໑. ເຕວິຊ຺ຊວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ

໑໘໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເອກປຸຓ຺ຑຣີເກ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ປຏິວສຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ ຕາວ ເວສາລິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ; ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ເອກປຸຓ຺ຑຣີໂກ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຍນ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ເອກປຸຓ຺ຑຣີໂກ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາໂມ ເຍນ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ. ສ຺ວາຄຕໍ [ສາຄຕໍ (ສີ. ປີ.)], ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ. ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ປຣິຍາຍມກາສິ ຍທິທໍ ອິຘາຄມນາຍ. ນິສີທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິທມາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ, ອປຣິເສ+ສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ, ຈຣໂຕ ຈ ເມ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ເອວມາຫໍສຸ – ‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ, ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ, ຈຣໂຕ ຈ ເມ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ, ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ວຸຕ຺ຕວາທິໂນ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ? ‘‘ເຍ ເຕ, ວຈ຺ຉ, ເອວມາຫໍສຸ – ‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ, ອປຣິເສສໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຏິຊານາຕິ, ຈຣໂຕ ຈ ເມ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຊາຄຣສ຺ສ ຈ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ, ນ ເມ ເຕ ວຸຕ຺ຕວາທິໂນ, ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ຈ ປນ ມໍ ອສຕາ ອຠູເຕນາ’’ຕິ.

໑໘໖. ‘‘ກຖໍ ພ຺ຍາກຣມານາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຕ຺ຕວາທິໂນ ເຈວ ຠຄວໂຕ ອສ຺ສາມ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາມ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາມ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ?

‘‘‘ເຕວິຊ຺ໂຊ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ເມ ອສ຺ສ, ນ ຈ ມໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຫຎ຺ຫິ, ວຈ຺ຉ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ. ອຫຎ຺ຫິ, ວຈ຺ຉ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມິ. ອຫຎ຺ຫິ, ວຈ຺ຉ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂກຈິ ຄິຫີ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ໂກຈິ ຄິຫີ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂກຈິ ຄິຫີ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສຄ຺ຄູປໂຄ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ເອກໍເຍວ ສຕໍ ນ ທ຺ເວ ສຕານິ ນ ຕີຓິ ສຕານິ ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ ນ ປຎ຺ຈ ສຕານິ, ອຖ ໂຂ ຠິຍ຺ໂຍວ ເຍ ຄິຫີ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສຄ຺ຄູປຄາ’’ຕິ [‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ວຈ຺ຉ ໂກຈິ ຄິຫີ ຄິຫິສໍໂຍຊນໍ ອປ຺ປຫາຍ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສຄ຺ຄູປໂຄຕິ’’. (ກ.)].

‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂກຈິ ອາຊີວໂກ [ອາຊີວິໂກ (ກ.)] ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ, ວຈ຺ຉ, ໂກຈິ ອາຊີວໂກ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂກຈິ ອາຊີວໂກ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ສຄ຺ຄູປໂຄ’’ຕິ? ‘‘ອິໂຕ ໂຂ ໂສ, ວຈ຺ຉ, ເອກນວຸໂຕ ກປ຺ໂປ [ອິໂຕ ໂກ ວຈ຺ຉ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ (ກ.)] ຍມຫໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ, ນາຠິຊານາມິ ກຎ຺ຈິ ອາຊີວກໍ ສຄ຺ຄູປຄໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ; ໂສປາສິ ກມ຺ມວາທີ ກິຣິຍວາທີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຸຎ຺ຎໍ ອທຸໍ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ອນ຺ຕມໂສ ສຄ຺ຄູປເຄນປີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ວຈ຺ຉ, ສຸຎ຺ຎໍ ອທຸໍ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ອນ຺ຕມໂສ ສຄ຺ຄູປເຄນປີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ເຕວິຊ຺ຊວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.