໓. ວມ຺ມິກສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ອນ຺ຘວເນ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ອນ຺ຘວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ສາ ເທວຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ກຸມາຣກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸ, ອຍໍ ວມ຺ມິໂກ [ວມ຺ມີໂກ (ກຕ຺ຖຈິ) ສກ຺ກຕານຸຣູປໍ] ຣຕ຺ຕິໍ ຘູມາຍຕິ, ທິວາ ປຊ຺ຊລຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ລງ຺ຄິໍ ‘ລງ຺ຄີ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ລງ຺ຄິໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ອຸທ຺ຘຸມາຍິກໍ. ‘ອຸທ຺ຘຸມາຍິກາ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ອຸທ຺ຘຸມາຍິກໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ທ຺ວິຘາປຖໍ. ‘ທ຺ວິຘາປໂຖ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ທ຺ວິຘາປຖໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ຈງ຺ຄວາຣໍ [ປງ຺ກວາຣໍ (ສ຺ຍາ.), ຈງ຺ກວາຣໍ (ກ.)]. ‘ຈງ຺ຄວາໂຣ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ຈງ຺ຄວາຣໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ກຸມ຺ມໍ. ‘ກຸມ຺ໂມ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ກຸມ຺ມໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ອສິສູນໍ. ‘ອສິສູນາ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ອສິສູນໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ມໍສເປສິໍ. ‘ມໍສເປສິ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ມໍສເປສິໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ນາຄໍ. ‘ນາໂຄ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ນາໂຄ, ມາ ນາຄໍ ຆຏ຺ເຏສິ; ນໂມ ກໂຣຫິ ນາຄສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ອິເມ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ເຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ຍຖາ ຈ ເຕ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາສິ. ນາຫໍ ຕໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ, ໂຍ ອິເມສໍ ປຎ຺ຫານໍ ເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄເຕນ ວາ, ຕຖາຄຕສາວເກນ ວາ, ອິໂຕ ວາ ປນ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ – ອິທມໂວຈ ສາ ເທວຕາ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ.

໒໕໐. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ອນ຺ຘວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ເທວຕາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸ, ອຍໍ ວມ຺ມິໂກ ຣຕ຺ຕິໍ ຘູມາຍຕິ, ທິວາ ປຊ຺ຊລຕິ’. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ…ເປ… ອິໂຕ ວາ ປນ ສຸຕ຺ວາຕິ. ອິທມໂວຈ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ເທວຕາ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ. ‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ວມ຺ມິໂກ, ກາ ຣຕ຺ຕິໍ ຘູມາຍນາ, ກາ ທິວາ ປຊ຺ຊລນາ, ໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ໂກ ສຸເມໂຘ, ກິໍ ສຕ຺ຖໍ, ກິໍ ອຠິກ຺ຂຓໍ, ກາ ລງ຺ຄີ, ກາ ອຸທ຺ຘຸມາຍິກາ, ໂກ ທ຺ວິຘາປໂຖ, ກິໍ ຈງ຺ຄວາຣໍ, ໂກ ກຸມ຺ໂມ, ກາ ອສິສູນາ, ກາ ມໍສເປສິ, ໂກ ນາໂຄ’’’ຕິ?

໒໕໑. ‘‘‘ວມ຺ມິໂກ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິມສ຺ເສຕໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສ [ຈາຕຸມ຺ມຫາຠູຕິກສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ກາຍສ຺ສ ອຘິວຈນໍ, ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠວສ຺ສ ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈຍສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນ-ປຣິມທ຺ທນເຠທນ-ວິທ຺ຘໍສນ-ຘມ຺ມສ຺ສ.

‘‘ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ທິວາ ກມ຺ມນ຺ເຕ [ກມ຺ມນ຺ຕໍ (ກ.)] ອາຣພ຺ຠ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ – ອຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຘູມາຍນາ. ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ອນຸວິຈາເຣຕ຺ວາ ທິວາ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊຕິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ‘ມນສາ’ [( ) ນຕ຺ຖິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] – ອຍໍ ທິວາ ປຊ຺ຊລນາ.

‘‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ‘ສຸເມໂຘ’ຕິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ເສກ຺ຂສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຘິວຈນໍ.

‘‘‘ສຕ຺ຖ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຣິຍາເຍຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິວຈນໍ. ‘ອຠິກ຺ຂຓ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘‘ລງ຺ຄີ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອວິຊ຺ຊາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸກ຺ຂິປ ລງ຺ຄິໍ, ປຊຫ ອວິຊ຺ຊໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ອຸທ຺ຘຸມາຍິກາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກຘູປາຍາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸກ຺ຂິປ ອຸທ຺ຘຸມາຍິກໍ, ປຊຫ ໂກຘູປາຍາສໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ທ຺ວິຘາປໂຖ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ວິຈິກິຈ຺ຉາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸກ຺ຂິປ ທ຺ວິຘາປຖໍ, ປຊຫ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ຈງ຺ຄວາຣ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ນີວຣຓານໍ ອຘິວຈນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓສ຺ສ, ພ຺ຍາປາທນີວຣຓສ຺ສ, ຖີນມິທ຺ຘນີວຣຓສ຺ສ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນີວຣຓສ຺ສ, ວິຈິກິຈ຺ຉານີວຣຓສ຺ສ. ອຸກ຺ຂິປ ຈງ຺ຄວາຣໍ, ປຊຫ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ກຸມ຺ໂມ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຘິວຈນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ເວທນຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ສຎ຺ຎຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ສງ຺ຂາຣຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ. ອຸກ຺ຂິປ ກຸມ຺ມໍ, ປຊຫ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ອສິສູນາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນໍ – ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣູປານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ ປິຍຣູປານໍ ກາມູປສໍຫິຕານໍ ຣຊນີຍານໍ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ສທ຺ທານໍ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຘານໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣສານໍ…ເປ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ ປິຍຣູປານໍ ກາມູປສໍຫິຕານໍ ຣຊນີຍານໍ. ອຸກ຺ຂິປ ອສິສູນໍ, ປຊຫ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ມໍສເປສີ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ນນ຺ທີຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸກ຺ຂິປ ມໍສເປສິໍ, ປຊຫ ນນ຺ທີຣາຄໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ນາໂຄ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຂີຓາສວສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຘິວຈນໍ. ຕິຏ຺ຐຕຸ ນາໂຄ, ມາ ນາຄໍ ຆຏ຺ເຏສິ; ນໂມ ກໂຣຫິ ນາຄສ຺ສາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ວມ຺ມິກສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.