໕. ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕິ ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ນາມ ກຸຣູນໍ ນິຄໂມ, ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຍາຄາເຣ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ [ຕິຓສນ຺ຖຣເກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວນສຓ຺ໂຑ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍ. ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ [ມາຄນ຺ທິໂຍ (ສີ. ປີ.)] ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ເຍນ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຍາຄາເຣ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກສ຺ສ ນ຺ວຍໍ ໂຠໂຕ ຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ອຄ຺ຍາຄາເຣ ຕິຓສນ຺ຖາຣໂກ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ສມຓເສຍ຺ຍານຸຣູປໍ [ສມຓເສຍ຺ຍາຣູປໍ (ສີ. ປີ.)] ມຎ຺ເຎ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ໂຠ ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ຕສ຺ເສສາ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ເສຍ຺ຍາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ທຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ວຕ, ໂຠ ຠາຣທ຺ວາຊ, ອທ຺ທສາມ; ທຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ວຕ, ໂຠ ຠາຣທ຺ວາຊ, ອທ຺ທສາມ! ເຍ ມຍໍ ຕສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຠູນຫຸໂນ [ຠູນຫນສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ເສຍ຺ຍໍ ອທ຺ທສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຣກ຺ຂສ຺ເສຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ວາຈໍ; ຣກ຺ຂສ຺ເສຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ວາຈໍ. ພຫູ ຫິ ຕສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍປຓ຺ຑິຕາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຓ຺ຑິຕາປິ ຄຫປຕິປຓ຺ຑິຕາປິ ສມຓປຓ຺ຑິຕາປິ ອຠິປ຺ປສນ຺ນາ ວິນີຕາ ອຣິເຍ ຎາເຍ ຘມ຺ເມ ກຸສເລ’’ຕິ. ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເຈປິ ມຍໍ, ໂຠ ຠາຣທ຺ວາຊ, ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາມ, ສມ຺ມຸຂາປິ ນໍ ວເທຍ຺ຍາມ – ‘ຠູນຫຸ [ຠູນຫໂນ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຕໍ ໂຠໂຕ ມາຄຓ຺ຑິຍສ຺ສ ອຄຣຸ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມິ ຕໍ [ອາໂຣເຈຍ຺ຍເມຕໍ (ສີ. ປີ.), ອາໂຣເຈສ຺ສາມິ ຕສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຠວໍ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ວຸຕ຺ໂຕວ ນໍ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໒໐໘. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ມາຄຓ຺ຑິເຍນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ສທ຺ຘິໍ ອິມໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ. ອຖ ໂຂ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫຸ ປນ ເຕ, ຠາຣທ຺ວາຊ, ມາຄຓ຺ຑິເຍນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ສທ຺ຘິໍ ອິມໍເຍວ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ອາຣພ຺ຠ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ມຍໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ອາໂຣເຈຕຸກາມາ. ອຖ ຈ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອນກ຺ຂາຕໍເຍວ ອກ຺ຂາສີ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ຫິ [ອຍຎ຺ຈ ຫິທໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠຄວໂຕ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ເຍນ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິຍໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໒໐໙. ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣູປາຣາມໍ ຣູປຣຕໍ ຣູປສມ຺ມຸທິຕໍ. ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທນ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ສໍວຸຕໍ, ຕສ຺ສ ຈ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອິທໍ ນຸ ເຕ ເອຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂສຕໍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສທ຺ທາຣາມໍ…ເປ… ຆານໍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ ຄນ຺ຘາຣາມໍ… ຊິວ຺ຫາ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣສາຣາມາ ຣສຣຕາ ຣສສມ຺ມຸທິຕາ. ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທນ຺ຕາ ຄຸຕ຺ຕາ ຣກ຺ຂິຕາ ສໍວຸຕາ, ຕສ຺ສາ ຈ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອິທໍ ນຸ ເຕ ເອຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ກາໂຍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣາໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຣໂຕ…ເປ… ມໂນ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຘມ຺ມາຣາໂມ ຘມ຺ມຣໂຕ ຘມ຺ມສມ຺ມຸທິໂຕ. ໂສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທນ຺ໂຕ ຄຸຕ຺ໂຕ ຣກ຺ຂິໂຕ ສໍວຸໂຕ, ຕສ຺ສ ຈ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອິທໍ ນຸ ເຕ ເອຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ ໂຂ ປນ ເມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ຠູນຫຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ໂນ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຈຣຕີ’’ຕິ.

໒໑໐. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ – ‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ ປຣິຈາຣິຕປຸພ຺ໂພ ອສ຺ສ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ, ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຣູປານໍເຍວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ຣູປຕຓ຺ຫໍ ປຫາຍ ຣູປປຣິຬາຫໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ອິມສ຺ສ ປນ ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກິມສ຺ສ ວຈນີຍ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ – ‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ສທ຺ເທຫິ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຄນ຺ເຘຫິ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣເສຫິ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ປຣິຈາຣິຕປຸພ຺ໂພ ອສ຺ສ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ, ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍເຍວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕຓ຺ຫໍ ປຫາຍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພປຣິຬາຫໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ອິມສ຺ສ ປນ ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກິມສ຺ສ ວຈນີຍ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

໒໑໑. ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ ສມາໂນ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣສິໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ສທ຺ເທຫິ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຄນ຺ເຘຫິ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣເສຫິ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຕໂຍ ປາສາທາ ອເຫສຸໍ – ເອໂກ ວສ຺ສິໂກ, ເອໂກ ເຫມນ຺ຕິໂກ, ເອໂກ ຄິມ຺ຫິໂກ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ [ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ຈຕ຺ຕາໂຣ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ມາເສ ນິປ຺ປຸຣິເສຫິ ຕູຣິເຍຫິ [ຕຸຣິເຍຫິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຣິຈາຣຍມາໂນ [ປຣິຈາຣິຍມາໂນ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ນ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອໂຣຫາມິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ກາມານໍເຍວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ກາມຕຓ຺ຫໍ ປຫາຍ ກາມປຣິຬາຫໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ໂສ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ກາເມສຸ ອວີຕຣາເຄ ກາມຕຓ຺ຫາຫິ ຂຊ຺ຊມາເນ ກາມປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫມາເນ ກາເມ ປຏິເສວນ຺ເຕ. ໂສ ເຕສໍ ນ ປິເຫມິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມາມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍາຫຍໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ – ອປິ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ສມຘິຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ຕາຍ ຣຕິຍາ ຣມມາໂນ ຫີນສ຺ສ ນ ປິເຫມິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມາມິ.

໒໑໒. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຍ຺ຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ…ເປ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ. ໂສ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທເນ ວເນ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ທິພ຺ເພຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຍ຺ຍ. ໂສ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຄຫປຕິໍ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕໍ ສມງ຺ຄີຠູຕໍ ປຣິຈາຣຍມານໍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອປິ ນຸ ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ນນ຺ທເນ ວເນ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ທິພ຺ເພຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາຣຍມາໂນ ອມຸສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ປິເຫຍ຺ຍ, ມານຸສການໍ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມຄຸຓານໍ ມານຸສເກຫິ ວາ ກາເມຫິ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ມານຸສເກຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກາເມຫິ ທິພ຺ພກາມາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕຣາ ຈ ປຓີຕຕຣາ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ ສມາໂນ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣສິໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ສທ຺ເທຫິ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຄນ຺ເຘຫິ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣເສຫິ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ກາມານໍເຍວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ກາມຕຓ຺ຫໍ ປຫາຍ ກາມປຣິຬາຫໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ໂສ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ກາເມສຸ ອວີຕຣາເຄ ກາມຕຓ຺ຫາຫິ ຂຊ຺ຊມາເນ ກາມປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫມາເນ ກາເມ ປຏິເສວນ຺ເຕ, ໂສ ເຕສໍ ນ ປິເຫມິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມາມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍາຫຍໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ – ອປິ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ສມຘິຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ຕາຍ ຣຕິຍາ ຣມມາໂນ ຫີນສ຺ສ ນ ປິເຫມິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມາມິ.

໒໑໓. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກຸຏ຺ຐີ ປຸຣິໂສ ອຣຸຄຕ຺ໂຕ ປກ຺ກຄຕ຺ໂຕ ກິມີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ວິປ຺ປຕຈ຺ຉມາໂນ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ກາຍໍ ປຣິຕາເປຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ. ໂສ ຕໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຄມ຺ມ ກຸຏ຺ເຐຫິ ປຣິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ອໂຣໂຄ ອສ຺ສ ສຸຂີ ເສຣີ ສຍໍວສີ ເຍນ ກາມໍ ຄໂມ. ໂສ ອຎ຺ຎໍ ກຸຏ຺ຐິໍ ປຸຣິສໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອຣຸຄຕ຺ຕໍ ປກ຺ກຄຕ຺ຕໍ ກິມີຫິ ຂຊ຺ຊມານໍ ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ວິປ຺ປຕຈ຺ຉມານໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ກາຍໍ ປຣິຕາເປນ຺ຕໍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸສ຺ສ ກຸຏ຺ຐິສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປິເຫຍ຺ຍ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ປຏິເສວນາຍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຣເຄ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຕິ ເຠສຊ຺ເຊນ ກຣຓີຍໍ ໂຫຕິ, ໂຣເຄ ອສຕິ ນ ເຠສຊ຺ເຊນ ກຣຓີຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ ສມາໂນ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣສິໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ສທ຺ເທຫິ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຄນ຺ເຘຫິ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣເສຫິ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ອິຏ຺ເຐຫິ ກນ຺ເຕຫິ ມນາເປຫິ ປິຍຣູເປຫິ ກາມູປສໍຫິເຕຫິ ຣຊນີເຍຫິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ກາມານໍເຍວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ກາມຕຓ຺ຫໍ ປຫາຍ ກາມປຣິຬາຫໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ. ໂສ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ກາເມສຸ ອວີຕຣາເຄ ກາມຕຓ຺ຫາຫິ ຂຊ຺ຊມາເນ ກາມປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫມາເນ ກາເມ ປຏິເສວນ຺ເຕ. ໂສ ເຕສໍ ນ ປິເຫມິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມາມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍາຫຍໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ – ອປິ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ສມຘິຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ – ຕາຍ ຣຕິຍາ ຣມມາໂນ ຫີນສ຺ສ ນ ປິເຫມິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມາມິ.

໒໑໔. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກຸຏ຺ຐີ ປຸຣິໂສ ອຣຸຄຕ຺ໂຕ ປກ຺ກຄຕ຺ໂຕ ກິມີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ວິປ຺ປຕຈ຺ຉມາໂນ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ກາຍໍ ປຣິຕາເປຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ. ໂສ ຕໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຄມ຺ມ ກຸຏ຺ເຐຫິ ປຣິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ອໂຣໂຄ ອສ຺ສ ສຸຂີ ເສຣີ ສຍໍວສີ ເຍນ ກາມໍ ຄໂມ. ຕເມນໍ ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອຸປກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອິຕິ ຈິຕິເຈວ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອສຸ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຄ຺ຄິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ເຈວ ມຫາຠິຕາໂປ ຈ ມຫາປຣິຬາໂຫ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອິທາເນວ ນຸ ໂຂ ໂສ ອຄ຺ຄິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ເຈວ ມຫາຠິຕາໂປ ຈ ມຫາປຣິຬາໂຫ ຈ ອຸທາຫຸ ປຸພ຺ເພປິ ໂສ ອຄ຺ຄິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ເຈວ ມຫາຠິຕາໂປ ຈ ມຫາປຣິຬາໂຫ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ອິທານິ ເຈວ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂສ ອຄ຺ຄິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ເຈວ ມຫາຠິຕາໂປ ຈ ມຫາປຣິຬາໂຫ ຈ, ປຸພ຺ເພປິ ໂສ ອຄ຺ຄິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສ ເຈວ ມຫາຠິຕາໂປ ຈ ມຫາປຣິຬາໂຫ ຈ. ອສຸ ຈ [ອສຸ ຫິ ຈ (ສີ. ປີ.)], ໂຠ ໂຄຕມ, ກຸຏ຺ຐີ ປຸຣິໂສ ອຣຸຄຕ຺ໂຕ ປກ຺ກຄຕ຺ໂຕ ກິມີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ວິປ຺ປຕຈ຺ຉມາໂນ ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ເສເຍວ ອຄ຺ຄິສ຺ມິໍ ສຸຂມິຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈລຕ຺ຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ກາມາ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສາ ເຈວ ມຫາຠິຕາປາ ຈ ມຫາປຣິຬາຫາ ຈ, ອນາຄຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ກາມາ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສາ ເຈວ ມຫາຠິຕາປາ ຈ ມຫາປຣິຬາຫາ ຈ, ເອຕຣຫິປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານໍ ກາມາ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສາ ເຈວ ມຫາຠິຕາປາ ຈ ມຫາປຣິຬາຫາ ຈ. ອິເມ ຈ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສຕ຺ຕາ ກາເມສຸ ອວີຕຣາຄາ ກາມຕຓ຺ຫາຫິ ຂຊ຺ຊມານາ ກາມປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫມານາ ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ເສສຸເຍວ ກາເມສຸ ສຸຂມິຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈລຕ຺ຖຸໍ.

໒໑໕. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກຸຏ຺ຐີ ປຸຣິໂສ ອຣຸຄຕ຺ໂຕ ປກ຺ກຄຕ຺ໂຕ ກິມີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ວິປ຺ປຕຈ຺ຉມາໂນ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ກາຍໍ ປຣິຕາເປຕິ. ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອສຸ ກຸຏ຺ຐີ ປຸຣິໂສ ອຣຸຄຕ຺ໂຕ ປກ຺ກຄຕ຺ໂຕ ກິມີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ນເຂຫິ ວຓມຸຂານິ ວິປ຺ປຕຈ຺ຉມາໂນ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ກາຍໍ ປຣິຕາເປຕິ ຕຖາ ຕຖາ’ສ຺ສ [ຕຖາ ຕຖາ ຕສ຺ເສວ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຕານິ ວຓມຸຂານິ ອສຸຈິຕຣານິ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕຣານິ ຈ ປູຕິກຕຣານິ ຈ, ໂຫຕິ ເຈວ ກາຈິ ສາຕມຕ຺ຕາ ອສ຺ສາທມຕ຺ຕາ – ຍທິທໍ ວຓມຸຂານໍ ກຓ຺ຑູວນເຫຕຸ; ເອວເມວ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສຕ຺ຕາ ກາເມສຸ ອວີຕຣາຄາ ກາມຕຓ຺ຫາຫິ ຂຊ຺ຊມານາ ກາມປຣິຬາເຫນ ຈ ປຣິຑຍ຺ຫມານາ ກາເມ ປຏິເສວນ຺ຕິ. ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສຕ຺ຕາ ກາເມສຸ ອວີຕຣາຄາ ກາມຕຓ຺ຫາຫິ ຂຊ຺ຊມານາ ກາມປຣິຬາເຫນ ຈ ປຣິຑຍ຺ຫມານາ ກາເມ ປຏິເສວນ຺ຕິ ຕຖາ ຕຖາ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ກາມຕຓ຺ຫາ ເຈວ ປວຑ຺ຒຕິ, ກາມປຣິຬາເຫນ ຈ ປຣິຑຍ຺ຫນ຺ຕິ, ໂຫຕິ ເຈວ ສາຕມຕ຺ຕາ ອສ຺ສາທມຕ຺ຕາ – ຍທິທໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອປິ ນຸ ເຕ ທິຏ຺ໂຐ ວາ ສຸໂຕ ວາ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາຣຍມາໂນ ກາມຕຓ຺ຫໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາມປຣິຬາຫໍ ອປ຺ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫາສິ ວາ ວິຫຣຕິ ວາ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສາຘຸ, ມາຄຓ຺ຑິຍ! ມຍາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ເນວ ທິຏ຺ຐໍ ນ ສຸຕໍ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາຣຍມາໂນ ກາມຕຓ຺ຫໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາມປຣິຬາຫໍ ອປ຺ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫາສິ ວາ ວິຫຣຕິ ວາ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ວາ. ອຖ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ວິຄຕປິປາສາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວິຫາສຸໍ ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ວາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ ສພ຺ເພ ເຕ ກາມານໍເຍວ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ກາມຕຓ຺ຫໍ ປຫາຍ ກາມປຣິຬາຫໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິຄຕປິປາສາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວິຫາສຸໍ ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ວາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂໍ;

ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ຈ ມຄ຺ຄານໍ, ເຂມໍ ອມຕຄາມິນ’’ນ຺ຕິ.

໒໑໖. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ – ‘ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’ນ຺ຕິ. ມຍາປິ ໂຂ ເອຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຸຕໍ ປຸພ຺ພການໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’ນ຺ຕິ; ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສເມຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍໍ ປນ ເຕ ເອຕໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສຸຕໍ ປຸພ຺ພການໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ – ‘ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’ນ຺ຕິ, ກຕມໍ ຕໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ກຕມໍ ຕໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສກາເນວ ສຸທໍ ຄຕ຺ຕານິ ປາຓິນາ ອໂນມຊ຺ຊຕິ – ‘‘ອິທນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອິທນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ. ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອຕຣຫິ ອໂຣໂຄ ສຸຂີ, ນ ມໍ ກິຎ຺ຈິ ອາພາຘຕີ’’ຕິ.

໒໑໗. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ; ໂສ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ນີລການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ປີຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ໂລຫິຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐການິ [ມຎ຺ເຊຏ຺ຐິການິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ມຎ຺ເຊຏ຺ຐການິ (ກ.)] ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສມວິສມໍ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຕາຣກຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ. ໂສ ສຸເຓຍ຺ຍ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ຠາສມານສ຺ສ – ‘ເຉກໍ ວຕ, ໂຠ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ! ໂສ ໂອທາຕປຣິເຍສນໍ ຈເຣຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ເຕລມລິກເຕນ ສາຫຸຬິຈີເຣນ [ເຕລມສິກເຕນ ສາຫຸຬຈີວເຣນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວຎ຺ເຈຍ຺ຍ – ‘ອິທໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ. ໂສ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸເປຍ຺ຍ, ປາຣຸເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ອຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍ – ‘ເຉກໍ ວຕ, ໂຠ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ!

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອປິ ນຸ ໂສ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ ຊານນ຺ໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອມຸໍ ເຕລມລິກຕໍ ສາຫຸຬິຈີຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸເປຍ຺ຍ, ປາຣຸເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ອຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍ – ‘ເຉກໍ ວຕ, ໂຠ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ ອຸທາຫຸ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ສທ຺ຘາຍາ’’ຕິ? ‘‘ອຊານນ຺ໂຕ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ໂສ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ເຕລມລິກຕໍ ສາຫຸຬິຈີຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸເປຍ຺ຍ, ປາຣຸເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ອຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍ – ‘ເຉກໍ ວຕ, ໂຠ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ, ຈກ຺ຂຸມໂຕ ສທ຺ຘາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອນ຺ຘາ ອຈກ຺ຂຸກາ ອຊານນ຺ຕາ ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອປສ຺ສນ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ, ອຖ ຈ ປນິມໍ ຄາຖໍ ຠາສນ຺ຕິ – ‘ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’ນ຺ຕິ. ປຸພ຺ພເກເຫສາ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຣຫນ຺ເຕຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ຄາຖາ ຠາສິຕາ –

‘ອາໂຣຄ຺ຍປຣມາ ລາຠາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂໍ;

ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ຈ ມຄ຺ຄານໍ, ເຂມໍ ອມຕຄາມິນ’ນ຺ຕິ.

໒໑໘. ‘‘ສາ ເອຕຣຫິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຸຖຸຊ຺ຊນຄາຖາ [ປຸຖຸຊ຺ຊນຄຕາ (ສີ. ປີ.)]. ອຍໍ ໂຂ ປນ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ກາໂຍ ໂຣຄຠູໂຕ ຄຓ຺ຑຠູໂຕ ສລ຺ລຠູໂຕ ອຆຠູໂຕ ອາພາຘຠູໂຕ, ໂສ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ກາຍໍ ໂຣຄຠູຕໍ ຄຓ຺ຑຠູຕໍ ສລ຺ລຠູຕໍ ອຆຠູຕໍ ອາພາຘຠູຕໍ – ‘ອິທນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອິທນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ ວເທສິ. ຕຎ຺ຫິ ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸໍ ນຕ຺ຖິ ເຍນ ຕ຺ວໍ ອຣິເຍນ ຈກ຺ຂຸນາ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ນິພ຺ພານໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ປສນ຺ໂນ ອຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ! ປໂຫຕິ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ຍຖາຫໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນິພ຺ພານໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໒໑໙. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ; ໂສ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ນີລການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ປີຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ໂລຫິຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສມວິສມໍ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຕາຣກຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ. ໂສ ຕໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຄມ຺ມ ນ ຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ນ ຈກ຺ຂູນິ ວິໂສເຘຍ຺ຍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ນນຸ ໂສ ເວຊ຺ໂຊ ຍາວເທວ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຫຎ຺ເຈ ເຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ – ‘ອິທນ຺ຕໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອິທນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ, ໂສ ຕ຺ວໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ນ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ນິພ຺ພານໍ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ. ໂສ ມມສ຺ສ ກິລມໂຖ, ສາ ມມສ຺ສ ວິເຫສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ປສນ຺ໂນ ອຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ. ປໂຫຕິ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ຍຖາຫໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນິພ຺ພານໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໒໒໐. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ; ໂສ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ນີລການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ປີຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ໂລຫິຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສມວິສມໍ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຕາຣກຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ. ໂສ ສຸເຓຍ຺ຍ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ຠາສມານສ຺ສ – ‘ເຉກໍ ວຕ, ໂຠ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ! ໂສ ໂອທາຕປຣິເຍສນໍ ຈເຣຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ເຕລມລິກເຕນ ສາຫຸຬິຈີເຣນ ວຎ຺ເຈຍ຺ຍ – ‘ອິທໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ. ໂສ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸເປຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ – ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນໍ ອໂຘວິເຣຈນໍ ອຎ຺ຊນໍ ປຈ຺ຈຎ຺ຊນໍ ນຕ຺ຖຸກມ຺ມໍ. ໂສ ຕໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຄມ຺ມ ຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຈກ຺ຂູນິ ວິໂສເຘຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ສຫ ຈກ຺ຂຸປ຺ປາທາ ໂຍ ອມຸສ຺ມິໍ ເຕລມລິກເຕ ສາຫຸຬິຈີເຣ ຉນ຺ທຣາໂຄ ໂສ ປຫີເຍຖ. ຕຎ຺ຈ ນໍ ປຸຣິສໍ ອມິຕ຺ຕໂຕປິ ທເຫຍ຺ຍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໂຕປິ ທເຫຍ຺ຍ, ອປິ ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ – ‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວຕ, ໂຠ, ອຫໍ ອິມິນາ ປຸຣິເສນ ເຕລມລິກເຕນ ສາຫຸຬິຈີເຣນ ນິກໂຕ ວຎ຺ຈິໂຕ ປລຸທ຺ໂຘ – ອິທໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ໂອທາຕໍ ວຕ຺ຖໍ ອຠິຣູປໍ ນິມ຺ມລໍ ສຸຈີ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຫຎ຺ເຈ ເຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ – ‘ອິທນ຺ຕໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອິທນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕ຺ວໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ນິພ຺ພານໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ. ຕສ຺ສ ເຕ ສຫ ຈກ຺ຂຸປ຺ປາທາ ໂຍ ປຎ຺ຈສຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ໂສ ປຫີເຍຖ; ອປິ ຈ ເຕ ເອວມສ຺ສ – ‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວຕ, ໂຠ, ອຫໍ ອິມິນາ ຈິຕ຺ເຕນ ນິກໂຕ ວຎ຺ຈິໂຕ ປລຸທ຺ໂຘ [ປລທ຺ໂຘ (ສີ. ປີ.)]. ອຫຎ຺ຫິ ຣູປໍເຍວ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍິໍ, ເວທນໍເຍວ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍິໍ, ສຎ຺ຎໍເຍວ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍິໍ, ສງ຺ຂາເຣເຍວ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍິໍ, ວິຎ຺ຎາຓໍເຍວ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິຍິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ, ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ; ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ປສນ຺ໂນ ອຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ! ປໂຫຕິ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ຍຖາຫໍ ອິມມ຺ຫາ ອາສນາ ອນນ຺ໂຘ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໒໒໑. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສປ຺ປຸຣິເສ ຠເຊຍ຺ຍາສິ. ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສປ຺ປຸຣິເສ ຠຊິສ຺ສສິ ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສສິ; ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສສິ ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສສິ; ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສສິ ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ສາມໍເຍວ ຎສ຺ສສິ, ສາມໍ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ – ອິເມ ໂຣຄາ ຄຓ຺ຑາ ສລ຺ລາ; ອິຘ ໂຣຄາ ຄຓ຺ຑາ ສລ຺ລາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເມ ອຸປາທານນິໂຣຘາ ຠວນິໂຣໂຘ, ຠວນິໂຣຘາ ຊາຕິນິໂຣໂຘ, ຊາຕິນິໂຣຘາ ຊຣາມຣຓໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ; ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໒໒໒. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ; ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ລເຠຍ຺ຍາຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລເຠຍ຺ຍໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຍ ໂຂ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອາກງ຺ຂຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອາກງ຺ຂຕິ ອຸປສມ຺ປທໍ, ໂສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຣິວສຕິ; ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ, ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍ. ອປິ ຈ ເມຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລເວມຕ຺ຕຕາ ວິທິຕາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍປຸພ຺ພາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອາກງ຺ຂນ຺ຕາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອາກງ຺ຂນ຺ຕາ ອຸປສມ຺ປທໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ປຣິວສນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍ; ອຫໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສານິ ປຣິວສິສ຺ສາມິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕຸ, ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕຸ ຠິກ຺ຂຸຠາວາຍາ’’ຕິ. ອລຕ຺ຖ ໂຂ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ. ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຂ ປນາຍສ຺ມາ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ.

ມາຄຓ຺ຑິຍສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ.