໓. ປຣິພ຺ພາຊກວຄ຺ໂຄ

໑. ເຕວິຊ຺ຊວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເອກປຸຓ຺ຑຣີເກ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ປຏິວສຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ ຕາວ ເວສາລິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ; ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ເອກປຸຓ຺ຑຣີໂກ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຍນ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ເອກປຸຓ຺ຑຣີໂກ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຍນ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ. ສ຺ວາຄຕໍ [ສາຄຕໍ (ສີ. ປີ.)], ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ. ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ປຣິຍາຍມກາສິ ຍທິທໍ ອິຘາຄມນາຍ. ນິສີທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິທມາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ, ອປຣິເສ+ສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ, ຈຣໂຕ ຈ ເມ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ເອວມາຫໍສຸ – ‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ, ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ, ຈຣໂຕ ຈ ເມ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ, ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ວຸຕ຺ຕວາທິໂນ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ? ‘‘ເຍ ເຕ, ວຈ຺ຉ, ເອວມາຫໍສຸ – ‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ, ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ, ຈຣໂຕ ຈ ເມ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ, ນ ເມ ເຕ ວຸຕ຺ຕວາທິໂນ, ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ຈ ປນ ມໍ ອສຕາ ອຠູເຕນາ’’ຕິ.

໑໘໖. ‘‘ກຖໍ ພ຺ຍາກຣມານາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຕ຺ຕວາທິໂນ ເຈວ ຠຄວໂຕ ອສ຺ສາມ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາມ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາມ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ?

‘‘‘ເຕວິຊ຺ໂຊ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ເມ ອສ຺ສ, ນ ຈ ມໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຫຎ຺ຫິ, ວຈ຺ຉ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ. ອຫຎ຺ຫິ, ວຈ຺ຉ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມິ. ອຫຎ຺ຫິ, ວຈ຺ຉ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ.

‘‘‘ເຕວິຊ຺ໂຊ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ເມ ອສ຺ສ, ນ ຈ ມໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂກຈິ ຄິຫີ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ໂກຈິ ຄິຫີ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂກຈິ ຄິຫີ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສຄ຺ຄູປໂຄ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ເອກໍເຍວ ສຕໍ ນ ທ຺ເວ ສຕານິ ນ ຕີຓິ ສຕານິ ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ນ ປຎ຺ຈ ສຕານິ, ອຖ ໂຂ ຠິຍ຺ໂຍວ ເຍ ຄິຫີ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສຄ຺ຄູປຄາ’’ຕິ [‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ວຈ຺ຉ ໂກຈິ ຄິຫີ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສຄ຺ຄູປໂຄຕິ’’. (ກ.)].

‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂກຈິ ອາຊີວໂກ [ອາຊີວິໂກ (ກ.)] ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ໂກຈິ ອາຊີວໂກ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂກຈິ ອາຊີວໂກ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສຄ຺ຄູປໂຄ’’ຕິ? ‘‘ອິໂຕ ໂຂ ໂສ, ວຈ຺ຉ, ເອກນວຸໂຕ ກປ຺ໂປ [ອິໂຕ ໂກ ວຈ຺ຉ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ (ກ.)] ຍມຫໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ, ນາຠິຊານາມິ ກຎ຺ຈິ ອາຊີວກໍ ສຄ຺ຄູປຄໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ; ໂສປາສິ ກມ຺ມວາທີ ກິຣິຍວາທີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຸຎ຺ຎໍ ອທຸໍ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ອນ຺ຕມໂສ ສຄ຺ຄູປເຄນປີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ວຈ຺ຉ, ສຸຎ຺ຎໍ ອທຸໍ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ອນ຺ຕມໂສ ສຄ຺ຄູປເຄນປີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ເຕວິຊ຺ຊວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.

໒. ອຄ຺ຄິວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ [ເອວໍທິຏ຺ຐີ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’’ນ຺ຕິ.

໑໘໘. ‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ [ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ວເທສິ (ສີ.), ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິຕິ ວເທສິ (?)]. ‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ. ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ. ‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ. ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ. ‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ. ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ. ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ. ‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ – ເອວໍທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ວເທສິ.

‘‘ກິໍ ປນ ໂຠ ໂຄຕໂມ ອາທີນວໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ເອວໍ ອິມານິ ສພ຺ພໂສ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ອນຸປຄໂຕ’’ຕິ?

໑໘໙. ‘‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ທິຏ຺ຐິຄຕເມຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຫນໍ ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕາໂຣ [ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕາຣໍ (ສີ. ປີ.)] ທິຏ຺ຐິວິສູກໍ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊນໍ ສທຸກ຺ຂໍ ສວິຆາຕໍ ສອຸປາຍາສໍ ສປຣິຬາຫໍ, ນ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ ນ ນິໂຣຘາຍ ນ ອຸປສມາຍ ນ ອຠິຎ຺ຎາຍ ນ ສມ຺ໂພຘາຍ ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ…ເປ… ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ…ເປ… ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ…ເປ… ‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ…ເປ… ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ…ເປ… ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ …ເປ… ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ…ເປ… ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ທິຏ຺ຐິຄຕເມຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຫນໍ ທິຏ຺ຐິກນ຺ຕາໂຣ ທິຏ຺ຐິວິສູກໍ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊນໍ ສທຸກ຺ຂໍ ສວິຆາຕໍ ສອຸປາຍາສໍ ສປຣິຬາຫໍ, ນ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ ນ ນິໂຣຘາຍ ນ ອຸປສມາຍ ນ ອຠິຎ຺ຎາຍ ນ ສມ຺ໂພຘາຍ ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ອາທີນວໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ເອວໍ ອິມານິ ສພ຺ພໂສ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ອນຸປຄໂຕ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐິຄຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອປນີຕເມຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ. ທິຏ຺ຐຎ຺ເຫຕໍ, ວຈ຺ຉ, ຕຖາຄເຕນ – ‘ອິຕິ ຣູປໍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ເວທນາ, ອິຕິ ເວທນາຍ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ເວທນາຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ສຎ຺ຎາ, ອິຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ສງ຺ຂາຣາ, ອິຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພມຎ຺ຎິຕານໍ ສພ຺ພມຖິຕານໍ ສພ຺ພອຫໍກາຣມມໍກາຣມານານຸສຍານໍ ຂຍາ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາ ຈາຄາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ ອນຸປາທາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວທາມີ’’ຕິ.

໑໙໐. ‘‘ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຠິກ຺ຂຸ ກຸຫິໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ນ ອຸເປຕິ’’. ‘‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ນ ອຸເປຕິ’’. ‘‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ ນ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ ນ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ນ ອຸເປຕິ’’. ‘‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເນວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ນ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ເນວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ນ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ນ ອຸເປຕິ’’.

‘‘‘ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຠິກ຺ຂຸ ກຸຫິໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ນ ອຸເປຕີ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ນ ອຸເປຕີ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ ນ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ ນ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ນ ອຸເປຕີ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເນວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ນ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ເນວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ນ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ນ ອຸເປຕີ’ຕິ ວເທສິ. ເອຕ຺ຖາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຎ຺ຎາຓມາປາທິໍ, ເອຕ຺ຖ ສມ຺ໂມຫມາປາທິໍ. ຍາປິ ເມ ເອສາ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ປຸຣິເມນ ກຖາສລ຺ລາເປນ ອຫຸ ປສາທມຕ຺ຕາ ສາປິ ເມ ເອຕຣຫິ ອນ຺ຕຣຫິຕາ’’ຕິ. ‘‘ອລຎ຺ຫິ ເຕ, ວຈ຺ຉ, ອຎ຺ຎາຓາຍ, ອລໍ ສມ຺ໂມຫາຍ. ຄມ຺ຠີໂຣ ຫາຍໍ, ວຈ຺ຉ, ຘມ຺ໂມ ທຸທ຺ທໂສ ທຸຣນຸໂພໂຘ ສນ຺ໂຕ ປຓີໂຕ ອຕກ຺ກາວຈໂຣ ນິປຸໂຓ ປຓ຺ຑິຕເວທນີໂຍ. ໂສ ຕຍາ ທຸຊ຺ຊາໂນ ອຎ຺ຎທິຏ຺ຐິເກນ ອຎ຺ຎຂນ຺ຕິເກນ ອຎ຺ຎຣຸຈິເກນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣໂຍເຄນ [ອຎ຺ຎຕ຺ຣາໂຍເຄນ (ທີ. ນິ. ໑.໔໒໐)] ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຈຣິຍເກນ’’ [ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຈຣິຍເກນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

໑໙໑. ‘‘ເຕນ ຫິ, ວຈ຺ຉ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ; ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວຈ຺ຉ, ສເຈ ເຕ ປຸຣໂຕ ອຄ຺ຄິ ຊເລຍ຺ຍ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ – ‘ອຍໍ ເມ ປຸຣໂຕ ອຄ຺ຄິ ຊລຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຸຣໂຕ ອຄ຺ຄິ ຊເລຍ຺ຍ, ຊາເນຍ຺ຍາຫໍ – ‘ອຍໍ ເມ ປຸຣໂຕ ອຄ຺ຄິ ຊລຕີ’’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ຕໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ‘ໂຍ ເຕ ອຍໍ ປຸຣໂຕ ອຄ຺ຄິ ຊລຕິ ອຍໍ ອຄ຺ຄິ ກິໍ ປຏິຈ຺ຈ ຊລຕີ’ຕິ, ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຕ຺ວໍ, ວຈ຺ຉ, ກິນ຺ຕິ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ມໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ‘ໂຍ ເຕ ອຍໍ ປຸຣໂຕ ອຄ຺ຄິ ຊລຕິ ອຍໍ ອຄ຺ຄິ ກິໍ ປຏິຈ຺ຈ ຊລຕີ’ຕິ, ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ອຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ – ‘ໂຍ ເມ ອຍໍ ປຸຣໂຕ ອຄ຺ຄິ ຊລຕິ ອຍໍ ອຄ຺ຄິ ຕິຓກຏ຺ຐຸປາທານໍ ປຏິຈ຺ຈ ຊລຕີ’’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ເຕ, ວຈ຺ຉ, ປຸຣໂຕ ໂສ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ – ‘ອຍໍ ເມ ປຸຣໂຕ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພຸໂຕ’’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຸຣໂຕ ໂສ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ, ຊາເນຍ຺ຍາຫໍ – ‘ອຍໍ ເມ ປຸຣໂຕ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພຸໂຕ’’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ ຕໍ, ວຈ຺ຉ, ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ‘ໂຍ ເຕ ອຍໍ ປຸຣໂຕ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພຸໂຕ ໂສ ອຄ຺ຄິ ອິໂຕ ກຕມໍ ທິສໍ ຄໂຕ – ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ’ຕິ, ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຕ຺ວໍ, ວຈ຺ຉ, ກິນ຺ຕິ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ອຸເປຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຍຎ຺ຫິ ໂສ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຄ຺ຄິ ຕິຓກຏ຺ຐຸປາທານໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຊລິ [ຊລຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຕສ຺ສ ຈ ປຣິຍາທານາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ອນຸປຫາຣາ ອນາຫາໂຣ ນິພ຺ພຸໂຕ ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

໑໙໒. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ເຍນ ຣູເປນ ຕຖາຄຕໍ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ ຕໍ ຣູປໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີນໍ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕໍ ອນຠາວໍກຕໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມໍ. ຣູປສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ໂຕ [ຣູປສງ຺ຂາວິມຸຕ຺ໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ເອວໍ ເວທນາສງ຺ຂຍາທີສຸປິ] ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ຕຖາຄໂຕ ຄມ຺ຠີໂຣ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ທຸປ຺ປຣິໂຍຄາຬ຺ໂຫ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຫາສມຸທ຺ໂທ. ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ ນ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ເນວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ນ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ.

‘‘ຍາຍ ເວທນາຍ ຕຖາຄຕໍ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ ສາ ເວທນາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ເວທນາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ຕຖາຄໂຕ ຄມ຺ຠີໂຣ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ທຸປ຺ປຣິໂຍຄາຬ຺ໂຫ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຫາສມຸທ຺ໂທ. ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ ນ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ເນວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ນ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ.

‘‘ຍາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຕຖາຄຕໍ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ ສາ ສຎ຺ຎາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ສຎ຺ຎາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ຕຖາຄໂຕ ຄມ຺ຠີໂຣ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ທຸປ຺ປຣິໂຍຄາຬ຺ໂຫ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຫາສມຸທ຺ໂທ. ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ ນ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ເນວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ນ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ.

‘‘ເຍຫິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ຕຖາຄຕໍ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ ເຕ ສງ຺ຂາຣາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ສງ຺ຂາຣສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ຕຖາຄໂຕ ຄມ຺ຠີໂຣ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ທຸປ຺ປຣິໂຍຄາຬ຺ໂຫ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຫາສມຸທ຺ໂທ. ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ ນ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ເນວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ນ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ.

‘‘ເຍນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຕຖາຄຕໍ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີນໍ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕໍ ອນຠາວໍກຕໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມໍ. ວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ຕຖາຄໂຕ ຄມ຺ຠີໂຣ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ທຸປ຺ປຣິໂຍຄາຬ຺ໂຫ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຫາສມຸທ຺ໂທ. ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ ນ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ, ເນວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ນ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອຸເປຕິ’’.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ອວິທູເຣ ມຫາສາລຣຸກ຺ໂຂ. ຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາ ສາຂາປລາສາ ປລຸຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ [ສາຂາປລາສໍ ປລຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ], ຕຈປປຏິກາ ປລຸຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຜຄ຺ຄູ ປລຸຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ [ເຜຄ຺ຄຸ ປລຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]; ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ອປຄຕສາຂາປລາໂສ ອປຄຕຕຈປປຏິໂກ ອປຄຕເຜຄ຺ຄຸໂກ ສຸທ຺ໂຘ ອສ຺ສ, ສາເຣ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ; ເອວເມວ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ປາວຈນໍ ອປຄຕສາຂາປລາສໍ ອປຄຕຕຈປປຏິກໍ ອປຄຕເຜຄ຺ຄຸກໍ ສຸທ຺ຘໍ, ສາເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຄ຺ຄິວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ມຫາວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ

໑໙໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕາຫໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ສຫກຖີ. ສາຘຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ກຸສລາກຸສລໍ ເທເສຕູ’’ຕິ. ‘‘ສໍຂິຕ຺ເຕນປິ ໂຂ ເຕ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ກຸສລາກຸສລໍ ເທເສຍ຺ຍໍ, ວິຕ຺ຖາເຣນປິ ໂຂ ເຕ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ກຸສລາກຸສລໍ ເທເສຍ຺ຍໍ; ອປິ ຈ ເຕ ອຫໍ, ວຈ຺ຉ, ສໍຂິຕ຺ເຕນ ກຸສລາກຸສລໍ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໑໙໔. ‘‘ໂລໂຠ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ, ອໂລໂຠ ກຸສລໍ; ໂທໂສ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ, ອໂທໂສ ກຸສລໍ; ໂມໂຫ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ, ອໂມໂຫ ກຸສລໍ. ອິຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ, ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ.

‘‘ປາຓາຕິປາໂຕ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ, ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ ກຸສລໍ; ອທິນ຺ນາທານໍ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ, ອທິນ຺ນາທານາ ເວຣມຓີ ກຸສລໍ; ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ເວຣມຓີ ກຸສລໍ; ມຸສາວາໂທ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ, ມຸສາວາທາ ເວຣມຓີ ກຸສລໍ; ປິສຸຓາ ວາຈາ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ, ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ເວຣມຓີ ກຸສລໍ; ຜຣຸສາ ວາຈາ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ, ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ເວຣມຓີ ກຸສລໍ; ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ, ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ເວຣມຓີ ກຸສລໍ; ອຠິຊ຺ຌາ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ, ອນຠິຊ຺ຌາ ກຸສລໍ; ພ຺ຍາປາໂທ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ, ອພ຺ຍາປາໂທ ກຸສລໍ; ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອກຸສລໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກຸສລໍ. ອິຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອິເມ ທສ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ, ທສ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ປຫີນາ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ, ໂສ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

໑໙໕. ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ. ອຕ຺ຖິ ປນ ເຕ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ສາວໂກ ໂຍ ອາສວານໍ ຂຍາ [ສາວໂກ ອາສວານໍ ຂຍາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ເອວມຸປຣິປິ] ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ເອກໍເຍວ ສຕໍ ນ ທ຺ເວ ສຕານິ ນ ຕີຓິ ສຕານິ ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ນ ປຎ຺ຈ ສຕານິ, ອຖ ໂຂ ຠິຍ຺ໂຍວ ເຍ ຠິກ຺ຂູ ມມ ສາວກາ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂູ. ອຕ຺ຖິ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ເອກາ ຠິກ຺ຂຸນີປິ ສາວິກາ ຍາ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ເອກໍເຍວ ສຕໍ ນ ທ຺ເວ ສຕານິ ນ ຕີຓິ ສຕານິ ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ນ ປຎ຺ຈ ສຕານິ, ອຖ ໂຂ ຠິຍ຺ໂຍວ ຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ມມ ສາວິກາ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂູ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ. ອຕ຺ຖິ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ເອກຸປາສໂກປິ ສາວໂກ ຄິຫີ ໂອທາຕວສໂນ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ໂຍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ເອກໍເຍວ ສຕໍ ນ ທ຺ເວ ສຕານິ ນ ຕີຓິ ສຕານິ ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ນ ປຎ຺ຈ ສຕານິ, ອຖ ໂຂ ຠິຍ຺ໂຍວ ເຍ ອຸປາສກາ ມມ ສາວກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ’’ຕິ.

‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂູ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ອຸປາສກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ. ອຕ຺ຖິ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ເອກຸປາສໂກປິ ສາວໂກ ຄິຫີ ໂອທາຕວສໂນ ກາມໂຠຄີ ສາສນກໂຣ ໂອວາທປ຺ປຏິກໂຣ ໂຍ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ເອກໍເຍວ ສຕໍ ນ ທ຺ເວ ສຕານິ ນ ຕີຓິ ສຕານິ ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ນ ປຎ຺ຈ ສຕານິ, ອຖ ໂຂ ຠິຍ຺ໂຍວ ເຍ ອຸປາສກາ ມມ ສາວກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິໂນ ສາສນກຣາ ໂອວາທປ຺ປຏິກຣາ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ ວິຄຕກຖໍກຖາ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂູ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ອຸປາສກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ອຸປາສກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິໂນ. ອຕ຺ຖິ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ເອກຸປາສິກາປິ ສາວິກາ ຄິຫິນີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນີ ຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິນີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ເອກໍເຍວ ສຕໍ ນ ທ຺ເວ ສຕານິ ນ ຕີຓິ ສຕານິ ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ນ ປຎ຺ຈ ສຕານິ, ອຖ ໂຂ ຠິຍ຺ໂຍວ ຍາ ອຸປາສິກາ ມມ ສາວິກາ ຄິຫິນິໂຍ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນິໂຍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິນິໂຍ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ’’ຕິ.

‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂູ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ອຸປາສກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ອຸປາສກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິໂນ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ອຸປາສິກາ ຄິຫິນິໂຍ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນິໂຍ. ອຕ຺ຖິ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ເອກຸປາສິກາປິ ສາວິກາ ຄິຫິນີ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິນີ ສາສນກຣາ ໂອວາທປ຺ປຏິກຣາ ຍາ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ ວິຄຕກຖໍກຖາ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ເອກໍເຍວ ສຕໍ ນ ທ຺ເວ ສຕານິ ນ ຕີຓິ ສຕານິ ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ນ ປຎ຺ຈ ສຕານິ, ອຖ ໂຂ ຠິຍ຺ໂຍວ ຍາ ອຸປາສິກາ ມມ ສາວິກາ ຄິຫິນິໂຍ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິນິໂຍ ສາສນກຣາ ໂອວາທປ຺ປຏິກຣາ ຕິຓ຺ຓວິຈ຺ຉິກິຈ຺ຉາ ວິຄຕກຖໍກຖາ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

໑໙໖. ‘‘ສເຈ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຠວໍເຍວ ໂຄຕໂມ ອາຣາຘໂກ ອຠວິສ຺ສ, ໂນ ຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ; ເອວມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອປຣິປູຣໍ ອຠວິສ຺ສ ເຕນງ຺ເຄນ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຠວຎ຺ເຈວ ໂຄຕໂມ ອາຣາຘໂກ ຠິກ຺ຂູ ຈ ອາຣາຘກາ; ເອວມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຣິປູຣໍ ເຕນງ຺ເຄນ.

‘‘ສເຈ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຠວຎ຺ເຈວ ໂຄຕໂມ ອາຣາຘໂກ ອຠວິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ໂນ ຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຣາຘິກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ; ເອວມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອປຣິປູຣໍ ອຠວິສ຺ສ ເຕນງ຺ເຄນ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຠວຎ຺ເຈວ ໂຄຕໂມ ອາຣາຘໂກ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ອາຣາຘກາ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ອາຣາຘິກາ; ເອວມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຣິປູຣໍ ເຕນງ຺ເຄນ.

‘‘ສເຈ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຠວຎ຺ເຈວ ໂຄຕໂມ ອາຣາຘໂກ ອຠວິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ອາຣາຘິກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ໂນ ຈ ໂຂ ອຸປາສກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ; ເອວມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອປຣິປູຣໍ ອຠວິສ຺ສ ເຕນງ຺ເຄນ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຠວຎ຺ເຈວ ໂຄຕໂມ ອາຣາຘໂກ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ອາຣາຘກາ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ອາຣາຘິກາ, ອຸປາສກາ ຈ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອາຣາຘກາ; ເອວມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຣິປູຣໍ ເຕນງ຺ເຄນ.

‘‘ສເຈ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຠວຎ຺ເຈວ ໂຄຕໂມ ອາຣາຘໂກ ອຠວິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ອາຣາຘິກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ອຸປາສກາ ຈ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ໂນ ຈ ໂຂ ອຸປາສກາ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິໂນ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ; ເອວມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອປຣິປູຣໍ ອຠວິສ຺ສ ເຕນງ຺ເຄນ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຠວຎ຺ເຈວ ໂຄຕໂມ ອາຣາຘໂກ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ອາຣາຘກາ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ອາຣາຘິກາ, ອຸປາສກາ ຈ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອາຣາຘກາ, ອຸປາສກາ ຈ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິໂນ ອາຣາຘກາ; ເອວມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຣິປູຣໍ ເຕນງ຺ເຄນ.

‘‘ສເຈ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຠວຎ຺ເຈວ ໂຄຕໂມ ອາຣາຘໂກ ອຠວິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ອາຣາຘິກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ອຸປາສກາ ຈ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ອຸປາສກາ ຈ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິໂນ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ໂນ ຈ ໂຂ ອຸປາສິກາ ຄິຫິນິໂຍ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນິໂຍ ອາຣາຘິກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ; ເອວມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອປຣິປູຣໍ ອຠວິສ຺ສ ເຕນງ຺ເຄນ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຠວຎ຺ເຈວ ໂຄຕໂມ ອາຣາຘໂກ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ອາຣາຘກາ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ອາຣາຘິກາ, ອຸປາສກາ ຈ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອາຣາຘກາ, ອຸປາສກາ ຈ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິໂນ ອາຣາຘກາ, ອຸປາສິກາ ຈ ຄິຫິນິໂຍ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນິໂຍ ອາຣາຘິກາ; ເອວມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຣິປູຣໍ ເຕນງ຺ເຄນ.

‘‘ສເຈ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຠວຎ຺ເຈວ ໂຄຕໂມ ອາຣາຘໂກ ອຠວິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ອາຣາຘິກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ອຸປາສກາ ຈ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ອຸປາສກາ ຈ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິໂນ ອາຣາຘກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ອຸປາສິກາ ຈ ຄິຫິນິໂຍ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນິໂຍ ອາຣາຘິກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ, ໂນ ຈ ໂຂ ອຸປາສິກາ ຄິຫິນິໂຍ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິນິໂຍ ອາຣາຘິກາ ອຠວິສ຺ສໍສຸ; ເອວມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອປຣິປູຣໍ ອຠວິສ຺ສ ເຕນງ຺ເຄນ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຠວຎ຺ເຈວ ໂຄຕໂມ ອາຣາຘໂກ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ອາຣາຘກາ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ອາຣາຘິກາ, ອຸປາສກາ ຈ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອາຣາຘກາ, ອຸປາສກາ ຈ ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິໂນ ອາຣາຘກາ, ອຸປາສິກາ ຈ ຄິຫິນິໂຍ ໂອທາຕວສນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນິໂຍ ອາຣາຘິກາ, ອຸປາສິກາ ຈ ຄິຫິນິໂຍ ໂອທາຕວສນາ ກາມໂຠຄິນິໂຍ ອາຣາຘິກາ; ເອວມິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຣິປູຣໍ ເຕນງ຺ເຄນ.

໑໙໗. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄງ຺ຄາ ນທີ ສມຸທ຺ທນິນ຺ນາ ສມຸທ຺ທໂປຓາ ສມຸທ຺ທປພ຺ຠາຣາ ສມຸທ຺ທໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວເມວາຍໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ປຣິສາ ສຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕາ ນິພ຺ພານນິນ຺ນາ ນິພ຺ພານໂປຓາ ນິພ຺ພານປພ຺ຠາຣາ ນິພ຺ພານໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ລເຠຍ຺ຍາຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລເຠຍ຺ຍໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຍ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອາກງ຺ຂຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອາກງ຺ຂຕິ ອຸປສມ຺ປທໍ, ໂສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຣິວສຕິ. ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍ; ອປິ ຈ ເມຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລເວມຕ຺ຕຕາ ວິທິຕາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ພາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອາກງ຺ຂນ຺ຕາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອາກງ຺ຂນ຺ຕາ ອຸປສມ຺ປທໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຣິວສນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍ; ອຫໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສານິ ປຣິວສິສ຺ສາມິ. ຈຕຸນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕຸ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍາ’’ຕິ. ອລຕ຺ຖ ໂຂ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ.

ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ອທ຺ຘມາສູປສມ຺ປນ຺ໂນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍາວຕກໍ, ຠນ຺ເຕ, ເສເຂນ ຎາເຓນ ເສຂາຍ ວິຊ຺ຊາຍ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ຕໍ ມຍາ; ອຸຕ຺ຕຣິ ຈ ເມ [ອຸຕ຺ຕຣິໍ ເມ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕູ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ວຈ຺ຉ, ທ຺ເວ ຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠາເວຫິ – ສມຖຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນຎ຺ຈ. ອິເມ ໂຂ ເຕ, ວຈ຺ຉ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠາວິຕາ – ສມໂຖ ຈ ວິປສ຺ສນາ ຈ – ອເນກຘາຕຸປຏິເວຘາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ.

໑໙໘. ‘‘ໂສ ຕ຺ວໍ, ວຈ຺ຉ, ຍາວເທວ [ຍາວເທ (ປີ.)] ອາກງ຺ຂິສ຺ສສິ – ‘ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸຠເວຍ຺ຍໍ – ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ອສ຺ສໍ, ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ອສ຺ສໍ; ອາວິຠາວໍ, ຕິໂຣຠາວໍ; ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ; ປຖວິຍາປິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທເກ; ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວິຍໍ; ອາກາເສປິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກເມຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ; ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣິມເສຍ຺ຍໍ, ປຣິມຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ; ຍາວພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສສິ, ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ຕ຺ວໍ, ວຈ຺ຉ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂິສ຺ສສິ – ‘ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸເຓຍ຺ຍໍ – ທິພ຺ເພ ຈ ມານຸເສ ຈ, ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈາ’ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສສິ, ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ຕ຺ວໍ, ວຈ຺ຉ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂິສ຺ສສິ – ‘ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊາເນຍ຺ຍໍ – ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ວີຕຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ສໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໂທສໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ວີຕໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕໂທສໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ສໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໂມຫໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ວີຕໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕໂມຫໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ສໍຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຫຄ຺ຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ອມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອມຫຄ຺ຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ສອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ; ວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍໍ, ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊາເນຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສສິ, ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ຕ຺ວໍ, ວຈ຺ຉ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂິສ຺ສສິ – ‘ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ; ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ – ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ; ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນຕິ; ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສສິ, ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ຕ຺ວໍ, ວຈ຺ຉ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂິສ຺ສສິ – ‘ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊາເນຍ຺ຍໍ – ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ; ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາຕິ; ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊາເນຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສສິ, ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ.

‘‘ໂສ ຕ຺ວໍ, ວຈ຺ຉ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂິສ຺ສສິ – ‘ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສສິ, ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ’’ຕິ.

໑໙໙. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ອຣຫຕໍ ອໂຫສິ.

໒໐໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ! ກຫໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຂ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນຫາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຖ, ເອວຎ຺ຈ ວເທຖ – ‘ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ເມ ຠຄວາ, ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ເມ ສຸຄໂຕ’’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ເມ ຠຄວາ, ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ເມ ສຸຄໂຕ’’’ຕິ. ‘‘ປຸພ຺ເພວ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ – ‘ເຕວິຊ຺ໂຊ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’ຕິ. ເທວຕາປິ ເມ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘ເຕວິຊ຺ໂຊ, ຠນ຺ເຕ, ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ມຫາວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ທີຆນຂສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ສູກຣຂຕາຍໍ. ອຖ ໂຂ ທີຆນໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ທີຆນໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ສພ຺ພໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຍາປິ ໂຂ ເຕ ເອສາ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທິຏ຺ຐິ – ‘ສພ຺ພໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ, ເອສາປິ ເຕ ທິຏ຺ຐິ ນກ຺ຂມຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອສາ ເຈ [ເອສາປິ (ກ.)] ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ທິຏ຺ຐິ ຂເມຍ຺ຍ, ຕໍປສ຺ສ ຕາທິສເມວ, ຕໍປສ຺ສ ຕາທິສເມວາ’’ຕິ. ‘‘ອໂຕ ໂຂ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ພຫູ ຫິ ພຫຸຕຣາ ໂລກສ຺ມິໍ ເຍ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຕໍປສ຺ສ ຕາທິສເມວ, ຕໍປສ຺ສ ຕາທິສເມວາ’ຕິ. ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ທິຏ຺ຐິໍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ. ອໂຕ ໂຂ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕນູ ຫິ ຕນຸຕຣາ ໂລກສ຺ມິໍ ເຍ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຕໍປສ຺ສ ຕາທິສເມວ, ຕໍປສ຺ສ ຕາທິສເມວາ’ຕິ. ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ. ສນ຺ຕຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ສພ຺ພໍ ເມ ຂມຕີ’ຕິ; ສນ຺ຕຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ສພ຺ພໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ; ສນ຺ຕຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ເອກຈ຺ຈໍ ເມ ຂມຕິ, ເອກຈ຺ຈໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ. ຕຕ຺ຣຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ສພ຺ພໍ ເມ ຂມຕີ’ຕິ ເຕສມຍໍ ທິຏ຺ຐິ ສາຣາຄາຍ ສນ຺ຕິເກ, ສຎ຺ໂຎຄາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອຠິນນ຺ທນາຍ ສນ຺ຕິເກ ອຊ຺ໂຌສານາຍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປາທານາຍ ສນ຺ຕິເກ; ຕຕ຺ຣຄ຺ຄິເວສ຺ສນ ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ສພ຺ພໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ ເຕສມຍໍ ທິຏ຺ຐິ ອສາຣາຄາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອສຎ຺ໂຎຄາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອນຠິນນ຺ທນາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອນຊ຺ໂຌສານາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອນຸປາທານາຍ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ.

໒໐໒. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ທີຆນໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸກ຺ກໍເສຕິ [ອຸກ຺ກໍສຕິ (ສີ. ປີ. ກ.)] ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ສມຸກ຺ກໍເສຕິ [ສມ຺ປຫໍສຕິ (ກ.)] ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທິຏ຺ຐິຄຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຣຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ເອກຈ຺ຈໍ ເມ ຂມຕິ, ເອກຈ຺ຈໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ. ຍາ ຫິ ເຕສໍ ຂມຕິ ສາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ສາຣາຄາຍ ສນ຺ຕິເກ, ສຎ຺ໂຎຄາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອຠິນນ຺ທນາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອຊ຺ໂຌສານາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອຸປາທານາຍ ສນ຺ຕິເກ; ຍາ ຫິ ເຕສໍ ນກ຺ຂມຕິ ສາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ອສາຣາຄາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອສຎ຺ໂຎຄາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອນຠິນນ຺ທນາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອນຊ຺ໂຌສານາຍ ສນ຺ຕິເກ, ອນຸປາທານາຍ ສນ຺ຕິເກ. ຕຕ຺ຣຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ສພ຺ພໍ ເມ ຂມຕີ’ຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍາ ໂຂ ເມ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ – ສພ຺ພໍ ເມ ຂມຕີຕິ, ອິມຎ຺ເຈ ອຫໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຖາມສາ ປຣາມາສາ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫເຣຍ຺ຍໍ – ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ; ທ຺ວີຫິ ເມ ອສ຺ສ ວິຄ຺ຄໂຫ – ໂຍ ຈາຍໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ສພ຺ພໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີຕິ, ໂຍ ຈາຍໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ເອກຈ຺ຈໍ ເມ ຂມຕິ, ເອກຈ຺ຈໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີຕິ – ອິເມຫິ ອສ຺ສ ທ຺ວີຫິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ອິຕິ ວິຄ຺ຄເຫ ສຕິ ວິວາໂທ, ວິວາເທ ສຕິ ວິຆາໂຕ, ວິຆາເຕ ສຕິ ວິເຫສາ’. ອິຕິ ໂສ ວິຄ຺ຄຫຎ຺ຈ ວິວາທຎ຺ຈ ວິຆາຕຎ຺ຈ ວິເຫສຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຕຎ຺ເຈວ ທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ເອວເມຕາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມຕາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ.

໒໐໓. ‘‘ຕຕ຺ຣຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ສພ຺ພໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍາ ໂຂ ເມ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ – ສພ຺ພໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ, ອິມຎ຺ເຈ ອຫໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຖາມສາ ປຣາມາສາ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫເຣຍ຺ຍໍ – ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ; ທ຺ວີຫິ ເມ ອສ຺ສ ວິຄ຺ຄໂຫ – ໂຍ ຈາຍໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ສພ຺ພໍ ເມ ຂມຕີຕິ, ໂຍ ຈາຍໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ເອກຈ຺ຈໍ ເມ ຂມຕິ ເອກຈ຺ຈໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີຕິ – ອິເມຫິ ອສ຺ສ ທ຺ວີຫິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ອິຕິ ວິຄ຺ຄເຫ ສຕິ ວິວາໂທ, ວິວາເທ ສຕິ ວິຆາໂຕ, ວິຆາເຕ ສຕິ ວິເຫສາ’. ອິຕິ ໂສ ວິຄ຺ຄຫຎ຺ຈ ວິວາທຎ຺ຈ ວິຆາຕຎ຺ຈ ວິເຫສຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຕຎ຺ເຈວ ທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ເອວເມຕາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມຕາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ.

໒໐໔. ‘‘ຕຕ຺ຣຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ‘ເອກຈ຺ຈໍ ເມ ຂມຕິ, ເອກຈ຺ຈໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີ’ຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍາ ໂຂ ເມ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ – ເອກຈ຺ຈໍ ເມ ຂມຕິ, ເອກຈ຺ຈໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີຕິ, ອິມຎ຺ເຈ ອຫໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຖາມສາ ປຣາມາສາ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫເຣຍ຺ຍໍ – ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ; ທ຺ວີຫິ ເມ ອສ຺ສ ວິຄ຺ຄໂຫ – ໂຍ ຈາຍໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ສພ຺ພໍ ເມ ຂມຕີຕິ, ໂຍ ຈາຍໍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ສພ຺ພໍ ເມ ນກ຺ຂມຕີຕິ – ອິເມຫິ ອສ຺ສ ທ຺ວີຫິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ອິຕິ ວິຄ຺ຄເຫ ສຕິ ວິວາໂທ, ວິວາເທ ສຕິ ວິຆາໂຕ, ວິຆາເຕ ສຕິ ວິເຫສາ’. ອິຕິ ໂສ ວິຄ຺ຄຫຎ຺ຈ ວິວາທຎ຺ຈ ວິຆາຕຎ຺ຈ ວິເຫສຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຕຎ຺ເຈວ ທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ເອວເມຕາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມຕາສໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ.

໒໐໕. ‘‘ອຍໍ ໂຂ ປນຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ກາໂຍ ຣູປີ ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ [ຈາຕຸມ຺ມຫາຠູຕິໂກ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠໂວ ໂອທນກຸມ຺ມາສຸປຈໂຍ ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ໂມ, ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂຣຄໂຕ ຄຓ຺ຑໂຕ ສລ຺ລໂຕ ອຆໂຕ ອາພາຘໂຕ ປຣໂຕ ປໂລກໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສິມໍ ກາຍໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂຣຄໂຕ ຄຓ຺ຑໂຕ ສລ຺ລໂຕ ອຆໂຕ ອາພາຘໂຕ ປຣໂຕ ປໂລກໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ໂຍ ກາຍສ຺ມິໍ ກາຍຉນ຺ໂທ ກາຍສ຺ເນໂຫ ກາຍນ຺ວຍຕາ ສາ ປຫີຍຕິ.

‘‘ຕິສ຺ໂສ ໂຂ ອິມາ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເວທນາ – ສຸຂາ ເວທນາ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ. ຍສ຺ມິໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສມເຍ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ, ເນວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ, ນ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ; ສຸຂໍເຍວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເວທນໍ ເວເທຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສມເຍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ, ເນວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ, ນ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ; ທຸກ຺ຂໍເຍວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເວທນໍ ເວເທຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສມເຍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ, ເນວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ, ນ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ; ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍເຍວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເວທນໍ ເວເທຕິ. ສຸຂາປິ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຂຍຘມ຺ມາ ວຍຘມ຺ມາ ວິຣາຄຘມ຺ມາ ນິໂຣຘຘມ຺ມາ; ທຸກ຺ຂາປິ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຂຍຘມ຺ມາ ວຍຘມ຺ມາ ວິຣາຄຘມ຺ມາ ນິໂຣຘຘມ຺ມາ; ອທຸກ຺ຂມສຸຂາປິ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຂຍຘມ຺ມາ ວຍຘມ຺ມາ ວິຣາຄຘມ຺ມາ ນິໂຣຘຘມ຺ມາ. ເອວໍ ປສ຺ສໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ສຸຂາຍປິ ເວທນາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ທຸກ຺ຂາຍປິ ເວທນາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍປິ ເວທນາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ; ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ, ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ເກນຈິ ສໍວທຕິ, ນ ເກນຈິ ວິວທຕິ, ຍຎ຺ຈ ໂລເກ ວຸຕ຺ຕໍ ເຕນ ໂວຫຣຕິ, ອປຣາມສ’’ນ຺ຕິ.

໒໐໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຐິໂຕ ໂຫຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ພີຊຍມາໂນ [ວີຊຍມາໂນ (ສີ. ປີ.)]. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ກິຣ ໂນ ຠຄວາ ຘມ຺ມານໍ ອຠິຎ຺ຎາ ປຫານມາຫ, ເຕສໍ ເຕສໍ ກິຣ ໂນ ສຸຄໂຕ ຘມ຺ມານໍ ອຠິຎ຺ຎາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄມາຫາ’’ຕິ. ອິຕິ ຫິທໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂໂຕ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ. ທີຆນຂສ຺ສ ປນ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ທີຆນໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ – ເອວເມວ ໂຂ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ທີຆນຂສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕິ ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ນາມ ກຸຣູນໍ ນິຄໂມ, ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຍາຄາເຣ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ [ຕິຓສນ຺ຖຣເກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວນສຓ຺ໂຑ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍ. ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ [ມາຄນ຺ທິໂຍ (ສີ. ປີ.)] ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ເຍນ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຍາຄາເຣ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກສ຺ສ ນ຺ວຍໍ ໂຠໂຕ ຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ອຄ຺ຍາຄາເຣ ຕິຓສນ຺ຖາຣໂກ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ສມຓເສຍ຺ຍານຸຣູປໍ [ສມຓເສຍ຺ຍາຣູປໍ (ສີ. ປີ.)] ມຎ຺ເຎ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ໂຠ ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ຕສ຺ເສສາ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ເສຍ຺ຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ທຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ວຕ, ໂຠ ຠາຣທ຺ວາຊ, ອທ຺ທສາມ; ທຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ວຕ, ໂຠ ຠາຣທ຺ວາຊ, ອທ຺ທສາມ! ເຍ ມຍໍ ຕສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຠູນຫຸໂນ [ຠູນຫນສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ເສຍ຺ຍໍ ອທ຺ທສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຣກ຺ຂສ຺ເສຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ວາຈໍ; ຣກ຺ຂສ຺ເສຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ວາຈໍ. ພຫູ ຫິ ຕສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍປຓ຺ຑິຕາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຓ຺ຑິຕາປິ ຄຫປຕິປຓ຺ຑິຕາປິ ສມຓປຓ຺ຑິຕາປິ ອຠິປ຺ປສນ຺ນາ ວິນີຕາ ອຣິເຍ ຎາເຍ ຘມ຺ເມ ກຸສເລ’’ຕິ. ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເຈປິ ມຍໍ, ໂຠ ຠາຣທ຺ວາຊ, ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາມ, ສມ຺ມຸຂາປິ ນໍ ວເທຍ຺ຍາມ – ‘ຠູນຫຸ [ຠູນຫໂນ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຕໍ ໂຠໂຕ ມາຄຓ຺ຑິຍສ຺ສ ອຄຣຸ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມິ ຕໍ [ອາໂຣເຈຍ຺ຍເມຕໍ (ສີ. ປີ.), ອາໂຣເຈສ຺ສາມິ ຕສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຠວໍ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ວຸຕ຺ໂຕວ ນໍ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໒໐໘. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ມາຄຓ຺ຑິເຍນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ສທ຺ຘິໍ ອິມໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ. ອຖ ໂຂ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫຸ ປນ ເຕ, ຠາຣທ຺ວາຊ, ມາຄຓ຺ຑິເຍນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ສທ຺ຘິໍ ອິມໍເຍວ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ອາຣພ຺ຠ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ມຍໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ອາໂຣເຈຕຸກາມາ. ອຖ ຈ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອນກ຺ຂາຕໍເຍວ ອກ຺ຂາສີ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ຫິ [ອຍຎ຺ຈ ຫິທໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠຄວໂຕ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ເຍນ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິຍໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໒໐໙. ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣູປາຣາມໍ ຣູປຣຕໍ ຣູປສມ຺ມຸທິຕໍ. ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທນ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ສໍວຸຕໍ, ຕສ຺ສ ຈ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອິທໍ ນຸ ເຕ ເອຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂສຕໍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສທ຺ທາຣາມໍ…ເປ… ຆານໍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ ຄນ຺ຘາຣາມໍ… ຊິວ຺ຫາ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣສາຣາມາ ຣສຣຕາ ຣສສມ຺ມຸທິຕາ. ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທນ຺ຕາ ຄຸຕ຺ຕາ ຣກ຺ຂິຕາ ສໍວຸຕາ, ຕສ຺ສາ ຈ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອິທໍ ນຸ ເຕ ເອຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ກາໂຍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣາໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຣໂຕ…ເປ… ມໂນ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຘມ຺ມາຣາໂມ ຘມ຺ມຣໂຕ ຘມ຺ມສມ຺ມຸທິໂຕ. ໂສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທນ຺ໂຕ ຄຸຕ຺ໂຕ ຣກ຺ຂິໂຕ ສໍວຸໂຕ, ຕສ຺ສ ຈ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອິທໍ ນຸ ເຕ ເອຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີ’’ຕິ.

໒໑໐. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ – ‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ ປຣິຈາຣິຕປຸພ຺ໂພ ອສ຺ສ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ, ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຣູປານໍເຍວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ຣູປຕຓ຺ຫໍ ປຫາຍ ຣູປປຣິຬາຫໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ອິມສ຺ສ ປນ ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກິມສ຺ສ ວຈນີຍ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ – ‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ສທ຺ເທຫິ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຄນ຺ເຘຫິ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣເສຫິ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ປຣິຈາຣິຕປຸພ຺ໂພ ອສ຺ສ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ, ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍເຍວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕຓ຺ຫໍ ປຫາຍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພປຣິຬາຫໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ອິມສ຺ສ ປນ ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກິມສ຺ສ ວຈນີຍ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

໒໑໑. ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ ສມາໂນ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣສິໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ສທ຺ເທຫິ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຄນ຺ເຘຫິ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣເສຫິ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຕໂຍ ປາສາທາ ອເຫສຸໍ – ເອໂກ ວສ຺ສິໂກ, ເອໂກ ເຫມນ຺ຕິໂກ, ເອໂກ ຄິມ຺ຫິໂກ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ [ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ຈຕ຺ຕາໂຣ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ມາເສ ນິປ຺ປຸຣິເສຫິ ຕູຣິເຍຫິ [ຕຸຣິເຍຫິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຣິຈາຣຍມາໂນ [ປຣິຈາຣິຍມາໂນ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ນ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອໂຣຫາມິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ກາມານໍເຍວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ກາມຕຓ຺ຫໍ ປຫາຍ ກາມປຣິຬາຫໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ໂສ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ກາເມສຸ ອວີຕຣາເຄ ກາມຕຓ຺ຫາຫິ ຂຊ຺ຊມາເນ ກາມປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫມາເນ ກາເມ ປຏິເສວນ຺ເຕ. ໂສ ເຕສໍ ນ ປິເຫມິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມາມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍາຫຍໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ – ອປິ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ສມຘິຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ຕາຍ ຣຕິຍາ ຣມມາໂນ ຫີນສ຺ສ ນ ປິເຫມິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມາມິ.

໒໑໒. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຍ຺ຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ…ເປ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ. ໂສ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທເນ ວເນ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ທິພ຺ເພຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຍ຺ຍ. ໂສ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຄຫປຕິໍ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕໍ ສມງ຺ຄີຠູຕໍ ປຣິຈາຣຍມານໍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອປິ ນຸ ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ນນ຺ທເນ ວເນ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ທິພ຺ເພຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາຣຍມາໂນ ອມຸສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ປິເຫຍ຺ຍ, ມານຸສການໍ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມຄຸຓານໍ ມານຸສເກຫິ ວາ ກາເມຫິ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ມານຸສເກຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກາເມຫິ ທິພ຺ພກາມາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕຣາ ຈ ປຓີຕຕຣາ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ ສມາໂນ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣສິໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ສທ຺ເທຫິ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຄນ຺ເຘຫິ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣເສຫິ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ກາມານໍເຍວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ກາມຕຓ຺ຫໍ ປຫາຍ ກາມປຣິຬາຫໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ໂສ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ກາເມສຸ ອວີຕຣາເຄ ກາມຕຓ຺ຫາຫິ ຂຊ຺ຊມາເນ ກາມປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫມາເນ ກາເມ ປຏິເສວນ຺ເຕ, ໂສ ເຕສໍ ນ ປິເຫມິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມາມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍາຫຍໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ – ອປິ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ສມຘິຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ຕາຍ ຣຕິຍາ ຣມມາໂນ ຫີນສ຺ສ ນ ປິເຫມິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມາມິ.

໒໑໓. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກຸຏ຺ຐີ ປຸຣິໂສ ອຣຸຄຕ຺ໂຕ ປກ຺ກຄຕ຺ໂຕ ກິມີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ວິປ຺ປຕຈ຺ຉມາໂນ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ກາຍໍ ປຣິຕາເປຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ. ໂສ ຕໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຄມ຺ມ ກຸຏ຺ເຐຫິ ປຣິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ອໂຣໂຄ ອສ຺ສ ສຸຂີ ເສຣີ ສຍໍວສີ ເຍນ ກາມໍ ຄໂມ. ໂສ ອຎ຺ຎໍ ກຸຏ຺ຐິໍ ປຸຣິສໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອຣຸຄຕ຺ຕໍ ປກ຺ກຄຕ຺ຕໍ ກິມີຫິ ຂຊ຺ຊມານໍ ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ວິປ຺ປຕຈ຺ຉມານໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ກາຍໍ ປຣິຕາເປນ຺ຕໍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸສ຺ສ ກຸຏ຺ຐິສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປິເຫຍ຺ຍ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ປຏິເສວນາຍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຣເຄ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຕິ ເຠສຊ຺ເຊນ ກຣຓີຍໍ ໂຫຕິ, ໂຣເຄ ອສຕິ ນ ເຠສຊ຺ເຊນ ກຣຓີຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ ສມາໂນ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣສິໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ສທ຺ເທຫິ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຄນ຺ເຘຫິ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣເສຫິ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ກາມານໍເຍວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ກາມຕຓ຺ຫໍ ປຫາຍ ກາມປຣິຬາຫໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ໂສ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ກາເມສຸ ອວີຕຣາເຄ ກາມຕຓ຺ຫາຫິ ຂຊ຺ຊມາເນ ກາມປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫມາເນ ກາເມ ປຏິເສວນ຺ເຕ. ໂສ ເຕສໍ ນ ປິເຫມິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມາມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍາຫຍໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ – ອປິ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ສມຘິຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ຕາຍ ຣຕິຍາ ຣມມາໂນ ຫີນສ຺ສ ນ ປິເຫມິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມາມິ.

໒໑໔. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກຸຏ຺ຐີ ປຸຣິໂສ ອຣຸຄຕ຺ໂຕ ປກ຺ກຄຕ຺ໂຕ ກິມີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ວິປ຺ປຕຈ຺ຉມາໂນ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ກາຍໍ ປຣິຕາເປຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ. ໂສ ຕໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຄມ຺ມ ກຸຏ຺ເຐຫິ ປຣິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ອໂຣໂຄ ອສ຺ສ ສຸຂີ ເສຣີ ສຍໍວສີ ເຍນ ກາມໍ ຄໂມ. ຕເມນໍ ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອຸປກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ຈິຕິເຈວ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອສຸ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຄ຺ຄິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ເຈວ ມຫາຠິຕາໂປ ຈ ມຫາປຣິຬາໂຫ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອິທາເນວ ນຸ ໂຂ ໂສ ອຄ຺ຄິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ເຈວ ມຫາຠິຕາໂປ ຈ ມຫາປຣິຬາໂຫ ຈ ອຸທາຫຸ ປຸພ຺ເພປິ ໂສ ອຄ຺ຄິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ເຈວ ມຫາຠິຕາໂປ ຈ ມຫາປຣິຬາໂຫ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ອິທານິ ເຈວ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂສ ອຄ຺ຄິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ເຈວ ມຫາຠິຕາໂປ ຈ ມຫາປຣິຬາໂຫ ຈ, ປຸພ຺ເພປິ ໂສ ອຄ຺ຄິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ເຈວ ມຫາຠິຕາໂປ ຈ ມຫາປຣິຬາໂຫ ຈ. ອສຸ ຈ [ອສຸ ຫິ ຈ (ສີ. ປີ.)], ໂຠ ໂຄຕມ, ກຸຏ຺ຐີ ປຸຣິໂສ ອຣຸຄຕ຺ໂຕ ປກ຺ກຄຕ຺ໂຕ ກິມີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ວິປ຺ປຕຈ຺ຉມາໂນ ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ເສເຍວ ອຄ຺ຄິສ຺ມິໍ ສຸຂມິຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈລຕ຺ຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ກາມາ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສາ ເຈວ ມຫາຠິຕາປາ ຈ ມຫາປຣິຬາຫາ ຈ, ອນາຄຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ກາມາ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສາ ເຈວ ມຫາຠິຕາປາ ຈ ມຫາປຣິຬາຫາ ຈ, ເອຕຣຫິປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານໍ ກາມາ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສາ ເຈວ ມຫາຠິຕາປາ ຈ ມຫາປຣິຬາຫາ ຈ. ອິເມ ຈ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສຕ຺ຕາ ກາເມສຸ ອວີຕຣາຄາ ກາມຕຓ຺ຫາຫິ ຂຊ຺ຊມານາ ກາມປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫມານາ ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ເສສຸເຍວ ກາເມສຸ ສຸຂມິຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈລຕ຺ຖຸໍ.

໒໑໕. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກຸຏ຺ຐີ ປຸຣິໂສ ອຣຸຄຕ຺ໂຕ ປກ຺ກຄຕ຺ໂຕ ກິມີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ວິປ຺ປຕຈ຺ຉມາໂນ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ກາຍໍ ປຣິຕາເປຕິ. ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອສຸ ກຸຏ຺ຐີ ປຸຣິໂສ ອຣຸຄຕ຺ໂຕ ປກ຺ກຄຕ຺ໂຕ ກິມີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ວິປ຺ປຕຈ຺ຉມາໂນ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ກາຍໍ ປຣິຕາເປຕິ ຕຖາ ຕຖາ’ສ຺ສ [ຕຖາ ຕຖາ ຕສ຺ເສວ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຕານິ ວຓມຸຂານິ ອສຸຈິຕຣານິ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕຣານິ ຈ ປູຕິກຕຣານິ ຈ, ໂຫຕິ ເຈວ ກາຈິ ສາຕມຕ຺ຕາ ອສ຺ສາທມຕ຺ຕາ – ຍທິທໍ ວຓມຸຂານໍ ກຓ຺ຑູວນເຫຕຸ; ເອວເມວ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສຕ຺ຕາ ກາເມສຸ ອວີຕຣາຄາ ກາມຕຓ຺ຫາຫິ ຂຊ຺ຊມານາ ກາມປຣິຬາເຫນ ຈ ປຣິຑຍ຺ຫມານາ ກາເມ ປຏິເສວນ຺ຕິ. ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສຕ຺ຕາ ກາເມສຸ ອວີຕຣາຄາ ກາມຕຓ຺ຫາຫິ ຂຊ຺ຊມານາ ກາມປຣິຬາເຫນ ຈ ປຣິຑຍ຺ຫມານາ ກາເມ ປຏິເສວນ຺ຕິ ຕຖາ ຕຖາ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ກາມຕຓ຺ຫາ ເຈວ ປວຑ຺ຒຕິ, ກາມປຣິຬາເຫນ ຈ ປຣິຑຍ຺ຫນ຺ຕິ, ໂຫຕິ ເຈວ ສາຕມຕ຺ຕາ ອສ຺ສາທມຕ຺ຕາ – ຍທິທໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອປິ ນຸ ເຕ ທິຏ຺ໂຐ ວາ ສຸໂຕ ວາ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາຣຍມາໂນ ກາມຕຓ຺ຫໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາມປຣິຬາຫໍ ອປ຺ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫາສິ ວາ ວິຫຣຕິ ວາ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສາຘຸ, ມາຄຓ຺ຑິຍ! ມຍາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ເນວ ທິຏ຺ຐໍ ນ ສຸຕໍ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາຣຍມາໂນ ກາມຕຓ຺ຫໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາມປຣິຬາຫໍ ອປ຺ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫາສິ ວາ ວິຫຣຕິ ວາ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ວາ. ອຖ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ວິຄຕປິປາສາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວິຫາສຸໍ ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ວາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ ສພ຺ເພ ເຕ ກາມານໍເຍວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ກາມຕຓ຺ຫໍ ປຫາຍ ກາມປຣິຬາຫໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາສາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວິຫາສຸໍ ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ວາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂໍ;

ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ຈ ມຄ຺ຄານໍ, ເຂມໍ ອມຕຄາມິນ’’ນ຺ຕິ.

໒໑໖. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ – ‘ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’ນ຺ຕິ. ມຍາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຸຕໍ ປຸພ຺ພການໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’ນ຺ຕິ; ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສເມຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍໍ ປນ ເຕ ເອຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສຸຕໍ ປຸພ຺ພການໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’ນ຺ຕິ, ກຕມໍ ຕໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ກຕມໍ ຕໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສກາເນວ ສຸທໍ ຄຕ຺ຕານິ ປາຓິນາ ອໂນມຊ຺ຊຕິ – ‘‘ອິທນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອິທນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ. ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອຕຣຫິ ອໂຣໂຄ ສຸຂີ, ນ ມໍ ກິຎ຺ຈິ ອາພາຘຕີ’’ຕິ.

໒໑໗. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ; ໂສ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ນີລການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ປີຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ໂລຫິຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐການິ [ມຎ຺ເຊຏ຺ຐິການິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ມຎ຺ເຊຏ຺ຐການິ (ກ.)] ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສມວິສມໍ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຕາຣກຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ. ໂສ ສຸເຓຍ຺ຍ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ຠາສມານສ຺ສ – ‘ເຉກໍ ວຕ, ໂຠ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ! ໂສ ໂອທາຕປຣິເຍສນໍ ຈເຣຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ເຕລມລິກເຕນ ສາຫຸຬິຈີເຣນ [ເຕລມສິກເຕນ ສາຫຸຬຈີວເຣນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວຎ຺ເຈຍ຺ຍ – ‘ອິທໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ. ໂສ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸເປຍ຺ຍ, ປາຣຸເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ອຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍ – ‘ເຉກໍ ວຕ, ໂຠ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ!

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອປິ ນຸ ໂສ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ ຊານນ຺ໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອມຸໍ ເຕລມລິກຕໍ ສາຫຸຬິຈີຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸເປຍ຺ຍ, ປາຣຸເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ອຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍ – ‘ເຉກໍ ວຕ, ໂຠ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ ອຸທາຫຸ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ສທ຺ຘາຍາ’’ຕິ? ‘‘ອຊານນ຺ໂຕ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ໂສ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ເຕລມລິກຕໍ ສາຫຸຬິຈີຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸເປຍ຺ຍ, ປາຣຸເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ອຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍ – ‘ເຉກໍ ວຕ, ໂຠ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ, ຈກ຺ຂຸມໂຕ ສທ຺ຘາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອນ຺ຘາ ອຈກ຺ຂຸກາ ອຊານນ຺ຕາ ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອປສ຺ສນ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ, ອຖ ຈ ປນິມໍ ຄາຖໍ ຠາສນ຺ຕິ – ‘ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’ນ຺ຕິ. ປຸພ຺ພເກເຫສາ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຣຫນ຺ເຕຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ຄາຖາ ຠາສິຕາ –

‘ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂໍ;

ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ຈ ມຄ຺ຄານໍ, ເຂມໍ ອມຕຄາມິນ’ນ຺ຕິ.

໒໑໘. ‘‘ສາ ເອຕຣຫິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຸຖຸຊ຺ຊນຄາຖາ [ປຸຖຸຊ຺ຊນຄຕາ (ສີ. ປີ.)]. ອຍໍ ໂຂ ປນ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກາໂຍ ໂຣຄຠູໂຕ ຄຓ຺ຑຠູໂຕ ສລ຺ລຠູໂຕ ອຆຠູໂຕ ອາພາຘຠູໂຕ, ໂສ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ກາຍໍ ໂຣຄຠູຕໍ ຄຓ຺ຑຠູຕໍ ສລ຺ລຠູຕໍ ອຆຠູຕໍ ອາພາຘຠູຕໍ – ‘ອິທນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອິທນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ ວເທສິ. ຕຎ຺ຫິ ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸໍ ນຕ຺ຖິ ເຍນ ຕ຺ວໍ ອຣິເຍນ ຈກ຺ຂຸນາ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ນິພ຺ພານໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ປສນ຺ໂນ ອຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ! ປໂຫຕິ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ຍຖາຫໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນິພ຺ພານໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໒໑໙. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ; ໂສ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ນີລການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ປີຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ໂລຫິຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສມວິສມໍ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຕາຣກຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ. ໂສ ຕໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຄມ຺ມ ນ ຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ນ ຈກ຺ຂູນິ ວິໂສເຘຍ຺ຍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ນນຸ ໂສ ເວຊ຺ໂຊ ຍາວເທວ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຫຎ຺ເຈ ເຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ – ‘ອິທນ຺ຕໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອິທນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ, ໂສ ຕ຺ວໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ນ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ນິພ຺ພານໍ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ. ໂສ ມມສ຺ສ ກິລມໂຖ, ສາ ມມສ຺ສ ວິເຫສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ປສນ຺ໂນ ອຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ. ປໂຫຕິ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ຍຖາຫໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນິພ຺ພານໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໒໒໐. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ; ໂສ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ນີລການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ປີຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ໂລຫິຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສມວິສມໍ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຕາຣກຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ. ໂສ ສຸເຓຍ຺ຍ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ຠາສມານສ຺ສ – ‘ເຉກໍ ວຕ, ໂຠ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ! ໂສ ໂອທາຕປຣິເຍສນໍ ຈເຣຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ເຕລມລິກເຕນ ສາຫຸຬິຈີເຣນ ວຎ຺ເຈຍ຺ຍ – ‘ອິທໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ. ໂສ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸເປຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ – ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນໍ ອໂຘວິເຣຈນໍ ອຎ຺ຊນໍ ປຈ຺ຈຎ຺ຊນໍ ນຕ຺ຖຸກມ຺ມໍ. ໂສ ຕໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຄມ຺ມ ຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຈກ຺ຂູນິ ວິໂສເຘຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ສຫ ຈກ຺ຂຸປ຺ປາທາ ໂຍ ອມຸສ຺ມິໍ ເຕລມລິກເຕ ສາຫຸຬິຈີເຣ ຉນ຺ທຣາໂຄ ໂສ ປຫີເຍຖ. ຕຎ຺ຈ ນໍ ປຸຣິສໍ ອມິຕ຺ຕໂຕປິ ທເຫຍ຺ຍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໂຕປິ ທເຫຍ຺ຍ, ອປິ ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ – ‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວຕ, ໂຠ, ອຫໍ ອິມິນາ ປຸຣິເສນ ເຕລມລິກເຕນ ສາຫຸຬິຈີເຣນ ນິກໂຕ ວຎ຺ຈິໂຕ ປລຸທ຺ໂຘ – ອິທໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຫຎ຺ເຈ ເຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ – ‘ອິທນ຺ຕໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອິທນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕ຺ວໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ນິພ຺ພານໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ. ຕສ຺ສ ເຕ ສຫ ຈກ຺ຂຸປ຺ປາທາ ໂຍ ປຎ຺ຈສຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ໂສ ປຫີເຍຖ; ອປິ ຈ ເຕ ເອວມສ຺ສ – ‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວຕ, ໂຠ, ອຫໍ ອິມິນາ ຈິຕ຺ເຕນ ນິກໂຕ ວຎ຺ຈິໂຕ ປລຸທ຺ໂຘ [ປລທ຺ໂຘ (ສີ. ປີ.)]. ອຫຎ຺ຫິ ຣູປໍເຍວ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍິໍ, ເວທນໍເຍວ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍິໍ, ສຎ຺ຎໍເຍວ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍິໍ, ສງ຺ຂາເຣເຍວ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍິໍ, ວິຎ຺ຎາຓໍເຍວ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ, ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ; ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ປສນ຺ໂນ ອຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ! ປໂຫຕິ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ຍຖາຫໍ ອິມມ຺ຫາ ອາສນາ ອນນ຺ໂຘ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໒໒໑. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສປ຺ປຸຣິເສ ຠເຊຍ຺ຍາສິ. ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສປ຺ປຸຣິເສ ຠຊິສ຺ສສິ ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສສິ; ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສສິ ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສສິ; ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສສິ ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສາມໍເຍວ ຎສ຺ສສິ, ສາມໍ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ – ອິເມ ໂຣຄາ ຄຓ຺ຑາ ສລ຺ລາ; ອິຘ ໂຣຄາ ຄຓ຺ຑາ ສລ຺ລາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເມ ອຸປາທານນິໂຣຘາ ຠວນິໂຣໂຘ, ຠວນິໂຣຘາ ຊາຕິນິໂຣໂຘ, ຊາຕິນິໂຣຘາ ຊຣາມຣຓໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ; ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໒໒໒. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ; ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ລເຠຍ຺ຍາຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລເຠຍ຺ຍໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອາກງ຺ຂຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອາກງ຺ຂຕິ ອຸປສມ຺ປທໍ, ໂສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຣິວສຕິ; ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ, ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍ. ອປິ ຈ ເມຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລເວມຕ຺ຕຕາ ວິທິຕາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ພາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອາກງ຺ຂນ຺ຕາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອາກງ຺ຂນ຺ຕາ ອຸປສມ຺ປທໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຣິວສນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍ; ອຫໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສານິ ປຣິວສິສ຺ສາມິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕຸ, ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍາ’’ຕິ. ອລຕ຺ຖ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ. ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ.

ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສນ຺ທກສຸຕ຺ຕໍ

໒໒໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປິລກ຺ຂຄຸຫາຍໍ ປຏິວສຕິ ມຫຕິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ປຣິພ຺ພາຊກສເຕຫິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາຍາມາວຸໂສ, ເຍນ ເທວກຕໂສພ຺ໂຠ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ ຄຸຫາທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ເທວກຕໂສພ຺ໂຠ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ມຫຕິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຸນ຺ນາທິນິຍາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາຍ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ຕິຍາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖໍ ໂຈຣກຖໍ ມຫາມຕ຺ຕກຖໍ ເສນາກຖໍ ຠຍກຖໍ ຍຸທ຺ຘກຖໍ ອນ຺ນກຖໍ ປານກຖໍ ວຕ຺ຖກຖໍ ສຍນກຖໍ ມາລາກຖໍ ຄນ຺ຘກຖໍ ຎາຕິກຖໍ ຍານກຖໍ ຄາມກຖໍ ນິຄມກຖໍ ນຄຣກຖໍ ຊນປທກຖໍ ອິຕ຺ຖິກຖໍ ສູຣກຖໍ ວິສິຂາກຖໍ ກຸມ຺ຠຏ຺ຐານກຖໍ ປຸພ຺ພເປຕກຖໍ ນານຕ຺ຕກຖໍ ໂລກກ຺ຂາຍິກໍ ສມຸທ຺ທກ຺ຂາຍິກໍ ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ສກໍ ປຣິສໍ ສຓ຺ຐາເປສິ – ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຠນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕຸ, ມາ ໂຠນ຺ໂຕ ສທ຺ທມກຕ຺ຖ; ອຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ ອາຄຈ຺ຉຕິ ສມໂຓ ອານນ຺ໂທ. ຍາວຕາ ໂຂ ປນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ, ອຍໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສມໂຓ ອານນ຺ໂທ. ອປ຺ປສທ຺ທກາມາ ໂຂ ປນ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອປ຺ປສທ຺ທວິນີຕາ ອປ຺ປສທ຺ທສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທິໂນ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ປຣິສໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ.

໒໒໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຸ ໂຂ ຠວໍ ອານນ຺ໂທ, ສ຺ວາຄຕໍ ໂຠໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ. ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ ຠວໍ ອານນ຺ໂທ ອິມໍ ປຣິຍາຍມກາສິ ຍທິທໍ ອິຘາຄມນາຍ. ນິສີທຕຸ ຠວໍ ອານນ຺ໂທ, ອິທມາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນິສີທິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ສນ຺ທໂກປິ ໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ສນ຺ທກໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກາຍນຸຕ຺ຖ, ສນ຺ທກ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ, ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ? ‘‘ຕິຏ຺ຐເຕສາ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ກຖາ ຍາຍ ມຍໍ ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ. ເນສາ ໂຠໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ກຖາ ທຸລ຺ລຠາ ຠວິສ຺ສຕິ ປຈ຺ຉາປິ ສວນາຍ. ສາຘຸ ວຕ ຠວນ຺ຕໍເຍວ ອານນ຺ທໍ ປຏິຠາຕຸ ສເກ ອາຈຣິຍເກ ຘມ຺ມີກຖາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ສນ຺ທກ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາ ອກ຺ຂາຕາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ອນສ຺ສາສິການິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານິ ອກ຺ຂາຕານິ, ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ [ວສນ຺ໂຕ ວາ (ສີ. ປີ.) ເອວມຸປຣິປິ ອນາຣາຘນປກ຺ເຂ] ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຕເມ ປນ ເຕ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາ ອກ຺ຂາຕາ, ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ?

໒໒໕. ‘‘ອິຘ, ສນ຺ທກ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ໂຫຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ປໂຣໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕິ. ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ ອຍໍ ປຸຣິໂສ ຍທາ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ປຖວີ ປຖວີກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອາໂປ ອາໂປກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເຕໂຊ ເຕໂຊກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ວາໂຍ ວາໂຍກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອາກາສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສງ຺ກມນ຺ຕິ. ອາສນ຺ທິປຎ຺ຈມາ ປຸຣິສາ ມຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍາວາຬາຫນາ ປທານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ກາໂປຕການິ ອຏ຺ຐີນິ ຠວນ຺ຕິ. ຠສ຺ສນ຺ຕາ ອາຫຸຕິໂຍ; ທຕ຺ຕຸປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຍທິທໍ ທານໍ. ເຕສໍ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ວິລາໂປ ເຍ ເກຈິ ອຕ຺ຖິກວາທໍ ວທນ຺ຕິ. ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ ນ ໂຫນ຺ຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ປໂຣໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕິ. ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ ອຍໍ ປຸຣິໂສ ຍທາ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ປຖວີ ປຖວີກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອາໂປ ອາໂປກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເຕໂຊ ເຕໂຊກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ວາໂຍ ວາໂຍກາຍໍ ອນຸເປຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອາກາສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສງ຺ກມນ຺ຕິ. ອາສນ຺ທິປຎ຺ຈມາ ປຸຣິສາ ມຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍາວາຬາຫນາ ປທານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ກາໂປຕການິ ອຏ຺ຐີນິ ຠວນ຺ຕິ. ຠສ຺ສນ຺ຕາ ອາຫຸຕິໂຍ; ທຕ຺ຕຸປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຍທິທໍ ທານໍ. ເຕສໍ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ວິລາໂປ ເຍ ເກຈິ ອຕ຺ຖິກວາທໍ ວທນ຺ຕິ. ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ ນ ໂຫນ຺ຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ. ສເຈ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ອກເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ກຕໍ, ອວຸສິເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ວຸສິຕໍ. ອຸໂຠປິ ມຍໍ ເອຕ຺ຖ ສມສມາ ສາມຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕາ, ໂຍ ຈາຫໍ ນ ວທາມິ ‘ອຸໂຠ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສາມ, ວິນສ຺ສິສ຺ສາມ, ນ ຠວິສ຺ສາມ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ. ອຕິເຣກໍ ໂຂ ປນິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ນຄ຺ຄິຍໍ ມຸຓ຺ຑິຍໍ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານໍ ເກສມສ຺ສຸໂລຈນໍ ໂຍຫໍ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ [ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘວສນໍ (ສີ.)] ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ໂຕ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ອິມິນາ ໂຠຕາ ສຕ຺ຖາຣາ ສມສມຄຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ. ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ໂສຫໍ ກິໍ ຊານນ຺ໂຕ ກິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖຣິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ? ‘ໂສ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ [ນິພ຺ພິຊ຺ຊາປກ຺ກມຕິ (ສີ.)]. ອຍໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປຐໂມ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອກ຺ຂາໂຕ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

໒໒໖. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ໂຫຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ກໂຣໂຕ ກາຣຍໂຕ ຉິນ຺ທໂຕ ເຉທາປຍໂຕ ປຈໂຕ ປາຈາປຍໂຕ ໂສຈຍໂຕ ໂສຈາປຍໂຕ ກິລມໂຕ ກິລມາປຍໂຕ ຜນ຺ທໂຕ ຜນ຺ທາປຍໂຕ ປາຓມຕິປາຕຍໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທໂຕ ນິລ຺ໂລປໍ ຫຣໂຕ ເອກາຄາຣິກໍ ກໂຣໂຕ ປຣິປນ຺ເຖ ຕິຏ຺ຐໂຕ ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ມຸສາ ຠຓໂຕ ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປໍ. ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນ ໂຍ ອິມິສ຺ສາ ປຖວິຍາ ປາເຓ ເອກໍ ມໍສຂລໍ ເອກໍ ມໍສປຸຎ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ທກ຺ຂິຓຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຫນນ຺ໂຕ ຆາເຕນ຺ໂຕ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ເຉທາເປນ຺ໂຕ ປຈນ຺ໂຕ ປຈາເປນ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ອຸຕ຺ຕຣຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ທທນ຺ໂຕ ທາເປນ຺ໂຕ ຍຊນ຺ໂຕ ຍຊາເປນ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ. ທາເນນ ທເມນ ສໍຍເມນ ສຈ຺ຈວຊ຺ເຊນ ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ’ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ກໂຣໂຕ ກາຣຍໂຕ ຉິນ຺ທໂຕ ເຉທາປຍໂຕ ປຈໂຕ ປາຈາປຍໂຕ ໂສຈໂຕ ໂສຈາປຍໂຕ ກິລມໂຕ ກິລມາປຍໂຕ ຜນ຺ທໂຕ ຜນ຺ທາປຍໂຕ ປາຓມຕິປາຕຍໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທໂຕ ນິລ຺ໂລປໍ ຫຣໂຕ ເອກາຄາຣິກໍ ກໂຣໂຕ ປຣິປນ຺ເຖ ຕິຏ຺ຐໂຕ ປຣທາຣໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ມຸສາ ຠຓໂຕ ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປໍ ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນ ໂຍ ອິມິສ຺ສາ ປຖວິຍາ ປາເຓ ເອກໍ ມໍສຂລໍ ເອກໍ ມໍສປຸຎ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ທກ຺ຂິຓຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຫນນ຺ໂຕ ຆາເຕນ຺ໂຕ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ເຉທາເປນ຺ໂຕ ປຈນ຺ໂຕ ປຈາເປນ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ. ອຸຕ຺ຕຣຎ຺ເຈປິ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ທທນ຺ໂຕ ທາເປນ຺ໂຕ ຍຊນ຺ໂຕ ຍຊາເປນ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ. ທາເນນ ທເມນ ສໍຍເມນ ສຈ຺ຈວຊ຺ເຊນ ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ’ຕິ. ສເຈ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ອກເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ກຕໍ, ອວຸສິເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ວຸສິຕໍ. ອຸໂຠປິ ມຍໍ ເອຕ຺ຖ ສມສມາ ສາມຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕາ, ໂຍ ຈາຫໍ ນ ວທາມິ ‘ອຸຠິນ຺ນໍ ກຸຣຸຕໍ ນ ກຣີຍຕິ ປາປ’ນ຺ຕິ. ອຕິເຣກໍ ໂຂ ປນິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ນຄ຺ຄິຍໍ ມຸຓ຺ຑິຍໍ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານໍ ເກສມສ຺ສຸໂລຈນໍ ໂຍຫໍ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ໂຕ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ອິມິນາ ໂຠຕາ ສຕ຺ຖາຣາ ສມສມຄຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ. ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ໂສຫໍ ກິໍ ຊານນ຺ໂຕ ກິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖຣິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ? ‘ໂສ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຍ’ນ຺ຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ທຸຕິໂຍ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອກ຺ຂາໂຕ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

໒໒໗. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ໂຫຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ; ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ; ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ; ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ; ນຕ຺ຖິ ພລໍ, ນຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສຖາໂມ, ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສປຣກ຺ກໂມ; ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ປາຓາ ສພ຺ເພ ຠູຕາ ສພ຺ເພ ຊີວາ ອວສາ ອພລາ ອວີຣິຍາ ນິຍຕິສງ຺ຄຕິຠາວປຣິຓຕາ ຉສ຺ເວວາຠິຊາຕີສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕີ’ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ, ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ, ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຕາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ພລໍ, ນຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສຖາໂມ, ນຕ຺ຖິ ປຸຣິສປຣກ຺ກໂມ, ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ປາຓາ ສພ຺ເພ ຠູຕາ ສພ຺ເພ ຊີວາ ອວສາ ອພລາ ອວີຣິຍາ ນິຍຕິສງ຺ຄຕິຠາວປຣິຓຕາ ຉສ຺ເວວາຠິຊາຕີສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ຕີ’ຕິ. ສເຈ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ອກເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ກຕໍ, ອວຸສິເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ວຸສິຕໍ. ອຸໂຠປິ ມຍໍ ເອຕ຺ຖ ສມສມາ ສາມຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕາ, ໂຍ ຈາຫໍ ນ ວທາມິ ‘ອຸໂຠ ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວິສຸຊ຺ຌິສ຺ສາມາ’ຕິ. ອຕິເຣກໍ ໂຂ ປນິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ນຄ຺ຄິຍໍ ມຸຓ຺ຑິຍໍ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານໍ ເກສມສ຺ສຸໂລຈນໍ ໂຍຫໍ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ໂຕ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ອິມິນາ ໂຠຕາ ສຕ຺ຖາຣາ ສມສມຄຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ. ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ໂສຫໍ ກິໍ ຊານນ຺ໂຕ ກິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖຣິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ? ‘ໂສ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຕຕິໂຍ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອກ຺ຂາໂຕ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

໒໒໘. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ໂຫຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ‘ສຕ຺ຕິເມ ກາຍາ ອກຏາ ອກຏວິຘາ ອນິມ຺ມິຕາ ອນິມ຺ມາຕາ ວຎ຺ຌາ ກູຏຏ຺ຐາ ເອສິກຏ຺ຐາຍິຏ຺ຐິຕາ, ເຕ ນ ອິຎ຺ຊນ຺ຕິ ນ ວິປຣິຓມນ຺ຕິ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາພາເຘນ຺ຕິ ນາລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຂາຍ ວາ ທຸກ຺ຂາຍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂາຍ ວາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ປຖວີກາໂຍ ອາໂປກາໂຍ ເຕໂຊກາໂຍ ວາໂຍກາໂຍ ສຸເຂ ທຸກ຺ເຂ ຊີເວ ສຕ຺ຕເມ – ອິເມ ສຕ຺ຕກາຍາ ອກຏາ ອກຏວິຘາ ອນິມ຺ມິຕາ ອນິມ຺ມາຕາ ວຎ຺ຌາ ກູຏຏ຺ຐາ ເອສິກຏ຺ຐາຍິຏ຺ຐິຕາ. ເຕ ນ ອິຎ຺ຊນ຺ຕິ ນ ວິປຣິຓມນ຺ຕິ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາພາເຘນ຺ຕິ. ນາລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຂາຍ ວາ ທຸກ຺ຂາຍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂາຍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ຫນ຺ຕາ ວາ ຆາເຕຕາ ວາ ໂສຕາ ວາ ສາເວຕາ ວາ ວິຎ຺ຎາຕາ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕາ ວາ. ໂຍປິ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ສີສໍ ຉິນ຺ທຕິ, ນ ໂກຈິ ກຎ຺ຈິ [ກິຎ຺ຈິ (ກ.)] ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍຕ຺ເວວ ກາຍານມນ຺ຕເຣນ ສຕ຺ຖໍ ວິວຣມນຸປຕຕິ. ຈຸທ຺ທສ ໂຂ ປນິມານິ ໂຍນິປມຸຂສຕສຫສ຺ສານິ ສຏ຺ຐິ ຈ ສຕານິ ຉ ຈ ສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ກມ຺ມຸໂນ ສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ກມ຺ມານິ ຕີຓິ ຈ ກມ຺ມານິ, ກມ຺ເມ ຈ ອຑ຺ຒກມ຺ເມ ຈ, ທ຺ວຏ຺ຐິປຏິປທາ, ທ຺ວຏ຺ຐນ຺ຕຣກປ຺ປາ, ຉຬາຠິຊາຕິໂຍ, ອຏ຺ຐ ປຸຣິສຠູມິໂຍ, ເອກູນປຎ຺ຎາສ ອາຊີວກສເຕ, ເອກູນປຎ຺ຎາສ ປຣິພ຺ພາຊກສເຕ, ເອກູນປຎ຺ຎາສ ນາຄາວາສສເຕ, ວີເສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສເຕ, ຕິໍເສ ນິຣຍສເຕ, ຉຕ຺ຕິໍສ ຣໂຊຘາຕຸໂຍ, ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎີຄພ຺ຠາ, ສຕ຺ຕ ອສຎ຺ຎີຄພ຺ຠາ, ສຕ຺ຕ ນິຄຓ຺ຐິຄພ຺ຠາ, ສຕ຺ຕ ເທວາ, ສຕ຺ຕ ມານຸສາ, ສຕ຺ຕ ເປສາຈາ, ສຕ຺ຕ ສຣາ, ສຕ຺ຕ ປວຸຏາ, ສຕ຺ຕ ປປາຕາ, ສຕ຺ຕ ປປາຕສຕານິ, ສຕ຺ຕ ສຸປິນາ, ສຕ຺ຕ ສຸປິນສຕານິ, ຈຸລ຺ລາສີຕິ [ຈູຬາສີຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມຫາກປ຺ປິໂນ [ມຫາກປ຺ປຸໂນ (ສີ. ປີ.)] ສຕສຫສ຺ສານິ, ຍານິ ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ຕເປນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ອປຣິປກ຺ກໍ ວາ ກມ຺ມໍ ປຣິປາເຈສ຺ສາມິ, ປຣິປກ຺ກໍ ວາ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ເຫວໍ ນຕ຺ຖິ ໂທຓມິເຕ ສຸຂທຸກ຺ເຂ ປຣິຍນ຺ຕກເຕ ສໍສາເຣ, ນຕ຺ຖິ ຫາຍນວຑ຺ຒເນ, ນຕ຺ຖິ ອຸກ຺ກໍສາວກໍເສ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸຕ຺ຕຄຸເຬ ຂິຕ຺ເຕ ນິພ຺ເພຐິຍມານເມວ ປເລຕິ, ເອວເມວ ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐິ – ສຕ຺ຕິເມ ກາຍາ ອກຏາ ອກຏວິຘາ ອນິມ຺ມິຕາ ອນິມ຺ມາຕາ ວຎ຺ຌາ ກູຏຏ຺ຐາ ເອສິກຏ຺ຐາຍິຏ຺ຐິຕາ. ເຕ ນ ອິຎ຺ຊນ຺ຕິ ນ ວິປຣິຓມນ຺ຕິ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາພາເຘນ຺ຕິ. ນາລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຂາຍ ວາ ທຸກ຺ຂາຍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂາຍ ວາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ປຖວີກາໂຍ ອາໂປກາໂຍ ເຕໂຊກາໂຍ ວາໂຍກາໂຍ ສຸເຂ ທຸກ຺ເຂ ຊີເວ ສຕ຺ຕເມ – ອິເມ ສຕ຺ຕ ກາຍາ ອກຏາ ອກຏວິຘາ ອນິມ຺ມິຕາ ອນິມ຺ມາຕາ ວຎ຺ຌາ ກູຏຏ຺ຐາ ເອສິກຏ຺ຐາຍິຏ຺ຐິຕາ. ເຕ ນ ອິຎ຺ຊນ຺ຕິ ນ ວິປຣິຓມນ຺ຕິ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາພາເຘນ຺ຕິ. ນາລໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຂາຍ ວາ ທຸກ຺ຂາຍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂາຍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ຫນ຺ຕາ ວາ ຆາເຕຕາ ວາ ໂສຕາ ວາ ສາເວຕາ ວາ ວິຎ຺ຎາຕາ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕາ ວາ. ໂຍປິ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ສີສໍ ຉິນ຺ທຕິ, ນ ໂກຈິ ກຎ຺ຈິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍຕ຺ເວວ ກາຍານມນ຺ຕເຣນ ສຕ຺ຖໍ ວິວຣມນຸປຕຕິ. ຈຸທ຺ທສ ໂຂ ປນິມານິ ໂຍນິປມຸຂສຕສຫສ຺ສານິ ສຏ຺ຐິ ຈ ສຕານິ ຉ ຈ ສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ກມ຺ມຸໂນ ສຕານິ ປຎ຺ຈ ຈ ກມ຺ມານິ ຕີຓິ ຈ ກມ຺ມານິ, ກມ຺ເມ ຈ ອຑ຺ຒກມ຺ເມ ຈ, ທ຺ວຏ຺ຐິປຏິປທາ, ທ຺ວຏ຺ຐນ຺ຕຣກປ຺ປາ, ຉຬາຠິຊາຕິໂຍ, ອຏ຺ຐ ປຸຣິສຠູມິໂຍ, ເອກູນປຎ຺ຎາສ ອາຊີວກສເຕ, ເອກູນປຎ຺ຎາສ ປຣິພ຺ພາຊກສເຕ, ເອກູນປຎ຺ຎາສ ນາຄາວາສສເຕ, ວີເສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສເຕ, ຕິໍເສ ນິຣຍສເຕ, ຉຕ຺ຕິໍສ ຣໂຊຘາຕຸໂຍ, ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎີຄພ຺ຠາ, ສຕ຺ຕ ອສຎ຺ຎີຄພ຺ຠາ, ສຕ຺ຕ ນິຄຓ຺ຐິຄພ຺ຠາ, ສຕ຺ຕ ເທວາ, ສຕ຺ຕ ມານຸສາ, ສຕ຺ຕ ເປສາຈາ, ສຕ຺ຕ ສຣາ, ສຕ຺ຕ ປວຸຏາ, ສຕ຺ຕ ປປາຕາ, ສຕ຺ຕ ປປາຕສຕານິ, ສຕ຺ຕ ສຸປິນາ, ສຕ຺ຕ ສຸປິນສຕານິ, ຈຸລ຺ລາສີຕິ ມຫາກປ຺ປິໂນ ສຕສຫສ຺ສານິ, ຍານິ ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ຕເປນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ອປຣິປກ຺ກໍ ວາ ກມ຺ມໍ ປຣິປາເຈສ຺ສາມິ, ປຣິປກ຺ກໍ ວາ ກມ຺ມໍ ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ, ເຫວໍ ນຕ຺ຖິ ໂທຓມິເຕ ສຸຂທຸກ຺ເຂ ປຣິຍນ຺ຕກເຕ ສໍສາເຣ, ນຕ຺ຖິ ຫາຍນວຑ຺ຒເນ, ນຕ຺ຖິ ອຸກ຺ກໍສາວກໍເສ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸຕ຺ຕຄຸເຬ ຂິຕ຺ເຕ ນິພ຺ເພຐິຍມານເມວ ປເລຕິ, ເອວເມວ ພາເລ ຈ ປຓ຺ຑິເຕ ຈ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ສເຈ ປນ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ອກເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ກຕໍ, ອວຸສິເຕນ ເມ ເອຕ຺ຖ ວຸສິຕໍ. ອຸໂຠປິ ມຍໍ ເອຕ຺ຖ ສມສມາ ສາມຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕາ, ໂຍ ຈາຫໍ ນ ວທາມິ. ‘ອຸໂຠ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ອຕິເຣກໍ ໂຂ ປນິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ນຄ຺ຄິຍໍ ມຸຓ຺ຑິຍໍ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານໍ ເກສມສ຺ສຸໂລຈນໍ ໂຍຫໍ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ໂຕ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ອິມິນາ ໂຠຕາ ສຕ຺ຖາຣາ ສມສມຄຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ. ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ໂສຫໍ ກິໍ ຊານນ຺ໂຕ ກິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖຣິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ? ‘ໂສ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອກ຺ຂາໂຕ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ອິເມ ໂຂ ເຕ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາ ອກ຺ຂາຕາ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ! ຍາວຎ຺ຈິທໍ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາວ ສມານາ ‘ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາ’ຕິ ອກ຺ຂາຕາ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລນ຺ຕິ. ກຕມານິ ປນ ຕານິ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນສ຺ສາສິການິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານິ ອກ຺ຂາຕານິ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ?

໒໒໙. ‘‘ອິຘ, ສນ຺ທກ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຈຣໂຕ ຈ ເມ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ. ໂສ ສຸຎ຺ຎມ຺ປິ ອຄາຣໍ ປວິສຕິ, ປິຓ຺ຑມ຺ປິ ນ ລຠຕິ, ກຸກ຺ກຸໂຣປິ ຑໍສຕິ, ຈຓ຺ເຑນປິ ຫຕ຺ຖິນາ ສມາຄຈ຺ຉຕິ, ຈຓ຺ເຑນປິ ອສ຺ເສນ ສມາຄຈ຺ຉຕິ, ຈຓ຺ເຑນປິ ໂຄເຓນ ສມາຄຈ຺ຉຕິ, ອິຕ຺ຖິຍາປິ ປຸຣິສສ຺ສປິ ນາມມ຺ປິ ໂຄຕ຺ຕມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຄາມສ຺ສປິ ນິຄມສ຺ສປິ ນາມມ຺ປິ ມຄ຺ຄມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ໂສ ‘ກິມິທ’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ສຸຎ຺ຎໍ ເມ ອຄາຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ປາວິສິໍ; ‘ປິຓ຺ຑມ຺ປິ ອລທ຺ຘພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ນາລຕ຺ຖໍ; ‘ກຸກ຺ກຸເຣນ ຑໍສິຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນມ຺ຫິ [ເຕນ (ກ.), ເຕນາສິໍ (?)] ທຏ຺ໂຐ; ‘ຈຓ຺ເຑນ ຫຕ຺ຖິນາ ສມາຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ສມາຄມິໍ; ‘ຈຓ຺ເຑນ ອສ຺ເສນ ສມາຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ສມາຄມິໍ; ‘ຈຓ຺ເຑນ ໂຄເຓນ ສມາຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ສມາຄມິໍ; ‘ອິຕ຺ຖິຍາປິ ປຸຣິສສ຺ສປິ ນາມມ຺ປິ ໂຄຕ຺ຕມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ປຸຈ຺ຉິໍ; ‘ຄາມສ຺ສປິ ນິຄມສ຺ສປິ ນາມມ຺ປິ ມຄ຺ຄມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ’, ເຕນ ປຸຈ຺ຉິນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ…ເປ… ‘ຄາມສ຺ສປິ ນິຄມສ຺ສປິ ນາມມ຺ປິ ມຄ຺ຄມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ອໂຫສິ, ເຕນ ປຸຈ຺ຉິ’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘ອນສ຺ສາສິກໍ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປຐມໍ ອນສ຺ສາສິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

໒໓໐. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ອນຸສ຺ສວິໂກ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສຈ຺ໂຈ. ໂສ ອນຸສ຺ສເວນ ອິຕິຫິຕິຫປຣມ຺ປຣາຍ ປິຏກສມ຺ປທາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອນຸສ຺ສວິກສ຺ສ ໂຂ ປນ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຸໂນ ອນຸສ຺ສວສຈ຺ຈສ຺ສ ສຸສ຺ສຸຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສຸຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ຕຖາປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາປິ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ອນຸສ຺ສວິໂກ ອນຸສ຺ສວສຈ຺ໂຈ ໂສ ອນຸສ຺ສເວນ ອິຕິຫິຕິຫປຣມ຺ປຣາຍ ປິຏກສມ຺ປທາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອນຸສ຺ສວິກສ຺ສ ໂຂ ປນ ສຕ຺ຖຸໂນ ອນຸສ຺ສວສຈ຺ຈສ຺ສ ສຸສ຺ສຸຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສຸຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ຕຖາປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາປິ ໂຫຕິ’. ໂສ ‘ອນສ຺ສາສິກໍ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ທຸຕິຍໍ ອນສ຺ສາສິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

໒໓໑. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ຕກ຺ກີ ໂຫຕິ ວີມໍສີ. ໂສ ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕກ຺ກິສ຺ສ ໂຂ ປນ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຸໂນ ວີມໍສິສ຺ສ ສຸຕກ຺ກິຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ທຸຕ຺ຕກ຺ກິຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ຕຖາປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາປິ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ຕກ຺ກີ ວີມໍສີ. ໂສ ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕກ຺ກິສ຺ສ ໂຂ ປນ ສຕ຺ຖຸໂນ ວີມໍສິສ຺ສ ສຸຕກ຺ກິຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ທຸຕ຺ຕກ຺ກິຕມ຺ປິ ໂຫຕິ ຕຖາປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖາປິ ໂຫຕິ’. ໂສ ‘ອນສ຺ສາສິກໍ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຕຕິຍໍ ອນສ຺ສາສິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

໒໓໒. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ມນ຺ໂທ ໂຫຕິ ໂມມູໂຫ. ໂສ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ [ຕຖາ ຕຖາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ວາຈາວິກ຺ເຂປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປໍ – ‘ເອວນ຺ຕິປິ [ເອວມ຺ປິ (ສີ. ປີ.)] ເມ ໂນ, ຕຖາຕິປິ [ຕຖາປິ (ສີ. ປີ.)] ເມ ໂນ, ອຎ຺ຎຖາຕິປິ [ອຎ຺ຎຖາປິ (ສີ. ປີ.) ( ) ສພ຺ພຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ] ເມ ໂນ, ໂນຕິປິ ເມ ໂນ, ໂນ ໂນຕິປິ ເມ ໂນ’ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ສນ຺ທກ, ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠວໍ ສຕ຺ຖາ ມນ຺ໂທ ໂມມູໂຫ. ໂສ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ວາຈາວິກ຺ເຂປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ອມຣາວິກ຺ເຂປໍ – ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນ, ຕຖາຕິປິ ເມ ໂນ, ອຎ຺ຎຖາຕິປິ ເມ ໂນ, ໂນຕິປິ ເມ ໂນ, ໂນ ໂນຕິປິ ເມ ໂນ’ຕິ. ໂສ ‘ອນສ຺ສາສິກໍ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມຕິ. ອິທໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອນສ຺ສາສິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ອິມານິ ໂຂ, (ຕານິ ສນ຺ທກ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນສ຺ສາສິການິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານິ ອກ຺ຂາຕານິ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ! ຍາວຎ຺ຈິທໍ ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນສ຺ສາສິກາເນວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານິ ອນສ຺ສາສິການິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານີຕິ ອກ຺ຂາຕານິ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ນາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ. ໂສ ປນ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາ ກິໍ ວາທີ ກິໍ ອກ຺ຂາຍີ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

໒໓໓. ‘‘ອິຘ, ສນ຺ທກ, ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… [ວິຕ຺ຖາໂຣ ມ. ນິ. ໒.໙-໑໐ ກນ຺ທຣກສຸຕ຺ເຕ] ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ [ຍສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ... ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລໍ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ; ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ສຕ຺ຖຣິ ສາວໂກ ເອວຣູປໍ ອຸຬາຣວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ສສກ຺ກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວເສຍ຺ຍ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ຎາຍໍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ.

໒໓໔. ‘‘ໂຍ ປນ ໂສ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ໂສ ກາເມ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ສນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຠພ຺ໂພ ໂສ ປຎ຺ຈຏ຺ຐານານິ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸໍ. ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທາຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສິຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ. ໂຍ ໂສ, ສນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຠພ຺ໂພ ໂສ ອິມານິ ປຎ຺ຈຏ຺ຐານານິ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໒໓໕. ‘‘ໂຍ ປນ ໂສ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຈຣໂຕ ເຈວ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ, ສນ຺ທກ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ; ອຸປມາຍປິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສນ຺ທກ, ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາທາ ຉິນ຺ນາ; ຕສ຺ສ ຈຣໂຕ ເຈວ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ (ຊານາຕິ – ‘ຉິນ຺ນາ ເມ ຫຕ຺ຖປາທາ’ຕິ, ອຸທາຫຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ຊານາຕິ – ‘ຉິນ຺ນາ ເມ ຫຕ຺ຖປາທາ’’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ໂສ ປຸຣິໂສ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຊານາຕິ – ‘ຉິນ຺ນາ ເມ ຫຕ຺ຖປາທາ’ ຕິ.) [(ຉິນ຺ນາວ ຫຕ຺ຖປາທາ,) (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອປິ ຈ ໂຂ ປນ ນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ຊານາຕິ – ‘ຉິນ຺ນາ ເມ ຫຕ຺ຖປາທາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຈຣໂຕ ເຈວ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ (ຎາຓທສ຺ສນໍ ນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’ຕິ;) [(ຂີຓາວ ອາສວາ,) (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອປິ ຈ ໂຂ ປນ ນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ຊານາຕິ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’’’ຕິ.

໒໓໖. ‘‘ກີວພຫຸກາ ປນ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ນິຍ຺ຍາຕາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ສນ຺ທກ, ເອກໍເຍວ ສຕໍ ນ ທ຺ເວ ສຕານິ ນ ຕີຓິ ສຕານິ ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ນ ປຎ຺ຈ ສຕານິ, ອຖ ໂຂ ຠິຍ຺ໂຍວ ເຍ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ນິຍ຺ຍາຕາໂຣ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ! ນ ຈ ນາມ ສຘມ຺ໂມກ຺ກໍສນາ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ປຣຘມ຺ມວມ຺ຠນາ, ອາຍຕເນ ຈ ຘມ຺ມເທສນາ ຕາວ ພຫຸກາ ຈ ນິຍ຺ຍາຕາໂຣ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິເມ ປນາຊີວກາ ປຸຕ຺ຕມຕາຍ ປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານຎ຺ເຈວ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ຕິ, ປເຣ ຈ ວມ຺ເຠນ຺ຕິ ຕໂຍ ເຈວ ນິຍ຺ຍາຕາໂຣ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ນນ຺ທໍ ວຈ຺ຉໍ, ກິສໍ ສໍກິຈ຺ຈໍ, ມກ຺ຂລິໍ ໂຄສາລ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສກໍ ປຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຈຣນ຺ຕຸ ໂຠນ຺ໂຕ ສມເຓ ໂຄຕເມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ. ນ ທານິ ສຸກຣໍ ອມ຺ເຫຫິ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລເກ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ຫິທໍ ສນ຺ທໂກ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສກໍ ປຣິສໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍຕິ.

ສນ຺ທກສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ມຫາສກຸລຸທາຍິສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ໂມຣນິວາເປ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ປຏິວສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອນ຺ນຠາໂຣ ວຣຘໂຣ ສກຸລຸທາຍີ ຈ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຎ຺ເຎ ຈ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ປຣິພ຺ພາຊກາ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ ຕາວ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ໂມຣນິວາໂປ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຍນ ສກຸລຸທາຍີ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ໂມຣນິວາໂປ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສກຸລຸທາຍີ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ມຫຕິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຸນ຺ນາທິນິຍາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາຍ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ຕິຍາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖໍ ໂຈຣກຖໍ ມຫາມຕ຺ຕກຖໍ ເສນາກຖໍ ຠຍກຖໍ ຍຸທ຺ຘກຖໍ ອນ຺ນກຖໍ ປານກຖໍ ວຕ຺ຖກຖໍ ສຍນກຖໍ ມາລາກຖໍ ຄນ຺ຘກຖໍ ຎາຕິກຖໍ ຍານກຖໍ ຄາມກຖໍ ນິຄມກຖໍ ນຄຣກຖໍ ຊນປທກຖໍ ອິຕ຺ຖິກຖໍ ສູຣກຖໍ ວິສິຂາກຖໍ ກຸມ຺ຠຏ຺ຐານກຖໍ ປຸພ຺ພເປຕກຖໍ ນານຕ຺ຕກຖໍ ໂລກກ຺ຂາຍິກໍ ສມຸທ຺ທກ຺ຂາຍິກໍ ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ສກຸລຸທາຍີ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ສກໍ ປຣິສໍ ສຓ຺ຐາເປຕິ – ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຠນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕຸ; ມາ ໂຠນ຺ໂຕ ສທ຺ທມກຕ຺ຖ. ອຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອາຄຈ຺ຉຕິ; ອປ຺ປສທ຺ທກາໂມ ໂຂ ປນ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອປ຺ປສທ຺ທສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ. ອປ຺ເປວ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ປຣິສໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ສກຸລຸທາຍີ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ສກຸລຸທາຍີ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ. ສ຺ວາຄຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ. ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ປຣິຍາຍມກາສິ ຍທິທໍ ອິຘາຄມນາຍ. ນິສີທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ອິທມາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ສກຸລຸທາຍີປິ ໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ສກຸລຸທາຍິໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໒໓໘. ‘‘ກາຍນຸຕ຺ຖ, ອຸທາຍິ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ, ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ? ‘‘ຕິຏ຺ຐເຕສາ, ຠນ຺ເຕ, ກຖາ ຍາຍ ມຍໍ ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ. ເນສາ, ຠນ຺ເຕ, ກຖາ ຠຄວໂຕ ທຸລ຺ລຠາ ຠວິສ຺ສຕິ ປຈ຺ຉາປິ ສວນາຍ. ປຸຣິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ທິວສານິ ປຸຣິມຕຣານິ ນານາຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກຸຕູຫລສາລາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘ລາຠາ ວຕ, ໂຠ, ອງ຺ຄມຄຘານໍ, ສຸລທ຺ຘລາຠາ ວຕ, ໂຠ, ອງ຺ຄມຄຘານໍ! ຕຕ຺ຣິເມ [ຍຕ຺ຖິເມ (ສີ.)] ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສງ຺ຆິໂນ ຄຓິໂນ ຄຓາຈຣິຍາ ຎາຕາ ຍສສ຺ສິໂນ ຕິຕ຺ຖກຣາ ສາຘຸສມ຺ມຕາ ພຫຸຊນສ຺ສ ຣາຊຄຫໍ ວສ຺ສາວາສໍ ໂອສຏາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ ສງ຺ຆີ ເຈວ ຄຓີ ຈ ຄຓາຈຣິໂຍ ຈ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ຕິຕ຺ຖກໂຣ ສາຘຸສມ຺ມໂຕ ພຫຸຊນສ຺ສ; ໂສປິ ຣາຊຄຫໍ ວສ຺ສາວາສໍ ໂອສໂຏ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ມກ຺ຂລິ ໂຄສາໂລ…ເປ… ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລ… ປກຸໂຘ ກຈ຺ຈາຍໂນ… ສຎ຺ຊໂຍ ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ… ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆີ ເຈວ ຄຓີ ຈ ຄຓາຈຣິໂຍ ຈ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ຕິຕ຺ຖກໂຣ ສາຘຸສມ຺ມໂຕ ພຫຸຊນສ຺ສ; ໂສປິ ຣາຊຄຫໍ ວສ຺ສາວາສໍ ໂອສໂຏ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສງ຺ຆີ ເຈວ ຄຓີ ຈ ຄຓາຈຣິໂຍ ຈ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ຕິຕ຺ຖກໂຣ ສາຘຸສມ຺ມໂຕ ພຫຸຊນສ຺ສ; ໂສປິ ຣາຊຄຫໍ ວສ຺ສາວາສໍ ໂອສໂຏ. ໂກ ນຸ ໂຂ ອິເມສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສງ຺ຆີນໍ ຄຓີນໍ ຄຓາຈຣິຍານໍ ຎາຕານໍ ຍສສ຺ສີນໍ ຕິຕ຺ຖກຣານໍ ສາຘຸສມ຺ມຕານໍ ພຫຸຊນສ຺ສ ສາວການໍ ສກ຺ກໂຕ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ, ກຎ຺ຈ ປນ ສາວກາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ [ຄຣຸກຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕີ’’’ຕິ?

໒໓໙. ‘‘ຕຕ຺ເຣກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອຍໍ ໂຂ ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ ສງ຺ຆີ ເຈວ ຄຓີ ຈ ຄຓາຈຣິໂຍ ຈ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ຕິຕ຺ຖກໂຣ ສາຘຸສມ຺ມໂຕ ພຫຸຊນສ຺ສ; ໂສ ຈ ໂຂ ສາວການໍ ນ ສກ຺ກໂຕ ນ ຄຣຸກໂຕ ນ ມານິໂຕ ນ ປູຊິໂຕ, ນ ຈ ປນ ປູຣຓໍ ກສ຺ສປໍ ສາວກາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ ອເນກສຕາຍ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕຕ຺ຣຎ຺ຎຕໂຣ ປູຣຓສ຺ສ ກສ຺ສປສ຺ສ ສາວໂກ ສທ຺ທມກາສິ – ‘‘ມາ ໂຠນ຺ໂຕ ປູຣຓໍ ກສ຺ສປໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ຖ; ເນໂສ ເອຕໍ ຊານາຕິ; ມຍເມຕໍ ຊານາມ, ອມ຺ເຫ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉຖ; ມຍເມຕໍ ຠວນ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ນ ລຠຕິ – ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຠນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕຸ, ມາ ໂຠນ຺ໂຕ ສທ຺ທມກຕ຺ຖ. ເນເຕ, ຠວນ຺ເຕ, ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອມ຺ເຫ ເອເຕ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ; ມຍເມເຕສໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ພຫູ ໂຂ ປນ ປູຣຓສ຺ສ ກສ຺ສປສ຺ສ ສາວກາ ວາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອປກ຺ກນ຺ຕາ – ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາສິ, ອຫໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາມິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານິສ຺ສສິ? ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນ ຕ຺ວມສິ, ອຫມສ຺ມິ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ, ສຫິຕໍ ເມ, ອສຫິຕໍ ເຕ, ປຸເຣວຈນີຍໍ ປຈ຺ຉາ ອວຈ, ປຈ຺ຉາວຈນີຍໍ ປຸເຣ ອວຈ, ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ເຕ ວິປຣາວຕ຺ຕໍ, ອາໂຣປິໂຕ ເຕ ວາໂທ, ນິຄ຺ຄຫິໂຕສິ, ຈຣ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາຍ, ນິພ຺ເພເຐຫິ ວາ ສເຈ ປໂຫສີ’’ຕິ. ອິຕິ ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ ສາວການໍ ນ ສກ຺ກໂຕ ນ ຄຣຸກໂຕ ນ ມານິໂຕ ນ ປູຊິໂຕ, ນ ຈ ປນ ປູຣຓໍ ກສ຺ສປໍ ສາວກາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ຈ ປນ ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ ຘມ຺ມກ຺ໂກເສນາ’’’ຕິ.

‘‘ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ ມກ຺ຂລິ ໂຄສາໂລ…ເປ… ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລ… ປກຸໂຘ ກຈ຺ຈາຍໂນ… ສຎ຺ຊໂຍ ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ… ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆີ ເຈວ ຄຓີ ຈ ຄຓາຈຣິໂຍ ຈ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ຕິຕ຺ຖກໂຣ ສາຘຸສມ຺ມໂຕ ພຫຸຊນສ຺ສ; ໂສ ຈ ໂຂ ສາວການໍ ນ ສກ຺ກໂຕ ນ ຄຣຸກໂຕ ນ ມານິໂຕ ນ ປູຊິໂຕ, ນ ຈ ປນ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ສາວກາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ອເນກສຕາຍ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຕຕ຺ຣຎ຺ຎຕໂຣ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາວໂກ ສທ຺ທມກາສິ – ມາ ໂຠນ຺ໂຕ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ຖ; ເນໂສ ເອຕໍ ຊານາຕິ; ມຍເມຕໍ ຊານາມ, ອມ຺ເຫ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉຖ; ມຍເມຕໍ ຠວນ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມາຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ນ ລຠຕິ – ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຠນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕຸ, ມາ ໂຠນ຺ໂຕ ສທ຺ທມກຕ຺ຖ. ເນເຕ ຠວນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອມ຺ເຫ ເອເຕ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ; ມຍເມເຕສໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ພຫູ ໂຂ ປນ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາວກາ ວາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອປກ຺ກນ຺ຕາ – ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາສິ, ອຫໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາມິ. ກິໍ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານິສ຺ສສິ? ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນ ຕ຺ວມສິ. ອຫມສ຺ມິ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ. ສຫິຕໍ ເມ ອສຫິຕໍ ເຕ, ປຸເຣວຈນີຍໍ ປຈ຺ຉາ ອວຈ, ປຈ຺ຉາວຈນີຍໍ ປຸເຣ ອວຈ, ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ເຕ ວິປຣາວຕ຺ຕໍ, ອາໂຣປິໂຕ ເຕ ວາໂທ, ນິຄ຺ຄຫິໂຕສິ, ຈຣ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາຍ, ນິພ຺ເພເຐຫິ ວາ ສເຈ ປໂຫສີ’’ຕິ. ອິຕິ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ສາວການໍ ນ ສກ຺ກໂຕ ນ ຄຣຸກໂຕ ນ ມານິໂຕ ນ ປູຊິໂຕ, ນ ຈ ປນ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ສາວກາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ຈ ປນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມກ຺ໂກເສນາ’’’ຕິ.

໒໔໐. ‘‘ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສງ຺ຆີ ເຈວ ຄຓີ ຈ ຄຓາຈຣິໂຍ ຈ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ຕິຕ຺ຖກໂຣ ສາຘຸສມ຺ມໂຕ ພຫຸຊນສ຺ສ; ໂສ ຈ ໂຂ ສາວການໍ ສກ຺ກໂຕ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ, ສມຓຎ຺ຈ ປນ ໂຄຕມໍ ສາວກາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອເນກສຕາຍ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕຕ຺ຣຎ຺ຎຕໂຣ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ ອຸກ຺ກາສິ. ຕເມນາຎ຺ຎຕໂຣ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຊຓ຺ຓຸເກນ [ຊຓ຺ຓຸເກ (ສີ.)] ຆຏ຺ເຏສິ – ‘‘ອປ຺ປສທ຺ໂທ ອາຍສ຺ມາ ໂຫຕຸ, ມາຍສ຺ມາ ສທ຺ທມກາສິ, ສຕ຺ຖາ ໂນ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສີ’’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອເນກສຕາຍ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເນວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວການໍ ຂິປິຕສທ຺ໂທ ວາ ໂຫຕິ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ໂທ ວາ. ຕເມນໍ ມຫາຊນກາໂຍ ປຈ຺ຈາສີສມານຣູໂປ [ປຈ຺ຈາສິໍ ສມານຣູໂປ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ – ‘‘ຍໍ ໂນ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ຠາສິສ຺ສຕິ ຕໍ ໂນ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປຸຣິໂສ ຈາຕຸມ຺ມຫາປເຖ ຂຸທ຺ທມຘຸໍ [ຂຸທ຺ທໍ ມຘຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອເນລກໍ ປີເຬຍ຺ຍ [ອຸປ຺ປີເຬຍ຺ຍ (ສີ.)]. ຕເມນໍ ມຫາຊນກາໂຍ ປຈ຺ຈາສີສມານຣູໂປ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ອສ຺ສ. ເອວເມວ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອເນກສຕາຍ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເນວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວການໍ ຂິປິຕສທ຺ໂທ ວາ ໂຫຕິ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ໂທ ວາ. ຕເມນໍ ມຫາຊນກາໂຍ ປຈ຺ຈາສີສມານຣູໂປ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ – ‘‘ຍໍ ໂນ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ຠາສິສ຺ສຕິ ຕໍ ໂນ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຍປິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສມ຺ປໂຍເຊຕ຺ວາ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕປິ ສຕ຺ຖຸ ເຈວ ວຓ຺ຓວາທິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕຄຣຫິໂນເຍວ ໂຫນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎຄຣຫິໂນ, ‘‘ມຍເມວມ຺ຫາ ອລກ຺ຂິກາ ມຍໍ ອປ຺ປປຸຎ຺ຎາ ເຕ ມຍໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນາສກ຺ຂິມ຺ຫາ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ອາຣາມິກຠູຕາ ວາ ອຸປາສກຠູຕາ ວາ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປເທ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິຕິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສາວການໍ ສກ຺ກໂຕ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ, ສມຓຎ຺ຈ ປນ ໂຄຕມໍ ສາວກາ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕີ’’’ຕິ.

໒໔໑. ‘‘ກຕິ ປນ ຕ຺ວໍ, ອຸທາຍິ, ມຍິ ຘມ຺ເມ ສມນຸປສ຺ສສິ, ເຍຫິ ມມໍ [ມມ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ສາວກາ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ [ຄຣຸກໂຣນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ຘມ຺ເມ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເຍຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ສາວກາ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຠຄວາ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປາຫາໂຣ, ອປ຺ປາຫາຣຕາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອປ຺ປາຫາໂຣ, ອປ຺ປາຫາຣຕາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເຍນ ຠຄວນ຺ຕໍ ສາວກາ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນ, ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນ, ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ທຸຕິຍໍ ຘມ຺ມໍ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເຍນ ຠຄວນ຺ຕໍ ສາວກາ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອິຕຣີຕເຣນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ, ອິຕຣີຕຣປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອິຕຣີຕເຣນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ, ອິຕຣີຕຣປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ຕຕິຍໍ ຘມ຺ມໍ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເຍນ ຠຄວນ຺ຕໍ ສາວກາ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອິຕຣີຕເຣນ ເສນາສເນນ, ອິຕຣີຕຣເສນາສນສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອິຕຣີຕເຣນ ເສນາສເນນ, ອິຕຣີຕຣເສນາສນສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມໍ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເຍນ ຠຄວນ຺ຕໍ ສາວກາ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປວິວິຕ຺ໂຕ, ປວິເວກສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປວິວິຕ຺ໂຕ, ປວິເວກສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ປຎ຺ຈມໍ ຘມ຺ມໍ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເຍນ ຠຄວນ຺ຕໍ ສາວກາ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ.

‘‘ອິເມ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເຍຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ສາວກາ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

໒໔໒. ‘‘‘ອປ຺ປາຫາໂຣ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອປ຺ປາຫາຣຕາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’ຕິ, ອິຕິ ເຈ ມໍ, ອຸທາຍິ, ສາວກາ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍຸໍ ຄຣຸໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ ມາເນຍ຺ຍຸໍ ປູເຊຍ຺ຍຸໍ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເມ, ອຸທາຍິ, ສາວກາ ໂກສກາຫາຣາປິ ອຑ຺ຒໂກສກາຫາຣາປິ ເພລຸວາຫາຣາປິ ອຑ຺ຒເພລຸວາຫາຣາປິ. ອຫໍ ໂຂ ປນ, ອຸທາຍິ, ອປ຺ເປກທາ ອິມິນາ ປຕ຺ເຕນ ສມຕິຕ຺ຕິກມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມິ ຠິຍ຺ໂຍປິ ຠຸຎ຺ຊາມິ. ‘ອປ຺ປາຫາໂຣ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອປ຺ປາຫາຣຕາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’ຕິ, ອິຕິ ເຈ ມໍ, ອຸທາຍິ, ສາວກາ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍຸໍ ຄຣຸໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ ມາເນຍ຺ຍຸໍ ປູເຊຍ຺ຍຸໍ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ເຍ ເຕ, ອຸທາຍິ, ມມ ສາວກາ ໂກສກາຫາຣາປິ ອຑ຺ຒໂກສກາຫາຣາປິ ເພລຸວາຫາຣາປິ ອຑ຺ຒເພລຸວາຫາຣາປິ ນ ມໍ ເຕ ອິມິນາ ຘມ຺ເມນ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍຸໍ ຄຣຸໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ ມາເນຍ຺ຍຸໍ ປູເຊຍ຺ຍຸໍ, ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸໍ.