ຠໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)]. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ, ໂຠ, ສຕ຺ຕາ; ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ, ໂຠ, ສຕ຺ຕາ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ. ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອິຕ຺ຖິໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠໍ ວິຆາຕຄພ຺ຠໍ’’. ທິສ຺ວານ ມຍ຺ຫໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ, ໂຠ, ສຕ຺ຕາ; ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ, ໂຠ, ສຕ຺ຕາ’’ຕິ!

‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ອງ຺ຄຸລິມາລ, ເຍນ ສາ ອິຕ຺ຖີ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ຍໂຕຫໍ, ຠຄິນິ, ຊາໂຕ [ຠຄິນິ ຊາຕິຍາ ຊາໂຕ (ສີ.)] ນາຠິຊານາມິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕາ, ເຕນ ສຈ຺ເຈນ ໂສຕ຺ຖິ ເຕ ໂຫຕຸ, ໂສຕ຺ຖິ ຄພ຺ຠສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ໂສ ຫິ ນູນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທ ຠວິສ຺ສຕິ. ມຍາ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ພຫູ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ອງ຺ຄຸລິມາລ, ເຍນ ສາ ອິຕ຺ຖີ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ຍໂຕຫໍ, ຠຄິນິ, ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາໂຕ, ນາຠິຊານາມິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕາ, ເຕນ ສຈ຺ເຈນ ໂສຕ຺ຖິ ເຕ ໂຫຕຸ, ໂສຕ຺ຖິ ຄພ຺ຠສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ສາ ອິຕ຺ຖີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍໂຕຫໍ, ຠຄິນິ, ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາໂຕ, ນາຠິຊານາມິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕາ, ເຕນ ສຈ຺ເຈນ ໂສຕ຺ຖິ ເຕ ໂຫຕຸ, ໂສຕ຺ຖິ ຄພ຺ຠສ຺ສາ’’ຕິ. ອຖ ຂ຺ວາສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ໂສຕ຺ຖິ ອໂຫສິ, ໂສຕ຺ຖິ ຄພ຺ຠສ຺ສ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ອຣຫຕໍ ອໂຫສິ.

໓໕໒. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ເຎນປິ ເລຑ຺ຑຸ ຂິຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ ກາເຍ ນິປຕຕິ, ອຎ຺ເຎນປິ ທຓ຺ໂຑ ຂິຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ ກາເຍ ນິປຕຕິ, ອຎ຺ເຎນປິ ສກ຺ຂຣາ ຂິຕ຺ຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ ກາເຍ ນິປຕຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ຠິນ຺ເນນ ສີເສນ, ໂລຫິເຕນ ຄຬນ຺ເຕນ, ຠິນ຺ເນນ ປຕ຺ເຕນ, ວິປ຺ຜາລິຕາຍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອງ຺ຄຸລິມາລໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອງ຺ຄຸລິມາລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຫິ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຘິວາເສຫິ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ. ຍສ຺ສ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ພຫູນິ ວສ຺ສານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ເຈຍ຺ຍາສິ ຕສ຺ສ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປຏິສໍເວເທສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ຣໂຫຄໂຕ ປຏິສລ຺ລີໂນ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວທິ; ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ໂຍ ປຸພ຺ເພວ [ໂຍ ຈ ປຸພ຺ເພ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປມຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ປຈ຺ຉາ ໂສ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕິ;

ໂສມໍ [ໂສ ອິມໍ (ສີ.)] ໂລກໍ ປຠາເສຕິ, ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ.

‘‘ຍສ຺ສ ປາປໍ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ກຸສເລນ ປິຘີຍຕິ [ປິຖີຍຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)];

ໂສມໍ ໂລກໍ ປຠາເສຕິ, ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ.

‘‘ໂຍ ຫເວ ທຫໂຣ ຠິກ຺ຂຸ, ຍຸຎ຺ຊຕິ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ໂສມໍ ໂລກໍ ປຠາເສຕິ, ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ.

‘‘ທິສາ ຫິ ເມ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕຸ,

ທິສາ ຫິ ເມ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕຸ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ທິສາ ຫິ ເມ ເຕ ມນຸຊາ ຠຊນ຺ຕຸ,

ເຍ ຘມ຺ມເມວາທປຍນ຺ຕິ ສນ຺ໂຕ.

‘‘ທິສາ ຫິ ເມ ຂນ຺ຕິວາທານໍ, ອວິໂຣຘປ຺ປສໍສີນໍ;

ສຸຓນ຺ຕຸ ຘມ຺ມໍ ກາເລນ, ຕຎ຺ຈ ອນຸວິຘີຍນ຺ຕຸ.

‘‘ນ ຫິ ຊາຕຸ ໂສ ມມໍ ຫິໍເສ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ກິຎ຺ຈິ ນໍ [ກຎ຺ຈິ ນໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ກຎ຺ຈນໍ (?)];

ປປ຺ປຸຍ຺ຍ ປຣມໍ ສນ຺ຕິໍ, ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ຕສຖາວເຣ.

‘‘ອຸທກຎ຺ຫິ ນຍນ຺ຕິ ເນຕ຺ຕິກາ, ອຸສຸກາຣາ ນມຍນ຺ຕິ [ທມຍນ຺ຕິ (ກ.)] ເຕຊນໍ;

ທາຣຸໍ ນມຍນ຺ຕິ ຕຈ຺ຉກາ, ອຕ຺ຕານໍ ທມຍນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ.

‘‘ທຓ຺ເຑເນເກ ທມຍນ຺ຕິ, ອງ຺ກຸເສຫິ ກສາຫິ ຈ;

ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ, ອຫໍ ທນ຺ໂຕມ຺ຫິ ຕາທິນາ.

‘‘ອຫິໍສໂກຕິ ເມ ນາມໍ, ຫິໍສກສ຺ສ ປຸເຣ ສໂຕ;

ອຊ຺ຊາຫໍ ສຈ຺ຈນາໂມມ຺ຫິ, ນ ນໍ ຫິໍສາມິ ກິຎ຺ຈິ ນໍ [ກຎ຺ຈິ ນໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ກຎ຺ຈນໍ (?)].

‘‘ໂຈໂຣ ອຫໍ ປຸເຣ ອາສິໍ, ອງ຺ຄຸລິມາໂລຕິ ວິສ຺ສຸໂຕ;

ວຸຍ຺ຫມາໂນ ມໂຫເຆນ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓມາຄມໍ.

‘‘ໂລຫິຕປາຓິ ປຸເຣ ອາສິໍ, ອງ຺ຄຸລິມາໂລຕິ ວິສ຺ສຸໂຕ;

ສຣຓຄມນໍ ປສ຺ສ, ຠວເນຕ຺ຕິ ສມູຫຕາ.

‘‘ຕາທິສໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວານ, ພຫຸໍ ທຸຄ຺ຄຕິຄາມິນໍ;

ຜຸຏ຺ໂຐ ກມ຺ມວິປາເກນ, ອຓໂຓ ຠຸຎ຺ຊາມິ ໂຠຊນໍ.

‘‘ປມາທມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ພາລາ ທຸມ຺ເມຘິໂນ ຊນາ;

ອປ຺ປມາທຎ຺ຈ ເມຘາວີ, ຘນໍ ເສຏ຺ຐໍວ ຣກ຺ຂຕິ.

‘‘ມາ ປມາທມນຸຍຸຎ຺ເຊຖ, ມາ ກາມຣຕິ ສນ຺ຖວໍ;

ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫິ ຌາຍນ຺ໂຕ, ປປ຺ໂປຕິ ວິປຸລໍ [ປຣມໍ (ກ.)] ສຸຂໍ.

‘‘ສ຺ວາຄຕໍ [ສາຄຕໍ (ສີ. ປີ.)] ນາປຄຕໍ [ນາມ ສຄຕໍ (ກ.)], ນຍິທໍ ທຸມ຺ມນ຺ຕິຕໍ ມມ;

ສໍວິຠຕ຺ເຕສຸ [ສຸວິຠຕ຺ເຕສຸ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ສວິຠຕ຺ເຕສຸ (ສີ. ກ.), ປຏິຠຕ຺ເຕສຸ (ປີ.)] ຘມ຺ເມສຸ, ຍໍ ເສຏ຺ຐໍ ຕທຸປາຄມໍ.

‘‘ສ຺ວາຄຕໍ ນາປຄຕໍ, ນຍິທໍ ທຸມ຺ມນ຺ຕິຕໍ ມມ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອງ຺ຄຸລິມາລສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉຏ຺ຐໍ.