໑. ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ

໓໒໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ນາຕິເກ [ນາທິເກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ຎາຕິເກ (ກ.)] ວິຫຣຕິ ຄິຎ຺ຊກາວສເຖ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ [ກິມ຺ພິໂລ (ສີ. ປີ. ກ.)] ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາເຍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ທາຍປາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ, ສມຓ, ເອຕໍ ທາຍໍ ປາວິສິ. ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕກາມຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ມາ ເຕສໍ ອຜາສຸມກາສີ’’ຕິ.

ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ທາຍປາລສ຺ສ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານສ຺ສ. ສຸຕ຺ວານ ທາຍປາລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ ທາຍປາລ, ຠຄວນ຺ຕໍ ວາເຣສິ. ສຕ຺ຖາ ໂນ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຍນາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ນນ຺ທິຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ກິມິລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ສຕ຺ຖາ ໂນ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ – ເອໂກ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ, ເອໂກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ເອໂກ ປາໂທທກໍ ອຸປຏ຺ຐາເປສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ. ເຕປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

໓໒໖. ‘‘ກຈ຺ຈິ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມຖາ’’ຕິ? ‘‘ຂມນີຍໍ, ຠຄວາ, ຍາປນີຍໍ, ຠຄວາ; ນ ຈ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ກິລມາມາ’’ຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ໂຍຫໍ ເອວຣູເປຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ; ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ; ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕາມິ. ນານາ ຫິ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຍາ ເອກຎ຺ຈ ປນ ມຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ນນ຺ທິໂຍ…ເປ… ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ໂຍຫໍ ເອວຣູເປຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕາມິ. ນານາ ຫິ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຍາ ເອກຎ຺ຈ ປນ ມຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ.

໓໒໗. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ໂຍ ປຐມໍ ຄາມໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕິ ໂສ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕິ, ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ. ໂຍ ປຈ຺ຉາ ຄາມໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕິ, ສເຈ ໂຫຕິ ຠຸຕ຺ຕາວເສໂສ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ໂນ ເຈ ອາກງ຺ຂຕິ ອປ຺ປຫຣິເຕ ວາ ຉຑ຺ເຑຕິ, ອປ຺ປາຓເກ ວາ ອຸທເກ ໂອປິລາເປຕິ. ໂສ ອາສນານິ ປຏິສາເມຕິ, ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ປຏິສາເມຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິໍ ປຏິສາເມຕິ, ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປສ຺ສຕິ ປານີຍຆຏໍ ວາ ປຣິໂຠຊນີຍຆຏໍ ວາ ວຈ຺ຈຆຏໍ ວາ ຣິຕ຺ຕໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ໂສ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ. ສຈສ຺ສ ໂຫຕິ ອວິສຍ຺ຫໍ, ຫຕ຺ຖວິກາເຣນ ທຸຕິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນ ອຸປຏ຺ຐາເປມ, ນ ຕ຺ເວວ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວາຈໍ ຠິນ຺ທາມ. ປຎ຺ຈາຫິກໍ ໂຂ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ພຣຕ຺ຕິກໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ນິສີທາມ. ເອວໍ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ.

໓໒໘. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕານໍ ອາຕາປີນໍ ປຫິຕຕ຺ຕານໍ ວິຫຣນ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ. ອຍໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕານໍ ອາຕາປີນໍ ປຫິຕຕ຺ຕານໍ ວິຫຣນ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ. ເອຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂກາ ຈ ວິຫຣາມ, ສຕາ ຈ ສມ຺ປຊານາ, ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທມ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ. ເອຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ, ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ. ເອຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ. ເອຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ…ເປ… ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ…ເປ… ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ. ເອຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ.

໓໒໙. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ! ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂາມ ສພ຺ພໂສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ໂນ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ. ເອຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາຣສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ເອຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຍມຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ. ອິມມ຺ຫາ ຈ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຜາສຸວິຫາຣາ ອຎ຺ຎໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ! ອິມມ຺ຫາ ຜາສຸວິຫາຣາ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ວາ ປຓີຕຕໂຣ ວາ ຜາສຸວິຫາໂຣ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

໓໓໐. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ນນ຺ທິຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ກິມິລໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາ [ອນຸສໍສາເວຕ຺ວາ (ສີ.), ອນຸສາເວຕ຺ວາ (ຏີກາ)] ຕໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ເອວມາໂຣຈິມ຺ຫ – ‘ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ມຍໍ ລາຠິໂນ’ຕິ, ຍໍ ໂນ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຍາວ ອາສວານໍ ຂຍາ ປກາເສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວມາໂຣເຈສຸໍ – ‘ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ມຍໍ ລາຠິໂນ’ຕິ, ອປິ ຈ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ – ‘ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ອິເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ລາຠິໂນ’ຕິ. ເທວຕາປິ ເມ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ອິເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ລາຠິໂນ’ຕິ. ຕເມນໍ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຫາຠິປຸຏ຺ເຐນ ພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ.

໓໓໑. ອຖ ໂຂ ທີໂຆ ປຣຊໂນ ຍກ຺ໂຂ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ທີໂຆ ປຣຊໂນ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ລາຠາ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ວຊ຺ຊີນໍ, ສຸລທ຺ຘລາຠາ ວຊ຺ຊິປຊາຍ, ຍຕ຺ຖ ຕຖາຄໂຕ ວິຫຣຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອິເມ ຈ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ – ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ’’ຕິ. ທີຆສ຺ສ ປຣຊນສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຸມ຺ມາ ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸໍ – ‘ລາຠາ ວຕ, ໂຠ, ວຊ຺ຊີນໍ, ສຸລທ຺ຘລາຠາ ວຊ຺ຊິປຊາຍ, ຍຕ຺ຖ ຕຖາຄໂຕ ວິຫຣຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອິເມ ຈ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ – ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ’ຕິ. ຠຸມ຺ມານໍ ເທວານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ເທວາ…ເປ… ຕາວຕິໍສາ ເທວາ…ເປ… ຍາມາ ເທວາ…ເປ… ຕຸສິຕາ ເທວາ…ເປ… ນິມ຺ມານຣຕີ ເທວາ…ເປ… ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ ເທວາ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸໍ – ‘‘ລາຠາ ວຕ, ໂຠ, ວຊ຺ຊີນໍ, ສຸລທ຺ຘລາຠາ ວຊ຺ຊິປຊາຍ, ຍຕ຺ຖ ຕຖາຄໂຕ ວິຫຣຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອິເມ ຈ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ – ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ’’ຕິ. ອິຕິຫ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເຕນ ຂເຓນ (ເຕນ ລເຍນ) [( ) ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ] ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ຍາວພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ວິທິຕາ [ສໍວິທິຕາ (ກ.)] ອເຫສຸໍ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ທີຆ, ເອວເມຕໍ, ທີຆ! ຍສ຺ມາປິ, ທີຆ, ກຸລາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ຕຎ຺ເຈປິ ກຸລໍ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປາສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ຍສ຺ມາປິ, ທີຆ, ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ໂສ ເຈປິ ກຸລປຣິວຏ຺ໂຏ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປາສ຺ສ ກຸລປຣິວຏ຺ຏສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ຍສ຺ມາປິ, ທີຆ, ຄາມາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ໂສ ເຈປິ ຄາໂມ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປາສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ຍສ຺ມາປິ, ທີຆ, ນິຄມາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ໂສ ເຈປິ ນິຄໂມ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປາສ຺ສ ນິຄມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ຍສ຺ມາປິ, ທີຆ, ນຄຣາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ຕຎ຺ເຈປິ ນຄຣໍ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປາສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ຍສ຺ມາປິ, ທີຆ, ຊນປທາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ໂສ ເຈປິ ຊນປໂທ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປາສ຺ສ ຊນປທສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສພ຺ເພ ເຈປິ, ທີຆ, ຂຕ຺ຕິຍາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພສານໍປາສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສພ຺ເພ ເຈປິ, ທີຆ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ…ເປ… ສພ຺ເພ ເຈປິ, ທີຆ, ເວສ຺ສາ…ເປ… ສພ຺ເພ ເຈປິ, ທີຆ, ສຸທ຺ທາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພສານໍປາສ຺ສ ສຸທ຺ທານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສເທວໂກ ເຈປິ, ທີຆ, ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ, ສເທວກສ຺ສປາສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສມາຣກສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ປສ຺ສ, ທີຆ, ຍາວ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນາ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ, ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ທີໂຆ ປຣຊໂນ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.