໔. ມຫາຍມກວຄ຺ໂຄ

໑. ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ

໓໒໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ນາຕິເກ [ນາທິເກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ຎາຕິເກ (ກ.)] ວິຫຣຕິ ຄິຎ຺ຊກາວສເຖ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ [ກິມ຺ພິໂລ (ສີ. ປີ. ກ.)] ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາເຍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ທາຍປາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ, ສມຓ, ເອຕໍ ທາຍໍ ປາວິສິ. ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕກາມຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ມາ ເຕສໍ ອຜາສຸມກາສີ’’ຕິ.

ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ທາຍປາລສ຺ສ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານສ຺ສ. ສຸຕ຺ວານ ທາຍປາລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ ທາຍປາລ, ຠຄວນ຺ຕໍ ວາເຣສິ. ສຕ຺ຖາ ໂນ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຍນາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ນນ຺ທິຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ກິມິລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ສຕ຺ຖາ ໂນ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ – ເອໂກ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ, ເອໂກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ເອໂກ ປາໂທທກໍ ອຸປຏ຺ຐາເປສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ. ເຕປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໓໒໖. ‘‘ກຈ຺ຈິ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມຖາ’’ຕິ? ‘‘ຂມນີຍໍ, ຠຄວາ, ຍາປນີຍໍ, ຠຄວາ; ນ ຈ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ກິລມາມາ’’ຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ໂຍຫໍ ເອວຣູເປຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ; ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ; ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕາມິ. ນານາ ຫິ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຍາ ເອກຎ຺ຈ ປນ ມຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ນນ຺ທິໂຍ…ເປ… ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ໂຍຫໍ ເອວຣູເປຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕາມິ. ນານາ ຫິ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຍາ ເອກຎ຺ຈ ປນ ມຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ.

໓໒໗. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ໂຍ ປຐມໍ ຄາມໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕິ ໂສ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕິ, ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ. ໂຍ ປຈ຺ຉາ ຄາມໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕິ, ສເຈ ໂຫຕິ ຠຸຕ຺ຕາວເສໂສ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ໂນ ເຈ ອາກງ຺ຂຕິ ອປ຺ປຫຣິເຕ ວາ ຉຑ຺ເຑຕິ, ອປ຺ປາຓເກ ວາ ອຸທເກ ໂອປິລາເປຕິ. ໂສ ອາສນານິ ປຏິສາເມຕິ, ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ປຏິສາເມຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິໍ ປຏິສາເມຕິ, ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປສ຺ສຕິ ປານີຍຆຏໍ ວາ ປຣິໂຠຊນີຍຆຏໍ ວາ ວຈ຺ຈຆຏໍ ວາ ຣິຕ຺ຕໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ໂສ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ. ສຈສ຺ສ ໂຫຕິ ອວິສຍ຺ຫໍ, ຫຕ຺ຖວິກາເຣນ ທຸຕິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນ ອຸປຏ຺ຐາເປມ, ນ ຕ຺ເວວ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວາຈໍ ຠິນ຺ທາມ. ປຎ຺ຈາຫິກໍ ໂຂ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ພຣຕ຺ຕິກໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ນິສີທາມ. ເອວໍ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ.

໓໒໘. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕານໍ ອາຕາປີນໍ ປຫິຕຕ຺ຕານໍ ວິຫຣນ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ. ອຍໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕານໍ ອາຕາປີນໍ ປຫິຕຕ຺ຕານໍ ວິຫຣນ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ. ເອຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂກາ ຈ ວິຫຣາມ, ສຕາ ຈ ສມ຺ປຊານາ, ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທມ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ. ເອຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ, ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ. ເອຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ. ເອຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ…ເປ… ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ…ເປ… ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ. ເອຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ.

໓໒໙. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ສພ຺ພໂສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ໂນ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ. ເອຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ. ອິມມ຺ຫາ ຈ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຜາສຸວິຫາຣາ ອຎ຺ຎໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ອິມມ຺ຫາ ຜາສຸວິຫາຣາ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ວາ ປຓີຕຕໂຣ ວາ ຜາສຸວິຫາໂຣ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

໓໓໐. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ນນ຺ທິຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ກິມິລໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາ [ອນຸສໍສາເວຕ຺ວາ (ສີ.), ອນຸສາເວຕ຺ວາ (ຏີກາ)] ຕໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ເອວມາໂຣຈິມ຺ຫ – ‘ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ມຍໍ ລາຠິໂນ’ຕິ, ຍໍ ໂນ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຍາວ ອາສວານໍ ຂຍາ ປກາເສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວມາໂຣເຈສຸໍ – ‘ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ມຍໍ ລາຠິໂນ’ຕິ, ອປິ ຈ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ – ‘ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ອິເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ລາຠິໂນ’ຕິ. ເທວຕາປິ ເມ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ອິເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ລາຠິໂນ’ຕິ. ຕເມນໍ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຫາຠິປຸຏ຺ເຐນ ພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ.

໓໓໑. ອຖ ໂຂ ທີໂຆ ປຣຊໂນ ຍກ຺ໂຂ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ທີໂຆ ປຣຊໂນ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ລາຠາ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ວຊ຺ຊີນໍ, ສຸລທ຺ຘລາຠາ ວຊ຺ຊິປຊາຍ, ຍຕ຺ຖ ຕຖາຄໂຕ ວິຫຣຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອິເມ ຈ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ – ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ’’ຕິ. ທີຆສ຺ສ ປຣຊນສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຸມ຺ມາ ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸໍ – ‘ລາຠາ ວຕ, ໂຠ, ວຊ຺ຊີນໍ, ສຸລທ຺ຘລາຠາ ວຊ຺ຊິປຊາຍ, ຍຕ຺ຖ ຕຖາຄໂຕ ວິຫຣຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອິເມ ຈ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ – ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ’ຕິ. ຠຸມ຺ມານໍ ເທວານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ເທວາ…ເປ… ຕາວຕິໍສາ ເທວາ…ເປ… ຍາມາ ເທວາ…ເປ… ຕຸສິຕາ ເທວາ…ເປ… ນິມ຺ມານຣຕີ ເທວາ…ເປ… ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ ເທວາ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸໍ – ‘‘ລາຠາ ວຕ, ໂຠ, ວຊ຺ຊີນໍ, ສຸລທ຺ຘລາຠາ ວຊ຺ຊິປຊາຍ, ຍຕ຺ຖ ຕຖາຄໂຕ ວິຫຣຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອິເມ ຈ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ – ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ’’ຕິ. ອິຕິຫ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເຕນ ຂເຓນ (ເຕນ ລເຍນ) [( ) ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ] ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ຍາວພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ວິທິຕາ [ສໍວິທິຕາ (ກ.)] ອເຫສຸໍ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ທີຆ, ເອວເມຕໍ, ທີຆ! ຍສ຺ມາປິ, ທີຆ, ກຸລາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ຕຎ຺ເຈປິ ກຸລໍ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປາສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ຍສ຺ມາປິ, ທີຆ, ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ໂສ ເຈປິ ກຸລປຣິວຏ຺ໂຏ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປາສ຺ສ ກຸລປຣິວຏ຺ຏສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ຍສ຺ມາປິ, ທີຆ, ຄາມາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ໂສ ເຈປິ ຄາໂມ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປາສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ຍສ຺ມາປິ, ທີຆ, ນິຄມາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ໂສ ເຈປິ ນິຄໂມ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປາສ຺ສ ນິຄມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ຍສ຺ມາປິ, ທີຆ, ນຄຣາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ຕຎ຺ເຈປິ ນຄຣໍ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປາສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ຍສ຺ມາປິ, ທີຆ, ຊນປທາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ໂສ ເຈປິ ຊນປໂທ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປາສ຺ສ ຊນປທສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສພ຺ເພ ເຈປິ, ທີຆ, ຂຕ຺ຕິຍາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພສານໍປາສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສພ຺ເພ ເຈປິ, ທີຆ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ…ເປ… ສພ຺ເພ ເຈປິ, ທີຆ, ເວສ຺ສາ…ເປ… ສພ຺ເພ ເຈປິ, ທີຆ, ສຸທ຺ທາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພສານໍປາສ຺ສ ສຸທ຺ທານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສເທວໂກ ເຈປິ, ທີຆ, ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ສເທວກສ຺ສປາສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສມາຣກສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ປສ຺ສ, ທີຆ, ຍາວ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນາ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ, ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ທີໂຆ ປຣຊໂນ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.

໒. ມຫາໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ

໓໓໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາເຍ ວິຫຣຕິ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ອຠິຎ຺ຎາເຕຫິ ອຠິຎ຺ຎາເຕຫິ ເຖເຣຫິ ສາວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ – ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ມຫາກສ຺ສເປນ ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ເຘນ ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ເຣວເຕນ ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ອານນ຺ເທນ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ອຠິຎ຺ຎາເຕຫິ ອຠິຎ຺ຎາເຕຫິ ເຖເຣຫິ ສາວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍາມາວຸໂສ, ກສ຺ສປ, ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ມຫາກສ຺ສປໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມນ຺ເຕ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ. ທິສ຺ວານ ເຍນາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕາ ໂຂ ອມູ, ອາວຸໂສ [ອາຍສ຺ມນ຺ຕາວຸໂສ (ກ.)] ເຣວຕ, ສປ຺ປຸຣິສາ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ. ອາຍາມາວຸໂສ ເຣວຕ, ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ເຣວໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ.

໓໓໓. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ເຣວຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ອານນ຺ທໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຸ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ! ສ຺ວາຄຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກາວຈຣສ຺ສ! ຣມຓີຍໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ, ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລາ [ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລາ (ສີ.)] ສາລາ, ທິພ຺ພາ, ມຎ຺ເຎ, ຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ; ກຖໍຣູເປນ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ. ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນາ; ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຘາຕາ [ຘຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘຫິ [ອປ຺ປພທ຺ເຘຫິ (ສີ. ປີ.)] ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຕາຍ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໓໓໔. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ເຣວຕ, ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ຍຖາສກໍ ປຏິຠານໍ. ຕຕ຺ຖ ທານິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ປຸຈ຺ຉາມ – ‘ຣມຓີຍໍ, ອາວຸໂສ ເຣວຕ, ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ, ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລາ ສາລາ, ທິພ຺ພາ, ມຎ຺ເຎ, ຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ; ກຖໍຣູເປນ, ອາວຸໂສ ເຣວຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’’ຕິ? ‘‘ອິຘາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສລ຺ລານາຣາໂມ ໂຫຕິ ປຏິສລ຺ລານຣໂຕ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມຖມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອນິຣາກຕຊ຺ຌາໂນ, ວິປສ຺ສນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານໍ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໓໓໕. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອາຍສ຺ມຕາ ເຣວເຕນ ຍຖາສກໍ ປຏິຠານໍ. ຕຕ຺ຖ ທານິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ປຸຈ຺ຉາມ – ‘ຣມຓີຍໍ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ, ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລາ ສາລາ, ທິພ຺ພາ, ມຎ຺ເຎ, ຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ; ກຖໍຣູເປນ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’’ຕິ? ‘‘ອິຘາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຫສ຺ສໍ ໂລການໍ ໂວໂລເກຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ອຸປຣິປາສາທວຣຄໂຕ ສຫສ຺ສໍ ເນມິມຓ຺ຑລານໍ ໂວໂລເກຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຫສ຺ສໍ ໂລການໍ ໂວໂລເກຕິ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໓໓໖. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ກສ຺ສປ, ອາຍສ຺ມຕາ ອນຸຣຸທ຺ເຘນ ຍຖາສກໍ ປຏິຠານໍ. ຕຕ຺ຖ ທານິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ປຸຈ຺ຉາມ – ‘ຣມຓີຍໍ, ອາວຸໂສ ກສ຺ສປ, ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ, ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລາ ສາລາ, ທິພ຺ພາ, ມຎ຺ເຎ, ຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ; ກຖໍຣູເປນ, ອາວຸໂສ ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’’ຕິ? ‘‘ອິຘາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕນາ ຈ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ໂຫຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ປໍສຸກູລິໂກ ໂຫຕິ ປໍສຸກູລິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ເຕຈີວຣິໂກ ໂຫຕິ ເຕຈີວຣິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ປວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ປວິເວກສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ອສໍສຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຫຕິ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສີລສມ຺ປທາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສມາຘິສມ຺ປທາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປທາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປທາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໓໓໗. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສເປນ ຍຖາສກໍ ປຏິຠານໍ. ຕຕ຺ຖ ທານິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ປຸຈ຺ຉາມ – ‘ຣມຓີຍໍ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ, ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລາ ສາລາ, ທິພ຺ພາ, ມຎ຺ເຎ, ຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ; ກຖໍຣູເປນ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’’ຕິ? ‘‘ອິຘາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ, ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ຐາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ໂນ ຈ ສໍສາເທນ຺ຕິ [ສໍສາເຣນ຺ຕິ (ກ.)], ຘມ຺ມີ ຈ ເນສໍ ກຖາ ປວຕ຺ຕິນີ ໂຫຕິ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໓໓໘. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອມ຺ເຫຫິ ສພ຺ເພເຫວ ຍຖາສກໍ ປຏິຠານໍ. ຕຕ຺ຖ ທານິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມ – ‘ຣມຓີຍໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ, ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລາ ສາລາ, ທິພ຺ພາ, ມຎ຺ເຎ, ຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ; ກຖໍຣູເປນ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’’ຕິ? ‘‘ອິຘາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ໂນ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣຕິ; ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ [ມຊ຺ຌນ຺ຕິກສມຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ວິຫຣຕິ; ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຣຎ຺ໂຎ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ນານາຣຕ຺ຕານໍ ທຸສ຺ສານໍ ທຸສ຺ສກຣຓ຺ຑໂກ ປູໂຣ ອສ຺ສ. ໂສ ຍຎ຺ຎເທວ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ປາຣຸປິຕຸໍ, ຕໍ ຕເທວ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ປາຣຸເປຍ຺ຍ; ຍຎ຺ຎເທວ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ປາຣຸປິຕຸໍ, ຕໍ ຕເທວ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ປາຣຸເປຍ຺ຍ; ຍຎ຺ຎເທວ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປາຣຸປິຕຸໍ, ຕໍ ຕເທວ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປາຣຸເປຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ໂນ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣຕິ; ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ວິຫຣຕິ; ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣຕິ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໓໓໙. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອມ຺ເຫຫິ ສພ຺ເພເຫວ ຍຖາສກໍ ປຏິຠານໍ. ອາຍາມາວຸໂສ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສ຺ສາມ. ຍຖາ ໂນ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ເຣວຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ອານນ຺ທໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ເອຕຸ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ! ສ຺ວາຄຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກາວຈຣສ຺ສ! ຣມຓີຍໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ, ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລາ ສາລາ, ທິພ຺ພາ, ມຎ຺ເຎ, ຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ; ກຖໍຣູເປນ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຘາວຸໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ…ເປ… ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຕາຍ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ຍຖາ ຕໍ ອານນ຺ໂທວ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ. ອານນ຺ໂທ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ. ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນາ; ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຘາຕາ, ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ໂສ ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘຫິ ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຕາຍາ’’ຕິ.

໓໔໐. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ເຣວຕ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ຍຖາສກໍ ປຏິຠານໍ. ຕຕ຺ຖ ທານິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ປຸຈ຺ຉາມ – ຣມຓີຍໍ, ອາວຸໂສ ເຣວຕ, ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ, ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລາ ສາລາ, ທິພ຺ພາ ມຎ຺ເຎ ຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ. ກຖໍຣູເປນ, ອາວຸໂສ ເຣວຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຘາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສລ຺ລານາຣາໂມ ໂຫຕິ ປຏິສລ຺ລານຣໂຕ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມຖມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ອນິຣາກຕຊ຺ຌາໂນ, ວິປສ຺ສນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານໍ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ຍຖາ ຕໍ ເຣວໂຕວ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ. ເຣວໂຕ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຏິສລ຺ລານາຣາໂມ ປຏິສລ຺ລານຣໂຕ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມຖມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອນິຣາກຕຊ຺ຌາໂນ, ວິປສ຺ສນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານ’’ນ຺ຕິ.

໓໔໑. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ ອາຍສ຺ມຕາ ເຣວເຕນ…ເປ… ກຖໍຣູເປນ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຘາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຫສ຺ສໍ ໂລການໍ ໂວໂລເກຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ…ເປ… ເອວຣູເປນ ໂຂ ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍຖາ ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ໂຘວ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ. ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຫສ຺ສໍ ໂລການໍ ໂວໂລເກຕີ’’ຕິ.

໓໔໒. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ກສ຺ສປ ອາຍສ຺ມຕາ ອນຸຣຸທ຺ເຘນ ຍຖາສກໍ ປຏິຠານໍ. ຕຕ຺ຖ ທານິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ປຸຈ຺ຉາມ…ເປ… ກຖໍ ຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ກສ຺ສປ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຘາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕນາ ຈ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ຈ ປໍສຸກູລິໂກ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ຈ ເຕຈີວຣິໂກ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ຈ ປວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ຈ ອສໍສຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ຈ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ຈ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕນາ ຈ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ… ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ… ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປທາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ຍຖາ ຕໍ ກສ຺ສໂປວ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ. ກສ຺ສໂປ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ປິຓ຺ຑປາຕິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ປໍສຸກູລິໂກ ປໍສຸກູລິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ເຕຈີວຣິໂກ ເຕຈີວຣິກຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ປວິວິຕ຺ໂຕ ປວິເວກສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ອສໍສຏ຺ໂຐ ອສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສີລສມ຺ປທາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປທາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປທາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປທາຍ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ.

໓໔໓. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສເປນ ຍຖາສກໍ ປຏິຠານໍ. ຕຕ຺ຖ ທານິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ປຸຈ຺ຉາມ…ເປ… ກຖໍຣູເປນ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຘາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ຐາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ໂນ ຈ ສໍສາເທນ຺ຕິ, ຘມ຺ມີ ຈ ເນສໍ ກຖາ ປວຕ຺ຕິນີ ໂຫຕິ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍຖາ ຕໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນວ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ. ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຘມ຺ມກຖິໂກ’’ຕິ.

໓໔໔. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອມ຺ເຫຫິ ສພ຺ເພເຫວ ຍຖາສກໍ ປຏິຠານໍ. ຕຕ຺ຖ ທານິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມ – ຣມຓີຍໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ, ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລາ ສາລາ, ທິພ຺ພາ, ມຎ຺ເຎ, ຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ. ກຖໍຣູເປນ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຘາວຸໂສ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ ໂນ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣຕິ; ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ວິຫຣຕິ; ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຣຎ຺ໂຎ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ນານາຣຕ຺ຕານໍ ທຸສ຺ສານໍ ທຸສ຺ສກຣຓ຺ຑໂກ ປູໂຣ ອສ຺ສ. ໂສ ຍຎ຺ຎເທວ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ປາຣຸປິຕຸໍ, ຕໍ ຕເທວ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ປາຣຸເປຍ຺ຍ; ຍຎ຺ຎເທວ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ປາຣຸປິຕຸໍ, ຕໍ ຕເທວ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ປາຣຸເປຍ຺ຍ; ຍຎ຺ຎເທວ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປາຣຸປິຕຸໍ, ຕໍ ຕເທວ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປາຣຸເປຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ໂນ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣຕິ; ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ວິຫຣຕິ; ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣຕິ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ! ຍຖາ ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕວ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ. ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຫິ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຈິຕ຺ຕໍ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ ໂນ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣຕິ; ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ວິຫຣຕິ; ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກງ຺ຂຕິ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຕາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

໓໔໕. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສພ຺ເພສໍ ໂວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸຠາສິຕໍ ປຣິຍາເຍນ. ອປິ ຈ ມມປິ ສຸຓາຖ ຍຖາຣູເປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍ. ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ – ‘ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິ ຍາວ ເມ ນານຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ [ເຕ ຠິກ຺ຂູ (ກ.)] ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ມຫາໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ມຫາໂຄປາລກສຸຕ຺ຕໍ

໓໔໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເອກາທສຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຄປາລໂກ ອຠພ຺ໂພ ໂຄຄຓໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ [ຜາຕິກຕ຺ຕຸໍ (ສີ. ປີ.), ຜາຕິກາຕຸໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ກຕເມຫິ ເອກາທສຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄປາລໂກ ນ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ນ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ, ນ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ [ສາເຏຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂຫຕິ, ນ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ, ນ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ນ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ນ ປີຕໍ ຊານາຕິ, ນ ວີຖິໍ ຊານາຕິ, ນ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ ອນວເສສໂທຫີ ຈ ໂຫຕິ. ເຍ ເຕ ອຸສຠາ ໂຄປິຕໂຣ ໂຄປຣິຓາຍກາ ເຕ ນ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາທສຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຄປາລໂກ ອຠພ຺ໂພ ໂຄຄຓໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຠພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ. ກຕເມຫິ ເອກາທສຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ນ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ, ນ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ, ນ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ, ນ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ນ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ນ ປີຕໍ ຊານາຕິ, ນ ວີຖິໍ ຊານາຕິ, ນ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ, ອນວເສສໂທຫີ ຈ ໂຫຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ ເຕ ນ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ.

໓໔໗. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ‘ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ ພາໂລ, ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ ປຓ຺ຑິໂຕ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ອຘິວາເສຕິ, ນປ຺ປຊຫຕິ ນ ວິໂນເທຕິ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີ ກໂຣຕິ ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອຘິວາເສຕິ, ນປ຺ປຊຫຕິ ນ ວິໂນເທຕິ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີ ກໂຣຕິ ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ນ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ນ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ, ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ, ນ ປຣິປຎ຺ຫຕິ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ? ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ? ຕສ຺ສ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ນ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ນ ອຸຕ຺ຕານີ ກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂາຐານີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ນ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ປີຕໍ ຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ເທສິຍມາເນ ນ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ນ ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ນ ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ປີຕໍ ຊານາຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ວີຖິໍ ຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ວີຖິໍ ຊານາຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອນວເສສໂທຫີ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ສທ຺ຘາ ຄຫປຕິກາ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣຫິ, ຕຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸ ມຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓາຍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອນວເສສໂທຫີ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ ເຕ ນ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ, ເຕສຸ ນ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ; ນ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ; ນ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ ເຕ ນ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ອິເມຫິ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ເອກາທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຠພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ.

໓໔໘. ‘‘ເອກາທສຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຄປາລໂກ ຠພ຺ໂພ ໂຄຄຓໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ. ກຕເມຫິ ເອກາທສຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄປາລໂກ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ, ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ, ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ, ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ປີຕໍ ຊານາຕິ, ວີຖິໍ ຊານາຕິ, ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ, ສາວເສສໂທຫີ ຈ ໂຫຕິ. ເຍ ເຕ ອຸສຠາ ໂຄປິຕໂຣ ໂຄປຣິຓາຍກາ ເຕ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາທສຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຄປາລໂກ ຠພ຺ໂພ ໂຄຄຓໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ. ກຕເມຫິ ເອກາທສຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ, ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ, ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ, ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ປີຕໍ ຊານາຕິ, ວີຖິໍ ຊານາຕິ, ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ, ສາວເສສໂທຫີ ຈ ໂຫຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ ເຕ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ.

໓໔໙. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ‘ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ ພາໂລ, ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕິ, ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີ ກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ນາຘິວາເສຕິ, ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີ ກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ, ປຣິປຎ຺ຫຕິ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ? ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ? ຕສ຺ສ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານີ ກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂາຐານີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕໍ ຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ເທສິຍມາເນ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕໍ ຊານາຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວີຖິໍ ຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວີຖິໍ ຊານາຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສາວເສສໂທຫີ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ສທ຺ຘາ ຄຫປຕິກາ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣຫິ. ຕຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸ ມຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓາຍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສາວເສສໂທຫີ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ, ເຕ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ ເຕສຸ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ; ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ; ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ ເຕ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ມຫາໂຄປາລກສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ຈູຬໂຄປາລກສຸຕ຺ຕໍ

໓໕໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ວຊ຺ຊີສຸ ວິຫຣຕິ ອຸກ຺ກເຈລາຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຄຘໂກ ໂຄປາລໂກ ທຸປ຺ປຎ຺ຎຊາຕິໂກ, ວສ຺ສານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ສຣທສມເຍ, ອສມເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ອສມເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ, ອຕິຕ຺ເຖເນວ ຄາໂວ ປຕາເຣສິ ອຸຕ຺ຕຣໍ ຕີຣໍ ສຸວິເທຫານໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄາໂວ ມຊ຺ເຌຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕ ອາມຓ຺ຑລິຍໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຄຘໂກ ໂຄປາລໂກ ທຸປ຺ປຎ຺ຎຊາຕິໂກ, ວສ຺ສານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ສຣທສມເຍ, ອສມເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ອສມເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ, ອຕິຕ຺ເຖເນວ ຄາໂວ ປຕາເຣສິ ອຸຕ຺ຕຣໍ ຕີຣໍ ສຸວິເທຫານໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ຫິ ເກຈິ [ເຍ ເກຈິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອກຸສລາ ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອກຸສລາ ປຣສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ອກຸສລາ ມາຣເຘຍ຺ຍສ຺ສ ອກຸສລາ ອມາຣເຘຍ຺ຍສ຺ສ, ອກຸສລາ ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍສ຺ສ ອກຸສລາ ອມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍສ຺ສ, ເຕສໍ ເຍ ໂສຕພ຺ພໍ ສທ຺ທຫາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ.

໓໕໑. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຄຘໂກ ໂຄປາລໂກ ສປ຺ປຎ຺ຎຊາຕິໂກ, ວສ຺ສານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ສຣທສມເຍ, ສມເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ, ຕິຕ຺ເຖເນວ ຄາໂວ ປຕາເຣສິ ອຸຕ຺ຕຣໍ ຕີຣໍ ສຸວິເທຫານໍ. ໂສ ປຐມໍ ປຕາເຣສິ ເຍ ເຕ ອຸສຠາ ໂຄປິຕໂຣ ໂຄປຣິຓາຍກາ. ເຕ ຕິຣິຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຄມໍສຸ. ອຖາປເຣ ປຕາເຣສິ ພລວຄາໂວ ທມ຺ມຄາໂວ. ເຕປິ ຕິຣິຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຄມໍສຸ. ອຖາປເຣ ປຕາເຣສິ ວຈ຺ຉຕເຣ ວຈ຺ຉຕຣິໂຍ. ເຕປິ ຕິຣິຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຄມໍສຸ. ອຖາປເຣ ປຕາເຣສິ ວຈ຺ຉເກ ກິສາພລເກ [ກິສພລເກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)]. ເຕປິ ຕິຣິຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຄມໍສຸ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈ຺ຉໂກ ຕຣຸຓໂກ ຕາວເທວ ຊາຕໂກ ມາຕຸໂຄຣວເກນ ວຸຍ຺ຫມາໂນ, ໂສປິ ຕິຣິຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຄມາສິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຄຘໂກ ໂຄປາລໂກ ສປ຺ປຎ຺ຎຊາຕິໂກ, ວສ຺ສານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ສຣທສມເຍ, ສມເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ສມເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ, ຕິຕ຺ເຖເນວ ຄາໂວ ປຕາເຣສິ ອຸຕ຺ຕຣໍ ຕີຣໍ ສຸວິເທຫານໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ກຸສລາ ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ກຸສລາ ປຣສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ກຸສລາ ມາຣເຘຍ຺ຍສ຺ສ ກຸສລາ ອມາຣເຘຍ຺ຍສ຺ສ, ກຸສລາ ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍສ຺ສ ກຸສລາ ອມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍສ຺ສ, ເຕສໍ ເຍ ໂສຕພ຺ພໍ ສທ຺ທຫາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ.

໓໕໒. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ອຸສຠາ ໂຄປິຕໂຣ ໂຄປຣິຓາຍກາ ເຕ ຕິຣິຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຄມໍສຸ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ ກຕກຣຓີຍາ ໂອຫິຕຠາຣາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນາ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຕິຣິຍໍ ມາຣສ຺ສ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ຄຕາ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລວຄາໂວ ທມ຺ມຄາໂວ ຕິຣິຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຄມໍສຸ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ, ເຕປິ ຕິຣິຍໍ ມາຣສ຺ສ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈ຺ຉຕຣາ ວຈ຺ຉຕຣິໂຍ ຕິຣິຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຄມໍສຸ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມິໂນ ສກິໍເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕປິ ຕິຣິຍໍ ມາຣສ຺ສ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈ຺ຉກາ ກິສາພລກາ ຕິຣິຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຄມໍສຸ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍນາ, ເຕປິ ຕິຣິຍໍ ມາຣສ຺ສ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈ຺ຉໂກ ຕຣຸຓໂກ ຕາວເທວ ຊາຕໂກ ມາຕຸໂຄຣວເກນ ວຸຍ຺ຫມາໂນ ຕິຣິຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຄມາສິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມານຸສາຣິໂນ ສທ຺ຘານຸສາຣິໂນ, ເຕປິ ຕິຣິຍໍ ມາຣສ຺ສ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສໂລ ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ກຸສໂລ ປຣສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ກຸສໂລ ມາຣເຘຍ຺ຍສ຺ສ ກຸສໂລ ອມາຣເຘຍ຺ຍສ຺ສ, ກຸສໂລ ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍສ຺ສ ກຸສໂລ ອມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍສ຺ສ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ໂສຕພ຺ພໍ ສທ຺ທຫາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ອຍໍ ໂລໂກ ປໂຣ ໂລໂກ, ຊານຕາ ສຸປ຺ປກາສິໂຕ;

ຍຎ຺ຈ ມາເຣນ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ຍຎ຺ຈ ມຈ຺ຈຸນາ.

‘‘ສພ຺ພໍ ໂລກໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປຊານຕາ;

ວິວຏໍ ອມຕທ຺ວາຣໍ, ເຂມໍ ນິພ຺ພານປຕ຺ຕິຍາ.

‘‘ຉິນ຺ນໍ ປາປິມໂຕ ໂສຕໍ, ວິທ຺ຘສ຺ຕໍ ວິນຬີກຕໍ;

ປາໂມຊ຺ຊພຫຸລາ ໂຫຖ, ເຂມໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຖ [ປຕ຺ເຖຖ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພປາໂຐ)] ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ.

ຈູຬໂຄປາລກສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຈູຬສຈ຺ຈກສຸຕ຺ຕໍ

໓໕໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິຍໍ ປຏິວສຕິ ຠສ຺ສປ຺ປວາທໂກ ປຓ຺ຑິຕວາໂທ ສາຘຸສມ຺ມໂຕ ພຫຸຊນສ຺ສ. ໂສ ເວສາລິຍໍ ປຣິສຕິ ເອວໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ – ‘‘ນາຫໍ ຕໍ ປສ຺ສາມິ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ, ສງ຺ຆິໍ ຄຓິໍ ຄຓາຈຣິຍໍ, ອປິ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປຏິຊານມານໍ, ໂຍ ມຍາ ວາເທນ ວາທໍ ສມາຣທ຺ໂຘ ນ ສງ຺ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ, ຍສ຺ສ ນ ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ຖູຓໍ ເຈປາຫໍ ອເຈຕນໍ ວາເທນ ວາທໍ ສມາຣເຠຍ຺ຍໍ, ສາປິ ມຍາ ວາເທນ ວາທໍ ສມາຣທ຺ຘາ ສງ຺ກມ຺ເປຍ຺ຍ ສມ຺ປກມ຺ເປຍ຺ຍ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ. ໂກ ປນ ວາໂທ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ?

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຊິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິຍໍ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຊິໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຊິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອສ຺ສຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຊິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຖໍ ປນ, ໂຠ ອສ຺ສຊິ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສາວເກ ວິເນຕິ, ກຖໍຠາຄາ ຈ ປນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວເກສຸ ອນຸສາສນີ ພຫຸລາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠຄວາ ສາວເກ ວິເນຕິ, ເອວໍຠາຄາ ຈ ປນ ຠຄວໂຕ ສາວເກສຸ ອນຸສາສນີ ພຫຸລາ ປວຕ຺ຕຕິ – ‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ, ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ, ສຎ຺ຎາ ອນິຈ຺ຈາ, ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ. ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຕ຺ຕາ, ເວທນາ ອນຕ຺ຕາ, ສຎ຺ຎາ ອນຕ຺ຕາ, ສງ຺ຂາຣາ ອນຕ຺ຕາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠຄວາ ສາວເກ ວິເນຕິ, ເອວໍຠາຄາ ຈ ປນ ຠຄວໂຕ ສາວເກສຸ ອນຸສາສນີ ພຫຸລາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ທຸສ຺ສຸຕໍ ວຕ, ໂຠ ອສ຺ສຊິ, ອສ຺ສຸມ຺ຫ ເຍ ມຍໍ ເອວໍວາທິໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອສ຺ສຸມ຺ຫ. ອປ຺ເປວ ນາມ ມຍໍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ເຕນ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ, ອປ຺ເປວ ນາມ ສິຍາ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ, ອປ຺ເປວ ນາມ ຕສ຺ມາ ປາປກາ ທິຏ຺ຐິຄຕາ ວິເວເຈຍ຺ຍາມາ’’ຕິ.

໓໕໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ລິຈ຺ຉວິສຕານິ ສນ຺ຖາຄາເຣ [ສນ຺ຘາຄາເຣ (ກ.)] ສນ຺ນິປຕິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ເຕ ລິຈ຺ຉວີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ລິຈ຺ຉວີ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກມນ຺ຕຸ ໂຠນ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວີ, ອຠິກ຺ກມນ຺ຕຸ ໂຠນ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວີ, ອຊ຺ຊ ເມ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຠວິສ຺ສຕິ. ສເຈ ເມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ປຕິຏ຺ຐິສ຺ສຕິ ຍຖາ ຈ ເມ [ຍຖາສ຺ສ ເມ (ສີ. ປີ.)] ຎາຕຎ຺ຎຕເຣນ ສາວເກນ ອສ຺ສຊິນາ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ທີຆໂລມິກໍ ເອຬກໍ ໂລເມສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍ ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍ ສມ຺ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ເອວເມວາຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ວາເທນ ວາທໍ ອາກຑ຺ຒິສ຺ສາມິ ປຣິກຑ຺ຒິສ຺ສາມິ ສມ຺ປຣິກຑ຺ຒິສ຺ສາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ໂສຓ຺ຑິກາກມ຺ມກາໂຣ ມຫນ຺ຕໍ ໂສຓ຺ຑິກາກິຬຎ຺ຊໍ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທກຣຫເທ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຓ຺ເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍ ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍ ສມ຺ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ເອວເມວາຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ວາເທນ ວາທໍ ອາກຑ຺ຒິສ຺ສາມິ ປຣິກຑ຺ຒິສ຺ສາມິ ສມ຺ປຣິກຑ຺ຒິສ຺ສາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ໂສຓ຺ຑິກາຘຸຕ຺ໂຕ ວາລໍ [ຖາລໍ (ກ.)] ກຓ຺ເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຘຸເນຍ຺ຍ ນິທ຺ຘຸເນຍ຺ຍ ນິປ຺ໂຜເຏຍ຺ຍ [ນິຈ຺ຉາເທຍ຺ຍ (ສີ. ປີ. ກ.), ນິຈ຺ໂຉເຏຍ຺ຍ (ກ.), ນິປ຺ໂປເຐຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ເອວເມວາຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ວາເທນ ວາທໍ ໂອຘຸນິສ຺ສາມິ ນິທ຺ຘຸນິສ຺ສາມິ ນິປ຺ໂຜເຏສ຺ສາມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ກຸຎ຺ຊໂຣ ສຏ຺ຐິຫາຍໂນ ຄມ຺ຠີຣໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ສາຓໂຘວິກໍ ນາມ ກີຬິຕຊາຕໍ ກີຬຕິ, ເອວເມວາຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ສາຓໂຘວິກໍ ມຎ຺ເຎ ກີຬິຕຊາຕໍ ກີຬິສ຺ສາມິ. ອຠິກ຺ກມນ຺ຕຸ ໂຠນ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວີ, ອຠິກ຺ກມນ຺ຕຸ ໂຠນ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວີ, ອຊ຺ຊ ເມ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ເຣກຈ຺ເຈ ລິຈ຺ຉວີ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ກິໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສຈ຺ຈກສ຺ສ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສຕິ, ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສຕີ’’ຕິ? ເອກຈ຺ເຈ ລິຈ຺ຉວີ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ກິໍ ໂສ ຠວມາໂນ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ໂຍ ຠຄວໂຕ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສຕິ, ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຈ຺ຈກສ຺ສ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ລິຈ຺ຉວິສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ເຍນ ມຫາວນໍ ກູຏາຄາຣສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

໓໕໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ເອຕຣຫິ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ວິຫຣຕິ? ທສ຺ສນກາມາ ຫິ ມຍໍ ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອສ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠຄວາ ມຫາວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ມຫຕິຍາ ລິຈ຺ຉວິປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ມຫາວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເຕປິ ໂຂ ລິຈ຺ຉວີ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ສາເວຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ.

໓໕໖. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ, ສເຈ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຈ຺ຉ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍທາກງ຺ຂສີ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສາວເກ ວິເນຕິ, ກຖໍຠາຄາ ຈ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວເກສຸ ອນຸສາສນີ ພຫຸລາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສາວເກ ວິເນມິ, ເອວໍຠາຄາ ຈ ປນ ເມ ສາວເກສຸ ອນຸສາສນີ ພຫຸລາ ປວຕ຺ຕຕິ – ‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ, ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ, ສຎ຺ຎາ ອນິຈ຺ຈາ, ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ. ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຕ຺ຕາ, ເວທນາ ອນຕ຺ຕາ, ສຎ຺ຎາ ອນຕ຺ຕາ, ສງ຺ຂາຣາ ອນຕ຺ຕາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສາວເກ ວິເນມິ, ເອວໍຠາຄາ ຈ ປນ ເມ ສາວເກສຸ ອນຸສາສນີ ພຫຸລາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຸປມາ ມໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຏິຠາຕີ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຍ ເກຈິເມ ພີຊຄາມຠູຕຄາມາ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຖວິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ. ເອວເມເຕ ພີຊຄາມຠູຕຄາມາ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຍ ເກຈິເມ ພລກຣຓີຍາ ກມ຺ມນ຺ຕາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຖວິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ. ເອວເມເຕ ພລກຣຓີຍາ ກມ຺ມນ຺ຕາ ກຣີຍນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຣູປຕ຺ຕາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ຣູເປ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປສວຕິ, ເວທນຕ຺ຕາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ເວທນາຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປສວຕິ, ສຎ຺ຎຕ຺ຕາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ສຎ຺ຎາຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປສວຕິ, ສງ຺ຂາຣຕ຺ຕາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຂາເຣສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປສວຕິ, ວິຎ຺ຎາຓຕ຺ຕາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ວິຎ຺ຎາເຓ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປສວຕີ’’ຕິ.

‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອວໍ ວເທສິ – ‘ຣູປໍ ເມ ອຕ຺ຕາ, ເວທນາ ເມ ອຕ຺ຕາ, ສຎ຺ຎາ ເມ ອຕ຺ຕາ, ສງ຺ຂາຣາ ເມ ອຕ຺ຕາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ວທາມິ – ‘ຣູປໍ ເມ ອຕ຺ຕາ, ເວທນາ ເມ ອຕ຺ຕາ, ສຎ຺ຎາ ເມ ອຕ຺ຕາ, ສງ຺ຂາຣາ ເມ ອຕ຺ຕາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ມຫຕີ ຊນຕາ’’ຕິ.

‘‘ກິຎ຺ຫິ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຫຕີ ຊນຕາ ກຣິສ຺ສຕິ? ອິງ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສກຎ຺ເຎວ ວາທໍ ນິພ຺ເພເຐຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ວທາມິ – ‘ຣູປໍ ເມ ອຕ຺ຕາ, ເວທນາ ເມ ອຕ຺ຕາ, ສຎ຺ຎາ ເມ ອຕ຺ຕາ, ສງ຺ຂາຣາ ເມ ອຕ຺ຕາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ.

໓໕໗. ‘‘ເຕນ ຫິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ [ຕຖາ ຕໍ (ກ.)] ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ສກສ຺ມິໍ ວິຊິເຕ ວໂສ – ຆາເຕຕາຍໍ ວາ ຆາເຕຕຸໍ, ຊາເປຕາຍໍ ວາ ຊາເປຕຸໍ, ປພ຺ພາເຊຕາຍໍ ວາ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ສກສ຺ມິໍ ວິຊິເຕ ວໂສ – ຆາເຕຕາຍໍ ວາ ຆາເຕຕຸໍ, ຊາເປຕາຍໍ ວາ ຊາເປຕຸໍ, ປພ຺ພາເຊຕາຍໍ ວາ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອິເມສມ຺ປິ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສງ຺ຆານໍ ຄຓານໍ – ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ວຊ຺ຊີນໍ ມລ຺ລານໍ – ວຕ຺ຕຕິ ສກສ຺ມິໍ ວິຊິເຕ ວໂສ – ຆາເຕຕາຍໍ ວາ ຆາເຕຕຸໍ, ຊາເປຕາຍໍ ວາ ຊາເປຕຸໍ, ປພ຺ພາເຊຕາຍໍ ວາ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ. ກິໍ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕສ຺ສ? ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວຕ຺ຕິຕຸຎ຺ຈ ມຣຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ – ‘ຣູປໍ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ, ວຕ຺ຕຕິ ເຕ ຕສ຺ມິໍ ຣູເປ ວໂສ – ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ສຈ຺ຈກໍ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ – ‘ຣູປໍ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ, ວຕ຺ຕຕິ ເຕ ຕສ຺ມິໍ ຣູເປ ວໂສ – ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ? ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຈ຺ຈກໍ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຍາກໂຣຫິ ທານິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນ ທານິ ເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາວສ຺ສ ກາໂລ. ໂຍ ໂກຈິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ ຕຖາຄເຕນ ຍາວຕຕິຍໍ ສຫຘມ຺ມິກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ເອຕ຺ເຖວສ຺ສ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜລຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ວຊິຣປາຓິ ຍກ຺ໂຂ ອາຍສໍ ວຊິຣໍ ອາທາຍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕໍ ສຈ຺ຈກສ຺ສ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິເວຫາສໍ ຐິໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສຈາຍໍ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ຍາວຕຕິຍໍ ສຫຘມ຺ມິກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ນ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ເຖວສ຺ສ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘໍ ຜາເລສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ໂຂ ປນ ວຊິຣປາຓິໍ ຍກ຺ຂໍ ຠຄວາ ເຈວ ປສ຺ສຕິ ສຈ຺ຈໂກ ຈ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠີໂຕ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ຕາຓໍ ຄເວສີ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ເລຓໍ ຄເວສີ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ສຣຓໍ ຄເວສີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຸຈ຺ຉຕຸ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໓໕໘. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ – ‘ຣູປໍ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ, ວຕ຺ຕຕິ ເຕ ຕສ຺ມິໍ ຣູເປ ວໂສ – ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ມນສິ ກໂຣຫິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ; ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ພ຺ຍາກໂຣຫິ. ນ ໂຂ ເຕ ສນ຺ຘິຍຕິ ປຸຣິເມນ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິເມນ ວາ ປຸຣິມໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ – ‘ເວທນາ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ, ວຕ຺ຕຕິ ເຕ ຕິສ຺ສໍ ເວທນາຍໍ [ຕາຍໍ ເວທນາຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ວໂສ – ເອວໍ ເມ ເວທນາ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ເມ ເວທນາ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ມນສິ ກໂຣຫິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ; ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ພ຺ຍາກໂຣຫິ. ນ ໂຂ ເຕ ສນ຺ຘິຍຕິ ປຸຣິເມນ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ, ປຈ຺ຉິເມນ ວາ ປຸຣິມໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ – ‘ສຎ຺ຎາ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ, ວຕ຺ຕຕິ ເຕ ຕິສ຺ສໍ ສຎ຺ຎາຍໍ ວໂສ – ເອວໍ ເມ ສຎ຺ຎາ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ເມ ສຎ຺ຎາ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ມນສິ ກໂຣຫິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ; ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ພ຺ຍາກໂຣຫິ. ນ ໂຂ ເຕ ສນ຺ຘິຍຕິ ປຸຣິເມນ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ, ປຈ຺ຉິເມນ ວາ ປຸຣິມໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ – ‘ສງ຺ຂາຣາ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ, ວຕ຺ຕຕິ ເຕ ເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ວໂສ – ເອວໍ ເມ ສງ຺ຂາຣາ ໂຫນ຺ຕຸ, ເອວໍ ເມ ສງ຺ຂາຣາ ມາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ມນສິ ກໂຣຫິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ; ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ພ຺ຍາກໂຣຫິ. ນ ໂຂ ເຕ ສນ຺ຘິຍຕິ ປຸຣິເມນ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ, ປຈ຺ຉິເມນ ວາ ປຸຣິມໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ – ‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ, ວຕ຺ຕຕິ ເຕ ຕສ຺ມິໍ ວິຎ຺ຎາເຓ ວໂສ – ເອວໍ ເມ ວິຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ເມ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ມນສິ ກໂຣຫິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ; ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ພ຺ຍາກໂຣຫິ. ນ ໂຂ ເຕ ສນ຺ຘິຍຕິ ປຸຣິເມນ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ, ປຈ຺ຉິເມນ ວາ ປຸຣິມໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເວທນາ…ເປ… ສຎ຺ຎາ…ເປ… ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ໂຍ ນຸ ໂຂ ທຸກ຺ຂໍ ອລ຺ລີໂນ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປຄໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ອຊ຺ໂຌສິໂຕ, ທຸກ຺ຂໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ ສາມໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຊາເນຍ຺ຍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ປຣິກ຺ເຂເປຕ຺ວາ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ສິຍາ, ໂຠ ໂຄຕມ? ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນນຸ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ອລ຺ລີໂນ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປຄໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ອຊ຺ໂຌສິໂຕ, ທຸກ຺ຂໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ໂຠ ໂຄຕມ? ເອວເມຕໍ ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ.

໓໕໙. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ປຸຣິໂສ ສາຣຕ຺ຖິໂກ ສາຣຄເວສີ ສາຣປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ຕິຓ຺ຫໍ ກຸຐາຣິໍ [ກຸຘາຣິໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ອາທາຍ ວນໍ ປວິເສຍ຺ຍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຫນ຺ຕໍ ກທລິກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຸຊຸໍ ນວໍ ອກຸກ຺ກຸກຊາຕໍ [ອກຸກ຺ກຸຏຊາຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ຕເມນໍ ມູເລ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ມູເລ ເຉຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ອຄ຺ເຄ ເຉຕ຺ວາ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິໍ ວິນິພ຺ຠຸເຊຍ຺ຍ [ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ (ກ.)]. ໂສ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິໍ ວິນິພ຺ຠຸຊນ຺ໂຕ ເຜຄ຺ຄຸມ຺ປິ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກຸໂຕ ສາຣໍ? ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຍາ ສກສ຺ມິໍ ວາເທ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ສມນຸຄາຫິຍມາໂນ ສມນຸຠາສິຍມາໂນ ຣິຕ຺ໂຕ ຕຸຈ຺ໂຉ ອປຣທ຺ໂຘ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕ ເອສາ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເວສາລິຍໍ ປຣິສຕິ ວາຈາ – ‘ນາຫໍ ຕໍ ປສ຺ສາມິ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ, ສງ຺ຆິໍ ຄຓິໍ ຄຓາຈຣິຍໍ, ອປິ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປຏິຊານມານໍ, ໂຍ ມຍາ ວາເທນ ວາທໍ ສມາຣທ຺ໂຘ ນ ສງ຺ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ, ຍສ຺ສ ນ ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ຖູຓໍ ເຈປາຫໍ ອເຈຕນໍ ວາເທນ ວາທໍ ສມາຣເຠຍ຺ຍໍ ສາປິ ມຍາ ວາເທນ ວາທໍ ສມາຣທ຺ຘາ ສງ຺ກມ຺ເປຍ຺ຍ ສມ຺ປກມ຺ເປຍ຺ຍ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ. ໂກ ປນ ວາໂທ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສາ’ຕິ? ຕຸຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອປ຺ເປກຈ຺ຈານິ ເສທຜຸສິຕານິ ນລາຏາ ມຸຕ຺ຕານິ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ວິນິຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕານິ. ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນຕ຺ຖິ ເອຕຣຫິ ກາຍສ຺ມິໍ ເສໂທ’’ຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ [ຕສ຺ສໍ (?)] ປຣິສຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ກາຍໍ ວິວຣິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສີທິ.

໓໖໐. ອຖ ໂຂ ທຸມ຺ມຸໂຂ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ສຈ຺ຈກໍ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ມງ຺ກຸຠູຕໍ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘໍ ອໂຘມຸຂໍ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕໍ ອປ຺ປຏິຠານໍ ວິທິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸປມາ ມໍ, ຠຄວາ, ປຏິຠາຕີ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ທຸມ຺ມຸຂາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ອວິທູເຣ ໂປກ຺ຂຣຓີ. ຕຕ຺ຣາສ຺ສ ກກ຺ກຏໂກ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ກຸມາຣກາ ວາ ກຸມາຣິກາ ວາ ຕມ຺ຫາ ຄາມາ ວາ ນິຄມາ ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຍນ ສາ ໂປກ຺ຂຣຓີ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ຕໍ ກກ຺ກຏກໍ ອຸທກາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຖເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ. ຍຎ຺ຎເທວ ຫິ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ກກ຺ກຏໂກ ອຬໍ ອຠິນິນ຺ນາເມຍ຺ຍ ຕໍ ຕເທວ ເຕ ກຸມາຣກາ ວາ ກຸມາຣິກາ ວາ ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຖເລນ ວາ ສຎ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ ສມ຺ຠຎ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ສມ຺ປລິຠຎ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ກກ຺ກຏໂກ ສພ຺ເພຫິ ອເຬຫິ ສຎ຺ຉິນ຺ເນຫິ ສມ຺ຠຄ຺ເຄຫິ ສມ຺ປລິຠຄ຺ເຄຫິ ອຠພ຺ໂພ ຕໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ປຸນ ໂອຕຣິຕຸໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ເພ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຍານິ ສຈ຺ຈກສ຺ສ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິສູກາຍິຕານິ ວິເສວິຕານິ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ຕານິປິ ສພ຺ພານິ [ວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ການິຈິ ການິຈິ ຕານິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠຄວຕາ ສຎ຺ຉິນ຺ນານິ ສມ຺ຠຄ຺ຄານິ ສມ຺ປລິຠຄ຺ຄານິ; ອຠພ຺ໂພ ຈ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ປຸນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ຍທິທໍ ວາທາຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ທຸມ຺ມຸຂໍ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ທຸມ຺ມຸຂ, ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ທຸມ຺ມຸຂ ( ) [(ມຸຂໂຣສິ ຕ຺ວໍ ທຸມ຺ມຸຂ) (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ນ ມຍໍ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕມ, ອິຘ ມຍໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕມ.

໓໖໑. ‘‘ຕິຏ຺ຐເຕສາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອມ຺ຫາກຎ຺ເຈວ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວາຈາ. ວິລາປໍ ວິລປິຕໍ ມຎ຺ເຎ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ຈ ນຸ ໂຂ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ ສາສນກໂຣ ໂຫຕິ ໂອວາທປຕິກໂຣ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ວິຫຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມມ ສາວໂກ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ; ຍາ ກາຈິ ເວທນາ…ເປ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ…ເປ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມມ ສາວໂກ ສາສນກໂຣ ໂຫຕິ ໂອວາທປຕິກໂຣ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ໂຫຕິ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠິກ຺ຂຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອນຸປາທາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ; ຍາ ກາຈິ ເວທນາ…ເປ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ…ເປ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອນຸປາທາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ໂຫຕິ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠິກ຺ຂຸ ຕີຫິ ອນຸຕ຺ຕຣິເຍຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິເຍນ, ປຏິປທານຸຕ຺ຕຣິເຍນ, ວິມຸຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣິເຍນ. ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄຕຎ຺ເຎວ ສກ຺ກໂຣຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ ມາເນຕິ ປູເຊຕິ – ພຸທ຺ໂຘ ໂສ ຠຄວາ ໂພຘາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ທນ຺ໂຕ ໂສ ຠຄວາ ທມຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ສນ຺ໂຕ ໂສ ຠຄວາ ສມຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕິຓ຺ໂຓ ໂສ ຠຄວາ ຕຣຓາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂສ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’ຕິ.

໓໖໒. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍເມວ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຘໍສີ, ມຍໍ ປຄພ຺ພາ, ເຍ ມຍໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ວາເທນ ວາທໍ ອາສາເທຕພ຺ພໍ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫ. ສິຍາ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຫຕ຺ຖິໍ ປຠິນ຺ນໍ ອາສຊ຺ຊ ປຸຣິສສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ, ນ ຕ຺ເວວ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ອາສຊ຺ຊ ສິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ. ສິຍາ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຊ຺ຊລິຕໍ [ຊລນ຺ຕໍ (ສີ. ປີ.)] ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ອາສຊ຺ຊ ປຸຣິສສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ, ນ ຕ຺ເວວ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ອາສຊ຺ຊ ສິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ. ສິຍາ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອາສີວິສໍ ໂຆຣວິສໍ ອາສຊ຺ຊ ປຸຣິສສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ, ນ ຕ຺ເວວ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ອາສຊ຺ຊ ສິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ. ມຍເມວ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຘໍສີ, ມຍໍ ປຄພ຺ພາ, ເຍ ມຍໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ວາເທນ ວາທໍ ອາສາເທຕພ຺ພໍ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫ. ອຘິວາເສຕຸ [ອຘິວາເສຕຸ ຈ (ປີ. ກ.)] ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

໓໖໓. ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ເຕ ລິຈ຺ຉວີ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ໂຠນ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວີ, ສມໂຓ ເມ ໂຄຕໂມ ນິມນ຺ຕິໂຕ ສ຺ວາຕນາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ເຕນ ເມ ອຠິຫເຣຍ຺ຍາຖ ຍມສ຺ສ ປຕິຣູປໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ລິຈ຺ຉວີ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ສຈ຺ຈກສ຺ສ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຖາລິປາກສຕານິ ຠຕ຺ຕາຠິຫາຣໍ ອຠິຫຣິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ສເກ ອາຣາເມ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ກາໂລ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສຈ຺ຈກສ຺ສ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ. ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍມິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ທາເນ ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຎມຫີ ຈ ຕໍ ທາຍການໍ ສຸຂາຍ ໂຫຕູ’’ຕິ. ‘‘ຍໍ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕາທິສໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ອາຄມ຺ມ ອວີຕຣາຄໍ ອວີຕໂທສໍ ອວີຕໂມຫໍ, ຕໍ ທາຍການໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍໍ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມາທິສໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ອາຄມ຺ມ ວີຕຣາຄໍ ວີຕໂທສໍ ວີຕໂມຫໍ, ຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຈູຬສຈ຺ຈກສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ມຫາສຈ຺ຈກສຸຕ຺ຕໍ

໓໖໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸກາໂມ [ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ… ປວິສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ (ສີ.)]. ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ເຍນ ມຫາວນໍ ກູຏາຄາຣສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຈ຺ຈກໍ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ ຠສ຺ສປ຺ປວາທໂກ ປຓ຺ຑິຕວາໂທ ສາຘຸສມ຺ມໂຕ ພຫຸຊນສ຺ສ. ເອໂສ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອວຓ຺ຓກາໂມ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ອວຓ຺ຓກາໂມ ຘມ຺ມສ຺ສ, ອວຓ຺ຓກາໂມ ສງ຺ຆສ຺ສ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິສີທຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

໓໖໕. ‘‘ສນ຺ຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກາຍຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂນ ຈິຕ຺ຕຠາວນໍ. ຜຸສນ຺ຕິ ຫິ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສາຣີຣິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສາຣີຣິກາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ສໂຕ ອູຣຸກ຺ຂມ຺ໂຠປິ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຫທຍມ຺ປິ ນາມ ຜລິສ຺ສຕິ, ອຸຓ຺ຫມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄມິສ຺ສຕິ, ອຸມ຺ມາທມ຺ປິ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ [ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປໍ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກາຍນ຺ວຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ກາຍສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ສນ຺ຕິ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈິຕ຺ຕຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂນ ກາຍຠາວນໍ. ຜຸສນ຺ຕິ ຫິ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຈຕສິກາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ສໂຕ ອູຣຸກ຺ຂມ຺ໂຠປິ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຫທຍມ຺ປິ ນາມ ຜລິສ຺ສຕິ, ອຸຓ຺ຫມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄມິສ຺ສຕິ, ອຸມ຺ມາທມ຺ປິ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປໍ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອໂສ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈິຕ຺ຕນ຺ວໂຍ ກາໂຍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອທ຺ຘາ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ຈິຕ຺ຕຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂນ ກາຍຠາວນ’’’ນ຺ຕິ.

໓໖໖. ‘‘ກິນ຺ຕິ ປນ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ກາຍຠາວນາ ສຸຕາ’’ຕິ? ‘‘ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ນນ຺ໂທ ວຈ຺ໂຉ, ກິໂສ ສໍກິຈ຺ໂຈ, ມກ຺ຂລິ ໂຄສາໂລ – ເອເຕຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອເຈລກາ ມຸຕ຺ຕາຈາຣາ ຫຕ຺ຖາປເລຂນາ ນເອຫິຠທ຺ທນ຺ຕິກາ ນຕິຏ຺ຐຠທ຺ທນ຺ຕິກາ [ນເອຫິຠທນ຺ຕິກາ, ນຕິຏ຺ຐຠທນ຺ຕິກາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ນ ອຠິຫຏໍ ນ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ນ ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍນ຺ຕິ, ເຕ ນ ກຸມ຺ຠິມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນ ກໂຬປິມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນ ເອຬກມນ຺ຕຣໍ ນ ທຓ຺ຑມນ຺ຕຣໍ ນ ມຸສລມນ຺ຕຣໍ ນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠຸຎ຺ຊມານານໍ ນ ຄພ຺ຠິນິຍາ ນ ປາຍມານາຍ ນ ປຸຣິສນ຺ຕຣຄຕາຍ ນ ສງ຺ກິຕ຺ຕີສຸ ນ ຍຕ຺ຖ ສາ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ ນ ຍຕ຺ຖ ມກ຺ຂິກາ ສຓ຺ຑສຓ຺ຑຈາຣິນີ, ນ ມຈ຺ຉໍ ນ ມໍສໍ ນ ສຸຣໍ ນ ເມຣຍໍ ນ ຖຸໂສທກໍ ປິວນ຺ຕິ. ເຕ ເອກາຄາຣິກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ເອກາໂລປິກາ, ທ຺ວາຄາຣິກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ທ຺ວາໂລປິກາ…ເປ… ສຕ຺ຕາຄາຣິກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາໂລປິກາ. ເອກິສ຺ສາປິ ທຕ຺ຕິຍາ ຍາເປນ຺ຕິ, ທ຺ວີຫິປິ ທຕ຺ຕີຫິ ຍາເປນ຺ຕິ…ເປ… ສຕ຺ຕຫິປິ ທຕ຺ຕີຫິ ຍາເປນ຺ຕິ. ເອກາຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣນ຺ຕິ, ທ຺ວີຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ສຕ຺ຕາຫິກມ຺ປິ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣນ຺ຕິ. ອິຕິ ເອວຣູປໍ ອທ຺ຘມາສິກມ຺ປິ ປຣິຍາຍຠຕ຺ຕໂຠຊນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕາວຕເກເນວ ຍາເປນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ. ອປ຺ເປກທາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຸຬາຣານິ ອຸຬາຣານິ ຂາທນີຍານິ ຂາທນ຺ຕິ, ອຸຬາຣານິ ອຸຬາຣານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸຬາຣານິ ອຸຬາຣານິ ສາຍນີຍານິ ສາຍນ຺ຕິ, ອຸຬາຣານິ ອຸຬາຣານິ ປານານິ ປິວນ຺ຕິ. ເຕ ອິມໍ ກາຍໍ ພລໍ ຄາເຫນ຺ຕິ ນາມ, ພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ ນາມ, ເມເທນ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ໂຂ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ປຸຣິມໍ ປຫາຍ ປຈ຺ຉາ ອຸປຈິນນ຺ຕິ, ເອວໍ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອາຈຍາປຈໂຍ ໂຫຕິ. ກິນ຺ຕິ ປນ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ສຸຕາ’’ຕິ? ຈິຕ຺ຕຠາວນາຍ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນ ສມ຺ປາຍາສິ.

໓໖໗. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຈ຺ຈກໍ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍາປິ ໂຂ ເຕ ເອສາ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ປຸຣິມາ ກາຍຠາວນາ ຠາສິຕາ ສາປິ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂນ ຘມ຺ມິກາ ກາຍຠາວນາ. ກາຍຠາວນມ຺ປິ [ກາຍຠາວນໍ ຫິ (ສີ. ປີ. ກ.)] ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນ ອຎ຺ຎາສິ, ກຸໂຕ ປນ ຕ຺ວໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນໍ ຊານິສ຺ສສິ? ອປິ ຈ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍຖາ ອຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ອຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈ, ຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈ. ຕໍ ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໓໖໘. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ອຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈ? ອິຘ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂາ ເວທນາ. ໂສ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ສຸຂສາຣາຄີ ຈ ໂຫຕິ ສຸຂສາຣາຄິຕຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ສຸຂາ ເວທນາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ. ໂສ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອສາ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອວໍ ອຸຠໂຕປກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ເອວໍ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ອຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈ.

໓໖໙. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈ? ອິຘ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂາ ເວທນາ. ໂສ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນ ສຸຂສາຣາຄີ ຈ ໂຫຕິ, ນ ສຸຂສາຣາຄິຕຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ສຸຂາ ເວທນາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ. ໂສ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ ເອສາ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອວໍ ອຸຠໂຕປກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈາ’’ຕິ.

໓໗໐. ‘‘ເອວໍ ປສນ຺ໂນ ອຫໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ! ຠວຎ຺ຫິ ໂຄຕໂມ ຠາວິຕກາໂຍ ຈ ໂຫຕິ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ ເຕ ອຍໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາສຊ຺ຊ ອຸປນີຍ ວາຈາ ຠາສິຕາ, ອປິ ຈ ເຕ ອຫໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມິ. ຍໂຕ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຕໍ ວຕ ເມ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ [ເນຕໍ ໂຂຐານໍ (ສີ. ປີ.)] ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ນ ຫິ ນູນ [ນ ຫນູນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕຖາຣູປາ ສຸຂາ ເວທນາ ຍຖາຣູປາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ; ນ ຫິ ນູນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕຖາຣູປາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຍຖາຣູປາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໓໗໑. ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ? ອິຘ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣຊາປໂຖ, ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອປເຣນ ສມເຍນ ທຫໂຣວ ສມາໂນ, ສຸສຸກາຬເກໂສ ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຐເມນ ວຍສາ, ອກາມການໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອສ຺ສຸມຸຂານໍ ຣຸທນ຺ຕານໍ, ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໍ. ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ກິໍກຸສລຄເວສີ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທໍ ປຣິເຍສມາໂນ ເຍນ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຬາຣໍ ກາລາມໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອາວຸໂສ ກາລາມ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ວິຫຣຕາຍສ຺ມາ, ຕາທິໂສ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ນຈິຣສ຺ເສວ ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນຈິຣສ຺ເສວ ຂິປ຺ປເມວ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິໍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕາວຕເກເນວ ໂອຏ຺ຐປຫຕມຕ຺ເຕນ ລປິຕລາປນມຕ຺ເຕນ ຎາຓວາທຎ຺ຈ ວທາມິ ເຖຣວາທຎ຺ຈ, ‘ຊານາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ຈ ປຏິຊານາມິ, ອຫຎ຺ເຈວ ອຎ຺ເຎ ຈ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ເກວລໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປເວເທຕິ, ອທ຺ຘາ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຊານໍ ປສ຺ສໍ ວິຫຣຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍນ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຬາຣໍ ກາລາມໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ໂນ, ອາວຸໂສ ກາລາມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປເວເທສີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ປເວເທສິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ອາຬາຣສ຺ເສວ ກາລາມສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ສທ຺ຘາ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ສທ຺ຘາ; ນ ໂຂ ອາຬາຣສ຺ເສວ ກາລາມສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ; ນ ໂຂ ອາຬາຣສ຺ເສວ ກາລາມສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ສຕິ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ສຕິ; ນ ໂຂ ອາຬາຣສ຺ເສວ ກາລາມສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ສມາຘິ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ສມາຘິ; ນ ໂຂ ອາຬາຣສ຺ເສວ ກາລາມສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາ; ຍໍນູນາຫໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປເວເທຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປທເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນຈິຣສ຺ເສວ ຂິປ຺ປເມວ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ.

‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍນ ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຬາຣໍ ກາລາມໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂນ, ອາວຸໂສ ກາລາມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທສີ’ຕິ? ‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທມີ’ຕິ. ‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ‘ລາຠາ ໂນ, ອາວຸໂສ, ສຸລທ຺ຘໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ເຍ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຕາທິສໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປສ຺ສາມ. ອິຕິ ຍາຫໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທມິ ຕໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣສິ; ຍໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣສິ ຕມຫໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທມິ. ອິຕິ ຍາຫໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາມິ ຕໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາສິ; ຍໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາສິ ຕມຫໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາມິ. ອິຕິ ຍາທິໂສ ອຫໍ ຕາທິໂສ ຕຸວໍ, ຍາທິໂສ ຕຸວໍ ຕາທິໂສ ອຫໍ. ເອຫິ ທານິ, ອາວຸໂສ, ອຸໂຠວ ສນ຺ຕາ ອິມໍ ຄຓໍ ປຣິຫຣາມາ’ຕິ. ອິຕິ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອາຈຣິໂຍ ເມ ສມາໂນ (ອຕ຺ຕໂນ) [( ) ນຕ຺ຖິ (ສີ. ປີ.)] ອນ຺ເຕວາສິໍ ມໍ ສມານໍ ອຕ຺ຕນາ ສມສມໍ ຐເປສິ, ອຸຬາຣາຍ ຈ ມໍ ປູຊາຍ ປູເຊສິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ ນ ນິໂຣຘາຍ ນ ອຸປສມາຍ ນ ອຠິຎ຺ຎາຍ ນ ສມ຺ໂພຘາຍ ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຍາວເທວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປປຕ຺ຕິຍາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອນລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ອປກ຺ກມິໍ.

໓໗໒. ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ກິໍກຸສລຄເວສີ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທໍ ປຣິເຍສມາໂນ ເຍນ ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ຣາມປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອາວຸໂສ [ປສ຺ສ ມ. ນິ. ໑.໒໗໘ ປາສຣາສິສຸຕ຺ເຕ] ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ວິຫຣຕາຍສ຺ມາ, ຕາທິໂສ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ນຈິຣສ຺ເສວ ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນຈິຣສ຺ເສວ ຂິປ຺ປເມວ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິໍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕາວຕເກເນວ ໂອຏ຺ຐປຫຕມຕ຺ເຕນ ລປິຕລາປນມຕ຺ເຕນ ຎາຓວາທຎ຺ຈ ວທາມິ ເຖຣວາທຎ຺ຈ, ‘ຊານາມິ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ຈ ປຏິຊານາມິ, ອຫຎ຺ເຈວ ອຎ຺ເຎ ຈ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ຣາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ເກວລໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປເວເທສິ. ອທ຺ຘາ ຣາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຊານໍ ປສ຺ສໍ ວິຫາສີ’ຕິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍນ ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ຣາມປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ໂນ, ອາວຸໂສ ຣາໂມ, ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປເວເທສີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ປເວເທສິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ຣາມສ຺ເສວ ອໂຫສິ ສທ຺ຘາ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ສທ຺ຘາ; ນ ໂຂ ຣາມສ຺ເສວ ອໂຫສິ ວີຣິຍໍ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ວີຣິຍໍ; ນ ໂຂ ຣາມສ຺ເສວ ອໂຫສິ ສຕິ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ສຕິ; ນ ໂຂ ຣາມສ຺ເສວ ອໂຫສິ ສມາຘິ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ສມາຘິ; ນ ໂຂ ຣາມສ຺ເສວ ອໂຫສິ ປຎ຺ຎາ, ມຍ຺ຫໍປຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາ; ຍໍນູນາຫໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ຣາໂມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີຕິ ປເວເທສິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປທເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນຈິຣສ຺ເສວ ຂິປ຺ປເມວ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ.

‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍນ ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ຣາມປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂນ, ອາວຸໂສ, ຣາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທສີ’ຕິ? ‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາໂມ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທສີ’ຕິ. ‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ‘ລາຠາ ໂນ, ອາວຸໂສ, ສຸລທ຺ຘໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ເຍ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຕາທິສໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປສ຺ສາມ. ອິຕິ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ຣາໂມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທສິ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣສິ; ຍໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣສິ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຣາໂມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ປເວເທສິ. ອິຕິ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ຣາໂມ ອຠິຎ຺ຎາສິ ຕໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາສິ; ຍໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ຊານາສິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຣາໂມ ອຠິຎ຺ຎາສິ. ອິຕິ ຍາທິໂສ ຣາໂມ ອໂຫສິ ຕາທິໂສ ຕຸວໍ; ຍາທິໂສ ຕຸວໍ ຕາທິໂສ ຣາໂມ ອໂຫສິ. ເອຫິ ທານິ, ອາວຸໂສ, ຕຸວໍ ອິມໍ ຄຓໍ ປຣິຫຣາ’ຕິ. ອິຕິ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເມ ສມາໂນ ອາຈຣິຍຏ຺ຐາເນ ຈ ມໍ ຐເປສິ, ອຸຬາຣາຍ ຈ ມໍ ປູຊາຍ ປູເຊສິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ນິພ຺ພິທາຍ ນ ວິຣາຄາຍ ນ ນິໂຣຘາຍ ນ ອຸປສມາຍ ນ ອຠິຎ຺ຎາຍ ນ ສມ຺ໂພຘາຍ ນ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຍາວເທວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນູປປຕ຺ຕິຍາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ອນລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ອປກ຺ກມິໍ.

໓໗໓. ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ກິໍກຸສລຄເວສີ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິວຣປທໍ ປຣິເຍສມາໂນ ມຄເຘສຸ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ອຸຣຸເວລາ ເສນານິຄໂມ ຕທວສຣິໍ. ຕຕ຺ຖທ຺ທສໍ ຣມຓີຍໍ ຠູມິຠາຄໍ, ປາສາທິກຎ຺ຈ ວນສຓ຺ຑໍ, ນທິຎ຺ຈ ສນ຺ທນ຺ຕິໍ ເສຕກໍ ສຸປຕິຕ຺ຖໍ ຣມຓີຍໍ, ສມນ຺ຕາ ຈ ໂຄຈຣຄາມໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຣມຓີໂຍ ວຕ, ໂຠ, ຠູມິຠາໂຄ, ປາສາທິໂກ ຈ ວນສຓ຺ໂຑ, ນທີ ຈ ສນ຺ທຕິ ເສຕກາ ສຸປຕິຕ຺ຖາ ຣມຓີຍາ, ສມນ຺ຕາ ຈ ໂຄຈຣຄາໂມ. ອລໍ ວຕິທໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຘານຕ຺ຖິກສ຺ສ ປຘານາຍາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິໍ ‘ອລມິທໍ ປຘານາຍາ’ຕິ.

໓໗໔. ‘‘ອປິສ຺ສຸມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕິສ຺ໂສ ອຸປມາ ປຏິຠໍສຸ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ ອຸທເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ – ‘ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມິ, ເຕໂຊ ປາຕຸກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ, ອຸທເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເຕໂຊ ປາຕຸກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອທຸຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ, ຕຎ຺ຈ ປນ ອຸທເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ກາເຍນ ເຈວ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ກາເມຫິ ອວູປກຏ຺ຐາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂຍ ຈ ເນສໍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປິປາສາ ກາມປຣິຬາໂຫ, ໂສ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນ ສຸປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ນ ສຸປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ, ໂອປກ຺ກມິກາ ເຈປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາວ ເຕ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ໂນ ເຈປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາວ ເຕ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ອຍໍ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ປຐມາ ອຸປມາ ປຏິຠາສິ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ.

໓໗໕. ‘‘ອປຣາປິ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທຸຕິຍາ ອຸປມາ ປຏິຠາສິ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ, ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ – ‘ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມິ, ເຕໂຊ ປາຕຸກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ, ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ ເຕໂຊ ປາຕຸກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອທຸຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອລ຺ລໍ ກຏ຺ຐໍ ສສ຺ເນຫໍ, ກິຎ຺ຈາປິ ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ກາເຍນ ເຈວ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ກາເມຫິ ວູປກຏ຺ຐາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂຍ ຈ ເນສໍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປິປາສາ ກາມປຣິຬາໂຫ ໂສ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນ ສຸປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ນ ສຸປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ, ໂອປກ຺ກມິກາ ເຈປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາວ ເຕ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ໂນ ເຈປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາວ ເຕ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ອຍໍ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທຸຕິຍາ ອຸປມາ ປຏິຠາສິ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ’’.

໓໗໖. ‘‘ອປຣາປິ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕຕິຍາ ອຸປມາ ປຏິຠາສິ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສຸກ຺ຂໍ ກຏ຺ຐໍ ໂກຬາປໍ, ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ – ‘ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມິ, ເຕໂຊ ປາຕຸກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ສຸກ຺ຂໍ ກຏ຺ຐໍ ໂກຬາປໍ, ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣາຣຓິໍ ອາທາຍ ອຠິມນ຺ເຖນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເຕໂຊ ປາຕຸກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອທຸຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຸກ຺ຂໍ ກຏ຺ຐໍ ໂກຬາປໍ, ຕຎ຺ຈ ປນ ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ກາເຍນ ເຈວ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ກາເມຫິ ວູປກຏ຺ຐາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂຍ ຈ ເນສໍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປິປາສາ ກາມປຣິຬາໂຫ, ໂສ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸປ຺ປຫີໂນ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ, ໂອປກ຺ກມິກາ ເຈປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາວ ເຕ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ໂນ ເຈປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ຠພ຺ພາວ ເຕ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ. ອຍໍ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕຕິຍາ ອຸປມາ ປຏິຠາສິ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ. ອິມາ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕິສ຺ໂສ ອຸປມາ ປຏິຠໍສຸ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ.’’

໓໗໗. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ທນ຺ເຕຠິ ທນ຺ຕມາຘາຍ [ປສ຺ສ ມ. ນິ. ໑.໒໒໑ ວິຕກ຺ກສຓ຺ຐານສຸຕ຺ເຕ], ຊິວ຺ຫາຍ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ, ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍ ອຠິນິປ຺ປີເຬຍ຺ຍໍ ອຠິສນ຺ຕາເປຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທນ຺ເຕຠິ ທນ຺ຕມາຘາຍ, ຊິວ຺ຫາຍ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ, ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ ອຠິນິປ຺ປີເຬມິ ອຠິສນ຺ຕາເປມິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທນ຺ເຕຠິ ທນ຺ຕມາຘາຍ ຊິວ຺ຫາຍ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ອຠິນິປ຺ປີຬຍໂຕ ອຠິສນ຺ຕາປຍໂຕ ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ທຸພ຺ພລຕຣໍ ປຸຣິສໍ ສີເສ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຂນ຺ເຘ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ອຠິນິປ຺ປີເຬຍ຺ຍ ອຠິສນ຺ຕາເປຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທນ຺ເຕຠິ ທນ຺ຕມາຘາຍ, ຊິວ຺ຫາຍ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ, ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ອຠິນິປ຺ປີຬຍໂຕ ອຠິສນ຺ຕາປຍໂຕ ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວີຣິຍໍ ໂຫຕິ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ສາຣທ຺ໂຘ ຈ ປນ ເມ ກາໂຍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ເຕເນວ ທຸກ຺ຂປ຺ປຘາເນນ ປຘານາຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໓໗໘. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອປ຺ປາຓກໍເຍວ ຌານໍ ຌາເຍຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ອຸປຣຸນ຺ຘິໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ກຓ຺ຓໂສເຕຫິ ວາຕານໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕານໍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ກມ຺ມາຣຄຄ຺ຄຣິຍາ ຘມມານາຍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ກຓ຺ຓໂສເຕຫິ ວາຕານໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕານໍ ອຘິມຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວີຣິຍໍ ໂຫຕິ ອສລ຺ລີນໍ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ສາຣທ຺ໂຘ ຈ ປນ ເມ ກາໂຍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ເຕເນວ ທຸກ຺ຂປ຺ປຘາເນນ ປຘານາຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອປ຺ປາຓກໍເຍວ ຌານໍ ຌາເຍຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ອຸປຣຸນ຺ຘິໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ມຸທ຺ຘນິ ອູຫນນ຺ຕິ [ອູຫນ຺ຕິ (ສີ.), ໂອຫນນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອຸຫນນ຺ຕິ (ກ.)]. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕິຓ຺ເຫນ ສິຂເຣນ ມຸທ຺ຘນິ ອຠິມຕ຺ເຖຍ຺ຍ [ມຸທ຺ຘານໍ ອຠິມນ຺ເຖຍ຺ຍ (ສີ. ປີ.), ມຸທ຺ຘານໍ ອຠິມຕ຺ເຖຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ມຸທ຺ຘນິ ອູຫນນ຺ຕິ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວີຣິຍໍ ໂຫຕິ ອສລ຺ລີນໍ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ສາຣທ຺ໂຘ ຈ ປນ ເມ ກາໂຍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ເຕເນວ ທຸກ຺ຂປ຺ປຘາເນນ ປຘານາຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອປ຺ປາຓກໍເຍວ ຌານໍ ຌາເຍຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ອຸປຣຸນ຺ຘິໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ອຘິມຕ຺ຕາ ສີເສ ສີສເວທນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ທຬ຺ເຫນ ວຣຕ຺ຕກ຺ຂຓ຺ເຑນ [ວຣຕ຺ຕກພນ຺ຘເນນ (ສີ.)] ສີເສ ສີສເວຐໍ ທເທຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ອຘິມຕ຺ຕາ ສີເສ ສີສເວທນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວີຣິຍໍ ໂຫຕິ ອສລ຺ລີນໍ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ສາຣທ຺ໂຘ ຈ ປນ ເມ ກາໂຍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ເຕເນວ ທຸກ຺ຂປ຺ປຘາເນນ ປຘານາຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອປ຺ປາຓກໍເຍວ ຌານໍ ຌາເຍຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ອຸປຣຸນ຺ຘິໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ຕນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທກ຺ໂຂ ໂຄຆາຕໂກ ວາ ໂຄຆາຕກນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ຕນ຺ຕິ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວີຣິຍໍ ໂຫຕິ ອສລ຺ລີນໍ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ສາຣທ຺ໂຘ ຈ ປນ ເມ ກາໂຍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ເຕເນວ ທຸກ຺ຂປ຺ປຘາເນນ ປຘານາຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ອປ຺ປາຓກໍເຍວ ຌານໍ ຌາເຍຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ອຸປຣຸນ຺ຘິໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ອຘິມຕ຺ໂຕ ກາຍສ຺ມິໍ ຑາໂຫ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ທຸພ຺ພລຕຣໍ ປຸຣິສໍ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ສນ຺ຕາເປຍ຺ຍຸໍ ສມ຺ປຣິຕາເປຍ຺ຍຸໍ, ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມຸຂໂຕ ຈ ນາສໂຕ ຈ ກຓ຺ຓໂຕ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ອຸປຣຸທ຺ເຘສຸ ອຘິມຕ຺ໂຕ ກາຍສ຺ມິໍ ຑາໂຫ ໂຫຕິ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວີຣິຍໍ ໂຫຕິ ອສລ຺ລີນໍ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ສາຣທ຺ໂຘ ຈ ປນ ເມ ກາໂຍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ເຕເນວ ທຸກ຺ຂປ຺ປຘາເນນ ປຘານາຠິຕຸນ຺ນສ຺ສ ສໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອປິສ຺ສຸ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເທວຕາ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກາລງ຺ກໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ນ ກາລງ຺ກໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອປິ ຈ ກາລງ຺ກໂຣຕີ’ຕິ. ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ນ ກາລງ຺ກໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ນປິ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ອຣຫໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ວິຫາໂຣຕ຺ເວວ ໂສ [ວິຫາໂຣຕ຺ເວເວໂສ (ສີ.)] ອຣຫໂຕ ເອວຣູໂປ ໂຫຕີ’ຕິ [ວິຫາໂຣຕ຺ເວເວໂສ ອຣຫໂຕ’’ຕິ (?)].

໓໗໙. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ສພ຺ພໂສ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເທວຕາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ສພ຺ພໂສ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ສພ຺ພໂສ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສສິ, ຕສ຺ສ ເຕ ມຍໍ ທິພ຺ພໍ ໂອຊໍ ໂລມກູເປຫິ ອຊ຺ໂຌຫາເຣສ຺ສາມ [ອຊ຺ໂຌຫຣິສ຺ສາມ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)], ຕາຍ ຕ຺ວໍ ຍາເປສ຺ສສີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ສພ຺ພໂສ ອຊຊ຺ຊິຕໍ [ອຊທ຺ຘຸກໍ (ສີ. ປີ.), ຊທ຺ຘຸກໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ປຏິຊາເນຍ຺ຍໍ, ອິມາ ຈ ເມ ເທວຕາ ທິພ຺ພໍ ໂອຊໍ ໂລມກູເປຫິ ອຊ຺ໂຌຫາເຣຍ຺ຍຸໍ [ອຊ຺ໂຌຫເຣຍ຺ຍຸໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)], ຕາຍ ຈາຫໍ ຍາເປຍ຺ຍໍ, ຕໍ ມມສ຺ສ ມຸສາ’ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕາ ເທວຕາ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂາມິ, ‘ຫລ’ນ຺ຕິ ວທາມິ.

໓໘໐. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍໍ, ປສຕໍ ປສຕໍ, ຍທິ ວາ ມຸຄ຺ຄຍູສໍ, ຍທິ ວາ ກຸລຕ຺ຖຍູສໍ, ຍທິ ວາ ກຬາຍຍູສໍ, ຍທິ ວາ ຫເຣຓຸກຍູສ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣສິໍ, ປສຕໍ ປສຕໍ, ຍທິ ວາ ມຸຄ຺ຄຍູສໍ, ຍທິ ວາ ກຸລຕ຺ຖຍູສໍ, ຍທິ ວາ ກຬາຍຍູສໍ, ຍທິ ວາ ຫເຣຓຸກຍູສໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາຣຍໂຕ, ປສຕໍ ປສຕໍ, ຍທິ ວາ ມຸຄ຺ຄຍູສໍ, ຍທິ ວາ ກຸລຕ຺ຖຍູສໍ, ຍທິ ວາ ກຬາຍຍູສໍ, ຍທິ ວາ ຫເຣຓຸກຍູສໍ, ອຘິມຕ຺ຕກສິມານໍ ປຕ຺ໂຕ ກາໂຍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ອາສີຕິກປພ຺ພານິ ວາ ກາຬປພ຺ພານິ ວາ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ຠວນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ໂອຏ຺ຐປທໍ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ອານິສທໍ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ວຏ຺ຏນາວຬີ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏໂກ ອຸຓ຺ຓຕາວນໂຕ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຊຣສາລາຍ ໂຄປາຓສິໂຍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄາ ຠວນ຺ຕິ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ຜາສຸຬິໂຍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄາ ຠວນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທປາເນ ອຸທກຕາຣກາ ຄມ຺ຠີຣຄຕາ ໂອກ຺ຂາຍິກາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ອກ຺ຂິກູເປສຸ ອກ຺ຂິຕາຣກາ ຄມ຺ຠີຣຄຕາ ໂອກ຺ຂາຍິກາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຕິຕ຺ຕກາລາພຸ ອາມກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວາຕາຕເປນ ສໍຜຸຏິໂຕ ໂຫຕິ ສມ຺ມິລາໂຕ, ເອວເມວສ຺ສຸ ເມ ສີສຈ຺ຉວິ ສໍຜຸຏິຕາ ໂຫຕິ ສມ຺ມິລາຕາ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸທຣຈ຺ຉວິໍ ປຣິມສິສ຺ສາມີຕິ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ປຣິມສິສ຺ສາມີຕິ ອຸທຣຈ຺ຉວິໍເຍວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ຍາວສ຺ສຸ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸທຣຈ຺ຉວິ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ອລ຺ລີນາ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ວຈ຺ຈໍ ວາ ມຸຕ຺ຕໍ ວາ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຕຕ຺ເຖວ ອວກຸຊ຺ໂຊ ປປຕາມິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອິມເມວ ກາຍໍ ອສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ປາຓິນາ ຄຕ຺ຕານິ ອນຸມຊ຺ຊາມິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ປາຓິນາ ຄຕ຺ຕານິ ອນຸມຊ຺ຊໂຕ ປູຕິມູລານິ ໂລມານິ ກາຍສ຺ມາ ປປຕນ຺ຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ. ອປິສ຺ສຸ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກາໂຬ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມນຸສ຺ສາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ນ ກາໂຬ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ສາໂມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ມນຸສ຺ສາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ນ ກາໂຬ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ນປິ ສາໂມ, ມງ຺ຄຸຣຈ຺ຉວິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຍາວສ຺ສຸ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕາວ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ປຣິໂຍທາໂຕ ອຸປຫໂຕ ໂຫຕິ ຕາເຍວປ຺ປາຫາຣຕາຍ.

໓໘໑. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍິໍສຸ, ເອຕາວປຣມໍ, ນຍິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຕາວປຣມໍ, ນຍິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ ເອຕຣຫິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ໂອປກ຺ກມິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ, ເອຕາວປຣມໍ, ນຍິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ອິມາຍ ກຏຸກາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ອຘິຄຈ຺ຉາມິ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສສໍ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ ປິຕຸ ສກ຺ກສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ເຕ ສີຕາຍ ຊມ຺ພຸຈ຺ຉາຍາຍ ນິສິນ຺ໂນ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕາ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ ເອໂສ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສຕານຸສາຣິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອໂຫສິ – ‘ເອເສວ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ຠາຍາມິ, ຍໍ ຕໍ ສຸຂໍ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ ຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ ຠາຍາມິ, ຍໍ ຕໍ ສຸຂໍ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ.

໓໘໒. ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ຕໍ ສຸກຣໍ ສຸຂໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ເອວໍ ອຘິມຕ຺ຕກສິມານໍ ປຕ຺ຕກາເຍນ, ຍໍນູນາຫໍ ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍໍ ໂອທນກຸມ຺ມາສ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣສິໍ ໂອທນກຸມ຺ມາສໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ມໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ສມເຍນ ປຎ຺ຈ [ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ (ອຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕສຸ)] ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ – ‘ຍໍ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ອຘິຄມິສ຺ສຕິ, ຕໍ ໂນ ອາໂຣເຈສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍໂຕ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣສິໍ ໂອທນກຸມ຺ມາສໍ, ອຖ ເມ ເຕ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມິໍສຸ – ‘ພາຫຸລ຺ລິໂກ [ພາຫຸລິໂກ (ສີ. ປີ.) ສໍຆເຠທສິກ຺ຂາປທຏີກາຍ ສເມຕິ] ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ປຘານວິພ຺ຠນ຺ໂຕ, ອາວຕ຺ໂຕ ພາຫຸລ຺ລາຍາ’ຕິ.

໓໘໓. ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕ຺ວາ, ພລໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫາສິໍ, ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ. ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທສິໍ ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ, ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໓໘໔. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐເມ ຍາເມ ປຐມາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ; ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໓໘໕. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມິ…ເປ… ອຍໍ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌິເມ ຍາເມ ທຸຕິຍາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ; ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໓໘໖. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ອໂຫສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ຍາເມ ຕຕິຍາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ; ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ. ເອວຣູປາປິ ໂຂ ເມ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໓໘໗. ‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອເນກສຕາຍ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕາ. ອປິສ຺ສຸ ມໍ ເອກເມໂກ ເອວໍ ມຎ຺ຎຕິ – ‘ມເມວາຣພ຺ຠ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’ຕິ. ‘ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ; ຍາວເທວ ວິຎ຺ຎາປນຕ຺ຖາຍ ຕຖາຄໂຕ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕສ຺ສາເຍວ ກຖາຍ ປຣິໂຍສາເນ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປມິ ສນ຺ນິສາເທມິ ເອໂກທິໍ ກໂຣມິ ສມາທຫາມິ, ເຍນ ສຸທໍ ນິຈ຺ຈກປ຺ປໍ ວິຫຣາມີ’’’ຕິ.