໕. ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາສນໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ; ເອກາສນໂຠຊນໍ ໂຂ, ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານາມິ ອປ຺ປາຕງ຺ກຕຎ຺ຈ ລຫຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ພລຎ຺ຈ ຜາສຸວິຫາຣຎ຺ຈ. ເອຖ, ຕຸມ຺ເຫປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາສນໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຖ; ເອກາສນໂຠຊນໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ຠຸຎ຺ຊມານາ ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານິສ຺ສຖ ອປ຺ປາຕງ຺ກຕຎ຺ຈ ລຫຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ພລຎ຺ຈ ຜາສຸວິຫາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ນ ອຸສ຺ສຫາມິ ເອກາສນໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ; ເອກາສນໂຠຊນຎ຺ຫິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຸຎ຺ຊໂຕ ສິຍາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ສິຍາ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຍຕ຺ຖ ນິມນ຺ຕິໂຕ ອສ຺ສສິ ຕຕ຺ຖ ເອກເທສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກເທສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາປິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ເອກາສໂນ ຍາເປສ຺ສສີ’’ຕິ [ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ຍາເປສ຺ສສີຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ‘‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ອຸສ຺ສຫາມິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ; ເອວມ຺ປິ ຫິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຸຎ຺ຊໂຕ ສິຍາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ສິຍາ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ເຕມາສໍ ນ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອທາສິ, ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ.

໑໓໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠທ຺ທາລິໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທາລິ, ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ [ກຣຓີຍໍ (ກ.)]. ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕິ. ອິງ຺ຆາວຸໂສ ຠທ຺ທາລິ, ເອຕໍ ໂທສກໍ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ມາ ເຕ ປຈ຺ຉາ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ ອໂຫສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍຫໍ ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ມຍາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ‘ຠຄວາ ໂຂ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ, ຠຄວາປິ ມໍ ຊານິສ຺ສຕິ – ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ, ເຕປິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ – ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ, ຕາປິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ – ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂຂ ອຸປາສກາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ, ເຕປິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ – ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂຂ ອຸປາສິກາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ, ຕາປິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ – ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂຂ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ, ເຕປິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ – ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ ເຖຣຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສີ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍຫໍ ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ມຍາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິ’’.

໑໓໖. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຠທ຺ທາລິ, ອິຘສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ, ຕມຫໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເອຫິ ເມ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປງ຺ເກ ສງ຺ກໂມ ໂຫຫີ’ຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ ສງ຺ກເມຍ຺ຍ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຍ຺ຍ, ‘ໂນ’ຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຠທ຺ທາລິ, ອິຘສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ… ກາຍສກ຺ຂິ… ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ… ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ… ຘມ຺ມານຸສາຣີ… ສທ຺ຘານຸສາຣີ, ຕມຫໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເອຫິ ເມ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປງ຺ເກ ສງ຺ກໂມ ໂຫຫີ’ຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ ສງ຺ກເມຍ຺ຍ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຍ຺ຍ, ‘ໂນ’ຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຠທ຺ທາລິ, ອປິ ນຸ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ວາ ໂຫສິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ວາ ກາຍສກ຺ຂິ ວາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ວາ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ວາ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣິຕ຺ໂຕ ຕຸຈ຺ໂຉ ອປຣທ຺ໂຘ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ. ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍຫໍ ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ມຍາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສິ, ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ວຸທ຺ຘິເຫສາ, ຠທ຺ທາລິ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ, ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ’’.

໑໓໗. ‘‘ອິຘ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠເຊຍ຺ຍໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ອປ຺ເປວ ນາມາຫໍ ອຸຕ຺ຕຣິ [ອຸຕ຺ຕຣິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ຕສ຺ສ ຕຖາວູປກຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ສຕ຺ຖາປິ ອຸປວທຕິ, ອນຸວິຈ຺ຈປິ ວິຎ຺ຎູ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອຸປວທນ຺ຕິ, ເທວຕາປິ ອຸປວທນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕາປິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປວທຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາປິ ອຸປວທິໂຕ, ອນຸວິຈ຺ຈປິ ວິຎ຺ຎູຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ອຸປວທິໂຕ, ເທວຕາຫິປິ ອຸປວທິໂຕ, ອຕ຺ຕນາປິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປວທິໂຕ ນ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

໑໓໘. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠເຊຍ຺ຍໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ອປ຺ເປວ ນາມາຫໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ຕສ຺ສ ຕຖາວູປກຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ສຕ຺ຖາປິ ນ ອຸປວທຕິ, ອນຸວິຈ຺ຈປິ ວິຎ຺ຎູ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ນ ອຸປວທນ຺ຕິ, ເທວຕາປິ ນ ອຸປວທນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕາປິ ອຕ຺ຕານໍ ນ ອຸປວທຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາປິ ອນຸປວທິໂຕ, ອນຸວິຈ຺ຈປິ ວິຎ຺ຎູຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ອນຸປວທິໂຕ, ເທວຕາຫິປິ ອນຸປວທິໂຕ, ອຕ຺ຕນາປິ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸປວທິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ໂສ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

໑໓໙. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ, ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ…ເປ… ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ; ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ…ເປ… ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ; ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສາ’’ຕິ.

໑໔໐. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ [ປວຍ຺ຫ ປວຍ຺ຫ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ? ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂນ ຕຖາ ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ນ ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ນາຫ. ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິໂກ ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ນ ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ນາຫ. ສາຘຸ ວຕາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂຖ ຍຖາສ຺ສິທໍ [ຍຖຍິທໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ອຘິກຣຓໍ ນ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສເມຍ຺ຍາຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ນ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສມ຺ມຕິ.

໑໔໑. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນາຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ນ ອປນາເມຕິ, ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິໂກ ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນາຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ນ ອປນາເມຕິ, ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ ວຕາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂຖ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສເມຍ຺ຍາຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສມ຺ມຕິ.

໑໔໒. ‘‘ອິຘ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິຈ຺ຈາປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ອນາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ນ ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ນາຫ. ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິຈ຺ຈາປຕ຺ຕິໂກ ອນາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ນ ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ນາຫ. ສາຘຸ ວຕາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂຖ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ນ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສເມຍ຺ຍາຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ນ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສມ຺ມຕິ.

໑໔໓. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິຈ຺ຈາປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ອນາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນາຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ນ ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິຈ຺ຈາປຕ຺ຕິໂກ ອນາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນາຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ນ ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ ວຕາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂຖ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສເມຍ຺ຍາຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສມ຺ມຕິ.

໑໔໔. ‘‘ອິຘ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ວຫຕິ ເປມມຕ຺ຕເກນ. ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ວຫຕິ ເປມມຕ຺ຕເກນ. ສເຈ ມຍໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ ກາຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມ – ມາ ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕກໍ ເປມມຕ຺ຕກໍ ຕມ຺ຫາປິ ປຣິຫາຍີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠທ຺ທາລິ, ປຸຣິສສ຺ສ ເອກໍ ຈກ຺ຂຸໍ, ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຕໍ ເອກໍ ຈກ຺ຂຸໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍຸໍ – ‘ມາ ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ເອກໍ ຈກ຺ຂຸໍ ຕມ຺ຫາປິ ປຣິຫາຍີ’ຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ວຫຕິ ເປມມຕ຺ຕເກນ. ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ວຫຕິ ເປມມຕ຺ຕເກນ. ສເຈ ມຍໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ ກາຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມ – ມາ ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕກໍ ເປມມຕ຺ຕກໍ ຕມ຺ຫາປິ ປຣິຫາຍີ’ຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ, ຠທ຺ທາລິ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ມິເຘກຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂນ ຕຖາ ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

໑໔໕. ‘‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຕຣານິ ເຈວ ສິກ຺ຂາປທານິ ອເຫສຸໍ ພຫຸຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫິໍສຸ? ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ເອຕຣຫິ ພຫຸຕຣານິ ເຈວ ສິກ຺ຂາປທານິ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕີ’ຕິ? ‘‘ເອວເມຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ສຕ຺ເຕສຸ ຫາຍມາເນສຸ, ສທ຺ຘມ຺ເມ ອນ຺ຕຣຘາຍມາເນ, ພຫຸຕຣານິ ເຈວ ສິກ຺ຂາປທານິ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ. ນ ຕາວ, ຠທ຺ທາລິ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ ຍາວ ນ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ນ ຕາວ, ຠທ຺ທາລິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຍາວ ນ ສງ຺ໂຆ ມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ສງ຺ໂຆ ມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຖ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ນ ຕາວ, ຠທ຺ທາລິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຍາວ ນ ສງ຺ໂຆ ລາຠຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຍສຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ສງ຺ໂຆ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຖ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິຆາຕາຍ.

໑໔໖. ‘‘ອປ຺ປກາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທາລິ, ເຕນ ສມເຍນ ອຫຸວຕ຺ຖ ຍທາ ໂວ ອຫໍ ອາຊານີຍສຸສູປມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ເທເສສິໍ. ຕໍ ສຣສິ [ສຣສິ ຕ຺ວໍ (ສີ. ປີ.), ສຣສິ ຕໍ (?)] ຠທ຺ທາລີ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ກໍ ເຫຕຸໍ ປຈ຺ເຈສີ’’ຕິ?

‘‘ໂສ ຫິ ນູນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ເອເສວ ເຫຕຸ, ເອສ ປຈ຺ຈໂຍ. ອປິ ຈ ເມ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ – ‘ນ ຈາຍໍ ໂມຆປຸຣິໂສ ມຍາ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕໂສ [ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ (ກ.)] ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕີ’ຕິ. ອປິ ຈ ເຕ ອຫໍ, ຠທ຺ທາລິ, ອາຊານີຍສຸສູປມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໑໔໗. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠທ຺ທາລິ, ທກ຺ໂຂ ອສ຺ສທມໂກ ຠທ຺ຣໍ ອສ຺ສາຊານີຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຐເມເນວ ມຸຂາຘາເນ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ. ຕສ຺ສ ມຸຂາຘາເນ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິເຍວ ວິສູກາຍິຕານິ ວິເສວິຕານິ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ການິຈິ ການິຈິ, ຍຖາ ຕໍ ອກາຣິຕປຸພ຺ພໍ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ. ໂສ ອຠິຓ຺ຫກາຣຓາ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ອຠິຓ຺ຫກາຣຓາ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ອສ຺ສທມໂກ ອຸຕ຺ຕຣິ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ ຍຸຄາຘາເນ. ຕສ຺ສ ຍຸຄາຘາເນ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິເຍວ ວິສູກາຍິຕານິ ວິເສວິຕານິ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ການິຈິ ການິຈິ, ຍຖາ ຕໍ ອກາຣິຕປຸພ຺ພໍ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ. ໂສ ອຠິຓ຺ຫກາຣຓາ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ອຠິຓ຺ຫກາຣຓາ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ອສ຺ສທມໂກ ອຸຕ຺ຕຣິ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ ອນຸກ຺ກເມ ມຓ຺ຑເລ ຂຸຣກາເສ [ຂຸຣກາເຍ (ສີ. ປີ.)] ຘາເວ ທວຕ຺ເຕ [ຣວຕ຺ເຖ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຣາຊຄຸເຓ ຣາຊວໍເສ ອຸຕ຺ຕເມ ຊເວ ອຸຕ຺ຕເມ ຫເຍ ອຸຕ຺ຕເມ ສາຂລ຺ເຍ. ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕເມ ຊເວ ອຸຕ຺ຕເມ ຫເຍ ອຸຕ຺ຕເມ ສາຂລ຺ເຍ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິເຍວ ວິສູກາຍິຕານິ ວິເສວິຕານິ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ການິຈິ ການິຈິ, ຍຖາ ຕໍ ອກາຣິຕປຸພ຺ພໍ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ. ໂສ ອຠິຓ຺ຫກາຣຓາ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ອຠິຓ຺ຫກາຣຓາ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ອສ຺ສທມໂກ ອຸຕ຺ຕຣິ ວຓ຺ຓິຍຎ຺ຈ ປາຓິຍຎ຺ຈ [ວລິຍຎ຺ຈ (ສີ. ປີ.), ພລິຍຎ຺ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອນຸປ຺ປເວຈ຺ຉຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ທສຫິ? ອິຘ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອເສຂາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສເຂນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ເປນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສຂາຍ ສມ຺ມາວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສເຂນ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສເຂນ ສມ຺ມາອາຊີເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສເຂນ ສມ຺ມາວາຍາເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສຂາຍ ສມ຺ມາສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສເຂນ ສມ຺ມາສມາຘິນາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສເຂນ ສມ຺ມາຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສຂາຍ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ.