໖. ສນ຺ທກສຸຕ຺ຕໍ

໒໒໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປິລກ຺ຂຄຸຫາຍໍ ປຏິວສຕິ ມຫຕິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ປຣິພ຺ພາຊກສເຕຫິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາຍາມາວຸໂສ, ເຍນ ເທວກຕໂສພ຺ໂຠ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ ຄຸຫາທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ເທວກຕໂສພ຺ໂຠ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ມຫຕິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຸນ຺ນາທິນິຍາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາຍ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ຕິຍາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖໍ ໂຈຣກຖໍ ມຫາມຕ຺ຕກຖໍ ເສນາກຖໍ ຠຍກຖໍ ຍຸທ຺ຘກຖໍ ອນ຺ນກຖໍ ປານກຖໍ ວຕ຺ຖກຖໍ ສຍນກຖໍ ມາລາກຖໍ ຄນ຺ຘກຖໍ ຎາຕິກຖໍ ຍານກຖໍ ຄາມກຖໍ ນິຄມກຖໍ ນຄຣກຖໍ ຊນປທກຖໍ ອິຕ຺ຖິກຖໍ ສູຣກຖໍ ວິສິຂາກຖໍ ກຸມ຺ຠຏ຺ຐານກຖໍ ປຸພ຺ພເປຕກຖໍ ນານຕ຺ຕກຖໍ ໂລກກ຺ຂາຍິກໍ ສມຸທ຺ທກ຺ຂາຍິກໍ ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ສກໍ ປຣິສໍ ສຓ຺ຐາເປສິ – ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຠນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕຸ, ມາ ໂຠນ຺ໂຕ ສທ຺ທມກຕ຺ຖ; ອຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ ອາຄຈ຺ຉຕິ ສມໂຓ ອານນ຺ໂທ. ຍາວຕາ ໂຂ ປນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ, ອຍໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສມໂຓ ອານນ຺ໂທ. ອປ຺ປສທ຺ທກາມາ ໂຂ ປນ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອປ຺ປສທ຺ທວິນີຕາ ອປ຺ປສທ຺ທສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ປຣິສໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ.

໒໒໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຸ ໂຂ ຠວໍ ອານນ຺ໂທ, ສ຺ວາຄຕໍ ໂຠໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ. ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ ຠວໍ ອານນ຺ໂທ ອິມໍ ປຣິຍາຍມກາສິ ຍທິທໍ ອິຘາຄມນາຍ. ນິສີທຕຸ ຠວໍ ອານນ຺ໂທ, ອິທມາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນິສີທິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ສນ຺ທໂກປິ ໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ສນ຺ທກໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກາຍນຸຕ຺ຖ, ສນ຺ທກ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ, ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ? ‘‘ຕິຏ຺ຐເຕສາ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ກຖາ ຍາຍ ມຍໍ ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ. ເນສາ ໂຠໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ກຖາ ທຸລ຺ລຠາ ຠວິສ຺ສຕິ ປຈ຺ຉາປິ ສວນາຍ. ສາຘຸ ວຕ ຠວນ຺ຕໍເຍວ ອານນ຺ທໍ ປຏິຠາຕຸ ສເກ ອາຈຣິຍເກ ຘມ຺ມີກຖາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ສນ຺ທກ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາ ອກ຺ຂາຕາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ອນສ຺ສາສິການິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານິ ອກ຺ຂາຕານິ, ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ [ວສນ຺ໂຕ ວາ (ສີ. ປີ.) ເອວມຸປຣິປິ ອນາຣາຘນປກ຺ເຂ] ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຕເມ ປນ ເຕ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາ ອກ຺ຂາຕາ, ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ?

໒໒໕. ‘‘ອິຘ, ສນ຺ທກ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ໂຫຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ປໂຣໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕິ. ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ ອຍໍ ປຸຣິໂສ ຍທາ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ປຖວີ ປຖວີກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອາໂປ ອາໂປກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເຕໂຊ ເຕໂຊກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ວາໂຍ ວາໂຍກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອາກາສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສງ຺ກມນ຺ຕິ. ອາສນ຺ທິປຎ຺ຈມາ ປຸຣິສາ ມຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍາວາຬາຫນາ ປທານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ກາໂປຕການິ ອຏ຺ຐີນິ ຠວນ຺ຕິ. ຠສ຺ສນ຺ຕາ ອາຫຸຕິໂຍ; ທຕ຺ຕຸປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຍທິທໍ ທານໍ. ເຕສໍ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ວິລາໂປ ເຍ ເກຈິ ອຕ຺ຖິກວາທໍ ວທນ຺ຕິ. ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ ນ ໂຫນ຺ຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ປໂຣໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕິ. ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ ອຍໍ ປຸຣິໂສ ຍທາ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ປຖວີ ປຖວີກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອາໂປ ອາໂປກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເຕໂຊ ເຕໂຊກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ວາໂຍ ວາໂຍກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອາກາສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສງ຺ກມນ຺ຕິ. ອາສນ຺ທິປຎ຺ຈມາ ປຸຣິສາ ມຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍາວາຬາຫນາ ປທານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ກາໂປຕການິ ອຏ຺ຐີນິ ຠວນ຺ຕິ. ຠສ຺ສນ຺ຕາ ອາຫຸຕິໂຍ; ທຕ຺ຕຸປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຍທິທໍ ທານໍ. ເຕສໍ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ວິລາໂປ ເຍ ເກຈິ ອຕ຺ຖິກວາທໍ ວທນ຺ຕິ. ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ ນ ໂຫນ຺ຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ. ສເຈ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ອກເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ກຕໍ, ອວຸສິເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ວຸສິຕໍ. ອຸໂຠປິ ມຍໍ ເອຕ຺ຖ ສມສມາ ສາມຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕາ, ໂຍ ຈາຫໍ ນ ວທາມິ ‘ອຸໂຠ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສາມ, ວິນສ຺ສິສ຺ສາມ, ນ ຠວິສ຺ສາມ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ. ອຕິເຣກໍ ໂຂ ປນິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ນຄ຺ຄິຍໍ ມຸຓ຺ຑິຍໍ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານໍ ເກສມສ຺ສຸໂລຈນໍ ໂຍຫໍ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ [ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘວສນໍ (ສີ.)] ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ໂຕ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ອິມິນາ ໂຠຕາ ສຕ຺ຖາຣາ ສມສມຄຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ. ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ໂສຫໍ ກິໍ ຊານນ຺ໂຕ ກິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖຣິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ? ‘ໂສ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ [ນິພ຺ພິຊ຺ຊາປກ຺ກມຕິ (ສີ.)]. ອຍໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປຐໂມ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອກ຺ຂາໂຕ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

໒໒໖. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ໂຫຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ກໂຣໂຕ ກາຣຍໂຕ ຉິນ຺ທໂຕ ເຉທາປຍໂຕ ປຈໂຕ ປາຈາປຍໂຕ ໂສຈຍໂຕ ໂສຈາປຍໂຕ ກິລມໂຕ ກິລມາປຍໂຕ ຜນ຺ທໂຕ ຜນ຺ທາປຍໂຕ ປາຓມຕິປາຕຍໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທໂຕ ນິລ຺ໂລປໍ ຫຣໂຕ ເອກາຄາຣິກໍ ກໂຣໂຕ ປຣິປນ຺ເຖ ຕິຏ຺ຐໂຕ ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ມຸສາ ຠຓໂຕ ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປໍ. ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນ ໂຍ ອິມິສ຺ສາ ປຖວິຍາ ປາເຓ ເອກໍ ມໍສຂລໍ ເອກໍ ມໍສປຸຎ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ທກ຺ຂິຓຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຫນນ຺ໂຕ ຆາເຕນ຺ໂຕ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ເຉທາເປນ຺ໂຕ ປຈນ຺ໂຕ ປຈາເປນ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ອຸຕ຺ຕຣຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ທທນ຺ໂຕ ທາເປນ຺ໂຕ ຍຊນ຺ໂຕ ຍຊາເປນ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ. ທາເນນ ທເມນ ສໍຍເມນ ສຈ຺ຈວຊ຺ເຊນ ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ’ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ກໂຣໂຕ ກາຣຍໂຕ ຉິນ຺ທໂຕ ເຉທາປຍໂຕ ປຈໂຕ ປາຈາປຍໂຕ ໂສຈໂຕ ໂສຈາປຍໂຕ ກິລມໂຕ ກິລມາປຍໂຕ ຜນ຺ທໂຕ ຜນ຺ທາປຍໂຕ ປາຓມຕິປາຕຍໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທໂຕ ນິລ຺ໂລປໍ ຫຣໂຕ ເອກາຄາຣິກໍ ກໂຣໂຕ ປຣິປນ຺ເຖ ຕິຏ຺ຐໂຕ ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ມຸສາ ຠຓໂຕ ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປໍ ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນ ໂຍ ອິມິສ຺ສາ ປຖວິຍາ ປາເຓ ເອກໍ ມໍສຂລໍ ເອກໍ ມໍສປຸຎ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ທກ຺ຂິຓຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຫນນ຺ໂຕ ຆາເຕນ຺ໂຕ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ເຉທາເປນ຺ໂຕ ປຈນ຺ໂຕ ປຈາເປນ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ອຸຕ຺ຕຣຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ທທນ຺ໂຕ ທາເປນ຺ໂຕ ຍຊນ຺ໂຕ ຍຊາເປນ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ. ທາເນນ ທເມນ ສໍຍເມນ ສຈ຺ຈວຊ຺ເຊນ ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ’ຕິ. ສເຈ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ອກເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ກຕໍ, ອວຸສິເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ວຸສິຕໍ. ອຸໂຠປິ ມຍໍ ເອຕ຺ຖ ສມສມາ ສາມຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕາ, ໂຍ ຈາຫໍ ນ ວທາມິ ‘ອຸຠິນ຺ນໍ ກຸຣຸຕໍ ນ ກຣີຍຕິ ປາປ’ນ຺ຕິ. ອຕິເຣກໍ ໂຂ ປນິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ນຄ຺ຄິຍໍ ມຸຓ຺ຑິຍໍ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານໍ ເກສມສ຺ສຸໂລຈນໍ ໂຍຫໍ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ໂຕ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ອິມິນາ ໂຠຕາ ສຕ຺ຖາຣາ ສມສມຄຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ. ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ໂສຫໍ ກິໍ ຊານນ຺ໂຕ ກິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖຣິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ? ‘ໂສ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຍ’ນ຺ຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ທຸຕິໂຍ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອກ຺ຂາໂຕ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

໒໒໗. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ໂຫຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ; ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ; ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ; ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ; ນຕ຺ຖິ ພລໍ, ນຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສຖາໂມ, ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສປຣກ຺ກໂມ; ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ປາຓາ ສພ຺ເພ ຠູຕາ ສພ຺ເພ ຊີວາ ອວສາ ອພລາ ອວີຣິຍາ ນິຍຕິສງ຺ຄຕິຠາວປຣິຓຕາ ຉສ຺ເວວາຠິຊາຕີສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕີ’ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ, ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ, ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ພລໍ, ນຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສຖາໂມ, ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສປຣກ຺ກໂມ, ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ປາຓາ ສພ຺ເພ ຠູຕາ ສພ຺ເພ ຊີວາ ອວສາ ອພລາ ອວີຣິຍາ ນິຍຕິສງ຺ຄຕິຠາວປຣິຓຕາ ຉສ຺ເວວາຠິຊາຕີສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕີ’ຕິ. ສເຈ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ອກເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ກຕໍ, ອວຸສິເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ວຸສິຕໍ. ອຸໂຠປິ ມຍໍ ເອຕ຺ຖ ສມສມາ ສາມຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕາ, ໂຍ ຈາຫໍ ນ ວທາມິ ‘ອຸໂຠ ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວິສຸຊ຺ຌິສ຺ສາມາ’ຕິ. ອຕິເຣກໍ ໂຂ ປນິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ນຄ຺ຄິຍໍ ມຸຓ຺ຑິຍໍ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານໍ ເກສມສ຺ສຸໂລຈນໍ ໂຍຫໍ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ໂຕ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ອິມິນາ ໂຠຕາ ສຕ຺ຖາຣາ ສມສມຄຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ. ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ໂສຫໍ ກິໍ ຊານນ຺ໂຕ ກິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖຣິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ? ‘ໂສ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຕຕິໂຍ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອກ຺ຂາໂຕ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

໒໒໘. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ໂຫຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ສຕ຺ຕິເມ ກາຍາ ອກຏາ ອກຏວິຘາ ອນິມ຺ມິຕາ ອນິມ຺ມາຕາ ວຎ຺ຌາ ກູຏຏ຺ຐາ ເອສິກຏ຺ຐາຍິຏ຺ຐິຕາ, ເຕ ນ ອິຎ຺ຊນ຺ຕິ ນ ວິປຣິຓມນ຺ຕິ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາພາເຘນ຺ຕິ ນາລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຂາຍ ວາ ທຸກ຺ຂາຍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂາຍ ວາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ປຖວີກາໂຍ ອາໂປກາໂຍ ເຕໂຊກາໂຍ ວາໂຍກາໂຍ ສຸເຂ ທຸກ຺ເຂ ຊີເວ ສຕ຺ຕເມ – ອິເມ ສຕ຺ຕກາຍາ ອກຏາ ອກຏວິຘາ ອນິມ຺ມິຕາ ອນິມ຺ມາຕາ ວຎ຺ຌາ ກູຏຏ຺ຐາ ເອສິກຏ຺ຐາຍິຏ຺ຐິຕາ. ເຕ ນ ອິຎ຺ຊນ຺ຕິ ນ ວິປຣິຓມນ຺ຕິ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາພາເຘນ຺ຕິ. ນາລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຂາຍ ວາ ທຸກ຺ຂາຍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂາຍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ຫນ຺ຕາ ວາ ຆາເຕຕາ ວາ ໂສຕາ ວາ ສາເວຕາ ວາ ວິຎ຺ຎາຕາ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕາ ວາ. ໂຍປິ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ສີສໍ ຉິນ຺ທຕິ, ນ ໂກຈິ ກຎ຺ຈິ [ກິຎ຺ຈິ (ກ.)] ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍຕ຺ເວວ ກາຍານມນ຺ຕເຣນ ສຕ຺ຖໍ ວິວຣມນຸປຕຕິ. ຈຸທ຺ທສ ໂຂ ປນິມານິ ໂຍນິປມຸຂສຕສຫສ຺ສານິ ສຏ຺ຐິ ຈ ສຕານິ ຉ ຈ ສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ກມ຺ມຸໂນ ສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ກມ຺ມານິ ຕີຓິ ຈ ກມ຺ມານິ, ກມ຺ເມ ຈ ອຑ຺ຒກມ຺ເມ ຈ, ທ຺ວຏ຺ຐິປຏິປທາ, ທ຺ວຏ຺ຐນ຺ຕຣກປ຺ປາ, ຉຬາຠິຊາຕິໂຍ, ອຏ຺ຐ ປຸຣິສຠູມິໂຍ, ເອກູນປຎ຺ຎາສ ອາຊີວກສເຕ, ເອກູນປຎ຺ຎາສ ປຣິພ຺ພາຊກສເຕ, ເອກູນປຎ຺ຎາສ ນາຄາວາສສເຕ, ວີເສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສເຕ, ຕິໍເສ ນິຣຍສເຕ, ຉຕ຺ຕິໍສ ຣໂຊຘາຕຸໂຍ, ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎີຄພ຺ຠາ, ສຕ຺ຕ ອສຎ຺ຎີຄພ຺ຠາ, ສຕ຺ຕ ນິຄຓ຺ຐິຄພ຺ຠາ, ສຕ຺ຕ ເທວາ, ສຕ຺ຕ ມານຸສາ, ສຕ຺ຕ ເປສາຈາ, ສຕ຺ຕ ສຣາ, ສຕ຺ຕ ປວຸຏາ, ສຕ຺ຕ ປປາຕາ, ສຕ຺ຕ ປປາຕສຕານິ, ສຕ຺ຕ ສຸປິນາ, ສຕ຺ຕ ສຸປິນສຕານິ, ຈຸລ຺ລາສີຕິ [ຈູຬາສີຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມຫາກປ຺ປິໂນ [ມຫາກປ຺ປຸໂນ (ສີ. ປີ.)] ສຕສຫສ຺ສານິ, ຍານິ ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ຕເປນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ອປຣິປກ຺ກໍ ວາ ກມ຺ມໍ ປຣິປາເຈສ຺ສາມິ, ປຣິປກ຺ກໍ ວາ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ເຫວໍ ນຕ຺ຖິ ໂທຓມິເຕ ສຸຂທຸກ຺ເຂ ປຣິຍນ຺ຕກເຕ ສໍສາເຣ, ນຕ຺ຖິ ຫາຍນວຑ຺ຒເນ, ນຕ຺ຖິ ອຸກ຺ກໍສາວກໍເສ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸຕ຺ຕຄຸເຬ ຂິຕ຺ເຕ ນິພ຺ເພຐິຍມານເມວ ປເລຕິ, ເອວເມວ ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ສຕ຺ຕິເມ ກາຍາ ອກຏາ ອກຏວິຘາ ອນິມ຺ມິຕາ ອນິມ຺ມາຕາ ວຎ຺ຌາ ກູຏຏ຺ຐາ ເອສິກຏ຺ຐາຍິຏ຺ຐິຕາ. ເຕ ນ ອິຎ຺ຊນ຺ຕິ ນ ວິປຣິຓມນ຺ຕິ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາພາເຘນ຺ຕິ. ນາລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຂາຍ ວາ ທຸກ຺ຂາຍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂາຍ ວາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ປຖວີກາໂຍ ອາໂປກາໂຍ ເຕໂຊກາໂຍ ວາໂຍກາໂຍ ສຸເຂ ທຸກ຺ເຂ ຊີເວ ສຕ຺ຕເມ – ອິເມ ສຕ຺ຕ ກາຍາ ອກຏາ ອກຏວິຘາ ອນິມ຺ມິຕາ ອນິມ຺ມາຕາ ວຎ຺ຌາ ກູຏຏ຺ຐາ ເອສິກຏ຺ຐາຍິຏ຺ຐິຕາ. ເຕ ນ ອິຎ຺ຊນ຺ຕິ ນ ວິປຣິຓມນ຺ຕິ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາພາເຘນ຺ຕິ. ນາລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຂາຍ ວາ ທຸກ຺ຂາຍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂາຍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ຫນ຺ຕາ ວາ ຆາເຕຕາ ວາ ໂສຕາ ວາ ສາເວຕາ ວາ ວິຎ຺ຎາຕາ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕາ ວາ. ໂຍປິ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ສີສໍ ຉິນ຺ທຕິ, ນ ໂກຈິ ກຎ຺ຈິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍຕ຺ເວວ ກາຍານມນ຺ຕເຣນ ສຕ຺ຖໍ ວິວຣມນຸປຕຕິ. ຈຸທ຺ທສ ໂຂ ປນິມານິ ໂຍນິປມຸຂສຕສຫສ຺ສານິ ສຏ຺ຐິ ຈ ສຕານິ ຉ ຈ ສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ກມ຺ມຸໂນ ສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ກມ຺ມານິ ຕີຓິ ຈ ກມ຺ມານິ, ກມ຺ເມ ຈ ອຑ຺ຒກມ຺ເມ ຈ, ທ຺ວຏ຺ຐິປຏິປທາ, ທ຺ວຏ຺ຐນ຺ຕຣກປ຺ປາ, ຉຬາຠິຊາຕິໂຍ, ອຏ຺ຐ ປຸຣິສຠູມິໂຍ, ເອກູນປຎ຺ຎາສ ອາຊີວກສເຕ, ເອກູນປຎ຺ຎາສ ປຣິພ຺ພາຊກສເຕ, ເອກູນປຎ຺ຎາສ ນາຄາວາສສເຕ, ວີເສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສເຕ, ຕິໍເສ ນິຣຍສເຕ, ຉຕ຺ຕິໍສ ຣໂຊຘາຕຸໂຍ, ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎີຄພ຺ຠາ, ສຕ຺ຕ ອສຎ຺ຎີຄພ຺ຠາ, ສຕ຺ຕ ນິຄຓ຺ຐິຄພ຺ຠາ, ສຕ຺ຕ ເທວາ, ສຕ຺ຕ ມານຸສາ, ສຕ຺ຕ ເປສາຈາ, ສຕ຺ຕ ສຣາ, ສຕ຺ຕ ປວຸຏາ, ສຕ຺ຕ ປປາຕາ, ສຕ຺ຕ ປປາຕສຕານິ, ສຕ຺ຕ ສຸປິນາ, ສຕ຺ຕ ສຸປິນສຕານິ, ຈຸລ຺ລາສີຕິ ມຫາກປ຺ປິໂນ ສຕສຫສ຺ສານິ, ຍານິ ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ຕເປນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ອປຣິປກ຺ກໍ ວາ ກມ຺ມໍ ປຣິປາເຈສ຺ສາມິ, ປຣິປກ຺ກໍ ວາ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ, ເຫວໍ ນຕ຺ຖິ ໂທຓມິເຕ ສຸຂທຸກ຺ເຂ ປຣິຍນ຺ຕກເຕ ສໍສາເຣ, ນຕ຺ຖິ ຫາຍນວຑ຺ຒເນ, ນຕ຺ຖິ ອຸກ຺ກໍສາວກໍເສ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸຕ຺ຕຄຸເຬ ຂິຕ຺ເຕ ນິພ຺ເພຐິຍມານເມວ ປເລຕິ, ເອວເມວ ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ສເຈ ປນ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ອກເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ກຕໍ, ອວຸສິເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ວຸສິຕໍ. ອຸໂຠປິ ມຍໍ ເອຕ຺ຖ ສມສມາ ສາມຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕາ, ໂຍ ຈາຫໍ ນ ວທາມິ. ‘ອຸໂຠ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ອຕິເຣກໍ ໂຂ ປນິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ນຄ຺ຄິຍໍ ມຸຓ຺ຑິຍໍ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານໍ ເກສມສ຺ສຸໂລຈນໍ ໂຍຫໍ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ໂຕ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ອິມິນາ ໂຠຕາ ສຕ຺ຖາຣາ ສມສມຄຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ. ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ໂສຫໍ ກິໍ ຊານນ຺ໂຕ ກິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖຣິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ? ‘ໂສ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອກ຺ຂາໂຕ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ອິເມ ໂຂ ເຕ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາ ອກ຺ຂາຕາ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ! ຍາວຎ຺ຈິທໍ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາວ ສມານາ ‘ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາ’ຕິ ອກ຺ຂາຕາ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລນ຺ຕິ. ກຕມານິ ປນ ຕານິ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນສ຺ສາສິການິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານິ ອກ຺ຂາຕານິ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ?

໒໒໙. ‘‘ອິຘ, ສນ຺ທກ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຈຣໂຕ ຈ ເມ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ສຸຎ຺ຎມ຺ປິ ອຄາຣໍ ປວິສຕິ, ປິຓ຺ຑມ຺ປິ ນ ລຠຕິ, ກຸກ຺ກຸໂຣປິ ຑໍສຕິ, ຈຓ຺ເຑນປິ ຫຕ຺ຖິນາ ສມາຄຈ຺ຉຕິ, ຈຓ຺ເຑນປິ ອສ຺ເສນ ສມາຄຈ຺ຉຕິ, ຈຓ຺ເຑນປິ ໂຄເຓນ ສມາຄຈ຺ຉຕິ, ອິຕ຺ຖິຍາປິ ປຸຣິສສ຺ສປິ ນາມມ຺ປິ ໂຄຕ຺ຕມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຄາມສ຺ສປິ ນິຄມສ຺ສປິ ນາມມ຺ປິ ມຄ຺ຄມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ໂສ ‘ກິມິທ’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ສຸຎ຺ຎໍ ເມ ອຄາຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ປາວິສິໍ; ‘ປິຓ຺ຑມ຺ປິ ອລທ຺ຘພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ນາລຕ຺ຖໍ; ‘ກຸກ຺ກຸເຣນ ຑໍສິຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນມ຺ຫິ [ເຕນ (ກ.), ເຕນາສິໍ (?)] ທຏ຺ໂຐ; ‘ຈຓ຺ເຑນ ຫຕ຺ຖິນາ ສມາຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ສມາຄມິໍ; ‘ຈຓ຺ເຑນ ອສ຺ເສນ ສມາຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ສມາຄມິໍ; ‘ຈຓ຺ເຑນ ໂຄເຓນ ສມາຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ສມາຄມິໍ; ‘ອິຕ຺ຖິຍາປິ ປຸຣິສສ຺ສປິ ນາມມ຺ປິ ໂຄຕ຺ຕມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ປຸຈ຺ຉິໍ; ‘ຄາມສ຺ສປິ ນິຄມສ຺ສປິ ນາມມ຺ປິ ມຄ຺ຄມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ປຸຈ຺ຉິນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ…ເປ… ‘ຄາມສ຺ສປິ ນິຄມສ຺ສປິ ນາມມ຺ປິ ມຄ຺ຄມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ, ເຕນ ປຸຈ຺ຉິ’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘ອນສ຺ສາສິກໍ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປຐມໍ ອນສ຺ສາສິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

໒໓໐. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອນຸສ຺ສວິໂກ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສຈ຺ໂຈ. ໂສ ອນຸສ຺ສເວນ ອິຕິຫິຕິຫປຣມ຺ປຣາຍ ປິຏກສມ຺ປທາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອນຸສ຺ສວິກສ຺ສ ໂຂ ປນ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຸໂນ ອນຸສ຺ສວສຈ຺ຈສ຺ສ ສຸສ຺ສຸຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສຸຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ຕຖາປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາປິ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອນຸສ຺ສວິໂກ ອນຸສ຺ສວສຈ຺ໂຈ ໂສ ອນຸສ຺ສເວນ ອິຕິຫິຕິຫປຣມ຺ປຣາຍ ປິຏກສມ຺ປທາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອນຸສ຺ສວິກສ຺ສ ໂຂ ປນ ສຕ຺ຖຸໂນ ອນຸສ຺ສວສຈ຺ຈສ຺ສ ສຸສ຺ສຸຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສຸຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ຕຖາປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາປິ ໂຫຕິ’. ໂສ ‘ອນສ຺ສາສິກໍ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ທຸຕິຍໍ ອນສ຺ສາສິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

໒໓໑. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ຕກ຺ກີ ໂຫຕິ ວີມໍສີ. ໂສ ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕກ຺ກິສ຺ສ ໂຂ ປນ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຸໂນ ວີມໍສິສ຺ສ ສຸຕກ຺ກິຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ທຸຕ຺ຕກ຺ກິຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ຕຖາປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາປິ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ຕກ຺ກີ ວີມໍສີ. ໂສ ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕກ຺ກິສ຺ສ ໂຂ ປນ ສຕ຺ຖຸໂນ ວີມໍສິສ຺ສ ສຸຕກ຺ກິຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ທຸຕ຺ຕກ຺ກິຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ຕຖາປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາປິ ໂຫຕິ’. ໂສ ‘ອນສ຺ສາສິກໍ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຕຕິຍໍ ອນສ຺ສາສິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

໒໓໒. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ມນ຺ໂທ ໂຫຕິ ໂມມູໂຫ. ໂສ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ [ຕຖາ ຕຖາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ວາຈາວິກ຺ເຂປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປໍ – ‘ເອວນ຺ຕິປິ [ເອວມ຺ປິ (ສີ. ປີ.)] ເມ ໂນ, ຕຖາຕິປິ [ຕຖາປິ (ສີ. ປີ.)] ເມ ໂນ, ອຎ຺ຎຖາຕິປິ [ອຎ຺ຎຖາປິ (ສີ. ປີ.) ( ) ສພ຺ພຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ] ເມ ໂນ, ໂນຕິປິ ເມ ໂນ, ໂນ ໂນຕິປິ ເມ ໂນ’ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ມນ຺ໂທ ໂມມູໂຫ. ໂສ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ວາຈາວິກ຺ເຂປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປໍ – ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນ, ຕຖາຕິປິ ເມ ໂນ, ອຎ຺ຎຖາຕິປິ ເມ ໂນ, ໂນຕິປິ ເມ ໂນ, ໂນ ໂນຕິປິ ເມ ໂນ’ຕິ. ໂສ ‘ອນສ຺ສາສິກໍ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອນສ຺ສາສິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ອິມານິ ໂຂ, (ຕານິ ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນສ຺ສາສິການິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານິ ອກ຺ຂາຕານິ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ! ຍາວຎ຺ຈິທໍ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນສ຺ສາສິກາເນວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານິ ອນສ຺ສາສິການິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານີຕິ ອກ຺ຂາຕານິ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ. ໂສ ປນ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາ ກິໍ ວາທີ ກິໍ ອກ຺ຂາຍີ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

໒໓໓. ‘‘ອິຘ, ສນ຺ທກ, ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… [ວິຕ຺ຖາໂຣ ມ. ນິ. ໒.໙-໑໐ ກນ຺ທຣກສຸຕ຺ເຕ] ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ [ຍສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ... ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ; ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

໒໓໔. ‘‘ໂຍ ປນ ໂສ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ໂສ ກາເມ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ສນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຠພ຺ໂພ ໂສ ປຎ຺ຈຏ຺ຐານານິ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸໍ. ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທາຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສິຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ. ໂຍ ໂສ, ສນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຠພ຺ໂພ ໂສ ອິມານິ ປຎ຺ຈຏ຺ຐານານິ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໒໓໕. ‘‘ໂຍ ປນ ໂສ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຈຣໂຕ ເຈວ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ, ສນ຺ທກ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ; ອຸປມາຍປິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສນ຺ທກ, ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາທາ ຉິນ຺ນາ; ຕສ຺ສ ຈຣໂຕ ເຈວ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ (ຊານາຕິ – ‘ຉິນ຺ນາ ເມ ຫຕ຺ຖປາທາ’ຕິ, ອຸທາຫຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ຊານາຕິ – ‘ຉິນ຺ນາ ເມ ຫຕ຺ຖປາທາ’’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ໂສ ປຸຣິໂສ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຊານາຕິ – ‘ຉິນ຺ນາ ເມ ຫຕ຺ຖປາທາ’ ຕິ.) [(ຉິນ຺ນາວ ຫຕ຺ຖປາທາ,) (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອປິ ຈ ໂຂ ປນ ນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ຊານາຕິ – ‘ຉິນ຺ນາ ເມ ຫຕ຺ຖປາທາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຈຣໂຕ ເຈວ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ (ຎາຓທສ຺ສນໍ ນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’ຕິ;) [(ຂີຓາວ ອາສວາ,) (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອປິ ຈ ໂຂ ປນ ນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ຊານາຕິ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’’’ຕິ.

໒໓໖. ‘‘ກີວພຫຸກາ ປນ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ນິຍ຺ຍາຕາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເອກໍເຍວ ສຕໍ ນ ທ຺ເວ ສຕານິ ນ ຕີຓິ ສຕານິ ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ນ ປຎ຺ຈ ສຕານິ, ອຖ ໂຂ ຠິຍ຺ໂຍວ ເຍ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ນິຍ຺ຍາຕາໂຣ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ! ນ ຈ ນາມ ສຘມ຺ໂມກ຺ກໍສນາ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ປຣຘມ຺ມວມ຺ຠນາ, ອາຍຕເນ ຈ ຘມ຺ມເທສນາ ຕາວ ພຫຸກາ ຈ ນິຍ຺ຍາຕາໂຣ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິເມ ປນາຊີວກາ ປຸຕ຺ຕມຕາຍ ປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານຎ຺ເຈວ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ຕິ, ປເຣ ຈ ວມ຺ເຠນ຺ຕິ ຕໂຍ ເຈວ ນິຍ຺ຍາຕາໂຣ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ນນ຺ທໍ ວຈ຺ຉໍ, ກິສໍ ສໍກິຈ຺ຈໍ, ມກ຺ຂລິໍ ໂຄສາລ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສກໍ ປຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຈຣນ຺ຕຸ ໂຠນ຺ໂຕ ສມເຓ ໂຄຕເມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ. ນ ທານິ ສຸກຣໍ ອມ຺ເຫຫິ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຫິທໍ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສກໍ ປຣິສໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍຕິ.

ສນ຺ທກສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉຏ຺ຐໍ.