໒. ຠິກ຺ຂຸວຄ຺ໂຄ

໑. ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາ ເຍນາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສິ, ອຸທກຎ຺ຈ ປາທານໍ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ຣາຫຸໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

໑໐໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸທກາວເສສໍ ອຸທກາຘາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ອິມໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸທກາວເສສໍ ອຸທກາຘາເນ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ເຕສໍ ສາມຎ຺ຎໍ ເຍສໍ ນຕ຺ຖິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ລຊ຺ຊາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸທກາວເສສໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸທກາວເສສໍ ຉຑ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ເຕສໍ ສາມຎ຺ຎໍ ເຍສໍ ນຕ຺ຖິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ລຊ຺ຊາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ອຸທກາຘານໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ອິມໍ ອຸທກາຘານໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ເຕສໍ ສາມຎ຺ຎໍ ເຍສໍ ນຕ຺ຖິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ລຊ຺ຊາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ອຸທກາຘານໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ອິມໍ ອຸທກາຘານໍ ຣິຕ຺ຕໍ ຕຸຈ຺ຉ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວໍ ຣິຕ຺ຕໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ເຕສໍ ສາມຎ຺ຎໍ ເຍສໍ ນຕ຺ຖິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ລຊ຺ຊາຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຫຸລ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອີສາທນ຺ໂຕ ອຸຣູຬ຺ຫວາ [ອຸພ຺ພູຬ຺ຫວາ (ສີ. ປີ.)] ອຠິຊາໂຕ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ປຸຣິເມຫິປິ ປາເທຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ປຈ຺ຉິເມຫິປິ ປາເທຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ປຸຣິເມນປິ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ປຈ຺ຉິເມນປິ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ສີເສນປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ກຓ຺ເຓຫິປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ທນ຺ເຕຫິປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ; ຣກ຺ຂເຕວ ໂສຓ຺ຑໍ. ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖາໂຣຫສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອີສາທນ຺ໂຕ ອຸຣູຬ຺ຫວາ ອຠິຊາໂຕ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ປຸຣິເມຫິປິ ປາເທຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ປຈ຺ຉິເມຫິປິ ປາເທຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ…ເປ… ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ; ຣກ຺ຂເຕວ ໂສຓ຺ຑໍ. ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ນາຄສ຺ສ ຊີວິຕ’ນ຺ຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອີສາທນ຺ໂຕ ອຸຣູຬ຺ຫວາ ອຠິຊາໂຕ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ປຸຣິເມຫິປິ ປາເທຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ປຈ຺ຉິເມຫິປິ ປາເທຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ…ເປ… ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂສຓ຺ຑາຍປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖາໂຣຫສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອີສາທນ຺ໂຕ ອຸຣູຬ຺ຫວາ ອຠິຊາໂຕ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ປຸຣິເມຫິປິ ປາເທຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ປຈ຺ຉິເມຫິປິ ປາເທຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ປຸຣິເມນປິ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ປຈ຺ຉິເມນປິ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ສີເສນປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ກຓ຺ເຓຫິປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ທນ຺ເຕຫິປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂສຓ຺ຑາຍປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ນາຄສ຺ສ ຊີວິຕໍ. ນຕ຺ຖິ ທານິ ກິຎ຺ຈິ ຣຎ຺ໂຎ ນາຄສ຺ສ ອກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ນຕ຺ຖິ ລຊ຺ຊາ, ນາຫໍ ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ປາປໍ ອກຣຓີຍນ຺ຕິ ວທາມິ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຣາຫຸລ, ‘ຫສ຺ສາປິ ນ ມຸສາ ຠຓິສ຺ສາມີ’ຕິ – ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໑໐໙. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຣາຫຸລ, ກິມຕ຺ຖິໂຍ ອາທາໂສ’’ຕິ? ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕ຺ໂຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ມນສາ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍເທວ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ຕເທວ ເຕ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອິທໍ ເມ ກາຍກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ກາຍກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ [ທຸກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣຍໍ, ທຸກ຺ຂຸທຍໍ (ກ.)] ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອິທໍ ເມ ກາຍກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ກາຍກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ເຕ, ຣາຫຸລ, ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ສສກ຺ກໍ ນ ກຣຓີຍໍ [ສໍສກ຺ກໍ ນ ຈ ກຣຓີຍໍ (ກ.)]. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອິທໍ ເມ ກາຍກມ຺ມໍ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ກຸສລໍ ອິທໍ ກາຍກມ຺ມໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ເຕ, ຣາຫຸລ, ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກຣຓີຍໍ.

‘‘ກໂຣນ຺ເຕນປິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ຕເທວ ເຕ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ ອິທໍ ເມ ກາຍກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ກາຍກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ ອິທໍ ເມ ກາຍກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ກາຍກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ປຏິສໍຫເຣຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ເອວຣູປໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ ອິທໍ ເມ ກາຍກມ຺ມໍ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ກຸສລໍ ອິທໍ ກາຍກມ຺ມໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ອນຸປທຊ຺ເຊຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ເອວຣູປໍ ກາຍກມ຺ມໍ.

‘‘ກຕ຺ວາປິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ຕເທວ ເຕ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ອກາສິໍ ອິທໍ ເມ ກາຍກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ [ສໍວຕ຺ຕິ (ປີ.)], ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ກາຍກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ອກາສິໍ, ອິທໍ ເມ ກາຍກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ກາຍກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ເຕ, ຣາຫຸລ, ກາຍກມ຺ມໍ ສຕ຺ຖຣິ ວາ ວິຎ຺ຎູສຸ ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ເທເສຕພ຺ພໍ, ວິວຣິຕພ຺ພໍ, ອຸຕ຺ຕານີກາຕພ຺ພໍ; ເທເສຕ຺ວາ ວິວຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕານີກຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ກາເຍນ ກມ຺ມໍ ອກາສິໍ ອິທໍ ເມ ກາຍກມ຺ມໍ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ກຸສລໍ ອິທໍ ກາຍກມ຺ມໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ເຕເນວ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ວິຫເຣຍ຺ຍາສິ ອໂຫຣຕ຺ຕານຸສິກ຺ຂີ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ.

໑໑໐. ‘‘ຍເທວ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ຕເທວ ເຕ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອິທໍ ເມ ວຈີກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ວຈີກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອິທໍ ເມ ວຈີກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ວຈີກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ເຕ, ຣາຫຸລ, ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ສສກ຺ກໍ ນ ກຣຓີຍໍ. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອິທໍ ເມ ວຈີກມ຺ມໍ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ກຸສລໍ ອິທໍ ວຈີກມ຺ມໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ເຕ, ຣາຫຸລ, ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ກຣຓີຍໍ.

‘‘ກໂຣນ຺ເຕນປິ, ຣາຫຸລ, ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ຕເທວ ເຕ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ ອິທໍ ເມ ວຈີກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ວຈີກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ ອິທໍ ເມ ວຈີກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ວຈີກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ປຏິສໍຫເຣຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ເອວຣູປໍ ວຈີກມ຺ມໍ. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ ອິທໍ ເມ ວຈີກມ຺ມໍ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ກຸສລໍ ອິທໍ ວຈີກມ຺ມໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ອນຸປທຊ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ຕ຺ວໍ ຣາຫຸລ, ເອວຣູປໍ ວຈີກມ຺ມໍ.

‘‘ກຕ຺ວາປິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ຕເທວ ເຕ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ອກາສິໍ ອິທໍ ເມ ວຈີກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ [ສໍວຕ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)], ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ວຈີກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ອກາສິໍ ອິທໍ ເມ ວຈີກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ວຈີກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ເຕ, ຣາຫຸລ, ວຈີກມ຺ມໍ ສຕ຺ຖຣິ ວາ ວິຎ຺ຎູສຸ ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ເທເສຕພ຺ພໍ, ວິວຣິຕພ຺ພໍ, ອຸຕ຺ຕານີກຕ຺ຕພ຺ພໍ; ເທເສຕ຺ວາ ວິວຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕານີກຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ອກາສິໍ ອິທໍ ເມ ວຈີກມ຺ມໍ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ກຸສລໍ ອິທໍ ວຈີກມ຺ມໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ເຕເນວ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ວິຫເຣຍ຺ຍາສິ ອໂຫຣຕ຺ຕານຸສິກ຺ຂີ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ.

໑໑໑. ‘‘ຍເທວ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ມນສາ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ຕເທວ ເຕ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ມນສາ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອິທໍ ເມ ມໂນກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ມໂນກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ມນສາ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອິທໍ ເມ ມໂນກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ມໂນກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ເຕ, ຣາຫຸລ, ມນສາ ກມ຺ມໍ ສສກ຺ກໍ ນ ກຣຓີຍໍ. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ມນສາ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອິທໍ ເມ ມໂນກມ຺ມໍ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ກຸສລໍ ອິທໍ ມໂນກມ຺ມໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ເຕ, ຣາຫຸລ, ມນສາ ກມ຺ມໍ ກຣຓີຍໍ.

‘‘ກໂຣນ຺ເຕນປິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ມນສາ ກມ຺ມໍ ຕເທວ ເຕ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ມນສາ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ ອິທໍ ເມ ມໂນກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ມໂນກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ມນສາ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ ອິທໍ ເມ ມໂນກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ມໂນກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ປຏິສໍຫເຣຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ເອວຣູປໍ ມໂນກມ຺ມໍ. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ມນສາ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ ອິທໍ ເມ ມໂນກມ຺ມໍ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ກຸສລໍ ອິທໍ ມໂນກມ຺ມໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ອນຸປທຊ຺ເຊຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ເອວຣູປໍ ມໂນກມ຺ມໍ.

‘‘ກຕ຺ວາປິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ມນສາ ກມ຺ມໍ ຕເທວ ເຕ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ມນສາ ກມ຺ມໍ ອກາສິໍ ອິທໍ ເມ ມໂນກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ [ສໍວຕ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)], ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ມໂນກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ? ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ມນສາ ກມ຺ມໍ ອກາສິໍ ອິທໍ ເມ ມໂນກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ອກຸສລໍ ອິທໍ ມໂນກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ປນ [ເອວຣູເປ (ສີ. ປີ.), ເອວຣູເປ ປນ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ເຕ, ຣາຫຸລ, ມໂນກມ຺ມໍ [ມໂນກມ຺ເມ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຏ຺ຏີຍິຕພ຺ພໍ ຫຣາຍິຕພ຺ພໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ; ອຏ຺ຏີຍິຕ຺ວາ ຫຣາຍິຕ຺ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິທໍ ມນສາ ກມ຺ມໍ ອກາສິໍ ອິທໍ ເມ ມໂນກມ຺ມໍ ເນວຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຣພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຸຠຍພ຺ຍາພາຘາຍປິ ສໍວຕ຺ຕຕິ – ກຸສລໍ ອິທໍ ມໂນກມ຺ມໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກ’ນ຺ຕິ, ເຕເນວ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊນ ວິຫເຣຍ຺ຍາສິ ອໂຫຣຕ຺ຕານຸສິກ຺ຂີ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ.

໑໑໒. ‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຣາຫຸລ, ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ກາຍກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສຸໍ, ວຈີກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສຸໍ, ມໂນກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສຸໍ, ສພ຺ເພ ເຕ ເອວເມວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກາຍກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສຸໍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຈີກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສຸໍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ມໂນກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສຸໍ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຣາຫຸລ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ກາຍກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສ຺ສນ຺ຕິ, ວຈີກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສ຺ສນ຺ຕິ, ມໂນກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ເອວເມວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກາຍກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສ຺ສນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຈີກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສ຺ສນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ມໂນກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຣາຫຸລ, ເອຕຣຫິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ກາຍກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘນ຺ຕິ, ວຈີກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘນ຺ຕິ, ມໂນກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ເອວເມວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກາຍກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຈີກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ມໂນກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຣາຫຸລ, ‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກາຍກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສ຺ສາມິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຈີກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສ຺ສາມິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ມໂນກມ຺ມໍ ປຣິໂສເຘສ຺ສາມີ’ຕິ – ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ອມ຺ພລຏ຺ຐິກຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.

໒. ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ຣາຫຸໂລ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອປໂລເກຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ຣາຫຸລ, ຣູປໍ – ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ – ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຣູປເມວ ນຸ ໂຂ, ຠຄວາ, ຣູປເມວ ນຸ ໂຂ, ສຸຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ຣູປມ຺ປິ, ຣາຫຸລ, ເວທນາປິ, ຣາຫຸລ, ສຎ຺ຎາປິ, ຣາຫຸລ, ສງ຺ຂາຣາປິ, ຣາຫຸລ, ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ, ຣາຫຸລາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ‘‘ໂກ ນຊ຺ຊ [ໂກ ນຸຊ຺ຊ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຠຄວຕາ ສມ຺ມຸຂາ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ທິສ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອານາປານສ຺ສຕິໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ອານາປານສ຺ສຕິ, ຣາຫຸລ, ຠາວນາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ’’ຕິ.

໑໑໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຖໍ ຠາວິຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອານາປານສ຺ສຕິ, ກຖໍ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ’’ຕິ? ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ຣາຫຸລ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ກກ຺ຂຬໍ ຂຣິຄຕໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເກສາ ໂລມາ ນຂາ ທນ຺ຕາ ຕໂຈ ມໍສໍ ນ຺ຫາຣຸ [ນຫາຣຸ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຏ຺ຐິ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ວກ຺ກໍ ຫທຍໍ ຍກນໍ ກິໂລມກໍ ປິຫກໍ ປປ຺ຜາສໍ ອນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຄຸຓໍ ອຸທຣິຍໍ ກຣີສໍ, ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ກກ຺ຂຬໍ ຂຣິຄຕໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣາຫຸລ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ປຖວີຘາຕຸ [ປຐວີຘາຕຸ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ຍາ ເຈວ ໂຂ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ປຖວີຘາຕຸ ຍາ ຈ ພາຫິຣາ ປຖວີຘາຕຸ, ປຖວີຘາຕຸເຣເວສາ. ຕໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ປຖວີຘາຕຸຍາ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ປຖວີຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣາເຊຕິ’’.

໑໑໕. ‘‘ກຕມາ ຈ, ຣາຫຸລ, ອາໂປຘາຕຸ? ອາໂປຘາຕຸ ສິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ, ສິຍາ ພາຫິຣາ. ກຕມາ ຈ, ຣາຫຸລ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ອາໂປຘາຕຸ? ຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ອາໂປ ອາໂປຄຕໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປິຕ຺ຕໍ ເສມ຺ຫໍ ປຸພ຺ໂພ ໂລຫິຕໍ ເສໂທ ເມໂທ ອສ຺ສຸ ວສາ ເຂໂຬ ສິງ຺ຆາຓິກາ ລສິກາ ມຸຕ຺ຕໍ, ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ອາໂປ ອາໂປຄຕໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣາຫຸລ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ອາໂປຘາຕຸ. ຍາ ເຈວ ໂຂ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ອາໂປຘາຕຸ ຍາ ຈ ພາຫິຣາ ອາໂປຘາຕຸ ອາໂປຘາຕຸເຣເວສາ. ຕໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອາໂປຘາຕຸຍາ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ອາໂປຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣາເຊຕິ.

໑໑໖. ‘‘ກຕມາ ຈ, ຣາຫຸລ, ເຕໂຊຘາຕຸ? ເຕໂຊຘາຕຸ ສິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ, ສິຍາ ພາຫິຣາ. ກຕມາ ຈ, ຣາຫຸລ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ເຕໂຊຘາຕຸ? ຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເຕໂຊ ເຕໂຊຄຕໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເຍນ ຈ ສນ຺ຕປ຺ປຕິ ເຍນ ຈ ຊີຣີຍຕິ ເຍນ ຈ ປຣິຑຍ຺ຫຕິ ເຍນ ຈ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕໍ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເຕໂຊ ເຕໂຊຄຕໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣາຫຸລ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ເຕໂຊຘາຕຸ. ຍາ ເຈວ ໂຂ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ເຕໂຊຘາຕຸ ຍາ ຈ ພາຫິຣາ ເຕໂຊຘາຕຸ ເຕໂຊຘາຕຸເຣເວສາ. ຕໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣາເຊຕິ.

໑໑໗. ‘‘ກຕມາ ຈ, ຣາຫຸລ, ວາໂຍຘາຕຸ? ວາໂຍຘາຕຸ ສິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ, ສິຍາ ພາຫິຣາ. ກຕມາ ຈ, ຣາຫຸລ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ວາໂຍຘາຕຸ? ຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ວາໂຍ ວາໂຍຄຕໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຸທ຺ຘງ຺ຄມາ ວາຕາ, ອໂຘຄມາ ວາຕາ, ກຸຈ຺ຉິສຍາ ວາຕາ, ໂກຏ຺ຐາສຍາ [ໂກຏ຺ຐສຍາ (ສີ. ປີ.)] ວາຕາ, ອງ຺ຄມງ຺ຄານຸສາຣິໂນ ວາຕາ, ອສ຺ສາໂສ ປສ຺ສາໂສ, ອິຕິ ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ວາໂຍ ວາໂຍຄຕໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣາຫຸລ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ວາໂຍຘາຕຸ. ຍາ ເຈວ ໂຂ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ວາໂຍຘາຕຸ ຍາ ຈ ພາຫິຣາ ວາໂຍຘາຕຸ ວາໂຍຘາຕຸເຣເວສາ. ຕໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ວາໂຍຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣາເຊຕິ.

໑໑໘. ‘‘ກຕມາ ຈ, ຣາຫຸລ, ອາກາສຘາຕຸ? ອາກາສຘາຕຸ ສິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ, ສິຍາ ພາຫິຣາ. ກຕມາ ຈ, ຣາຫຸລ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ອາກາສຘາຕຸ? ຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ອາກາສໍ ອາກາສຄຕໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທໍ ນາສຈ຺ຉິທ຺ທໍ ມຸຂທ຺ວາຣໍ, ເຍນ ຈ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ, ຍຕ຺ຖ ຈ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ເຍນ ຈ ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕໍ ອໂຘຠາຄໍ [ອໂຘຠາຄາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ນິກ຺ຂມຕິ, ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ອາກາສໍ ອາກາສຄຕໍ, ອຆໍ ອຆຄຕໍ, ວິວຣໍ ວິວຣຄຕໍ, ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐໍ, ມໍສໂລຫິເຕຫິ ອຸປາທິນ຺ນໍ [ອາກາສຄຕໍ ອຸປາທິນ຺ນໍ (ສີ. ປີ.)] – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣາຫຸລ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ອາກາສຘາຕຸ. ຍາ ເຈວ ໂຂ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ອາກາສຘາຕຸ ຍາ ຈ ພາຫິຣາ ອາກາສຘາຕຸ ອາກາສຘາຕຸເຣເວສາ. ຕໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອາກາສຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ອາກາສຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣາເຊຕິ.

໑໑໙. ‘‘ປຖວີສມໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ປຖວີສມຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມນາປາມນາປາ ຜສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຫຸລ, ປຖວິຍາ ສຸຈິມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ອສຸຈິມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຄູຖຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ເຂຬຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕນ ປຖວີ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ປຖວີສມໍ ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ປຖວີສມຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມນາປາມນາປາ ຜສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ອາໂປສມໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ອາໂປສມຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມນາປາມນາປາ ຜສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຫຸລ, ອາປສ຺ມິໍ ສຸຈິມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ, ອສຸຈິມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ, ຄູຖຄຕມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ, ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ, ເຂຬຄຕມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ, ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ, ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕນ ອາໂປ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ອາໂປສມໍ ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ອາໂປສມຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມນາປາມນາປາ ຜສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ເຕໂຊສມໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ເຕໂຊສມຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມນາປາມນາປາ ຜສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຫຸລ, ເຕໂຊ ສຸຈິມ຺ປິ ທຫຕິ, ອສຸຈິມ຺ປິ ທຫຕິ, ຄູຖຄຕມ຺ປິ ທຫຕິ, ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ ທຫຕິ, ເຂຬຄຕມ຺ປິ ທຫຕິ, ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ ທຫຕິ, ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ທຫຕິ, ນ ຈ ເຕນ ເຕໂຊ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ເຕໂຊສມໍ ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ເຕໂຊສມຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມນາປາມນາປາ ຜສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ວາໂຍສມໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ວາໂຍສມຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມນາປາມນາປາ ຜສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຫຸລ, ວາໂຍ ສຸຈິມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ, ອສຸຈິມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ, ຄູຖຄຕມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ, ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ, ເຂຬຄຕມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ, ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ, ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວາໂຍ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ວາໂຍສມໍ ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ວາໂຍສມຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມນາປາມນາປາ ຜສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ອາກາສສມໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ອາກາສສມຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມນາປາມນາປາ ຜສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຫຸລ, ອາກາໂສ ນ ກຕ຺ຖຈິ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ; ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ອາກາສສມໍ ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ອາກາສສມຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມນາປາມນາປາ ຜສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ.

໑໒໐. ‘‘ເມຕ຺ຕໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ເມຕ຺ຕຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ໂຍ ພ຺ຍາປາໂທ ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕິ. ກຣຸຓໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ກຣຸຓຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ຍາ ວິເຫສາ ສາ ປຫີຍິສ຺ສຕິ. ມຸທິຕໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ມຸທິຕຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ຍາ ອຣຕິ ສາ ປຫີຍິສ຺ສຕິ. ອຸເປກ຺ຂໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ອຸເປກ຺ຂຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ໂຍ ປຏິໂຆ ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕິ. ອສຸຠໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ອສຸຠຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ໂຍ ຣາໂຄ ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕິ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎຎ຺ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາວຍໂຕ ໂຍ ອສ຺ມິມາໂນ ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕິ.

໑໒໑. ‘‘ອານາປານສ຺ສຕິໍ, ຣາຫຸລ, ຠາວນໍ ຠາເວຫິ. ອານາປານສ຺ສຕິ ຫິ ເຕ, ຣາຫຸລ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ. ກຖໍ ຠາວິຕາ ຈ, ຣາຫຸລ, ອານາປານສ຺ສຕິ, ກຖໍ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ? ອິຘ, ຣາຫຸລ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕ ວາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ວາ ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ໂສ ສໂຕວ ອສ຺ສສຕິ ສໂຕວ [ສໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປສ຺ສສຕິ.

‘‘ທີຆໍ ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ‘ທີຆໍ ອສ຺ສສາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ, ທີຆໍ ວາ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ‘ທີຆໍ ປສ຺ສສາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ; ຣສ຺ສໍ ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ‘ຣສ຺ສໍ ອສ຺ສສາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ, ຣສ຺ສໍ ວາ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ‘ຣສ຺ສໍ ປສ຺ສສາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ‘ສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທີ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ.

‘‘‘ປີຕິປ຺ປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ປີຕິປ຺ປຏິສໍເວທີ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປ຺ປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປ຺ປຏິສໍເວທີ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣໍ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ.

‘‘‘ຈິຕ຺ຕປ຺ປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ຈິຕ຺ຕປ຺ປຏິສໍເວທີ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ອຠິປ຺ປໂມທຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ອຠິປ຺ປໂມທຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ສມາທຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ສມາທຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ວິໂມຈຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ວິໂມຈຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ.

‘‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ວິຣາຄານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ວິຣາຄານຸປສ຺ສີ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ນິໂຣຘານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ນິໂຣຘານຸປສ຺ສີ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ; ‘ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ.

‘‘ເອວໍ ຠາວິຕາ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ອານາປານສ຺ສຕິ, ເອວໍ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສາ. ເອວໍ ຠາວິຕາຍ, ຣາຫຸລ, ອານາປານສ຺ສຕິຍາ, ເອວໍ ພຫຸລີກຕາຍ ເຍປິ ເຕ ຈຣິມກາ ອສ຺ສາສາ ເຕປິ ວິທິຕາວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ໂນ ອວິທິຕາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ຈູຬມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ [ມາລຸງ຺ກ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ຍານິມານິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ຠຄວຕາ ອພ຺ຍາກຕານິ ຐປິຕານິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິປິ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິປິ, ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິປິ, ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິປິ, ‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິປິ, ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິປິ, ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິປິ, ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິປິ, ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິປິ, ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິປິ – ຕານິ ເມ ຠຄວາ ນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ. ຍານິ ເມ ຠຄວາ ນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ຕໍ ເມ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ເມ ນກ຺ຂມຕິ. ໂສຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ສເຈ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ – ເອວາຫໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ; ໂນ ເຈ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ – ເອວາຫໍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໑໒໓. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

໑໒໔. ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ຍານິມານິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ຠຄວຕາ ອພ຺ຍາກຕານິ ຐປິຕານິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິປິ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິປິ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິປິ – ຕານິ ເມ ຠຄວາ ນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ. ຍານິ ເມ ຠຄວາ ນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ຕໍ ເມ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ເມ ນກ຺ຂມຕິ. ໂສຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ສເຈ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ – ເອວາຫໍ ຠຄວຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ. ໂນ ເຈ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ – ເອວາຫໍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີຕິ. ສເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ, ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕຸ; ສເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕຸ. ໂນ ເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ອຊານໂຕ ໂຂ ປນ ອປສ຺ສໂຕ ເອຕເທວ ອຸຊຸກໍ ໂຫຕິ ຍທິທໍ – ‘ນ ຊານາມິ, ນ ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ສເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ, ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕຸ; ສເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ, ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕຸ. ໂນ ເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ອຊານໂຕ ໂຂ ປນ ອປສ຺ສໂຕ ເອຕເທວ ອຸຊຸກໍ ໂຫຕິ ຍທິທໍ – ‘ນ ຊານາມິ, ນ ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ສເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ, ‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕຸ; ສເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ, ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕຸ. ໂນ ເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ວາ, ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ວາ, ອຊານໂຕ ໂຂ ປນ ອປສ຺ສໂຕ ເອຕເທວ ອຸຊຸກໍ ໂຫຕິ ຍທິທໍ – ‘ນ ຊານາມິ, ນ ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ສເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ, ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕຸ; ສເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ, ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕຸ. ໂນ ເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ອຊານໂຕ ໂຂ ປນ ອປສ຺ສໂຕ ເອຕເທວ ອຸຊຸກໍ ໂຫຕິ ຍທິທໍ – ‘ນ ຊານາມິ ນ ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ສເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ, ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕຸ; ສເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ, ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ເມ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕຸ. ໂນ ເຈ ຠຄວາ ຊານາຕິ – ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ອຊານໂຕ ໂຂ ປນ ອປສ຺ສໂຕ ເອຕເທວ ອຸຊຸກໍ ໂຫຕິ ຍທິທໍ – ‘ນ ຊານາມິ, ນ ປສ຺ສາມີ’’’ຕິ.

໑໒໕. ‘‘ກິໍ ນຸ [ກິໍ ນຸ ໂຂ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຕາຫໍ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ອວຈໍ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ມຍິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣ, ອຫໍ ເຕ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ວາ, ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ວາ, ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕ຺ວໍ ວາ ປນ ມໍ ເອວໍ ອວຈ – ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ, ຠຄວາ ເມ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ວາ, ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ວາ, ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອິຕິ ກິຣ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ເນວາຫໍ ຕໍ ວທາມິ – ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ມຍິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣ, ອຫໍ ເຕ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ’ຕິ; ນປິ ກິຣ ມໍ ຕ຺ວໍ ວເທສິ – ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ, ຠຄວາ ເມ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ – ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ’’ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ໂກ ສນ຺ໂຕ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສິ?

໑໒໖. ‘‘ໂຍ ໂຂ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ເມ ຠຄວາ ນ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ – ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ວາ…ເປ… ‘‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ ວາຕິ, ອພ຺ຍາກຕເມວ ຕໍ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄເຕນ ອສ຺ສ, ອຖ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ປຸຣິໂສ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ໂຘ ອສ຺ສ ສວິເສນ ຄາຬ຺ຫປເລປເນນ. ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ສລ຺ລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ນ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຊານາມິ ເຍນມ຺ຫິ ວິທ຺ໂຘ, ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເວສ຺ໂສ ວາ ສຸທ຺ໂທ ວາ’ຕິ; ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ສລ຺ລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ນ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຊານາມິ ເຍນມ຺ຫິ ວິທ຺ໂຘ, ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ອິຕິ ວາ’ຕິ; ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ສລ຺ລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ນ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຊານາມິ ເຍນມ຺ຫິ ວິທ຺ໂຘ, ທີໂຆ ວາ ຣສ຺ໂສ ວາ ມຊ຺ຌິໂມ ວາ’ຕິ; ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ສລ຺ລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ນ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຊານາມິ ເຍນມ຺ຫິ ວິທ຺ໂຘ, ກາໂຬ ວາ ສາໂມ ວາ ມງ຺ຄຸຣຈ຺ຉວີ ວາ’ຕິ; ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ສລ຺ລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ນ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຊານາມິ ເຍນມ຺ຫິ ວິທ຺ໂຘ, ອມຸກສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ນຄເຣ ວາ’ຕິ; ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ສລ຺ລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ນ ຕໍ ຘນຸໍ ຊານາມິ ເຍນມ຺ຫິ ວິທ຺ໂຘ, ຍທິ ວາ ຈາໂປ ຍທິ ວາ ໂກທຓ຺ໂຑ’ຕິ; ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ສລ຺ລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ນ ຕໍ ຊິຍໍ ຊານາມິ ຍາຍມ຺ຫິ ວິທ຺ໂຘ, ຍທິ ວາ ອກ຺ກສ຺ສ ຍທິ ວາ ສຓ຺ຫສ຺ສ [ສຓ຺ຐສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຍທິ ວາ ນ຺ຫາຣຸສ຺ສ ຍທິ ວາ ມຣຸວາຍ ຍທິ ວາ ຂີຣປຓ຺ຓິໂນ’ຕິ; ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ສລ຺ລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ນ ຕໍ ກຓ຺ຑໍ ຊານາມິ ເຍນມ຺ຫິ ວິທ຺ໂຘ, ຍທິ ວາ ຄຈ຺ຉໍ ຍທິ ວາ ໂຣປິມ’ນ຺ຕິ; ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ສລ຺ລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ນ ຕໍ ກຓ຺ຑໍ ຊານາມິ ເຍນມ຺ຫິ ວິທ຺ໂຘ, ຍສ຺ສ ປຕ຺ເຕຫິ ວາຊິຕໍ [ວາຂິຕ຺ຕໍ (ກ.)] ຍທິ ວາ ຄິຊ຺ຌສ຺ສ ຍທິ ວາ ກງ຺ກສ຺ສ ຍທິ ວາ ກຸລລສ຺ສ ຍທິ ວາ ໂມຣສ຺ສ ຍທິ ວາ ສິຖິລຫນຸໂນ’ຕິ; ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ສລ຺ລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ນ ຕໍ ກຓ຺ຑໍ ຊານາມິ ເຍນມ຺ຫິ ວິທ຺ໂຘ, ຍສ຺ສ ນ຺ຫາຣຸນາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຍທິ ວາ ຄວສ຺ສ ຍທິ ວາ ມຫິໍສສ຺ສ ຍທິ ວາ ເຠຣວສ຺ສ [ໂຣຣຸວສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຍທິ ວາ ເສມ຺ຫາຣສ຺ສາ’ຕິ; ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ສລ຺ລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ນ ຕໍ ສລ຺ລໍ ຊານາມິ ເຍນມ຺ຫິ ວິທ຺ໂຘ, ຍທິ ວາ ສລ຺ລໍ ຍທິ ວາ ຂຸຣປ຺ປໍ ຍທິ ວາ ເວກຓ຺ຑໍ ຍທິ ວາ ນາຣາຈໍ ຍທິ ວາ ວຈ຺ຉທນ຺ຕໍ ຍທິ ວາ ກຣວີຣປຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ – ອຎ຺ຎາຕເມວ ຕໍ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ເຕນ ປຸຣິເສນ ອສ຺ສ, ອຖ ໂສ ປຸຣິໂສ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ໂຍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສາມິ ຍາວ ເມ ຠຄວາ ນ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ – ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ວາ ‘‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ວາ…ເປ… ‘‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ ວາຕິ – ອພ຺ຍາກຕເມວ ຕໍ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄເຕນ ອສ຺ສ, ອຖ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາລງ຺ກເຣຍ຺ຍ.

໑໒໗. ‘‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຠວິສ຺ສາຕິ, ເອວໍ ‘ໂນ ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຠວິສ຺ສາຕິ, ເອວມ຺ປິ ‘ໂນ ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ອຕ຺ເຖວ ຊາຕິ, ອຕ຺ຖິ ຊຣາ, ອຕ຺ຖິ ມຣຓໍ, ສນ຺ຕິ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ; ເຍສາຫໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິຆາຕໍ ປຎ຺ຎເປມິ. ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຠວິສ຺ສາຕິ, ເອວໍ ‘ໂນ ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຠວິສ຺ສາຕິ, ເອວມ຺ປິ ‘ໂນ ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ວາ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ, ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ອຕ຺ເຖວ ຊາຕິ, ອຕ຺ຖິ ຊຣາ, ອຕ຺ຖິ ມຣຓໍ, ສນ຺ຕິ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ; ເຍສາຫໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິຆາຕໍ ປຎ຺ຎເປມິ. ‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຠວິສ຺ສາຕິ, ເອວໍ ‘ໂນ ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຠວິສ຺ສາຕິ, ເອວມ຺ປິ ‘ໂນ ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ວາ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ, ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ອຕ຺ເຖວ ຊາຕິ…ເປ… ນິຆາຕໍ ປຎ຺ຎເປມິ. ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຠວິສ຺ສາຕິ, ເອວໍ ‘ໂນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຠວິສ຺ສາຕິ, ເອວມ຺ປິ ‘ໂນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ, ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ອຕ຺ເຖວ ຊາຕິ…ເປ… ເຍສາຫໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິຆາຕໍ ປຎ຺ຎເປມິ. ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຠວິສ຺ສາຕິ, ເອວໍ ‘ໂນ ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ອຠວິສ຺ສາຕິ, ເອວມ຺ປິ ‘ໂນ ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ, ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຕິ ອຕ຺ເຖວ ຊາຕິ…ເປ… ເຍສາຫໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິຆາຕໍ ປຎ຺ຎເປມິ.

໑໒໘. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອພ຺ຍາກຕຎ຺ຈ ເມ ອພ຺ຍາກຕໂຕ ຘາເຣຖ; ພ຺ຍາກຕຎ຺ຈ ເມ ພ຺ຍາກຕໂຕ ຘາເຣຖ. ກິຎ຺ຈ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ? ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ; ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ – ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ; ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ – ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ; ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ – ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ; ‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ – ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ; ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ – ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ; ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ – ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ; ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ – ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ; ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ – ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ; ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ – ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ. ກສ຺ມາ ເຈຕໍ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ? ນ ເຫຕໍ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ນ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ ນ [ເນຕໍ (ສີ.)] ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ ນ ນິໂຣຘາຍ ນ ອຸປສມາຍ ນ ອຠິຎ຺ຎາຍ ນ ສມ຺ໂພຘາຍ ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ມຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ. ກິຎ຺ຈ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ມຍາ ພ຺ຍາກຕໍ? ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ມຍາ ພ຺ຍາກຕໍ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ – ມຍາ ພ຺ຍາກຕໍ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ – ມຍາ ພ຺ຍາກຕໍ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ – ມຍາ ພ຺ຍາກຕໍ. ກສ຺ມາ ເຈຕໍ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ມຍາ ພ຺ຍາກຕໍ? ເອຕຎ຺ຫິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ເອຕໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ມຍາ ພ຺ຍາກຕໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອພ຺ຍາກຕຎ຺ຈ ເມ ອພ຺ຍາກຕໂຕ ຘາເຣຖ; ພ຺ຍາກຕຎ຺ຈ ເມ ພ຺ຍາກຕໂຕ ຘາເຣຖາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ຈູຬມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ມຫາມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໒໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຘາເຣຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ເທສິຕານິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານີ’’ຕິ?

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຘາເຣມິ ຠຄວຕາ ເທສິຕານິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ຘາເຣສິ ມຍາ ເທສິຕານິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານີ’’ຕິ? ‘‘ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍໍ ສໍໂຍຊນໍ ເທສິຕໍ ຘາເຣມິ; ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍໍ ສໍໂຍຊນໍ ເທສິຕໍ ຘາເຣມິ; ສີລພ຺ພຕປຣາມາສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍໍ ສໍໂຍຊນໍ ເທສິຕໍ ຘາເຣມິ; ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍໍ ສໍໂຍຊນໍ ເທສິຕໍ ຘາເຣມິ; ພ຺ຍາປາທໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍໍ ສໍໂຍຊນໍ ເທສິຕໍ ຘາເຣມິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຘາເຣມິ ຠຄວຕາ ເທສິຕານິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານີ’’ຕິ.

‘‘ກສ຺ສ ໂຂ ນາມ ຕ຺ວໍ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອິມານິ ເອວໍ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ເທສິຕານິ ຘາເຣສິ? ນນຸ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອິມິນາ ຕຣຸຓູປເມນ ອຸປາຣມ຺ເຠນ ອຸປາຣມ຺ຠິສ຺ສນ຺ຕິ? ທຫຣສ຺ສ ຫິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ກຸມາຣສ຺ສ ມນ຺ທສ຺ສ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກສ຺ສ ສກ຺ກາໂຍຕິປິ ນ ໂຫຕິ, ກຸໂຕ ປນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ? ອນຸເສຕ຺ເວວສ຺ສ [ອນຸເສຕິ ຕ຺ເວວສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐານຸສໂຍ. ທຫຣສ຺ສ ຫິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ກຸມາຣສ຺ສ ມນ຺ທສ຺ສ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກສ຺ສ ຘມ຺ມາຕິປິ ນ ໂຫຕິ, ກຸໂຕ ປນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ຘມ຺ເມສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ? ອນຸເສຕ຺ເວວສ຺ສ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສໂຍ. ທຫຣສ຺ສ ຫິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ກຸມາຣສ຺ສ ມນ຺ທສ຺ສ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກສ຺ສ ສີລາຕິປິ ນ ໂຫຕິ, ກຸໂຕ ປນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ສີເລສຸ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ? ອນຸເສຕ຺ເວວສ຺ສ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສານຸສໂຍ. ທຫຣສ຺ສ ຫິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ກຸມາຣສ຺ສ ມນ຺ທສ຺ສ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກສ຺ສ ກາມາຕິປິ ນ ໂຫຕິ, ກຸໂຕ ປນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ? ອນຸເສຕ຺ເວວສ຺ສ ກາມຣາຄານຸສໂຍ. ທຫຣສ຺ສ ຫິ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ກຸມາຣສ຺ສ ມນ຺ທສ຺ສ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກສ຺ສ ສຕ຺ຕາຕິປິ ນ ໂຫຕິ, ກຸໂຕ ປນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ສຕ຺ເຕສຸ ພ຺ຍາປາໂທ? ອນຸເສຕ຺ເວວສ຺ສ ພ຺ຍາປາທານຸສໂຍ. ນນຸ, ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອິມິນາ ຕຣຸຓູປເມນ ອຸປາຣມ຺ເຠນ ອຸປາຣມ຺ຠິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕສ຺ສ, ຠຄວາ, ກາໂລ, ເອຕສ຺ສ, ສຸຄຕ, ກາໂລ ຍໍ ຠຄວາ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ເທເສຍ຺ຍ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫານນ຺ທ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໑໓໐. ‘‘ອິຘານນ຺ທ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ, ສປ຺ປຸຣິສານໍ ອທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປເຣເຕນ; ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຈ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ຖາມຄຕາ ອປ຺ປຏິວິນີຕາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍໍ ສໍໂຍຊນໍ. ວິຈິກິຈ຺ຉາປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາປເຣເຕນ; ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຈ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຖາມຄຕາ ອປ຺ປຏິວິນີຕາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍໍ ສໍໂຍຊນໍ. ສີລພ຺ພຕປຣາມາສປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສປເຣເຕນ; ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ໂສ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ ຖາມຄໂຕ ອປ຺ປຏິວິນີໂຕ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍໍ ສໍໂຍຊນໍ. ກາມຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ ກາມຣາຄປເຣເຕນ; ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ກາມຣາຄສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ໂສ ກາມຣາໂຄ ຖາມຄໂຕ ອປ຺ປຏິວິນີໂຕ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍໍ ສໍໂຍຊນໍ. ພ຺ຍາປາທປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ ພ຺ຍາປາທປເຣເຕນ; ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ໂສ ພ຺ຍາປາໂທ ຖາມຄໂຕ ອປ຺ປຏິວິນີໂຕ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍໍ ສໍໂຍຊນໍ.

໑໓໑. ‘‘ສຸຕວາ ຈ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອຣິຍສາວໂກ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສາວີ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິໂທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ສຸວິນີໂຕ, ສປ຺ປຸຣິສານໍ ທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິໂທ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ສຸວິນີໂຕ ນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ ນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປເຣເຕນ; ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຈ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ສານຸສຍາ ປຫີຍຕິ. ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາປເຣເຕນ; ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຈ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ສານຸສຍາ ປຫີຍຕິ. ນ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ ນ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສປເຣເຕນ; ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ໂສ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ ສານຸສໂຍ ປຫີຍຕິ. ນ ກາມຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ ນ ກາມຣາຄປເຣເຕນ; ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ກາມຣາຄສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ໂສ ກາມຣາໂຄ ສານຸສໂຍ ປຫີຍຕິ. ນ ພ຺ຍາປາທປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ ນ ພ຺ຍາປາທປເຣເຕນ; ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ໂສ ພ຺ຍາປາໂທ ສານຸສໂຍ ປຫີຍຕິ.

໑໓໒. ‘‘ໂຍ, ອານນ຺ທ, ມຄ຺ໂຄ ຍາ ປຏິປທາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຕໍ ປຏິປທໍ ອນາຄມ຺ມ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ຎສ຺ສຕິ ວາ ທກ຺ຂຕິ ວາ ປຊຫິສ຺ສຕິ ວາຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ຕຈໍ ອຈ຺ເຉຕ຺ວາ ເຜຄ຺ຄຸໍ ອຈ຺ເຉຕ຺ວາ ສາຣຈ຺ເຉໂທ ຠວິສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ໂຍ ມຄ຺ໂຄ ຍາ ປຏິປທາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຕໍ ປຏິປທໍ ອນາຄມ຺ມ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ຎສ຺ສຕິ ວາ ທກ຺ຂຕິ ວາ ປຊຫິສ຺ສຕິ ວາຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂຍ ຈ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ມຄ຺ໂຄ ຍາ ປຏິປທາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຕໍ ປຏິປທໍ ອາຄມ຺ມ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ຎສ຺ສຕິ ວາ ທກ຺ຂຕິ ວາ ປຊຫິສ຺ສຕິ ວາຕິ – ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ຕຈໍ ເຉຕ຺ວາ ເຜຄ຺ຄຸໍ ເຉຕ຺ວາ ສາຣຈ຺ເຉໂທ ຠວິສ຺ສຕີຕິ – ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ໂຍ ມຄ຺ໂຄ ຍາ ປຏິປທາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຕໍ ປຏິປທໍ ອາຄມ຺ມ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ຎສ຺ສຕິ ວາ ທກ຺ຂຕິ ວາ ປຊຫິສ຺ສຕິ ວາຕິ – ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ຄງ຺ຄາ ນທີ ປູຣາ ອຸທກສ຺ສ ສມຕິຕ຺ຕິກາ ກາກເປຍ຺ຍາ. ອຖ ທຸພ຺ພລໂກ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ອິມິສ຺ສາ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕິຣິຍໍ ພາຫາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’ຕິ [ຄຈ຺ຉາມີຕິ (ສີ. ປີ.)]; ໂສ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕິຣິຍໍ ພາຫາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ [ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ສກ຺ກາຍນິໂຣຘາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນປ຺ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ; ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ ທຸພ຺ພລໂກ ປຸຣິໂສ ເອວເມເຕ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ຄງ຺ຄາ ນທີ ປູຣາ ອຸທກສ຺ສ ສມຕິຕ຺ຕິກາ ກາກເປຍ຺ຍາ. ອຖ ພລວາ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ອິມິສ຺ສາ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕິຣິຍໍ ພາຫາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’ຕິ; ໂສ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕິຣິຍໍ ພາຫາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ສກ຺ກາຍນິໂຣຘາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ; ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ ພລວາ ປຸຣິໂສ ເອວເມເຕ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໑໓໓. ‘‘ກຕໂມ ຈານນ຺ທ, ມຄ຺ໂຄ, ກຕມາ ປຏິປທາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປຘິວິເວກາ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາ ສພ຺ພໂສ ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ຣູປຄຕໍ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ ເຕ ຘມ຺ເມ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂຣຄໂຕ ຄຓ຺ຑໂຕ ສລ຺ລໂຕ ອຆໂຕ ອາພາຘໂຕ ປຣໂຕ ປໂລກໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ໂສ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິວາເປຕິ [ປຏິປາເປຕິ (ສ຺ຍາ.), ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ (ກ.)]. ໂສ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິວາເປຕ຺ວາ ອມຕາຍ ຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ; ໂນ ເຈ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ ເຕເນວ ຘມ຺ມຣາເຄນ ຕາຍ ຘມ຺ມນນ຺ທິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ, ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ມຄ຺ໂຄ ອຍໍ ປຏິປທາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ຣູປຄຕໍ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ… ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ມຄ຺ໂຄ ອຍໍ ປຏິປທາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ…ເປ… ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ມຄ຺ໂຄ ອຍໍ ປຏິປທາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ…ເປ… ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ມຄ຺ໂຄ ອຍໍ ປຏິປທາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ…ເປ… ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ມຄ຺ໂຄ ອຍໍ ປຏິປທາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອໂສ ເຈ, ຠນ຺ເຕ, ມຄ຺ໂຄ ເອສາ ປຏິປທາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ, ອຖ ກິຎ຺ຈຣຫິ ອິເຘກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໂນ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ? ‘‘ເອຕ຺ຖ ໂຂ ປເນສາຫໍ [ເອຕ຺ຖ ໂຂ ເຕສາຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ອານນ຺ທ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວມຕ຺ຕຕໍ ວທາມີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ມຫາມາລຸກ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາສນໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ; ເອກາສນໂຠຊນໍ ໂຂ, ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານາມິ ອປ຺ປາຕງ຺ກຕຎ຺ຈ ລຫຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ພລຎ຺ຈ ຜາສຸວິຫາຣຎ຺ຈ. ເອຖ, ຕຸມ຺ເຫປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາສນໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຖ; ເອກາສນໂຠຊນໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ຠຸຎ຺ຊມານາ ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານິສ຺ສຖ ອປ຺ປາຕງ຺ກຕຎ຺ຈ ລຫຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ພລຎ຺ຈ ຜາສຸວິຫາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ນ ອຸສ຺ສຫາມິ ເອກາສນໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ; ເອກາສນໂຠຊນຎ຺ຫິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຸຎ຺ຊໂຕ ສິຍາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ສິຍາ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຍຕ຺ຖ ນິມນ຺ຕິໂຕ ອສ຺ສສິ ຕຕ຺ຖ ເອກເທສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກເທສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາປິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ເອກາສໂນ ຍາເປສ຺ສສີ’’ຕິ [ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ຍາເປສ຺ສສີຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ‘‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ອຸສ຺ສຫາມິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ; ເອວມ຺ປິ ຫິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຸຎ຺ຊໂຕ ສິຍາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ສິຍາ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ເຕມາສໍ ນ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອທາສິ, ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ.

໑໓໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠທ຺ທາລິໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທາລິ, ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ [ກຣຓີຍໍ (ກ.)]. ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕິ. ອິງ຺ຆາວຸໂສ ຠທ຺ທາລິ, ເອຕໍ ໂທສກໍ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ມາ ເຕ ປຈ຺ຉາ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ ອໂຫສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍຫໍ ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ມຍາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ‘ຠຄວາ ໂຂ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ, ຠຄວາປິ ມໍ ຊານິສ຺ສຕິ – ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ, ເຕປິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ – ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ, ຕາປິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ – ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂຂ ອຸປາສກາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ, ເຕປິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ – ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂຂ ອຸປາສິກາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕິ, ຕາປິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ – ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂຂ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ, ເຕປິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ – ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ ເຖຣຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສີ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍຫໍ ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ມຍາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິ’’.

໑໓໖. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຠທ຺ທາລິ, ອິຘສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ, ຕມຫໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເອຫິ ເມ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປງ຺ເກ ສງ຺ກໂມ ໂຫຫີ’ຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ ສງ຺ກເມຍ຺ຍ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຍ຺ຍ, ‘ໂນ’ຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຠທ຺ທາລິ, ອິຘສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ… ກາຍສກ຺ຂິ… ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ… ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ… ຘມ຺ມານຸສາຣີ… ສທ຺ຘານຸສາຣີ, ຕມຫໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເອຫິ ເມ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປງ຺ເກ ສງ຺ກໂມ ໂຫຫີ’ຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ ສງ຺ກເມຍ຺ຍ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຍ຺ຍ, ‘ໂນ’ຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຠທ຺ທາລິ, ອປິ ນຸ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ວາ ໂຫສິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ວາ ກາຍສກ຺ຂິ ວາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ວາ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ວາ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣິຕ຺ໂຕ ຕຸຈ຺ໂຉ ອປຣທ຺ໂຘ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ. ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍຫໍ ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ມຍາ ສິກ຺ຂາປເທ ປຎ຺ຎາປິຍມາເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍມາເນ ອນຸສ຺ສາຫໍ ປເວເທສິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສິ, ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ວຸທ຺ຘິເຫສາ, ຠທ຺ທາລິ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ, ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ’’.

໑໓໗. ‘‘ອິຘ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠເຊຍ຺ຍໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ອປ຺ເປວ ນາມາຫໍ ອຸຕ຺ຕຣິ [ອຸຕ຺ຕຣິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ຕສ຺ສ ຕຖາວູປກຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ສຕ຺ຖາປິ ອຸປວທຕິ, ອນຸວິຈ຺ຈປິ ວິຎ຺ຎູ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອຸປວທນ຺ຕິ, ເທວຕາປິ ອຸປວທນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕາປິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປວທຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາປິ ອຸປວທິໂຕ, ອນຸວິຈ຺ຈປິ ວິຎ຺ຎູຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ອຸປວທິໂຕ, ເທວຕາຫິປິ ອຸປວທິໂຕ, ອຕ຺ຕນາປິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປວທິໂຕ ນ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

໑໓໘. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠເຊຍ຺ຍໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ອປ຺ເປວ ນາມາຫໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ. ຕສ຺ສ ຕຖາວູປກຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ສຕ຺ຖາປິ ນ ອຸປວທຕິ, ອນຸວິຈ຺ຈປິ ວິຎ຺ຎູ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ນ ອຸປວທນ຺ຕິ, ເທວຕາປິ ນ ອຸປວທນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕາປິ ອຕ຺ຕານໍ ນ ອຸປວທຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາປິ ອນຸປວທິໂຕ, ອນຸວິຈ຺ຈປິ ວິຎ຺ຎູຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ອນຸປວທິໂຕ, ເທວຕາຫິປິ ອນຸປວທິໂຕ, ອຕ຺ຕນາປິ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸປວທິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ໂສ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

໑໓໙. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ, ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ…ເປ… ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ; ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ…ເປ… ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ; ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣິສ຺ສາ’’ຕິ.

໑໔໐. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ [ປວຍ຺ຫ ປວຍ຺ຫ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ? ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂນ ຕຖາ ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ນ ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ນາຫ. ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິໂກ ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ນ ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ນາຫ. ສາຘຸ ວຕາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂຖ ຍຖາສ຺ສິທໍ [ຍຖຍິທໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ອຘິກຣຓໍ ນ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສເມຍ຺ຍາຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ນ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສມ຺ມຕິ.

໑໔໑. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນາຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ນ ອປນາເມຕິ, ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິໂກ ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນາຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ນ ອປນາເມຕິ, ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ ວຕາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂຖ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສເມຍ຺ຍາຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສມ຺ມຕິ.

໑໔໒. ‘‘ອິຘ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິຈ຺ຈາປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ອນາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ນ ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ນາຫ. ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິຈ຺ຈາປຕ຺ຕິໂກ ອນາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ນ ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ນາຫ. ສາຘຸ ວຕາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂຖ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ນ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສເມຍ຺ຍາຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ນ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສມ຺ມຕິ.

໑໔໓. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິຈ຺ຈາປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ອນາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນາຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ນ ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິຈ຺ຈາປຕ຺ຕິໂກ ອນາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນາຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ນ ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ‘ເຍນ ສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ ຕໍ ກໂຣມີ’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ ວຕາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂຖ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສເມຍ຺ຍາຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ຕຖາ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາສ຺ສິທໍ ອຘິກຣຓໍ ຂິປ຺ປເມວ ວູປສມ຺ມຕິ.

໑໔໔. ‘‘ອິຘ, ຠທ຺ທາລິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ວຫຕິ ເປມມຕ຺ຕເກນ. ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ວຫຕິ ເປມມຕ຺ຕເກນ. ສເຈ ມຍໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ ກາຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມ – ມາ ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕກໍ ເປມມຕ຺ຕກໍ ຕມ຺ຫາປິ ປຣິຫາຍີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠທ຺ທາລິ, ປຸຣິສສ຺ສ ເອກໍ ຈກ຺ຂຸໍ, ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຕໍ ເອກໍ ຈກ຺ຂຸໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍຸໍ – ‘ມາ ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ເອກໍ ຈກ຺ຂຸໍ ຕມ຺ຫາປິ ປຣິຫາຍີ’ຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ວຫຕິ ເປມມຕ຺ຕເກນ. ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ວຫຕິ ເປມມຕ຺ຕເກນ. ສເຈ ມຍໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ ກາຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມ – ມາ ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕກໍ ເປມມຕ຺ຕກໍ ຕມ຺ຫາປິ ປຣິຫາຍີ’ຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ, ຠທ຺ທາລິ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ມິເຘກຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂນ ຕຖາ ປສຍ຺ຫ ປສຍ຺ຫ ກາຣຓໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

໑໔໕. ‘‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຕຣານິ ເຈວ ສິກ຺ຂາປທານິ ອເຫສຸໍ ພຫຸຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫິໍສຸ? ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ເອຕຣຫິ ພຫຸຕຣານິ ເຈວ ສິກ຺ຂາປທານິ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕີ’ຕິ? ‘‘ເອວເມຕໍ, ຠທ຺ທາລິ, ໂຫຕິ ສຕ຺ເຕສຸ ຫາຍມາເນສຸ, ສທ຺ຘມ຺ເມ ອນ຺ຕຣຘາຍມາເນ, ພຫຸຕຣານິ ເຈວ ສິກ຺ຂາປທານິ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປຕຣາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ. ນ ຕາວ, ຠທ຺ທາລິ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ ຍາວ ນ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ນ ຕາວ, ຠທ຺ທາລິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຍາວ ນ ສງ຺ໂຆ ມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ສງ຺ໂຆ ມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຖ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ນ ຕາວ, ຠທ຺ທາລິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຍາວ ນ ສງ຺ໂຆ ລາຠຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຍສຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ສງ຺ໂຆ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຖ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິຆາຕາຍ.

໑໔໖. ‘‘ອປ຺ປກາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ຠທ຺ທາລິ, ເຕນ ສມເຍນ ອຫຸວຕ຺ຖ ຍທາ ໂວ ອຫໍ ອາຊານີຍສຸສູປມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ເທເສສິໍ. ຕໍ ສຣສິ [ສຣສິ ຕ຺ວໍ (ສີ. ປີ.), ສຣສິ ຕໍ (?)] ຠທ຺ທາລີ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠທ຺ທາລິ, ກໍ ເຫຕຸໍ ປຈ຺ເຈສີ’’ຕິ?

‘‘ໂສ ຫິ ນູນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ເອເສວ ເຫຕຸ, ເອສ ປຈ຺ຈໂຍ. ອປິ ຈ ເມ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ທາລິ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ – ‘ນ ຈາຍໍ ໂມຆປຸຣິໂສ ມຍາ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕໂສ [ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ (ກ.)] ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕີ’ຕິ. ອປິ ຈ ເຕ ອຫໍ, ຠທ຺ທາລິ, ອາຊານີຍສຸສູປມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໑໔໗. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠທ຺ທາລິ, ທກ຺ໂຂ ອສ຺ສທມໂກ ຠທ຺ຣໍ ອສ຺ສາຊານີຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຐເມເນວ ມຸຂາຘາເນ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ. ຕສ຺ສ ມຸຂາຘາເນ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິເຍວ ວິສູກາຍິຕານິ ວິເສວິຕານິ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ການິຈິ ການິຈິ, ຍຖາ ຕໍ ອກາຣິຕປຸພ຺ພໍ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ. ໂສ ອຠິຓ຺ຫກາຣຓາ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ອຠິຓ຺ຫກາຣຓາ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ອສ຺ສທມໂກ ອຸຕ຺ຕຣິ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ ຍຸຄາຘາເນ. ຕສ຺ສ ຍຸຄາຘາເນ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິເຍວ ວິສູກາຍິຕານິ ວິເສວິຕານິ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ການິຈິ ການິຈິ, ຍຖາ ຕໍ ອກາຣິຕປຸພ຺ພໍ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ. ໂສ ອຠິຓ຺ຫກາຣຓາ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ອຠິຓ຺ຫກາຣຓາ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ອສ຺ສທມໂກ ອຸຕ຺ຕຣິ ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ ອນຸກ຺ກເມ ມຓ຺ຑເລ ຂຸຣກາເສ [ຂຸຣກາເຍ (ສີ. ປີ.)] ຘາເວ ທວຕ຺ເຕ [ຣວຕ຺ເຖ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຣາຊຄຸເຓ ຣາຊວໍເສ ອຸຕ຺ຕເມ ຊເວ ອຸຕ຺ຕເມ ຫເຍ ອຸຕ຺ຕເມ ສາຂລ຺ເຍ. ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕເມ ຊເວ ອຸຕ຺ຕເມ ຫເຍ ອຸຕ຺ຕເມ ສາຂລ຺ເຍ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິເຍວ ວິສູກາຍິຕານິ ວິເສວິຕານິ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ການິຈິ ການິຈິ, ຍຖາ ຕໍ ອກາຣິຕປຸພ຺ພໍ ກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ. ໂສ ອຠິຓ຺ຫກາຣຓາ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ອຠິຓ຺ຫກາຣຓາ ອນຸປຸພ຺ພກາຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕິ, ຕເມນໍ ອສ຺ສທມໂກ ອຸຕ຺ຕຣິ ວຓ຺ຓິຍຎ຺ຈ ປາຓິຍຎ຺ຈ [ວລິຍຎ຺ຈ (ສີ. ປີ.), ພລິຍຎ຺ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອນຸປ຺ປເວຈ຺ຉຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ທສຫິ? ອິຘ, ຠທ຺ທາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອເສຂາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສເຂນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ເປນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສຂາຍ ສມ຺ມາວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສເຂນ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສເຂນ ສມ຺ມາອາຊີເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສເຂນ ສມ຺ມາວາຍາເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສຂາຍ ສມ຺ມາສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສເຂນ ສມ຺ມາສມາຘິນາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສເຂນ ສມ຺ມາຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອເສຂາຍ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠທ຺ທາລິ, ທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທາລິ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ລຏຸກິໂກປມສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາເປສຸ ວິຫຣຕິ ອາປຓໍ ນາມ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣາປານໍ ນິຄໂມ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາປຓໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອາປເຓ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ວນສຓ຺ໂຑ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍ. ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ອຸທາຍີ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາປຓໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອາປເຓ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ໂສ ວນສຓ຺ໂຑ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍ. ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸທາຍິສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ພຫູນໍ [ພຫຸນ຺ນໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ເອວມີທິເສ ອວິຎ຺ຎາຓກປ຺ປກຣເຓ] ວຕ ໂນ ຠຄວາ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ອປຫຕ຺ຕາ, ພຫູນໍ ວຕ ໂນ ຠຄວາ ສຸຂຘມ຺ມານໍ ອຸປຫຕ຺ຕາ; ພຫູນໍ ວຕ ໂນ ຠຄວາ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອປຫຕ຺ຕາ, ພຫູນໍ ວຕ ໂນ ຠຄວາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປຫຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

໑໔໙. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ພຫູນໍ ວຕ ໂນ ຠຄວາ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ອປຫຕ຺ຕາ, ພຫູນໍ ວຕ ໂນ ຠຄວາ ສຸຂຘມ຺ມານໍ ອຸປຫຕ຺ຕາ; ພຫູນໍ ວຕ ໂນ ຠຄວາ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອປຫຕ຺ຕາ, ພຫູນໍ ວຕ ໂນ ຠຄວາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປຫຕ຺ຕາ’ຕິ. ມຍຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ສາຍຎ຺ເຈວ ຠຸຎ຺ຊາມ ປາໂຕ ຈ ທິວາ ຈ ວິກາເລ. ອຫຸ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ສມໂຍ ຍໍ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອິງ຺ຆ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕໍ ທິວາວິກາລໂຠຊນໍ ປຊຫຖາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຫຸເທວ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ອຫຸເທວ [ອຫຸ (ສີ. ປີ.)] ໂທມນສ຺ສໍ – ‘ຍມ຺ປິ ໂນ ສທ຺ຘາ ຄຫປຕິກາ ທິວາ ວິກາເລ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເທນ຺ຕິ ຕສ຺ສປິ ໂນ ຠຄວາ ປຫານມາຫ, ຕສ຺ສປິ ໂນ ສຸຄໂຕ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄມາຫາ’ຕິ. ເຕ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ເປມຎ຺ຈ ຄາຣວຎ຺ຈ ຫິຣິຎ຺ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ເອວໍ ຕໍ ທິວາວິກາລໂຠຊນໍ ປຊຫິມ຺ຫາ. ເຕ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາຍຎ຺ເຈວ ຠຸຎ຺ຊາມ ປາໂຕ ຈ. ອຫຸ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ສມໂຍ ຍໍ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອິງ຺ຆ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕໍ ຣຕ຺ຕິໍວິກາລໂຠຊນໍ ປຊຫຖາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຫຸເທວ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອຫຸເທວ ໂທມນສ຺ສໍ – ‘ຍມ຺ປິ ໂນ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠຕ຺ຕານໍ ປຓີຕສງ຺ຂາຕຕຣໍ ຕສ຺ສປິ ໂນ ຠຄວາ ປຫານມາຫ, ຕສ຺ສປິ ໂນ ສຸຄໂຕ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄມາຫາ’ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ທິວາ ສູເປຍ຺ຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘ຫນ຺ທ ຈ ອິມໍ ນິກ຺ຂິປຖ, ສາຍໍ ສພ຺ເພວ ສມຄ຺ຄາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’ຕິ. ຍາ ກາຈິ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຂຕິໂຍ ສພ຺ພາ ຕາ ຣຕ຺ຕິໍ, ອປ຺ປາ ທິວາ. ເຕ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ເປມຎ຺ຈ ຄາຣວຎ຺ຈ ຫິຣິຎ຺ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ເອວໍ ຕໍ ຣຕ຺ຕິໍວິກາລໂຠຊນໍ ປຊຫິມ຺ຫາ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕາ ຈນ຺ທນິກມ຺ປິ ປວິສນ຺ຕິ, ໂອລິຄລ຺ເລປິ ປປຕນ຺ຕິ, ກຓ຺ຏກາວາຏມ຺ປິ [ກຓ຺ຏກວຕ຺ຕມ຺ປິ (ສີ. ປີ.), ກຓ຺ຏກຣາຊິມ຺ປິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອາໂຣຫນ຺ຕິ, ສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຄາວິໍ ອາໂຣຫນ຺ຕິ, ມາຓເວຫິປິ ສມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ກຕກມ຺ເມຫິປິ ອກຕກມ຺ເມຫິປິ, ມາຕຸຄາໂມປິ ເຕ [ເຕນ (ກ.)] ອສທ຺ຘມ຺ເມນ ນິມນ຺ເຕຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣາມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍ ຠາຊນໍ ໂຘວນ຺ຕີ. ທິສ຺ວາ ມໍ ຠີຕາ ວິສ຺ສຣມກາສິ – ‘ອຠຸມ຺ເມ [ອພ຺ຠຸມ຺ເມ (ສີ. ປີ.)] ປິສາໂຈ ວຕ ມ’ນ຺ຕິ! ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ນາຫໍ, ຠຄິນິ, ປິສາໂຈ; ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຐິໂຕ’ຕິ. ‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອາຕຸມາຣີ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ມາຕຸມາຣີ [ຐິໂຕ’ຕິ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອາຕຸມາຕຸມາຣີ (ກ.)]! ວຣໍ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ກຸຈ຺ຉິ ປຣິກນ຺ໂຕ, ນ ຕ຺ເວວ ວຣໍ ຍໍ [ນ ຕ຺ເວວ ຍາ (ສີ. ປີ.)] ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ ກຸຈ຺ຉິເຫຕຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣສີ’ຕິ [ຈຣສາຕິ (ສີ. ປີ.)]. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕທນຸສ຺ສຣໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ພຫູນໍ ວຕ ໂນ ຠຄວາ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ອປຫຕ຺ຕາ, ພຫູນໍ ວຕ ໂນ ຠຄວາ ສຸຂຘມ຺ມານໍ ອຸປຫຕ຺ຕາ; ພຫູນໍ ວຕ ໂນ ຠຄວາ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອປຫຕ຺ຕາ, ພຫູນໍ ວຕ ໂນ ຠຄວາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປຫຕ຺ຕາ’’’ຕິ.

໑໕໐. ‘‘ເອວເມວ ປນຸທາຍິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ‘ອິທໍ ປຊຫຖາ’ຕິ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມານາ ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກິໍ ປນິມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ໂອຣມຕ຺ຕກສ຺ສ ອຘິສລ຺ລິຂເຕວາຍໍ ສມໂຓ’ຕິ. ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ, ມຍິ ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂາກາມາ ເຕສໍ ຕໍ, ອຸທາຍິ, ໂຫຕິ ພລວໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖິຣໍ ພນ຺ຘນໍ, ອປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖູໂລ, ກລິງ຺ຄໂຣ – ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຸທາຍິ, ລຏຸກິກາ ສກຸຓິກາ ປູຕິລຕາຍ ພນ຺ຘເນນ ພທ຺ຘາ ຕຕ຺ເຖວ ວຘໍ ວາ ພນ຺ຘໍ ວາ ມຣຓໍ ວາ ອາຄເມຕິ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເຍນ ສາ ລຏຸກິກາ ສກຸຓິກາ ປູຕິລຕາຍ ພນ຺ຘເນນ ພທ຺ຘາ ຕຕ຺ເຖວ ວຘໍ ວາ ພນ຺ຘໍ ວາ ມຣຓໍ ວາ ອາຄເມຕິ, ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສາ ອພລໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຸພ຺ພລໍ ພນ຺ຘນໍ, ປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ອສາຣກໍ ພນ຺ຘນ’ນ຺ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອຸທາຍິ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ເຍນ ສາ, ຠນ຺ເຕ, ລຏຸກິກາ ສກຸຓິກາ ປູຕິລຕາຍ ພນ຺ຘເນນ ພທ຺ຘາ ຕຕ຺ເຖວ ວຘໍ ວາ ພນ຺ຘໍ ວາ ມຣຓໍ ວາ ອາຄເມຕິ, ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສາ ພລວໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖິຣໍ ພນ຺ຘນໍ ອປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖູໂລ, ກລິງ຺ຄໂຣ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ‘ອິທໍ ປຊຫຖາ’ຕິ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມານາ ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກິໍ ປນິມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ໂອຣມຕ຺ຕກສ຺ສ ອຘິສລ຺ລິຂເຕວາຍໍ ສມໂຓ’ຕິ? ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ, ມຍິ ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂາກາມາ ເຕສໍ ຕໍ, ອຸທາຍິ, ໂຫຕິ ພລວໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖິຣໍ ພນ຺ຘນໍ, ອປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖູໂລ, ກລິງ຺ຄໂຣ’’.

໑໕໑. ‘‘ອິຘ ປນຸທາຍິ, ເອກຈ຺ເຈ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ‘ອິທໍ ປຊຫຖາ’ຕິ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມານາ ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກິໍ ປນິມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ໂອຣມຕ຺ຕກສ຺ສ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຍສ຺ສ ໂນ ຠຄວາ ປຫານມາຫ, ຍສ຺ສ ໂນ ສຸຄໂຕ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄມາຫາ’ຕິ? ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ປຊຫນ຺ຕິ, ມຍິ ຈ ນ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂາກາມາ ເຕ ຕໍ ປຫາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ປນ຺ນໂລມາ ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ຕາ [ປຣທວຸຕ຺ຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມິຄຠູເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ, ອຸທາຍິ, ໂຫຕິ ອພລໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຸພ຺ພລໍ ພນ຺ຘນໍ, ປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ອສາຣກໍ ພນ຺ຘນໍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຸທາຍິ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອີສາທນ຺ໂຕ ອຸຣູຬ຺ຫວາ ອຠິຊາໂຕ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ທຬ຺ເຫຫິ ວຣຕ຺ເຕຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ ອີສກໍເຍວ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຕ຺ວາ ຕານິ ພນ຺ຘນານິ ສໍຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສໍປທາເລຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເຍຫິ ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອີສາທນ຺ໂຕ ອຸຣູຬ຺ຫວາ ອຠິຊາໂຕ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ທຬ຺ເຫຫິ ວຣຕ຺ເຕຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ ອີສກໍເຍວ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຕ຺ວາ ຕານິ ພນ຺ຘນານິ ສໍຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສໍປທາເລຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ, ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ພລວໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖິຣໍ ພນ຺ຘນໍ, ອປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖູໂລ, ກລິງ຺ຄໂຣ’ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອຸທາຍິ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ເຍຫິ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອີສາທນ຺ໂຕ ອຸຣູຬ຺ຫວາ ອຠິຊາໂຕ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ທຬ຺ເຫຫິ ວຣຕ຺ເຕຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ ອີສກໍເຍວ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຕ຺ວາ ຕານິ ພນ຺ຘນານິ ສໍຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສໍປທາເລຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ, ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ອພລໍ ພນ຺ຘນໍ…ເປ… ອສາຣກໍ ພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ‘ອິທໍ ປຊຫຖາ’ຕິ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມານາ ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກິໍ ປນິມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ໂອຣມຕ຺ຕກສ຺ສ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຍສ຺ສ ໂນ ຠຄວາ ປຫານມາຫ, ຍສ຺ສ ໂນ ສຸຄໂຕ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄມາຫາ’ຕິ? ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ປຊຫນ຺ຕິ, ມຍິ ຈ ນ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂາກາມາ ເຕ ຕໍ ປຫາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ປນ຺ນໂລມາ ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ຕາ ມິຄຠູເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ, ອຸທາຍິ, ໂຫຕິ ອພລໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຸພ຺ພລໍ ພນ຺ຘນໍ, ປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ອສາຣກໍ ພນ຺ຘນໍ’’.

໑໕໒. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຸທາຍິ, ປຸຣິໂສ ທລິທ຺ໂທ ອສ຺ສໂກ ອນາຬ຺ຫິໂຍ; ຕສ຺ສ’ສ຺ສ ເອກໍ ອຄາຣກໍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄໍ ກາກາຕິທາຍິໍ [ກາກາຕິຑາຍິໍ (?)] ນປຣມຣູປໍ, ເອກາ ຂໂຏປິກາ [ກໂຬປິກາ (ກ.)] ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄາ ນປຣມຣູປາ, ເອກິສ຺ສາ ກຸມ຺ຠິຍາ ຘຎ຺ຎສມວາປກໍ ນປຣມຣູປໍ, ເອກາ ຊາຍິກາ ນປຣມຣູປາ. ໂສ ອາຣາມຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຸໂຘຕຫຕ຺ຖປາທໍ ມນຸຎ຺ຎໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ສີຕາຍ ຉາຍາຍ ນິສິນ຺ນໍ ອຘິຈິຕ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ສຸຂໍ ວຕ, ໂຠ, ສາມຎ຺ຎໍ, ອາໂຣຄ຺ຍໍ ວຕ, ໂຠ, ສາມຎ຺ຎໍ! ໂສ ວຕສ຺ສໍ [ໂສ ວຕສ຺ສ (ກ.)] ໂຍຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ເອກໍ ອຄາຣກໍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄໍ ກາກາຕິທາຍິໍ ນປຣມຣູປໍ ປຫາຍ, ເອກໍ ຂໂຏປິກໍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄໍ ນປຣມຣູປໍ ປຫາຍ, ເອກິສ຺ສາ ກຸມ຺ຠິຍາ ຘຎ຺ຎສມວາປກໍ ນປຣມຣູປໍ ປຫາຍ, ເອກໍ ຊາຍິກໍ ນປຣມຣູປໍ ປຫາຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເຍຫິ ໂສ ປຸຣິໂສ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ ນ ສກ຺ໂກຕິ ເອກໍ ອຄາຣກໍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄໍ ກາກາຕິທາຍິໍ ນປຣມຣູປໍ ປຫາຍ, ເອກໍ ຂໂຏປິກໍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄໍ ນປຣມຣູປໍ ປຫາຍ, ເອກິສ຺ສາ ກຸມ຺ຠິຍາ ຘຎ຺ຎສມວາປກໍ ນປຣມຣູປໍ ປຫາຍ, ເອກໍ ຊາຍິກໍ ນປຣມຣູປໍ ປຫາຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ; ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ອພລໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຸພ຺ພລໍ ພນ຺ຘນໍ, ປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ອສາຣກໍ ພນ຺ຘນ’ນ຺ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອຸທາຍິ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ເຍຫິ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ເອກໍ ອຄາຣກໍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄໍ ກາກາຕິທາຍິໍ ນປຣມຣູປໍ ປຫາຍ, ເອກໍ ຂໂຏປິກໍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄໍ ນປຣມຣູປໍ ປຫາຍ, ເອກິສ຺ສາ ກຸມ຺ຠິຍາ ຘຎ຺ຎສມວາປກໍ ນປຣມຣູປໍ ປຫາຍ, ເອກໍ ຊາຍິກໍ ນປຣມຣູປໍ ປຫາຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ; ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ພລວໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖິຣໍ ພນ຺ຘນໍ, ອປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖູໂລ, ກລິງ຺ຄໂຣ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ‘ອິທໍ ປຊຫຖາ’ຕິ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມານາ ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກິໍ ປນິມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ໂອຣມຕ຺ຕກສ຺ສ ອຘິສລ຺ລິຂເຕວາຍໍ ສມໂຓ’ຕິ? ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ, ມຍິ ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂາກາມາ ເຕສໍ ຕໍ, ອຸທາຍິ, ໂຫຕິ ພລວໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖິຣໍ ພນ຺ຘນໍ, ອປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖູໂລ, ກລິງ຺ຄໂຣ’’.

໑໕໓. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຸທາຍິ, ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ, ເນການໍ ນິກ຺ຂຄຓານໍ ຈໂຍ, ເນການໍ ຘຎ຺ຎຄຓານໍ ຈໂຍ, ເນການໍ ເຂຕ຺ຕຄຓານໍ ຈໂຍ, ເນການໍ ວຕ຺ຖຸຄຓານໍ ຈໂຍ, ເນການໍ ຠຣິຍຄຓານໍ ຈໂຍ, ເນການໍ ທາສຄຓານໍ ຈໂຍ, ເນການໍ ທາສິຄຓານໍ ຈໂຍ; ໂສ ອາຣາມຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຸໂຘຕຫຕ຺ຖປາທໍ ມນຸຎ຺ຎໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ສີຕາຍ ຉາຍາຍ ນິສິນ຺ນໍ ອຘິຈິຕ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ສຸຂໍ ວຕ, ໂຠ, ສາມຎ຺ຎໍ, ອາໂຣຄ຺ຍໍ ວຕ, ໂຠ, ສາມຎ຺ຎໍ! ໂສ ວຕສ຺ສໍ ໂຍຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ເນການິ ນິກ຺ຂຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ຘຎ຺ຎຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ເຂຕ຺ຕຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ວຕ຺ຖຸຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ຠຣິຍຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ທາສຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ທາສິຄຓານິ ປຫາຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເຍຫິ ໂສ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ, ສກ຺ໂກຕິ ເນການິ ນິກ຺ຂຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ຘຎ຺ຎຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ເຂຕ຺ຕຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ວຕ຺ຖຸຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ຠຣິຍຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ທາສຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ທາສິຄຓານິ ປຫາຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ, ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ພລວໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖິຣໍ ພນ຺ຘນໍ, ອປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ຖູໂລ, ກລິງ຺ຄໂຣ’ຕິ; ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອຸທາຍິ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ເຍຫິ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ, ສກ຺ໂກຕິ ເນການິ ນິກ຺ຂຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ຘຎ຺ຎຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ເຂຕ຺ຕຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ວຕ຺ຖຸຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ຠຣິຍຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ທາສຄຓານິ ປຫາຍ, ເນການິ ທາສິຄຓານິ ປຫາຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ; ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ອພລໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຸພ຺ພລໍ ພນ຺ຘນໍ, ປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ອສາຣກໍ ພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ‘ອິທໍ ປຊຫຖາ’ຕິ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມານາ ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກິໍ ປນິມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ໂອຣມຕ຺ຕກສ຺ສ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຍສ຺ສ ໂນ ຠຄວາ ປຫານມາຫ ຍສ຺ສ, ໂນ ສຸຄໂຕ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄມາຫາ’ຕິ? ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ປຊຫນ຺ຕິ, ມຍິ ຈ ນ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂາກາມາ ເຕ ຕໍ ປຫາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ປນ຺ນໂລມາ ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ຕາ ມິຄຠູເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ, ອຸທາຍິ, ໂຫຕິ ອພລໍ ພນ຺ຘນໍ, ທຸພ຺ພລໍ ພນ຺ຘນໍ, ປູຕິກໍ ພນ຺ຘນໍ, ອສາຣກໍ ພນ຺ຘນໍ’’.

໑໕໔. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ອຸທາຍິ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘຸທາຍິ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປຘິປຫານາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຸປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ. ຕເມນໍ ອຸປຘິປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນໍ ອຸປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ ອຸປຘິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ໂສ ເຕ ອຘິວາເສຕິ, ນປ຺ປຊຫຕິ, ນ ວິໂນເທຕິ, ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ, ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ປຸຄ຺ຄລໍ ‘ສໍຍຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທາມິ ໂນ ‘ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ’. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວມຕ຺ຕຕາ ຫິ ເມ, ອຸທາຍິ, ອິມສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ວິທິຕາ.

‘‘ອິຘ ປນຸທາຍິ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປຘິປຫານາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຸປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ. ຕເມນໍ ອຸປຘິປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນໍ ອຸປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ ອຸປຘິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ໂສ ເຕ ນາຘິວາເສຕິ, ປຊຫຕິ, ວິໂນເທຕິ, ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ, ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ອິມມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ປຸຄ຺ຄລໍ ‘ສໍຍຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທາມິ ໂນ ‘ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ’. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວມຕ຺ຕຕາ ຫິ ເມ, ອຸທາຍິ, ອິມສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ວິທິຕາ.

‘‘ອິຘ ປນຸທາຍິ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປຘິປຫານາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຸປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ. ຕເມນໍ ອຸປຘິປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນໍ ອຸປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ສຕິສມ຺ໂມສາ ອຸປຘິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ; ທນ຺ໂຘ, ອຸທາຍິ, ສຕຸປ຺ປາໂທ. ອຖ ໂຂ ນໍ ຂິປ຺ປເມວ ປຊຫຕິ, ວິໂນເທຕິ, ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ, ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຸທາຍິ, ປຸຣິໂສ ທິວສໍສນ຺ຕຕ຺ເຕ [ທິວສສນ຺ຕຕ຺ເຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອໂຍກຏາເຫ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ອຸທກຜຸສິຕານິ ນິປາເຕຍ຺ຍ; ທນ຺ໂຘ, ອຸທາຍິ, ອຸທກຜຸສິຕານໍ ນິປາໂຕ. ອຖ ໂຂ ນໍ ຂິປ຺ປເມວ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປຘິປຫານາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຸປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ. ຕເມນໍ ອຸປຘິປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນໍ ອຸປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ສຕິສມ຺ໂມສາ ອຸປຘິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ; ທນ຺ໂຘ, ອຸທາຍິ, ສຕຸປ຺ປາໂທ. ອຖ ໂຂ ນໍ ຂິປ຺ປເມວ ປຊຫຕິ, ວິໂນເທຕິ, ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ, ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ອິມມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ປຸຄ຺ຄລໍ ‘ສໍຍຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທາມິ ໂນ ‘ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ’. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວມຕ຺ຕຕາ ຫິ ເມ, ອຸທາຍິ, ອິມສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ວິທິຕາ.

‘‘ອິຘ ປນຸທາຍິ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘ອຸປຘິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ນິຣຸປຘິ ໂຫຕິ, ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ປຸຄ຺ຄລໍ ‘ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທາມິ ໂນ ‘ສໍຍຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວມຕ຺ຕຕາ ຫິ ເມ, ອຸທາຍິ, ອິມສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ວິທິຕາ. ອິເມ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ.

໑໕໕. ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມ, ອຸທາຍິ, ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ອິເມ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ຍໍ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມສຸຂໍ ມິຬ຺ຫສຸຂໍ [ມີຬ຺ຫສຸຂໍ (ສີ. ປີ.)] ປຸຖຸຊ຺ຊນສຸຂໍ ອນຣິຍສຸຂໍ, ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ນ ຠາເວຕພ຺ພໍ, ນ ພຫຸລີກາຕພ຺ພໍ; ‘ຠາຍິຕພ຺ພໍ ເອຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສາ’ຕິ ວທາມິ.

໑໕໖. ‘‘ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ ປວິເວກສຸຂໍ ອຸປສມສຸຂໍ ສມ຺ໂພຘສຸຂໍ, ອາເສວິຕພ຺ພໍ, ຠາເວຕພ຺ພໍ, ພຫຸລີກາຕພ຺ພໍ; ‘ນ ຠາຍິຕພ຺ພໍ ເອຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສາ’ຕິ ວທາມິ.

‘‘ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ອິທໍ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິໍ ວທາມິ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິໍ? ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ອນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິໍ. ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ອິທມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິໍ ວທາມິ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິໍ? ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ປີຕິສຸຂໍ ອນິຣຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິໍ. ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ອິທມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິໍ ວທາມິ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິໍ? ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ອຸເປກ຺ຂາສຸຂໍ ອນິຣຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິໍ. ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ອິທໍ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ອນິຎ຺ຊິຕສ຺ມິໍ ວທາມິ.

‘‘ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ; ອິທໍ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ‘ອນລ’ນ຺ຕິ ວທາມິ, ‘ປຊຫຖາ’ຕິ ວທາມິ, ‘ສມຕິກ຺ກມຖາ’ຕິ ວທາມິ. ໂກ ຈ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ? ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ; ອິທມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ‘ອນລ’ນ຺ຕິ ວທາມິ, ‘ປຊຫຖາ’ຕິ ວທາມິ, ‘ສມຕິກ຺ກມຖາ’ຕິ ວທາມິ. ໂກ ຈ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ? ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ; ອິທມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ‘ອນລ’ນ຺ຕິ ວທາມິ, ‘ປຊຫຖາ’ຕິ ວທາມິ, ‘ສມຕິກ຺ກມຖາ’ຕິ ວທາມິ. ໂກ ຈ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ? ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ; ອິທມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ‘ອນລ’ນ຺ຕິ ວທາມິ, ‘ປຊຫຖາ’ຕິ ວທາມິ, ‘ສມຕິກ຺ກມຖາ’ຕິ ວທາມິ. ໂກ ຈ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ? ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ; ອິທມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ‘ອນລ’ນ຺ຕິ ວທາມິ, ‘ປຊຫຖາ’ຕິ ວທາມິ, ‘ສມຕິກ຺ກມຖາ’ຕິ ວທາມິ. ໂກ ຈ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ? ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ; ອິທມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ‘ອນລ’ນ຺ຕິ ວທາມິ, ‘ປຊຫຖາ’ຕິ ວທາມິ, ‘ສມຕິກ຺ກມຖາ’ຕິ ວທາມິ. ໂກ ຈ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ? ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ; ອິທມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ‘ອນລ’ນ຺ຕິ ວທາມິ, ‘ປຊຫຖາ’ຕິ ວທາມິ, ‘ສມຕິກ຺ກມຖາ’ຕິ ວທາມິ. ໂກ ຈ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ? ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ; ອິທມ຺ປິ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ‘ອນລ’ນ຺ຕິ ວທາມິ, ‘ປຊຫຖາ’ຕິ ວທາມິ, ‘ສມຕິກ຺ກມຖາ’ຕິ ວທາມິ. ໂກ ຈ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ? ອິຘຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກໂມ; ອິຕິ ໂຂ ອຫໍ, ອຸທາຍິ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສປິ ປຫານໍ ວທາມິ. ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ອຸທາຍິ, ຕໍ ສໍໂຍຊນໍ ອຓຸໍ ວາ ຖູລໍ ວາ ຍສ຺ສາຫໍ ໂນ ປຫານໍ ວທາມີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ລຏຸກິໂກປມສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຈາຕຸມສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຈາຕຸມາຍໍ ວິຫຣຕິ ອາມລກີວເນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຈາຕຸມໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕ ຈ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເນວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທມານາ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເກ ປເນເຕ, ອານນ຺ທ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ, ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປ’’ຕິ? ‘‘ເອຕານິ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຈາຕຸມໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເນວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທມານາ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນຫານນ຺ທ, ມມ ວຈເນນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ, ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປ’’ຕິ? ‘‘ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຈາຕຸມໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕເມ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເນວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທມານາ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓາເມມິ ໂວ, ນ ໂວ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ປກ຺ກມິໍສຸ.

໑໕໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ສກ຺ຍາ ສນ຺ຖາຄາເຣ [ສນ຺ຘາຄາເຣ (ກ.)] ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ສກ຺ຍາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ; ທິສ຺ວານ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຫນ຺ທ, ກຫໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຓາມິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນຫາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິສີທຖ, ອປ຺ເປວ ນາມ ມຍໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາມ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈາຕຸເມຍ຺ຍການໍ ສກ຺ຍານໍ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ສກ຺ຍາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ສກ຺ຍາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຠິນນ຺ທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ; ອຠິວທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ເອວເມວ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ສນ຺ເຕຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ. ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ພີຊານໍ ຕຣຸຓານໍ ອຸທກໍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ວຈ຺ຉສ຺ສ ຕຣຸຓສ຺ສ ມາຕຣໍ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ອຠິນນ຺ທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ; ອຠິວທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ; ເອວເມວ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ.

໑໕໙. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ຠຄວໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ [ສມ຺ມິຎ຺ຊິຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ – ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິນນ຺ທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ; ອຠິວທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ; ເອວເມວ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ສນ຺ເຕຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ພີຊານໍ ຕຣຸຓານໍ ອຸທກໍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠນ຺ເຕ, ວຈ຺ຉສ຺ສ ຕຣຸຓສ຺ສ ມາຕຣໍ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ອຠິນນ຺ທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ; ອຠິວທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ; ເອວເມວ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ.

໑໖໐. ອສກ຺ຂິໍສຸ ໂຂ ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ຈ ສກ຺ຍາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ສຫມ຺ປຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສາເທຕຸໍ ພີຊູປເມນ ຈ ຕຣຸຓູປເມນ ຈ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຸຏ຺ເຐຖາວຸໂສ, ຄຓ຺ຫຖ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ປສາທິໂຕ ຠຄວາ ຈາຕຸເມຍ຺ຍເກຫິ ຈ ສກ຺ເຍຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຈ ສຫມ຺ປຕິນາ ພີຊູປເມນ ຈ ຕຣຸຓູປເມນ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອໂຫສິ ມຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປຓາມິເຕ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອໂຫສິ – ‘ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຓາມິໂຕ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ທານິ ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣິສ຺ສຕິ, ມຍມ຺ປິ ທານິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’’’ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອໂຫສິ ມຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປຓາມິເຕ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອໂຫສິ – ‘ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຓາມິໂຕ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ທານິ ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣິສ຺ສຕິ, ອຫຎ຺ຈ ທານິ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ! ອຫໍ ວາ ຫິ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ວາ’’ຕິ.

໑໖໑. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຍານິ ອຸທໂກໂຣຫນ຺ເຕ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອູມິຠຍໍ [ອຸມ຺ມີຠຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ກຸມ຺ຠີລຠຍໍ, ອາວຏ຺ຏຠຍໍ, ສຸສຸກາຠຍໍ – ອິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ອຸທໂກໂຣຫນ຺ເຕ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິມານິ ຠຍານິ ອິເຘກຈ຺ເຈ ປຸຄ຺ຄເລ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິເຕ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອູມິຠຍໍ, ກຸມ຺ຠີລຠຍໍ, ອາວຏ຺ຏຠຍໍ, ສຸສຸກາຠຍໍ.

໑໖໒. ‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອູມິຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ. ຕເມນໍ ຕຖາ ປພ຺ພຊິຕໍ ສມານໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ໂອວທນ຺ຕິ, ອນຸສາສນ຺ຕິ – ‘ເອວໍ ເຕ ອຠິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ປຏິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ອາໂລກິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ວິໂລກິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ສມິຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ປສາຣິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມຍໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູຕາ ສມານາ ອຎ຺ເຎ ໂອວທາມ, ອນຸສາສາມ [ໂອວທາມປິ ອນຸສາສາມປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ອິເມ ປນມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ມຎ຺ເຎ, ນຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ມຎ຺ເຎ, ອມ຺ເຫ [ເອວໍ (ກ.)] ໂອວທິຕພ຺ພໍ ອນຸສາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’ຕິ. ໂສ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອູມິຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ‘ອູມິຠຍ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຘຸປາຍາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

໑໖໓. ‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ຠີລຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ. ຕເມນໍ ຕຖາ ປພ຺ພຊິຕໍ ສມານໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ໂອວທນ຺ຕິ ອນຸສາສນ຺ຕິ – ‘ອິທໍ ເຕ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ຂາທິຕພ຺ພໍ; ອິທໍ ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ; ອິທໍ ເຕ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ສາຍິຕພ຺ພໍ; ອິທໍ ເຕ ປາຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ເຕ ນ ປາຕພ຺ພໍ; ກປ຺ປິຍໍ ເຕ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຕ ນ ຂາທິຕພ຺ພໍ; ກປ຺ປິຍໍ ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຕ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ; ກປ຺ປິຍໍ ເຕ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຕ ນ ສາຍິຕພ຺ພໍ; ກປ຺ປິຍໍ ເຕ ປາຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຕ ນ ປາຕພ຺ພໍ; ກາເລ ເຕ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ວິກາເລ ເຕ ນ ຂາທິຕພ຺ພໍ; ກາເລ ເຕ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ວິກາເລ ເຕ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ; ກາເລ ເຕ ສາຍິຕພ຺ພໍ, ວິກາເລ ເຕ ນ ສາຍິຕພ຺ພໍ; ກາເລ ເຕ ປາຕພ຺ພໍ, ວິກາເລ ເຕ ນ ປາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມຍໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູຕາ ສມານາ ຍໍ ອິຈ຺ຉາມ ຕໍ ຂາທາມ, ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉາມ ນ ຕໍ ຂາທາມ; ຍໍ ອິຈ຺ຉາມ ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມ, ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉາມ ນ ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມ; ຍໍ ອິຈ຺ຉາມ ຕໍ ສາຍາມ, ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉາມ ນ ຕໍ ສາຍາມ; ຍໍ ອິຈ຺ຉາມ ຕໍ ປິວາມ [ປິປາມ (ສີ. ປີ.)], ຍໍ ນ ອິຈ຺ຉາມ ນ ຕໍ ປິວາມ; ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ຂາທາມ, ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ຂາທາມ; ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມ, ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມ; ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ສາຍາມ, ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ສາຍາມ; ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ປິວາມ, ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ປິວາມ; ກາເລປິ ຂາທາມ, ວິກາເລປິ ຂາທາມ; ກາເລປິ ຠຸຎ຺ຊາມ ວິກາເລປິ ຠຸຎ຺ຊາມ; ກາເລປິ ສາຍາມ, ວິກາເລປິ ສາຍາມ; ກາເລປິ ປິວາມ, ວິກາເລປິ ປິວາມ. ຍມ຺ປິ ໂນ ສທ຺ຘາ ຄຫປຕິກາ ທິວາ ວິກາເລ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເທນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖປິເມ ມຸຂາວຣຓໍ ມຎ຺ເຎ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ. ໂສ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ຠີລຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ‘ກຸມ຺ຠີລຠຍ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອທຣິກຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

໑໖໔. ‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຏ຺ຏຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ. ອຣກ຺ຂິເຕເນວ ກາເຍນ ອຣກ຺ຂິຕາຍ ວາຈາຍ ອນຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ ອສໍວຸເຕຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ໂສ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສຕິ ຄຫປຕິໍ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕໍ ສມງ຺ຄີຠູຕໍ ປຣິຈາຣຍມານໍ [ປຣິຈາຣິຍມານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)]. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມຍໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູຕາ ສມານາ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາຣິມ຺ຫາ. ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເມ ກຸເລ [ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ກຸເລ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂຠຄາ. ສກ຺ກາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸ’ນ຺ຕິ. ໂສ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຏ຺ຏຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ‘ອາວຏ຺ຏຠຍ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນໍ.

໑໖໕. ‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸສຸກາຠຍໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ. ອຣກ຺ຂິເຕເນວ ກາເຍນ ອຣກ຺ຂິຕາຍ ວາຈາຍ ອນຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ ອສໍວຸເຕຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ໂສ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສຕິ ມາຕຸຄາມໍ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ທຸປ຺ປາຣຸຕໍ ວາ. ຕສ຺ສ ມາຕຸຄາມໍ ທິສ຺ວາ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ທຸປ຺ປາຣຸຕໍ ວາ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ໂສ ຣາຄານຸທ຺ຘໍເສນ [ອນຸທ຺ຘສ຺ເຕນ (ສີ. ປີ.)] ຈິຕ຺ເຕນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸສຸກາຠຍສ຺ສ ຠີໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ‘ສຸສຸກາຠຍ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕຸຄາມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ປຸຄ຺ຄເລ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິເຕ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພານີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ຈາຕຸມສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ນຬກປານສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ວິຫຣຕິ ນຬກປາເນ ປລາສວເນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ – ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ຠທ຺ທິໂຍ [ນນ຺ທິໂຍ (ສີ. ປີ.) ວິນເຍ ຈ ມ. ນິ. ໑ ຈູຬໂຄສິງ຺ເຄ ຈ], ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ [ກິມ຺ພິໂລ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ອາຍສ຺ມາ ຈ ຠຄຸ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ [ກຸຓ຺ຑຘາໂນ (ສີ. ປີ.)], ອາຍສ຺ມາ ຈ ເຣວໂຕ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ, ອຎ຺ເຎ ຈ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ຕາ ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອຠິຣຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ຕາ ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອຠິຣຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ’’ຕິ? ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ຕາ ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອຠິຣຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ’’ຕິ? ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ.

໑໖໗. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ເຕ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ! ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ຕຸມ຺ເຫ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອຠິຣຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ’’ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິຣຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕໍ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ອຠິຣເມຍ຺ຍາຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ. ເຍນ ຕຸມ຺ເຫ ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄຕາ ປຐເມນ ວຍສາ ສຸສຸກາຬເກສາ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຖ ເຕນ ຕຸມ຺ເຫ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຠທ຺ເຣນປິ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄຕາ ປຐເມນ ວຍສາ ສຸສຸກາຬເກສາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ. ເຕ ຈ ໂຂ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເນວ ຣາຊາຠິນີຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ນ ໂຈຣາຠິນີຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ນ ອິຓຏ຺ຏາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ນ ຠຍຏ຺ຏາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ນາຊີວິກາປກຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ. ອປິ ຈ ໂຂມ຺ຫິ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ໂຓ ທຸກ຺ຂປເຣໂຕ; ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາຕິ – ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອວໍ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວໍ ປພ຺ພຊິເຕນ ຈ ປນ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ກິມສ຺ສ ກຣຓີຍໍ? ວິເວກໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ກາເມຫິ ວິເວກໍ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປີຕິສຸຂໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ ອຎ຺ຎໍ ວາ [ອຎ຺ຎໍ ຈ (ກ.)] ຕໂຕ ສນ຺ຕຕຣໍ, ຕສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ພ຺ຍາປາໂທປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຖີນມິທ຺ຘມ຺ປິ [ຖີນມິທ຺ຘມ຺ປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຣຕີປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕນ຺ທີປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ວິເວກໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ກາເມຫິ ວິເວກໍ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປີຕິສຸຂໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕໂຕ ສນ຺ຕຕຣໍ’’.

‘‘ວິເວກໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ກາເມຫິ ວິເວກໍ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປີຕິສຸຂໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕໂຕ ສນ຺ຕຕຣໍ, ຕສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ພ຺ຍາປາໂທປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຖີນມິທ຺ຘມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຣຕີປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕນ຺ທີປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ວິເວກໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ກາເມຫິ ວິເວກໍ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປີຕິສຸຂໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕໂຕ ສນ຺ຕຕຣໍ.

໑໖໘. ‘‘ກິນ຺ຕິ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ມຍິ ໂຫຕິ – ‘ເຍ ອາສວາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ [ໂປໂນຠວິກາ (ສີ. ປີ.)] ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ, ອປ຺ປຫີນາ ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ; ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຏິເສວຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ອຘິວາເສຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ວິໂນເທຕີ’’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ເຍ ອາສວາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ, ອປ຺ປຫີນາ ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ; ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຏິເສວຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ອຘິວາເສຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ວິໂນເທຕີ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ ໂຫຕິ – ‘ເຍ ອາສວາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ, ປຫີນາ ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ; ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຏິເສວຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ອຘິວາເສຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ວິໂນເທຕີ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ຕຖາຄຕສ຺ສ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເຍ ອາສວາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ, ປຫີນາ ເຕ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຕາໂລ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອຠພ຺ໂພ ປຸນວິຣູຬ຺ຫິຍາ; ເອວເມວ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ເຍ ອາສວາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ, ປຫີນາ ເຕ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ; ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຏິເສວຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ອຘິວາເສຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ວິໂນເທຕິ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ກໍ ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຕຖາຄໂຕ ສາວເກ ອພ຺ຠຕີເຕ ກາລງ຺ກເຕ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ພ຺ຍາກໂຣຕິ – ‘ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ; ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ’’’ຕິ? ‘‘ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ສາຘຸ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຏິຠາຕຸ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຕຖາຄໂຕ ຊນກຸຫນຕ຺ຖໍ ນ ຊນລປນຕ຺ຖໍ ນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລການິສໍສຕ຺ຖໍ ນ ‘ອິຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ສາວເກ ອພ຺ຠຕີເຕ ກາລງ຺ກເຕ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ພ຺ຍາກໂຣຕິ – ‘ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ, ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ’ຕິ. ສນ຺ຕິ ຈ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາ ອຸຬາຣເວທາ ອຸຬາຣປາໂມຊ຺ຊາ. ເຕ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ’’.

໑໖໙. ‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ [ກາລກໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]; ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫີ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ປນສ຺ສ ອາຍສ຺ມາ ສາມໍ ທິຏ຺ໂຐ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸໂຕ ວາ – ‘ເອວໍສີໂລ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ໂມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍປຎ຺ໂຎ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍວິຫາຣີ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ; ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ປນສ຺ສ ອາຍສ຺ມາ ສາມໍ ທິຏ຺ໂຐ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸໂຕ ວາ – ‘ເອວໍສີໂລ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ໂມ…ເປ… ເອວໍປຎ຺ໂຎ… ເອວໍວິຫາຣີ… ເອວໍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ; ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມີ ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ປນສ຺ສ ອາຍສ຺ມາ ສາມໍ ທິຏ຺ໂຐ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸໂຕ ວາ – ‘ເອວໍສີໂລ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ໂມ…ເປ… ເອວໍປຎ຺ໂຎ… ເອວໍວິຫາຣີ… ເອວໍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ; ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ປນສ຺ສ ອາຍສ຺ມາ ສາມໍ ທິຏ຺ໂຐ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸໂຕ ວາ – ‘ເອວໍສີໂລ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ໂມ…ເປ… ເອວໍປຎ຺ໂຎ… ເອວໍວິຫາຣີ… ເອວໍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

໑໗໐. ‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ຠິກ຺ຂຸນີ ກາລງ຺ກຕາ; ສາ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕາ – ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐຫີ’ຕິ. ສາ ໂຂ ປນສ຺ສາ ຠຄິນີ ສາມໍ ທິຏ຺ຐາ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸຕາ ວາ – ‘ເອວໍສີລາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ມາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍປຎ຺ຎາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍວິຫາຣິນີ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ສາ ຕສ຺ສາ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ຠິກ຺ຂຸນີ ກາລງ຺ກຕາ; ສາ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕາ – ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິນີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ’ຕິ. ສາ ໂຂ ປນສ຺ສາ ຠຄິນີ ສາມໍ ທິຏ຺ຐາ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸຕາ ວາ – ‘ເອວໍສີລາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ມາ…ເປ… ເອວໍປຎ຺ຎາ… ເອວໍວິຫາຣິນີ… ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ສາ ຕສ຺ສາ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ຠິກ຺ຂຸນີ ກາລງ຺ກຕາ; ສາ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕາ – ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມິນີ ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ. ສາ ໂຂ ປນສ຺ສາ ຠຄິນີ ສາມໍ ທິຏ຺ຐາ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸຕາ ວາ – ‘ເອວໍສີລາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ມາ…ເປ… ເອວໍປຎ຺ຎາ… ເອວໍວິຫາຣິນີ… ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ສາ ຕສ຺ສາ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ຠິກ຺ຂຸນີ ກາລງ຺ກຕາ; ສາ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕາ – ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາ’ຕິ. ສາ ໂຂ ປນສ຺ສາ ຠຄິນີ ສາມໍ ທິຏ຺ຐາ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸຕາ ວາ – ‘ເອວໍສີລາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ມາ… ເອວໍປຎ຺ຎາ… ເອວໍວິຫາຣິນີ… ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ສາ ຕສ຺ສາ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

໑໗໑. ‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ອຸປາສໂກ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອຸປາສໂກ ກາລງ຺ກໂຕ; ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ປນສ຺ສ ອາຍສ຺ມາ ສາມໍ ທິຏ຺ໂຐ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸໂຕ ວາ – ‘ເອວໍສີໂລ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ໂມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍປຎ຺ໂຎ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍວິຫາຣີ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອຸປາສກສ຺ສ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ອຸປາສໂກ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອຸປາສໂກ ກາລງ຺ກໂຕ; ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມີ ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ປນສ຺ສ ອາຍສ຺ມາ ສາມໍ ທິຏ຺ໂຐ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸໂຕ ວາ – ‘ເອວໍສີໂລ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ໂມ… ເອວໍປຎ຺ໂຎ… ເອວໍວິຫາຣີ… ເອວໍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອຸປາສກສ຺ສ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ອຸປາສໂກ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອຸປາສໂກ ກາລງ຺ກໂຕ; ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ປນສ຺ສ ອາຍສ຺ມາ ສາມໍ ທິຏ຺ໂຐ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸໂຕ ວາ – ‘ເອວໍສີໂລ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ໂມ…ເປ… ເອວໍປຎ຺ໂຎ… ເອວໍວິຫາຣີ… ເອວໍວິມຸຕ຺ໂຕ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ ອຸປາສກສ຺ສ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

໑໗໒. ‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ອຸປາສິກາ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອຸປາສິກາ ກາລງ຺ກຕາ; ສາ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕາ – ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິນີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ’ຕິ. ສາ ໂຂ ປນສ຺ສາ ຠຄິນີ ສາມໍ ທິຏ຺ຐາ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸຕາ ວາ – ‘ເອວໍສີລາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ມາ… ເອວໍປຎ຺ຎາ… ເອວໍວິຫາຣິນີ… ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ສາ ຕສ຺ສາ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອຸປາສິກາຍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ອຸປາສິກາ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອຸປາສິກາ ກາລງ຺ກຕາ; ສາ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕາ – ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມິນີ ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ. ສາ ໂຂ ປນສ຺ສາ ຠຄິນີ ສາມໍ ທິຏ຺ຐາ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸຕາ ວາ – ‘ເອວໍສີລາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ມາ… ເອວໍປຎ຺ຎາ… ເອວໍວິຫາຣິນີ… ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ສາ ຕສ຺ສາ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອຸປາສິກາຍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘານຸຣຸທ຺ຘາ, ອຸປາສິກາ ສຸຓາຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອຸປາສິກາ ກາລງ຺ກຕາ; ສາ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕາ – ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາ’ຕິ. ສາ ໂຂ ປນສ຺ສາ ຠຄິນີ ສາມໍ ທິຏ຺ຐາ ວາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສວສ຺ສຸຕາ ວາ – ‘ເອວໍສີລາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍຘມ຺ມາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍປຎ຺ຎາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍວິຫາຣິນີ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປິ, ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາ ສາ ຠຄິນີ ອໂຫສິ ອິຕິປີ’ຕິ. ສາ ຕສ຺ສາ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອຸປາສິກາຍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຕຖາຄໂຕ ນ ຊນກຸຫນຕ຺ຖໍ ນ ຊນລປນຕ຺ຖໍ ນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລການິສໍສຕ຺ຖໍ ນ ‘ອິຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ສາວເກ ອພ຺ຠຕີເຕ ກາລງ຺ກເຕ ອຸປປຕ຺ຕີສຸ ພ຺ຍາກໂຣຕິ – ‘ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ, ອສຸ ອມຸຕ຺ຣ ອຸປປນ຺ໂນ’ຕິ. ສນ຺ຕິ ຈ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາ ອຸຬາຣເວທາ ອຸຬາຣປາໂມຊ຺ຊາ. ເຕ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ໂຫຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.