໖. ມຫາສຈ຺ຈກສຸຕ຺ຕໍ

໓໖໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸກາໂມ [ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ… ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ (ສີ.)]. ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ເຍນ ມຫາວນໍ ກູຏາຄາຣສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຈ຺ຈກໍ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ ຠສ຺ສປ຺ປວາທໂກ ປຓ຺ຑິຕວາໂທ ສາຘຸສມ຺ມໂຕ ພຫຸຊນສ຺ສ. ເອໂສ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອວຓ຺ຓກາໂມ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ອວຓ຺ຓກາໂມ ຘມ຺ມສ຺ສ, ອວຓ຺ຓກາໂມ ສງ຺ຆສ຺ສ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິສີທຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

໓໖໕. ‘‘ສນ຺ຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກາຍຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂນ ຈິຕ຺ຕຠາວນໍ. ຜຸສນ຺ຕິ ຫິ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສາຣີຣິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສາຣີຣິກາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ສໂຕ ອູຣຸກ຺ຂມ຺ໂຠປິ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຫທຍມ຺ປິ ນາມ ຜລິສ຺ສຕິ, ອຸຓ຺ຫມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄມິສ຺ສຕິ, ອຸມ຺ມາທມ຺ປິ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ [ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປໍ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກາຍນ຺ວຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ກາຍສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ສນ຺ຕິ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈິຕ຺ຕຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂນ ກາຍຠາວນໍ. ຜຸສນ຺ຕິ ຫິ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຈຕສິກາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ສໂຕ ອູຣຸກ຺ຂມ຺ໂຠປິ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຫທຍມ຺ປິ ນາມ ຜລິສ຺ສຕິ, ອຸຓ຺ຫມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄມິສ຺ສຕິ, ອຸມ຺ມາທມ຺ປິ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປໍ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອໂສ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈິຕ຺ຕນ຺ວໂຍ ກາໂຍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອທ຺ຘາ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ຈິຕ຺ຕຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂນ ກາຍຠາວນ’’’ນ຺ຕິ.

໓໖໖. ‘‘ກິນ຺ຕິ ປນ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ກາຍຠາວນາ ສຸຕາ’’ຕິ? ‘‘ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ນນ຺ໂທ ວຈ຺ໂຉ, ກິໂສ ສໍກິຈ຺ໂຈ, ມກ຺ຂລິ ໂຄສາໂລ – ເອເຕຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອເຈລກາ ມຸຕ຺ຕາຈາຣາ ຫຕ຺ຖາປເລຂນາ ນເອຫິຠທ຺ທນ຺ຕິກາ ນຕິຏ຺ຐຠທ຺ທນ຺ຕິກາ [ນເອຫິຠທນ຺ຕິກາ, ນຕິຏ຺ຐຠທນ຺ຕິກາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ນ ອຠິຫຏໍ ນ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ນ ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍນ຺ຕິ, ເຕ ນ ກຸມ຺ຠິມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນ ກໂຬປິມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນ ເອຬກມນ຺ຕຣໍ ນ ທຓ຺ຑມນ຺ຕຣໍ ນ ມຸສລມນ຺ຕຣໍ ນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠຸຎ຺ຊມານານໍ ນ ຄພ຺ຠິນິຍາ ນ ປາຍມານາຍ ນ ປຸຣິສນ຺ຕຣຄຕາຍ ນ ສງ຺ກິຕ຺ຕີສຸ ນ ຍຕ຺ຖ ສາ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ ນ ຍຕ຺ຖ ມກ຺ຂິກາ ສຓ຺ຑສຓ຺ຑຈາຣິນີ, ນ ມຈ຺ຉໍ ນ ມໍສໍ ນ ສຸຣໍ ນ ເມຣຍໍ ນ ຖຸໂສທກໍ ປິວນ຺ຕິ. ເຕ ເອກາຄາຣິກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ເອກາໂລປິກາ, ທ຺ວາຄາຣິກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ທ຺ວາໂລປິກາ…ເປ… ສຕ຺ຕາຄາຣິກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາໂລປິກາ. ເອກິສ຺ສາປິ ທຕ຺ຕິຍາ ຍາເປນ຺ຕິ, ທ຺ວີຫິປິ ທຕ຺ຕີຫິ ຍາເປນ຺ຕິ…ເປ… ສຕ຺ຕຫິປິ ທຕ຺ຕີຫິ ຍາເປນ຺ຕິ. ເອກາຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣນ຺ຕິ, ທ຺ວີຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ສຕ຺ຕາຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣນ຺ຕິ. ອິຕິ ເອວຣູປໍ ອທ຺ຘມາສິກມ຺ປິ ປຣິຍາຍຠຕ຺ຕໂຠຊນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕາວຕເກເນວ ຍາເປນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ. ອປ຺ເປກທາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຸຬາຣານິ ອຸຬາຣານິ ຂາທນີຍານິ ຂາທນ຺ຕິ, ອຸຬາຣານິ ອຸຬາຣານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸຬາຣານິ ອຸຬາຣານິ ສາຍນີຍານິ ສາຍນ຺ຕິ, ອຸຬາຣານິ ອຸຬາຣານິ ປານານິ ປິວນ຺ຕິ. ເຕ ອິມໍ ກາຍໍ ພລໍ ຄາເຫນ຺ຕິ ນາມ, ພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ ນາມ, ເມເທນ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ໂຂ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ປຸຣິມໍ ປຫາຍ ປຈ຺ຉາ ອຸປຈິນນ຺ຕິ, ເອວໍ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອາຈຍາປຈໂຍ ໂຫຕິ. ກິນ຺ຕິ ປນ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ສຸຕາ’’ຕິ? ຈິຕ຺ຕຠາວນາຍ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນ ສມ຺ປາຍາສິ.

໓໖໗. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຈ຺ຈກໍ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍາປິ ໂຂ ເຕ ເອສາ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ປຸຣິມາ ກາຍຠາວນາ ຠາສິຕາ ສາປິ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂນ ຘມ຺ມິກາ ກາຍຠາວນາ. ກາຍຠາວນມ຺ປິ [ກາຍຠາວນໍ ຫິ (ສີ. ປີ. ກ.)] ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນ ອຎ຺ຎາສິ, ກຸໂຕ ປນ ຕ຺ວໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນໍ ຊານິສ຺ສສິ? ອປິ ຈ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍຖາ ອຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ອຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈ, ຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈ. ຕໍ ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໓໖໘. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ອຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈ? ອິຘ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂາ ເວທນາ. ໂສ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ສຸຂສາຣາຄີ ຈ ໂຫຕິ ສຸຂສາຣາຄິຕຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ສຸຂາ ເວທນາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ. ໂສ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອສາ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອວໍ ອຸຠໂຕປກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ເອວໍ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ອຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈ.

໓໖໙. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈ? ອິຘ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂາ ເວທນາ. ໂສ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນ ສຸຂສາຣາຄີ ຈ ໂຫຕິ, ນ ສຸຂສາຣາຄິຕຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ສຸຂາ ເວທນາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ. ໂສ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອສາ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອວໍ ອຸຠໂຕປກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈາ’’ຕິ.

໓໗໐. ‘‘ເອວໍ ປສນ຺ໂນ ອຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ! ຠວຎ຺ຫິ ໂຄຕໂມ ຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ ເຕ ອຍໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາສຊ຺ຊ ອຸປນີຍ ວາຈາ ຠາສິຕາ, ອປິ ຈ ເຕ ອຫໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມິ. ຍໂຕ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຕໍ ວຕ ເມ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ [ເນຕໍ ໂຂຐານໍ (ສີ. ປີ.)] ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ນ ຫິ ນູນ [ນ ຫນູນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕຖາຣູປາ ສຸຂາ ເວທນາ ຍຖາຣູປາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ; ນ ຫິ ນູນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕຖາຣູປາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຍຖາຣູປາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໓໗໑. ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ? ອິຘ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣຊາປໂຖ, ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອປເຣນ ສມເຍນ ທຫໂຣວ ສມາໂນ, ສຸສຸກາຬເກໂສ ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຐເມນ ວຍສາ, ອກາມການໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອສ຺ສຸມຸຂານໍ ຣຸທນ຺ຕານໍ, ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໍ. ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ກິໍກຸສລຄເວສີ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທໍ ປຣິເຍສມາໂນ ເຍນ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຬາຣໍ ກາລາມໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອາວຸໂສ ກາລາມ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ວິຫຣຕາຍສ຺ມາ, ຕາທິໂສ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ນຈິຣສ຺ເສວ ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນຈິຣສ຺ເສວ ຂິປ຺ປເມວ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິໍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕາວຕເກເນວ ໂອຏ຺ຐປຫຕມຕ຺ເຕນ ລປິຕລາປນມຕ຺ເຕນ ຎາຓວາທຎ຺ຈ ວທາມິ ເຖຣວາທຎ຺ຈ, ‘ຊານາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ຈ ປຏິຊານາມິ, ອຫຎ຺ເຈວ ອຎ຺ເຎ ຈ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ເກວລໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປເວເທຕິ, ອທ຺ຘາ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຊານໍ ປສ຺ສໍ ວິຫຣຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍນ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຬາຣໍ ກາລາມໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ໂນ, ອາວຸໂສ ກາລາມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປເວເທສີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ປເວເທສິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ອາຬາຣສ຺ເສວ ກາລາມສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ສທ຺ຘາ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ສທ຺ຘາ; ນ ໂຂ ອາຬາຣສ຺ເສວ ກາລາມສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ; ນ ໂຂ ອາຬາຣສ຺ເສວ ກາລາມສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ສຕິ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ສຕິ; ນ ໂຂ ອາຬາຣສ຺ເສວ ກາລາມສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ສມາຘິ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ສມາຘິ; ນ ໂຂ ອາຬາຣສ຺ເສວ ກາລາມສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາ; ຍໍນູນາຫໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປເວເທຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປທເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນຈິຣສ຺ເສວ ຂິປ຺ປເມວ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ.

‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍນ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຬາຣໍ ກາລາມໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂນ, ອາວຸໂສ ກາລາມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທສີ’ຕິ? ‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທມີ’ຕິ. ‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ‘ລາຠາ ໂນ, ອາວຸໂສ, ສຸລທ຺ຘໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ເຍ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຕາທິສໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປສ຺ສາມ. ອິຕິ ຍາຫໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທມິ ຕໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣສິ; ຍໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣສິ ຕມຫໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທມິ. ອິຕິ ຍາຫໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາມິ ຕໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາສິ; ຍໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາສິ ຕມຫໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາມິ. ອິຕິ ຍາທິໂສ ອຫໍ ຕາທິໂສ ຕຸວໍ, ຍາທິໂສ ຕຸວໍ ຕາທິໂສ ອຫໍ. ເອຫິ ທານິ, ອາວຸໂສ, ອຸໂຠວ ສນ຺ຕາ ອິມໍ ຄຓໍ ປຣິຫຣາມາ’ຕິ. ອິຕິ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອາຈຣິໂຍ ເມ ສມາໂນ (ອຕ຺ຕໂນ) [( ) ນຕ຺ຖິ (ສີ. ປີ.)] ອນ຺ເຕວາສິໍ ມໍ ສມານໍ ອຕ຺ຕນາ ສມສມໍ ຐເປສິ, ອຸຬາຣາຍ ຈ ມໍ ປູຊາຍ ປູເຊສິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ ນ ນິໂຣຘາຍ ນ ອຸປສມາຍ ນ ອຠິຎ຺ຎາຍ ນ ສມ຺ໂພຘາຍ ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຍາວເທວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປປຕ຺ຕິຍາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອນລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ອປກ຺ກມິໍ.

໓໗໒. ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ກິໍກຸສລຄເວສີ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທໍ ປຣິເຍສມາໂນ ເຍນ ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ຣາມປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອາວຸໂສ [ປສ຺ສ ມ. ນິ. ໑.໒໗໘ ປາສຣາສິສຸຕ຺ເຕ] ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ວິຫຣຕາຍສ຺ມາ, ຕາທິໂສ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ນຈິຣສ຺ເສວ ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນຈິຣສ຺ເສວ ຂິປ຺ປເມວ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິໍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕາວຕເກເນວ ໂອຏ຺ຐປຫຕມຕ຺ເຕນ ລປິຕລາປນມຕ຺ເຕນ ຎາຓວາທຎ຺ຈ ວທາມິ ເຖຣວາທຎ຺ຈ, ‘ຊານາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ຈ ປຏິຊານາມິ, ອຫຎ຺ເຈວ ອຎ຺ເຎ ຈ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ຣາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ເກວລໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປເວເທສິ. ອທ຺ຘາ ຣາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຊານໍ ປສ຺ສໍ ວິຫາສີ’ຕິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍນ ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ຣາມປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ໂນ, ອາວຸໂສ ຣາໂມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປເວເທສີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ປເວເທສິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ຣາມສ຺ເສວ ອໂຫສິ ສທ຺ຘາ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ສທ຺ຘາ; ນ ໂຂ ຣາມສ຺ເສວ ອໂຫສິ ວີຣິຍໍ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ; ນ ໂຂ ຣາມສ຺ເສວ ອໂຫສິ ສຕິ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ສຕິ; ນ ໂຂ ຣາມສ຺ເສວ ອໂຫສິ ສມາຘິ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ສມາຘິ; ນ ໂຂ ຣາມສ຺ເສວ ອໂຫສິ ປຎ຺ຎາ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາ; ຍໍນູນາຫໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ຣາໂມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປເວເທສິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປທເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນຈິຣສ຺ເສວ ຂິປ຺ປເມວ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ.

‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍນ ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ຣາມປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂນ, ອາວຸໂສ, ຣາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທສີ’ຕິ? ‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທສີ’ຕິ. ‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ‘ລາຠາ ໂນ, ອາວຸໂສ, ສຸລທ຺ຘໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ເຍ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຕາທິສໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປສ຺ສາມ. ອິຕິ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ຣາໂມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທສິ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣສິ; ຍໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣສິ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຣາໂມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທສິ. ອິຕິ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ຣາໂມ ອຠິຎ຺ຎາສິ ຕໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາສິ; ຍໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາສິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຣາໂມ ອຠິຎ຺ຎາສິ. ອິຕິ ຍາທິໂສ ຣາໂມ ອໂຫສິ ຕາທິໂສ ຕຸວໍ; ຍາທິໂສ ຕຸວໍ ຕາທິໂສ ຣາໂມ ອໂຫສິ. ເອຫິ ທານິ, ອາວຸໂສ, ຕຸວໍ ອິມໍ ຄຓໍ ປຣິຫຣາ’ຕິ. ອິຕິ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເມ ສມາໂນ ອາຈຣິຍຏ຺ຐາເນ ຈ ມໍ ຐເປສິ, ອຸຬາຣາຍ ຈ ມໍ ປູຊາຍ ປູເຊສິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ ນ ນິໂຣຘາຍ ນ ອຸປສມາຍ ນ ອຠິຎ຺ຎາຍ ນ ສມ຺ໂພຘາຍ ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຍາວເທວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນູປປຕ຺ຕິຍາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອນລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ອປກ຺ກມິໍ.

໓໗໓. ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ກິໍກຸສລຄເວສີ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທໍ ປຣິເຍສມາໂນ ມຄເຘສຸ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ອຸຣຸເວລາ ເສນານິຄໂມ ຕທວສຣິໍ. ຕຕ຺ຖທ຺ທສໍ ຣມຓີຍໍ ຠູມິຠາຄໍ, ປາສາທິກຎ຺ຈ ວນສຓ຺ຑໍ, ນທິຎ຺ຈ ສນ຺ທນ຺ຕິໍ ເສຕກໍ ສຸປຕິຕ຺ຖໍ ຣມຓີຍໍ, ສມນ຺ຕາ ຈ ໂຄຈຣຄາມໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຣມຓີໂຍ ວຕ, ໂຠ, ຠູມິຠາໂຄ, ປາສາທິໂກ ຈ ວນສຓ຺ໂຑ, ນທີ ຈ ສນ຺ທຕິ ເສຕກາ ສຸປຕິຕ຺ຖາ ຣມຓີຍາ, ສມນ຺ຕາ ຈ ໂຄຈຣຄາໂມ. ອລໍ ວຕິທໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຘານຕ຺ຖິກສ຺ສ ປຘານາຍາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິໍ ‘ອລມິທໍ ປຘານາຍາ’ຕິ.

໓໗໔. ‘‘ອປິສ຺ສຸມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕິສ຺ໂສ ອຸປມາ ປຏິຠໍສຸ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ ອຸທເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ – ‘ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມິ, ເຕໂຊ ປາຕຸກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ, ອຸທເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເຕໂຊ ປາຕຸກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອທຸຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ, ຕຎ຺ຈ ປນ ອຸທເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ກາເຍນ ເຈວ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ກາເມຫິ ອວູປກຏ຺ຐາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂຍ ຈ ເນສໍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປິປາສາ ກາມປຣິຬາໂຫ, ໂສ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນ ສຸປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ນ ສຸປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ, ໂອປກ຺ກມິກາ ເຈປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາວ ເຕ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ໂນ ເຈປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາວ ເຕ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ອຍໍ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ປຐມາ ອຸປມາ ປຏິຠາສິ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ.

໓໗໕. ‘‘ອປຣາປິ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທຸຕິຍາ ອຸປມາ ປຏິຠາສິ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ, ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ – ‘ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມິ, ເຕໂຊ ປາຕຸກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ, ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ ເຕໂຊ ປາຕຸກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອທຸຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ, ກິຎ຺ຈາປິ ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ກາເຍນ ເຈວ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ກາເມຫິ ວູປກຏ຺ຐາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂຍ ຈ ເນສໍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປິປາສາ ກາມປຣິຬາໂຫ ໂສ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນ ສຸປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ນ ສຸປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ, ໂອປກ຺ກມິກາ ເຈປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາວ ເຕ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ໂນ ເຈປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາວ ເຕ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ອຍໍ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທຸຕິຍາ ອຸປມາ ປຏິຠາສິ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ’’.

໓໗໖. ‘‘ອປຣາປິ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕຕິຍາ ອຸປມາ ປຏິຠາສິ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສຸກ຺ຂໍ ກຏ຺ຐໍ ໂກຬາປໍ, ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ – ‘ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມິ, ເຕໂຊ ປາຕຸກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ສຸກ຺ຂໍ ກຏ຺ຐໍ ໂກຬາປໍ, ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເຕໂຊ ປາຕຸກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອທຸຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຸກ຺ຂໍ ກຏ຺ຐໍ ໂກຬາປໍ, ຕຎ຺ຈ ປນ ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ກາເຍນ ເຈວ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ກາເມຫິ ວູປກຏ຺ຐາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂຍ ຈ ເນສໍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປິປາສາ ກາມປຣິຬາໂຫ, ໂສ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ, ໂອປກ຺ກມິກາ ເຈປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາວ ເຕ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ໂນ ເຈປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາວ ເຕ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ອຍໍ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕຕິຍາ ອຸປມາ ປຏິຠາສິ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ. ອິມາ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕິສ຺ໂສ ອຸປມາ ປຏິຠໍສຸ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ.’’

໓໗໗. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ທນ຺ເຕຠິ ທນ຺ຕມາຘາຍ [ປສ຺ສ ມ. ນິ. ໑.໒໒໑ ວິຕກ຺ກສຓ຺ຐານສຸຕ຺ເຕ], ຊິວ຺ຫາຍ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ, ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍ ອຠິນິປ຺ປີເຬຍ຺ຍໍ ອຠິສນ຺ຕາເປຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທນ຺ເຕຠິ ທນ຺ຕມາຘາຍ, ຊິວ຺ຫາຍ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ, ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ ອຠິນິປ຺ປີເຬມິ ອຠິສນ຺ຕາເປມິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທນ຺ເຕຠິ ທນ຺ຕມາຘາຍ ຊິວ຺ຫາຍ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ອຠິນິປ຺ປີຬຍໂຕ ອຠິສນ຺ຕາປຍໂຕ ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ທຸພ຺ພລຕຣໍ ປຸຣິສໍ ສີເສ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຂນ຺ເຘ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ອຠິນິປ຺ປີເຬຍ຺ຍ ອຠິສນ຺ຕາເປຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທນ຺ເຕຠິ ທນ຺ຕມາຘາຍ, ຊິວ຺ຫາຍ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ, ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ອຠິນິປ຺ປີຬຍໂຕ ອຠິສນ຺ຕາປຍໂຕ ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວີຣິຍໍ ໂຫຕິ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ສາຣທ຺ໂຘ ຈ ປນ ເມ ກາໂຍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ເຕເນວ ທຸກ຺ຂປ຺ປຘາເນນ ປຘານາຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໓໗໘. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອປ຺ປາຓກໍເຍວ ຌານໍ ຌາເຍຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ອຸປຣຸນ຺ຘິໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ກຓ຺ຓໂສເຕຫິ ວາຕານໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕານໍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ກມ຺ມາຣຄຄ຺ຄຣິຍາ ຘມມານາຍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ກຓ຺ຓໂສເຕຫິ ວາຕານໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕານໍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວີຣິຍໍ ໂຫຕິ ອສລ຺ລີນໍ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ສາຣທ຺ໂຘ ຈ ປນ ເມ ກາໂຍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ເຕເນວ ທຸກ຺ຂປ຺ປຘາເນນ ປຘານາຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອປ຺ປາຓກໍເຍວ ຌານໍ ຌາເຍຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ອຸປຣຸນ຺ຘິໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ມຸທ຺ຘນິ ອູຫນນ຺ຕິ [ອູຫນ຺ຕິ (ສີ.), ໂອຫນນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອຸຫນນ຺ຕິ (ກ.)]. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕິຓ຺ເຫນ ສິຂເຣນ ມຸທ຺ຘນິ ອຠິມຕ຺ເຖຍ຺ຍ [ມຸທ຺ຘານໍ ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ (ສີ. ປີ.), ມຸທ຺ຘານໍ ອຠິມຕ຺ເຖຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ມຸທ຺ຘນິ ອູຫນນ຺ຕິ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວີຣິຍໍ ໂຫຕິ ອສລ຺ລີນໍ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ສາຣທ຺ໂຘ ຈ ປນ ເມ ກາໂຍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ເຕເນວ ທຸກ຺ຂປ຺ປຘາເນນ ປຘານາຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອປ຺ປາຓກໍເຍວ ຌານໍ ຌາເຍຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ອຸປຣຸນ຺ຘິໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ອຘິມຕ຺ໂຕ ກາຍສ຺ມິໍ ຑາໂຫ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ທຸພ຺ພລຕຣໍ ປຸຣິສໍ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ສນ຺ຕາເປຍ຺ຍຸໍ ສມ຺ປຣິຕາເປຍ຺ຍຸໍ, ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ອຘິມຕ຺ໂຕ ກາຍສ຺ມິໍ ຑາໂຫ ໂຫຕິ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວີຣິຍໍ ໂຫຕິ ອສລ຺ລີນໍ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ສາຣທ຺ໂຘ ຈ ປນ ເມ ກາໂຍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ເຕເນວ ທຸກ຺ຂປ຺ປຘາເນນ ປຘານາຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອປິສ຺ສຸ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເທວຕາ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກາລງ຺ກໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ນ ກາລງ຺ກໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອປິ ຈ ກາລງ຺ກໂຣຕີ’ຕິ. ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ນ ກາລງ຺ກໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ນປິ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ອຣຫໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ວິຫາໂຣຕ຺ເວວ ໂສ [ວິຫາໂຣຕ຺ເວເວໂສ (ສີ.)] ອຣຫໂຕ ເອວຣູໂປ ໂຫຕີ’ຕິ [ວິຫາໂຣຕ຺ເວເວໂສ ອຣຫໂຕ’’ຕິ (?)].

໓໗໙. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ສພ຺ພໂສ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເທວຕາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ສພ຺ພໂສ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ສພ຺ພໂສ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສສິ, ຕສ຺ສ ເຕ ມຍໍ ທິພ຺ພໍ ໂອຊໍ ໂລມກູເປຫິ ອຊ຺ໂຌຫາເຣສ຺ສາມ [ອຊ຺ໂຌຫຣິສ຺ສາມ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)], ຕາຍ ຕ຺ວໍ ຍາເປສ຺ສສີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ສພ຺ພໂສ ອຊຊ຺ຊິຕໍ [ອຊທ຺ຘຸກໍ (ສີ. ປີ.), ຊທ຺ຘຸກໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປຏິຊາເນຍ຺ຍໍ, ອິມາ ຈ ເມ ເທວຕາ ທິພ຺ພໍ ໂອຊໍ ໂລມກູເປຫິ ອຊ຺ໂຌຫາເຣຍ຺ຍຸໍ [ອຊ຺ໂຌຫເຣຍ຺ຍຸໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)], ຕາຍ ຈາຫໍ ຍາເປຍ຺ຍໍ, ຕໍ ມມສ຺ສ ມຸສາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕາ ເທວຕາ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂາມິ, ‘ຫລ’ນ຺ຕິ ວທາມິ.

໓໘໐. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍໍ, ປສຕໍ ປສຕໍ, ຍທິ ວາ ມຸຄ຺ຄຍູສໍ, ຍທິ ວາ ກຸລຕ຺ຖຍູສໍ, ຍທິ ວາ ກຬາຍຍູສໍ, ຍທິ ວາ ຫເຣຓຸກຍູສ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣສິໍ, ປສຕໍ ປສຕໍ, ຍທິ ວາ ມຸຄ຺ຄຍູສໍ, ຍທິ ວາ ກຸລຕ຺ຖຍູສໍ, ຍທິ ວາ ກຬາຍຍູສໍ, ຍທິ ວາ ຫເຣຓຸກຍູສໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາຣຍໂຕ, ປສຕໍ ປສຕໍ, ຍທິ ວາ ມຸຄ຺ຄຍູສໍ, ຍທິ ວາ ກຸລຕ຺ຖຍູສໍ, ຍທິ ວາ ກຬາຍຍູສໍ, ຍທິ ວາ ຫເຣຓຸກຍູສໍ, ອຘິມຕ຺ຕກສິມານໍ ປຕ຺ໂຕ ກາໂຍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ອາສີຕິກປພ຺ພານິ ວາ ກາຬປພ຺ພານິ ວາ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ຠວນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ໂອຏ຺ຐປທໍ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ອານິສທໍ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ວຏ຺ຏນາວຬີ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏໂກ ອຸຓ຺ຓຕາວນໂຕ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຊຣສາລາຍ ໂຄປາຓສິໂຍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄາ ຠວນ຺ຕິ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ຜາສຸຬິໂຍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄາ ຠວນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທປາເນ ອຸທກຕາຣກາ ຄມ຺ຠີຣຄຕາ ໂອກ຺ຂາຍິກາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ອກ຺ຂິກູເປສຸ ອກ຺ຂິຕາຣກາ ຄມ຺ຠີຣຄຕາ ໂອກ຺ຂາຍິກາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຕິຕ຺ຕກາລາພຸ ອາມກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວາຕາຕເປນ ສໍຜຸຏິໂຕ ໂຫຕິ ສມ຺ມິລາໂຕ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ສີສຈ຺ຉວິ ສໍຜຸຏິຕາ ໂຫຕິ ສມ຺ມິລາຕາ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸທຣຈ຺ຉວິໍ ປຣິມສິສ຺ສາມີຕິ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ປຣິມສິສ຺ສາມີຕິ ອຸທຣຈ຺ຉວິໍເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ຍາວສ຺ສຸ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸທຣຈ຺ຉວິ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ອລ຺ລີນາ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວຈ຺ຈໍ ວາ ມຸຕ຺ຕໍ ວາ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຕຕ຺ເຖວ ອວກຸຊ຺ໂຊ ປປຕາມິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອິມເມວ ກາຍໍ ອສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ປາຓິນາ ຄຕ຺ຕານິ ອນຸມຊ຺ຊາມິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ປາຓິນາ ຄຕ຺ຕານິ ອນຸມຊ຺ຊໂຕ ປູຕິມູລານິ ໂລມານິ ກາຍສ຺ມາ ປປຕນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ອປິສ຺ສຸ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກາໂຬ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມນຸສ຺ສາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ນ ກາໂຬ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ສາໂມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມນຸສ຺ສາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ນ ກາໂຬ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ນປິ ສາໂມ, ມງ຺ຄຸຣຈ຺ຉວິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຍາວສ຺ສຸ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕາວ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ປຣິໂຍທາໂຕ ອຸປຫໂຕ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ.

໓໘໑. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍິໍສຸ, ເອຕາວປຣມໍ, ນຍິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຕາວປຣມໍ, ນຍິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ ເອຕຣຫິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ເອຕາວປຣມໍ, ນຍິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ອິມາຍ ກຏຸກາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ອຘິຄຈ຺ຉາມິ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ ປິຕຸ ສກ຺ກສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ເຕ ສີຕາຍ ຊມ຺ພຸຈ຺ຉາຍາຍ ນິສິນ຺ໂນ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕາ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ ເອໂສ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສຕານຸສາຣິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອໂຫສິ – ‘ເອເສວ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ຠາຍາມິ, ຍໍ ຕໍ ສຸຂໍ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ ຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ຠາຍາມິ, ຍໍ ຕໍ ສຸຂໍ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ.

໓໘໒. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ຕໍ ສຸກຣໍ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ເອວໍ ອຘິມຕ຺ຕກສິມານໍ ປຕ຺ຕກາເຍນ, ຍໍນູນາຫໍ ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍໍ ໂອທນກຸມ຺ມາສ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣສິໍ ໂອທນກຸມ຺ມາສໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສມເຍນ ປຎ຺ຈ [ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ (ອຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕສຸ)] ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ – ‘ຍໍ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ອຘິຄມິສ຺ສຕິ, ຕໍ ໂນ ອາໂຣເຈສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍໂຕ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣສິໍ ໂອທນກຸມ຺ມາສໍ, ອຖ ເມ ເຕ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມິໍສຸ – ‘ພາຫຸລ຺ລິໂກ [ພາຫຸລິໂກ (ສີ. ປີ.) ສໍຆເຠທສິກ຺ຂາປທຏີກາຍ ສເມຕິ] ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ປຘານວິພ຺ຠນ຺ໂຕ, ອາວຕ຺ໂຕ ພາຫຸລ຺ລາຍາ’ຕິ.

໓໘໓. ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕ຺ວາ, ພລໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫາສິໍ, ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ. ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທສິໍ ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ, ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໓໘໔. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐເມ ຍາເມ ປຐມາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ; ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໓໘໕. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມິ…ເປ… ອຍໍ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌິເມ ຍາເມ ທຸຕິຍາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ; ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໓໘໖. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ອໂຫສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ຍາເມ ຕຕິຍາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ; ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໓໘໗. ‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອເນກສຕາຍ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕາ. ອປິສ຺ສຸ ມໍ ເອກເມໂກ ເອວໍ ມຎ຺ຎຕິ – ‘ມເມວາຣພ຺ຠ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’ຕິ. ‘ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ; ຍາວເທວ ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖາຍ ຕຖາຄໂຕ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕສ຺ສາເຍວ ກຖາຍ ປຣິໂຍສາເນ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປມິ ສນ຺ນິສາເທມິ ເອໂກທິໍ ກໂຣມິ ສມາທຫາມິ, ເຍນ ສຸທໍ ນິຈ຺ຈກປ຺ປໍ ວິຫຣາມີ’’’ຕິ.

‘‘ໂອກປ຺ປນິຍເມຕໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຍຖາ ຕໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ອຠິຊານາຕິ ໂຂ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທິວາ ສຸປິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຠິຊານາມຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕາ’’ຕິ. ‘‘ເອຕໍ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ໂມຫວິຫາຣສ຺ມິໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ວາ ໂຫຕິ ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ວາ. ອປິ ຈ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍຖາ ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ຈ ໂຫຕິ ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ຈ, ຕໍ ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໓໘໘. ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ອາສວາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ ອປ຺ປຫີນາ, ຕມຫໍ ‘ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ’ຕິ ວທາມິ. ອາສວານຎ຺ຫິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອປ຺ປຫານາ ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ອາສວາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ ປຫີນາ, ຕມຫໍ ‘ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ’ຕິ ວທາມິ. ອາສວານຎ຺ຫິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ປຫານາ ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ໂຫຕິ.

‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ອາສວາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕາໂລ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອຠພ຺ໂພ ປຸນ ວິຣູຬ຺ຫິຍາ, ເອວເມວ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ເຍ ອາສວາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ’’ຕິ.

໓໘໙. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ຍາວຎ຺ຈິທໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ເອວໍ ອາສຊ຺ຊ ອາສຊ຺ຊ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ, ອຸປນີເຕຫິ ວຈນປ຺ປເຖຫິ ສມຸທາຈຣິຍມານສ຺ສ, ຉວິວຓ຺ໂຓ ເຈວ ປຣິໂຍທາຍຕິ, ມຸຂວຓ຺ໂຓ ຈ ວິປ຺ປສີທຕິ, ຍຖາ ຕໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ອຠິຊານາມຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປູຣຓໍ ກສ຺ສປໍ ວາເທນ ວາທໍ ສມາຣຠິຕາ. ໂສປິ ມຍາ ວາເທນ ວາທໍ ສມາຣທ຺ໂຘ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມສິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕ຺ວາກາສິ. ໂຠໂຕ ປນ [ໂຠໂຕ ໂຂ ປນ (ສີ.)] ໂຄຕມສ຺ສ ເອວໍ ອາສຊ຺ຊ ອາສຊ຺ຊ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ, ອຸປນີເຕຫິ ວຈນປ຺ປເຖຫິ ສມຸທາຈຣິຍມານສ຺ສ, ຉວິວຓ຺ໂຓ ເຈວ ປຣິໂຍທາຍຕິ, ມຸຂວຓ຺ໂຓ ຈ ວິປ຺ປສີທຕິ, ຍຖາ ຕໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ອຠິຊານາມຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມກ຺ຂລິໍ ໂຄສາລໍ…ເປ… ອຊິຕໍ ເກສກມ຺ພລໍ… ປກຸຘໍ ກຈ຺ຈາຍນໍ… ສຎ຺ຊຍໍ ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ… ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ວາເທນ ວາທໍ ສມາຣຠິຕາ. ໂສປິ ມຍາ ວາເທນ ວາທໍ ສມາຣທ຺ໂຘ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມສິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕ຺ວາກາສິ. ໂຠໂຕ ປນ ໂຄຕມສ຺ສ ເອວໍ ອາສຊ຺ຊ ອາສຊ຺ຊ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ, ອຸປນີເຕຫິ ວຈນປ຺ປເຖຫິ ສມຸທາຈຣິຍມານສ຺ສ, ຉວິວຓ຺ໂຓ ເຈວ ປຣິໂຍທາຍຕິ, ມຸຂວຓ຺ໂຓ ຈ ວິປ຺ປສີທຕິ, ຍຖາ ຕໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ຫນ຺ທ ຈ ທານິ ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄຈ຺ຉາມ. ພຫຸກິຈ຺ຈາ ມຍໍ, ພຫຸກຣຓີຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມີຕິ.

ມຫາສຈ຺ຈກສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉຏ຺ຐໍ.