໓. ໂອປມ຺ມວຄ຺ໂຄ

໑. ກກຈູປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໒໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕິເວລໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ອາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣຕິ – ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເຕນາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣຕິ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສມ຺ມຸຂາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເຕນ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ອາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕິເວລໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣຕິ – ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເຕນາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣຕິ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສມ຺ມຸຂາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເຕນ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

໒໒໓. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຜຄ຺ຄຸນ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຜຄ຺ຄຸນ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕິເວລໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣສິ? ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣສິ – ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸຍ຺ຫໍ ສມ຺ມຸຂາ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເຕນ ຕ຺ວໍ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣສິ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສມ຺ມຸຂາ ຕຸຍ຺ຫໍ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເຕນ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

໒໒໔. ‘‘ນ ໂຂ ເຕ ເອຕໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕິເວລໍ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫເຣຍ຺ຍາສິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຕວ ເຈປິ ໂກຈິ ສມ຺ມຸຂາ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຣາປິ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເຍ ເຄຫສິຕາ [ເຄຫສ຺ສິຕາ (?)] ຉນ຺ທາ ເຍ ເຄຫສິຕາ ວິຕກ຺ກາ ເຕ ປຊເຫຍ຺ຍາສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເຈວ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມິ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ນ ໂທສນ຺ຕໂຣ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຕວ ເຈປິ ໂກຈິ ສມ຺ມຸຂາ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຓິນາ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ເລຑ຺ຑຸນາ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ທຓ຺ເຑນ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ສຕ຺ເຖນ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຣາປິ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເຍ ເຄຫສິຕາ ຉນ຺ທາ ເຍ ເຄຫສິຕາ ວິຕກ຺ກາ ເຕ ປຊເຫຍ຺ຍາສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ນ ເຈວ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມິ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ນ ໂທສນ຺ຕໂຣ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຕວ ເຈປິ ໂກຈິ ສມ຺ມຸຂາ ອວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຣາປິ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເຍ ເຄຫສິຕາ ຉນ຺ທາ ເຍ ເຄຫສິຕາ ວິຕກ຺ກາ ເຕ ປຊເຫຍ຺ຍາສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ນ ເຈວ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມິ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ນ ໂທສນ຺ຕໂຣ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຕວ ເຈປິ ໂກຈິ ປາຓິນາ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ເລຑ຺ຑຸນາ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ທຓ຺ເຑນ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ສຕ຺ເຖນ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຣາປິ ຕ຺ວໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເຍ ເຄຫສິຕາ ຉນ຺ທາ ເຍ ເຄຫສິຕາ ວິຕກ຺ກາ ເຕ ປຊເຫຍ຺ຍາສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ນ ເຈວ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມິ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ນ ໂທສນ຺ຕໂຣ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໒໒໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາຣາຘຍິໍສຸ ວຕ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ເອກໍ ສມຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິໍ – ອຫໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາສນໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ. ເອກາສນໂຠຊນໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານາມິ ອປ຺ປາຕງ຺ກຕຎ຺ຈ ລຫຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ພລຎ຺ຈ ຜາສຸວິຫາຣຎ຺ຈ. ເອຖ ຕຸມ຺ເຫປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາສນໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຖ. ເອກາສນໂຠຊນໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ຠຸຎ຺ຊມານາ ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານິສ຺ສຖ ອປ຺ປາຕງ຺ກຕຎ຺ຈ ລຫຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ພລຎ຺ຈ ຜາສຸວິຫາຣຎ຺ຈາຕິ. ນ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອນຸສາສນີ ກຣຓີຍາ ອໂຫສິ; ສຕຸປ຺ປາທກຣຓີຍເມວ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອໂຫສິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຠູມິຍໍ ຈຕຸມຫາປເຖ ອາຊຎ຺ຎຣໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ ຐິໂຕ ໂອຘສ຺ຕປໂຕໂທ. ຕເມນໍ ທກ຺ໂຂ ໂຍຄ຺ຄາຈຣິໂຍ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖິ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ, ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ຣສ຺ມິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ, ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ປໂຕທໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ເຍນິຈ຺ຉກໍ ຍທິຈ຺ຉກໍ ສາເຣຍ຺ຍປິ ປຈ຺ຈາສາເຣຍ຺ຍປິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ເມ ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອນຸສາສນີ ກຣຓີຍາ ອໂຫສິ, ສຕຸປ຺ປາທກຣຓີຍເມວ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ອກຸສລໍ ປຊຫຖ, ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອາໂຍຄໍ ກໂຣຖ. ເອວຎ຺ຫິ ຕຸມ຺ເຫປິ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຖ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ອວິທູເຣ ມຫນ຺ຕໍ ສາລວນໍ. ຕຎ຺ຈສ຺ສ ເອຬຓ຺ເຑຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນໍ. ຕສ຺ສ ໂກຈິເທວ ປຸຣິໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ອຕ຺ຖກາໂມ ຫິຕກາໂມ ໂຍຄກ຺ເຂມກາໂມ. ໂສ ຍາ ຕາ ສາລລຏ຺ຐິໂຍ ກຸຏິລາ ໂອຊາປຫຣຓິໂຍ [ໂອຊຫຣຓິໂຍ (ກ.)] ຕາ ເຉຕ຺ວາ [ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ພຫິທ຺ຘາ ນີຫເຣຍ຺ຍ, ອນ຺ໂຕວນໍ ສຸວິໂສຘິຕໍ ວິໂສເຘຍ຺ຍ. ຍາ ປນ ຕາ ສາລລຏ຺ຐິໂຍ ອຸຊຸກາ ສຸຊາຕາ ຕາ ສມ຺ມາ ປຣິຫເຣຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາລວນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ອກຸສລໍ ປຊຫຖ, ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອາໂຍຄໍ ກໂຣຖ. ເອວຎ຺ຫິ ຕຸມ຺ເຫປິ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຖ.

໒໒໖. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມິສ຺ສາເຍວ ສາວຕ຺ຖິຍາ ເວເທຫິກາ ນາມ ຄຫປຕານີ ອໂຫສິ. ເວເທຫິກາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຫປຕານິຍາ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ໂສຣຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ, ນິວາຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ, ອຸປສນ຺ຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ’ຕິ. ເວເທຫິກາຍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຫປຕານິຍາ ກາຬີ ນາມ ທາສີ ອໂຫສິ ທກ຺ຂາ ອນລສາ ສຸສໍວິຫິຕກມ຺ມນ຺ຕາ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬິຍາ ທາສິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ອຍ຺ຍາຍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘‘ໂສຣຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ, ນິວາຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ, ອຸປສນ຺ຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ’’ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ອຍ຺ຍາ ສນ຺ຕໍເຍວ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປໍ ນ ປາຕຸກໂຣຕິ ອຸທາຫຸ ອສນ຺ຕໍ ອຸທາຫຸ ມຍ຺ຫເມເວເຕ [ມຍ຺ເຫເວເຕ (ສີ. ປີ.)] ກມ຺ມນ຺ຕາ ສຸສໍວິຫິຕາ ເຍນ ເມ ອຍ຺ຍາ ສນ຺ຕໍເຍວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປໍ ນ ປາຕຸກໂຣຕິ, ໂນ ອສນ຺ຕໍ? ຍໍນູນາຫໍ ອຍ຺ຍໍ ວີມໍເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬີ ທາສີ ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ ກາຬິໍ ທາສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເຫ ເຊ ກາຬີ’ຕິ. ‘ກິໍ, ອຍ຺ເຍ’ຕິ? ‘ກິໍ, ເຊ, ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີ’ຕິ? ‘ນ ຂ຺ວຍ຺ເຍ [ນ ໂຂ ອຍ຺ເຍ (ສີ. ປີ.)], ກິຎ຺ຈີ’ຕິ. ‘ໂນ ວຕ ເຣ ກິຎ຺ຈິ, ປາປິ ທາສິ [ປາປທາສິ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີ’ຕິ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ຠາກຸຏິໍ [ຠູກຸຏິໍ (ສີ. ປີ.), ຠກຸຏີໍ (ສ຺ຍາ.)] ອກາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬິຍາ ທາສິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ເມ ອຍ຺ຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປໍ ນ ປາຕຸກໂຣຕິ, ໂນ ອສນ຺ຕໍ; ມຍ຺ຫເມເວເຕ ກມ຺ມນ຺ຕາ ສຸສໍວິຫິຕາ, ເຍນ ເມ ອຍ຺ຍາ ສນ຺ຕໍເຍວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປໍ ນ ປາຕຸກໂຣຕິ, ໂນ ອສນ຺ຕໍ. ຍໍນູນາຫໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຍ຺ຍໍ ວີມໍເສຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬີ ທາສີ ທິວາຕຣໍເຍວ ອຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ ກາຬິໍ ທາສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເຫ ເຊ, ກາຬີ’ຕິ. ‘ກິໍ, ອຍ຺ເຍ’ຕິ? ‘ກິໍ, ເຊ, ທິວາຕຣໍ ອຸຏ຺ຐາສີ’ຕິ? ‘ນ ຂ຺ວຍ຺ເຍ, ກິຎ຺ຈີ’ຕິ. ‘ໂນ ວຕ ເຣ ກິຎ຺ຈິ, ປາປິ ທາສິ, ທິວາຕຣໍ ອຸຏ຺ຐາສີ’ຕິ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ອນຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬິຍາ ທາສິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສນ຺ຕໍເຍວ ໂຂ ເມ ອຍ຺ຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປໍ ນ ປາຕຸກໂຣຕິ, ໂນ ອສນ຺ຕໍ. ມຍ຺ຫເມເວເຕ ກມ຺ມນ຺ຕາ ສຸສໍວິຫິຕາ, ເຍນ ເມ ອຍ຺ຍາ ສນ຺ຕໍເຍວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປໍ ນ ປາຕຸກໂຣຕິ, ໂນ ອສນ຺ຕໍ. ຍໍນູນາຫໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຍ຺ຍໍ ວີມໍເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬີ ທາສີ ທິວາຕຣໍເຍວ ອຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ ກາຬິໍ ທາສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເຫ ເຊ, ກາຬີ’ຕິ. ‘ກິໍ, ອຍ຺ເຍ’ຕິ? ‘ກິໍ, ເຊ, ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີ’ຕິ? ‘ນ ຂ຺ວຍ຺ເຍ, ກິຎ຺ຈີ’ຕິ. ‘ໂນ ວຕ ເຣ ກິຎ຺ຈິ, ປາປິ ທາສິ, ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີ’ຕິ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ອຄ຺ຄຬສູຈິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີເສ ປຫາຣໍ ອທາສິ, ສີສໍ ໂວຠິນ຺ທິ [ວິ + ອວ + ຠິນ຺ທິ = ໂວຠິນ຺ທິ]. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຬີ ທາສີ ຠິນ຺ເນນ ສີເສນ ໂລຫິເຕນ ຄລນ຺ເຕນ ປຏິວິສ຺ສການໍ ອຸຊ຺ຌາເປສິ – ‘ປສ຺ສຖຍ຺ເຍ, ໂສຣຕາຍ ກມ຺ມໍ; ປສ຺ສຖຍ຺ເຍ, ນິວາຕາຍ ກມ຺ມໍ, ປສ຺ສຖຍ຺ເຍ, ອຸປສນ຺ຕາຍ ກມ຺ມໍ! ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເອກທາສິກາຍ ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີຕິ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ອຄ຺ຄຬສູຈິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີເສ ປຫາຣໍ ທສ຺ສຕິ, ສີສໍ ໂວຠິນ຺ທິສ຺ສຕີ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວເທຫິກາຍ ຄຫປຕານິຍາ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉິ – ‘ຈຓ຺ຑີ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ, ອນິວາຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ, ອນຸປສນ຺ຕາ ເວເທຫິກາ ຄຫປຕານີ’ຕິ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕາວເທວ ໂສຣຕໂສຣໂຕ ໂຫຕິ ນິວາຕນິວາໂຕ ໂຫຕິ ອຸປສນ຺ຕູປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ຍາວ ນ ອມນາປາ ວຈນປຖາ ຜຸສນ຺ຕິ. ຍໂຕ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ອມນາປາ ວຈນປຖາ ຜຸສນ຺ຕິ, ອຖ ຠິກ຺ຂຸ ‘ໂສຣໂຕ’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ‘ນິວາໂຕ’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ‘ອຸປສນ຺ໂຕ’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນາຫໍ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ‘ສຸວໂຈ’ຕິ ວທາມິ ໂຍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣເຫຕຸ ສຸວໂຈ ໂຫຕິ, ໂສວຈສ຺ສຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ອລຠມາໂນ ນ ສຸວໂຈ ໂຫຕິ, ນ ໂສວຈສ຺ສຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍເຍວ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມໍ ມາເນນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມໍ ປູເຊນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ [ຘມ຺ມໍ ເຍວ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ສຸວໂຈ ໂຫຕິ, ໂສວຈສ຺ສຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕມຫໍ ‘ສຸວໂຈ’ຕິ ວທາມິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຘມ຺ມໍເຍວ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕາ, ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕາ, ຘມ຺ມໍ ມາເນນ຺ຕາ, ຘມ຺ມໍ ປູເຊນ຺ຕາ, ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມານາ ສຸວຈາ ຠວິສ຺ສາມ, ໂສວຈສ຺ສຕໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໒໗. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈນປຖາ ເຍຫິ ໂວ ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ກາເລນ ວາ ອກາເລນ ວາ; ຠູເຕນ ວາ ອຠູເຕນ ວາ; ສຓ຺ເຫນ ວາ ຜຣຸເສນ ວາ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ ໂທສນ຺ຕຣາ ວາ. ກາເລນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອກາເລນ ວາ; ຠູເຕນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອຠູເຕນ ວາ; ສຓ຺ເຫນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ຜຣຸເສນ ວາ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ໂທສນ຺ຕຣາ ວາ. ຕຕ຺ຣາປິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເຈວ ໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ, ນ ໂທສນ຺ຕຣາ. ຕຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມ, ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ [ອພ຺ຍາປຊ຺ເຌນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ (ກ.) ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຕິກນິປາຕຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໒໘. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ກຸທາລປິຏກໍ [ກຸທ຺ທາລປິຏກໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອາທາຍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ອິມໍ ມຫາປຖວິໍ ອປຖວິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ວິຂເຓຍ຺ຍ [ຂເຓຍ຺ຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ວິກິເຣຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ໂອຏ຺ຐຸເຠຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ໂອມຸຕ຺ເຕຍ຺ຍ – ‘ອປຖວີ ຠວສິ, ອປຖວີ ຠວສີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອິມໍ ມຫາປຖວິໍ ອປຖວິໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອຍຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຖວີ ຄມ຺ຠີຣາ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ. ສາ ນ ສຸກຣາ ອປຖວີ ກາຕຸໍ; ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈິເມ ວຈນປຖາ ເຍຫິ ໂວ ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ກາເລນ ວາ ອກາເລນ ວາ; ຠູເຕນ ວາ ອຠູເຕນ ວາ; ສຓ຺ເຫນ ວາ ຜຣຸເສນ ວາ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ ໂທສນ຺ຕຣາ ວາ. ກາເລນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອກາເລນ ວາ; ຠູເຕນ ວາ ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອຠູເຕນ ວາ; ສຓ຺ເຫນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ຜຣຸເສນ ວາ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ໂທສນ຺ຕຣາ ວາ. ຕຕ຺ຣາປິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເຈວ ໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ນ ໂທສນ຺ຕຣາ. ຕຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມ, ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ປຖວິສເມນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໒໙. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ລາຂໍ ວາ ຫລິທ຺ທິໍ ວາ ນີລໍ ວາ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐໍ ວາ ອາທາຍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ອາກາເສ ຣູປໍ ລິຂິສ຺ສາມິ, ຣູປປາຕຸຠາວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອິມສ຺ມິໍ ອາກາເສ ຣູປໍ ລິເຂຍ຺ຍ, ຣູປປາຕຸຠາວໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອຍຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອາກາໂສ ອຣູປີ ອນິທສ຺ສໂນ. ຕຕ຺ຖ ນ ສຸກຣໍ ຣູປໍ ລິຂິຕຸໍ, ຣູປປາຕຸຠາວໍ ກາຕຸໍ; ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈິເມ ວຈນປຖາ ເຍຫິ ໂວ ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ກາເລນ ວາ ອກາເລນ ວາ …ເປ… ‘ນ ເຈວ… ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອາກາສສເມນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໓໐. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອາທິຕ຺ຕໍ ຕິຓຸກ຺ກໍ ອາທາຍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ອິມາຍ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ສນ຺ຕາເປສ຺ສາມິ ສໍປຣິຕາເປສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ສນ຺ຕາເປຍ຺ຍ ສໍປຣິຕາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ຄງ຺ຄາ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ນທີ ຄມ຺ຠີຣາ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ. ສາ ນ ສຸກຣາ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ສນ຺ຕາເປຕຸໍ ສໍປຣິຕາເປຕຸໍ; ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈິເມ ວຈນປຖາ ເຍຫິ ໂວ ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ກາເລນ ວາ ອກາເລນ ວາ…ເປ… ‘ນ ເຈວ… ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ຄງ຺ຄາສເມນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໓໑. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພິຬາຣຠສ຺ຕາ ມທ຺ທິຕາ ສຸມທ຺ທິຕາ ສຸປຣິມທ຺ທິຕາ, ມຸທຸກາ ຕູລິນີ ຉິນ຺ນສສ຺ສຣາ ຉິນ຺ນຠພ຺ຠຣາ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ກຏ຺ຐໍ ວາ ກຖລໍ [ກຐລໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ວາ ອາທາຍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຫໍ ອິມໍ ພິຬາຣຠສ຺ຕໍ ມທ຺ທິຕໍ ສຸມທ຺ທິຕໍ ສຸປຣິມທ຺ທິຕໍ, ມຸທຸກໍ ຕູລິນິໍ, ຉິນ຺ນສສ຺ສຣໍ ຉິນ຺ນຠພ຺ຠຣໍ ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຖເລນ ວາ ສຣສຣໍ ກຣິສ຺ສາມິ ຠຣຠຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ພິຬາຣຠສ຺ຕໍ ມທ຺ທິຕໍ ສຸມທ຺ທິຕໍ ສຸປຣິມທ຺ທິຕໍ, ມຸທຸກໍ ຕູລິນິໍ, ຉິນ຺ນສສ຺ສຣໍ ຉິນ຺ນຠພ຺ຠຣໍ ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຖເລນ ວາ ສຣສຣໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຠຣຠຣໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອມຸ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ພິຬາຣຠສ຺ຕາ ມທ຺ທິຕາ ສຸມທ຺ທິຕາ ສຸປຣິມທ຺ທິຕາ, ມຸທຸກາ ຕູລິນີ, ຉິນ຺ນສສ຺ສຣາ ຉິນ຺ນຠພ຺ຠຣາ. ສາ ນ ສຸກຣາ ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຖເລນ ວາ ສຣສຣໍ ກາຕຸໍ ຠຣຠຣໍ ກາຕຸໍ; ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ປຸຣິໂສ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈິເມ ວຈນປຖາ ເຍຫິ ໂວ ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ກາເລນ ວາ ອກາເລນ ວາ; ຠູເຕນ ວາ ອຠູເຕນ ວາ; ສຓ຺ເຫນ ວາ ຜຣຸເສນ ວາ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ ໂທສນ຺ຕຣາ ວາ. ກາເລນ ວາ ຠິກ຺ຂເວ ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອກາເລນ ວາ; ຠູເຕນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອຠູເຕນ ວາ; ສຓ຺ເຫນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ຜຣຸເສນ ວາ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວທມານາ ວເທຍ຺ຍຸໍ ໂທສນ຺ຕຣາ ວາ. ຕຕ຺ຣາປິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເຈວ ໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມ ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ນ ໂທສນ຺ຕຣາ. ຕຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມ, ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ພິຬາຣຠສ຺ຕາສເມນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໓໒. ‘‘ອຸຠໂຕທຓ຺ຑເກນ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກກເຈນ ໂຈຣາ ໂອຈຣກາ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ ໂອກນ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣາປິ ໂຍ ມໂນ ປທູເສຍ຺ຍ, ນ ເມ ໂສ ເຕນ ສາສນກໂຣ. ຕຕ຺ຣາປິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ນ ເຈວ ໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ປາປິກໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສ຺ສາມ, ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຈ ວິຫຣິສ຺ສາມ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ນ ໂທສນ຺ຕຣາ. ຕຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມ ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

໒໓໓. ‘‘ອິມຎ຺ຈ [ອິມຎ຺ເຈ (?)] ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ກກຈູປມໍ ໂອວາທໍ ອຠິກ຺ຂຓໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍາຖ. ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໍ ວຈນປຖໍ, ອຓຸໍ ວາ ຖູລໍ ວາ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ນາຘິວາເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ກກຈູປມໍ ໂອວາທໍ ອຠິກ຺ຂຓໍ ມນສິກໂຣຖ. ຕໍ ໂວ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ກກຈູປມສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.

໒. ອລຄທ຺ທູປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຣິຏ຺ຐສ຺ສ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພສ຺ສ [ຄນ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພສ຺ສ (ກ.)] ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ອຣິຏ຺ຐສ຺ສ ກິຣ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພສ຺ສ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ – ‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ເຕ, ອາວຸໂສ ອຣິຏ຺ຐ, ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ – ‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍພ຺ຍາໂຂ [ເອວໍ ໂຂ (?) ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາເຍວສ຺ສ ‘‘ເອວໍພ຺ຍາໂຂ’’ຕິ] ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອຣິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພໍ ເອຕສ຺ມາ ປາປກາ ທິຏ຺ຐິຄຕາ ວິເວເຈຕຸກາມາ ສມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ສມນຸຄາຫນ຺ຕິ [ສມນຸຄ຺ຄາຫນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] ສມນຸຠາສນ຺ຕິ – ‘‘ມາ ເຫວໍ, ອາວຸໂສ ອຣິຏ຺ຐ, ອວຈ, ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ; ນ ຫິ ສາຘຸ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ [ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນໍ (ກ.)], ນ ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ. ອເນກປຣິຍາເຍນາວຸໂສ ອຣິຏ຺ຐ, ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ອລຎ຺ຈ ປນ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍ. ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ,ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ. ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ…ເປ… ມໍສເປສູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ… ຕິຓຸກ຺ກູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ… ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ… ສຸປິນກູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ… ຍາຈິຕກູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ… ຣຸກ຺ຂຜລູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ… ອສິສູນູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ… ສຕ຺ຕິສູລູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ… ສປ຺ປສິຣູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ສມນຸຄາຫິຍມາໂນ [ສມນຸຄ຺ຄາຫິຍມາໂນ (ສ຺ຍາ. ວິນເຍປິ)] ສມນຸຠາສິຍມາໂນ ຕເທວ [ຕເຖວ ຕໍ (ວິນເຍ)] ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ຖາມສາ ປຣາມາສາ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣຕິ – ‘‘ເອວໍພ຺ຍາໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’ຕິ.

໒໓໕. ຍໂຕ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ນາສກ຺ຂິໍສຸ ອຣິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພໍ ເອຕສ຺ມາ ປາປກາ ທິຏ຺ຐິຄຕາ ວິເວເຈຕຸໍ, ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຣິຏ຺ຐສ຺ສ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພສ຺ສ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ – ‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ. ອສ຺ສຸມ຺ຫ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ອຣິຏ຺ຐສ຺ສ ກິຣ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພສ຺ສ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ – ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ເຕນຸປສງ຺ກມິມ຺ຫ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພໍ ເອຕທໂວຈຸມ຺ຫ – ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ເຕ, ອາວຸໂສ ອຣິຏ຺ຐ, ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ – ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ?

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ອມ຺ເຫ ເອຕທໂວຈ – ‘ເອວໍພ຺ຍາໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພໍ ເອຕສ຺ມາ ປາປກາ ທິຏ຺ຐິຄຕາ ວິເວເຈຕຸກາມາ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິມ຺ຫ ສມນຸຄາຫິມ຺ຫ ສມນຸຠາສິມ຺ຫ – ‘ມາ ເຫວໍ, ອາວຸໂສ ອຣິຏ຺ຐ, ອວຈ, ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ; ນ ຫິ ສາຘຸ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ, ນ ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ. ອເນກປຣິຍາເຍນາວຸໂສ ອຣິຏ຺ຐ, ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ອລຎ຺ຈ ປນ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍ. ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ. ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ…ເປ… ສປ຺ປສິຣູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ອມ຺ເຫຫິ ສມນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ສມນຸຄາຫິຍມາໂນ ສມນຸຠາສິຍມາໂນ ຕເທວ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ຖາມສາ ປຣາມາສາ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣຕິ – ‘ເອວໍພ຺ຍາໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’ຕິ. ຍໂຕ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາສກ຺ຂິມ຺ຫ ອຣິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພໍ ເອຕສ຺ມາ ປາປກາ ທິຏ຺ຐິຄຕາ ວິເວເຈຕຸໍ, ອຖ ມຍໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈມາ’’ຕິ.

໒໓໖. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ອຣິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ອຣິຏ຺ຐ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ, ເຍນ ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ອຣິຏ຺ຐ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອຣິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ເຕ, ອຣິຏ຺ຐ, ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ – ‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’’ຕິ?

‘‘ເອວໍພ຺ຍາໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ – ‘ຍຖາ ເຍເມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ສ ໂຂ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ມຍາ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາສິ? ນນຸ ມຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ວຸຕ຺ຕາ? ອລຎ຺ຈ ປນ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍ. ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ, ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ. ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ… ມໍສເປສູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ… ຕິຓຸກ຺ກູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ… ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ… ສຸປິນກູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ… ຍາຈິຕກູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ… ຣຸກ຺ຂຜລູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ… ອສິສູນູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ… ສຕ຺ຕິສູລູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ… ສປ຺ປສິຣູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ, ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ. ອຖ ຈ ປນ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອຕ຺ຕນາ ທຸຄ຺ຄຫິເຕນ ອມ຺ເຫ ເຈວ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂສິ, ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຂນສິ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວສິ. ຕຎ຺ຫິ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນາຍໍ ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ອຸສ຺ມີກໂຕປິ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ [ກິໍຕິ (ກ.)] ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ; ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຣິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ມງ຺ກຸຠູຕໍ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘໍ ອໂຘມຸຂໍ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕໍ ອປ຺ປຏິຠານໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຣິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສສິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ເອເຕນ ສເກນ ປາປເກນ ທິຏ຺ຐິຄເຕນ. ອິຘາຫໍ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໒໓໗. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫປິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາຖ ຍຖາຍໍ ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ອຕ຺ຕນາ ທຸຄ຺ຄຫິເຕນ ອມ຺ເຫ ເຈວ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂຕິ, ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຂນຕິ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ອເນກປຣິຍາເຍນ ຫິ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ; ອລຎ຺ຈ ປນ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍ. ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ. ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ…ເປ… ສປ຺ປສິຣູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຘຸ, ໂຂ ເມ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາຖ. ອເນກປຣິຍາເຍນ ຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ, ອລຎ຺ຈ ປນ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍ. ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ, ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ. ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ…ເປ… ສປ຺ປສິຣູປມາ ກາມາ ວຸຕ຺ຕາ ມຍາ, ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ. ອຖ ຈ ປນາຍໍ ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ອຕ຺ຕນາ ທຸຄ຺ຄຫິເຕນ ອມ຺ເຫ ເຈວ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂຕິ, ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຂນຕິ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ. ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ກາມສຎ຺ຎາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ກາມວິຕກ຺ເກຫິ ກາເມ ປຏິເສວິສ຺ສຕີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ’’.

໒໓໘. ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ເຕ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ນ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ອນຸປປຣິກ຺ຂຕໍ ນ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ. ເຕ ອຸປາຣມ຺ຠານິສໍສາ ເຈວ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສາ ຈ. ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນານຸໂຠນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕ ຘມ຺ມາ ທຸຄ຺ຄຫິຕາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ທຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອລຄທ຺ທຕ຺ຖິໂກ ອລຄທ຺ທຄເວສີ ອລຄທ຺ທປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ. ໂສ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຫນ຺ຕໍ ອລຄທ຺ທໍ. ຕເມນໍ ໂຠເຄ ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ໂສ ອລຄທ຺ໂທ ປຏິປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ [ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຫຕ຺ເຖ ວາ ພາຫາຍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄ ຑໍເສຍ຺ຍ [ຑເສຍ຺ຍ (ສີ. ປີ.)]. ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ທຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອລຄທ຺ທສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ເຕ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ນ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ອນຸປປຣິກ຺ຂຕໍ ນ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ. ເຕ ອຸປາຣມ຺ຠານິສໍສາ ເຈວ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສາ ຈ. ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນານຸໂຠນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕ ຘມ຺ມາ ທຸຄ຺ຄຫິຕາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ທຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂເວ ຘມ຺ມານໍ.

໒໓໙. ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ເຈ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ເຕ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂຕໍ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ. ເຕ ນ ເຈວ ອຸປາຣມ຺ຠານິສໍສາ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ ນ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສາ ຈ [ນ ຈ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສາ (?)]. ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອນຸໂຠນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕ ຘມ຺ມາ ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂເວ ຘມ຺ມານໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອລຄທ຺ທຕ຺ຖິໂກ ອລຄທ຺ທຄເວສີ ອລຄທ຺ທປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ. ໂສ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຫນ຺ຕໍ ອລຄທ຺ທໍ. ຕເມນໍ ອຊປເທນ ທຓ຺ເຑນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ອຊປເທນ ທຓ຺ເຑນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄຫິຕ຺ວາ, ຄີວາຍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອລຄທ຺ໂທ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ພາຫໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ໂຠເຄຫິ ປລິເວເຐຍ຺ຍ, ອຖ ໂຂ ໂສ ເນວ ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອລຄທ຺ທສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ເຕ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂຕໍ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ. ເຕ ນ ເຈວ ອຸປາຣມ຺ຠານິສໍສາ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ, ນ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສາ ຈ. ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອນຸໂຠນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕ ຘມ຺ມາ ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສ ເມ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊາເນຍ຺ຍາຖ, ຕຖາ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາຖ. ຍສ຺ສ ຈ ປນ ເມ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ອາຊາເນຍ຺ຍາຖ, ອຫໍ ໂວ ຕຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ເຍ ວາ ປນາສ຺ສຸ ວິຍຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ.

໒໔໐. ‘‘ກຸລ຺ລູປມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ, ໂນ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິກໂຣຖ, ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ. ໂສ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຫນ຺ຕໍ ອຸທກຓ຺ຓວໍ, ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ ສາສງ຺ກໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ເຂມໍ ອປ຺ປຏິຠຍໍ; ນ ຈສ຺ສ ນາວາ ສນ຺ຕາຣຓີ ອຸຕ຺ຕຣເສຕຸ ວາ ອປາຣາ ປາຣໍ ຄມນາຍ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຍໍ ໂຂ ມຫາອຸທກຓ຺ຓໂວ, ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ ສາສງ຺ກໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ເຂມໍ ອປ຺ປຏິຠຍໍ; ນຕ຺ຖິ ຈ ນາວາ ສນ຺ຕາຣຓີ ອຸຕ຺ຕຣເສຕຸ ວາ ອປາຣາ ປາຣໍ ຄມນາຍ. ຍໍນູນາຫໍ ຕິຓກຏ຺ຐສາຂາປລາສໍ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ, ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ຕໍ ກຸລ຺ລໍ ນິສ຺ສາຍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ວາຍມມາໂນ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຸຕ຺ຕເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຕິຓກຏ຺ຐສາຂາປລາສໍ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ, ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໍ ກຸລ຺ລໍ ນິສ຺ສາຍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ວາຍມມາໂນ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຸຕ຺ຕເຣຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ [ຕິຓ຺ຓສ຺ສ (ປີ. ກ.)] ປາຣງ຺ຄຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ພຫຸກາໂຣ ໂຂ ເມ ອຍໍ ກຸລ຺ໂລ; ອິມາຫໍ ກຸລ຺ລໍ ນິສ຺ສາຍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ວາຍມມາໂນ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ. ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ກຸລ຺ລໍ ສີເສ ວາ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຂນ຺ເຘ ວາ ອຸຈ຺ຈາເຣຕ຺ວາ [ອຸຈ຺ໂຈເປຕ຺ວາ (ກ.)] ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ເອວໍກາຣີ ຕສ຺ມິໍ ກຸລ຺ເລ ກິຈ຺ຈກາຣີ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ກຖໍກາຣີ ຈ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຕສ຺ມິໍ ກຸລ຺ເລ ກິຈ຺ຈກາຣີ ອສ຺ສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ ປາຣງ຺ຄຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ພຫຸກາໂຣ ໂຂ ເມ ອຍໍ ກຸລ຺ໂລ; ອິມາຫໍ ກຸລ຺ລໍ ນິສ຺ສາຍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ວາຍມມາໂນ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ. ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ກຸລ຺ລໍ ຖເລ ວາ ອຸສ຺ສາເທຕ຺ວາ [ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາ (ກ.)] ອຸທເກ ວາ ໂອປິລາເປຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ເອວໍກາຣີ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຕສ຺ມິໍ ກຸລ຺ເລ ກິຈ຺ຈກາຣີ ອສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລ຺ລູປໂມ ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ, ໂນ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ. ກຸລ຺ລູປມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ, ອາຊານນ຺ເຕຫິ ຘມ຺ມາປິ ໂວ ປຫາຕພ຺ພາ ປເຄວ ອຘມ຺ມາ.

໒໔໑. ‘‘ຉຍິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານິ. ກຕມານິ ຉ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ, ສປ຺ປຸຣິສານໍ ອທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ, ຣູປໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ເວທນໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ສຎ຺ຎໍ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ສງ຺ຂາເຣ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ, ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕມ຺ປິ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ – ໂສ ໂລໂກ ໂສ ອຕ຺ຕາ, ໂສ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມິ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສາມີຕິ – ຕມ຺ປິ ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ສຸຕວາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສາວີ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິໂທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ສຸວິນີໂຕ, ສປ຺ປຸຣິສານໍ ທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິໂທ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ສຸວິນີໂຕ, ຣູປໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ເວທນໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ສຎ຺ຎໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ສງ຺ຂາເຣ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ, ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ຕມ຺ປິ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ – ໂສ ໂລໂກ ໂສ ອຕ຺ຕາ, ໂສ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມິ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສາມີຕິ – ຕມ຺ປິ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ໂສ ເອວໍ ສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ອສຕິ ນ ປຣິຕສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໒໔໒. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພຫິທ຺ຘາ ອສຕິ ປຣິຕສ຺ສນາ’’ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ – ຠຄວາ ອໂວຈ. ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫຸ ວຕ ເມ, ຕໍ ວຕ ເມ ນຕ຺ຖິ; ສິຍາ ວຕ ເມ, ຕໍ ວຕາຫໍ ນ ລຠາມີ’ຕິ. ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ພຫິທ຺ຘາ ອສຕິ ປຣິຕສ຺ສນາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ສິຍາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ພຫິທ຺ຘາ ອສຕິ ອປຣິຕສ຺ສນາ’’ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ – ຠຄວາ ອໂວຈ. ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫຸ ວຕ ເມ, ຕໍ ວຕ ເມ ນຕ຺ຖິ; ສິຍາ ວຕ ເມ, ຕໍ ວຕາຫໍ ນ ລຠາມີ’ຕິ. ໂສ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ພຫິທ຺ຘາ ອສຕິ ອປຣິຕສ຺ສນາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອສຕິ ປຣິຕສ຺ສນາ’’ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ – ຠຄວາ ອໂວຈ. ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ – ‘ໂສ ໂລໂກ ໂສ ອຕ຺ຕາ, ໂສ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມິ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ສຸຓາຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາ ຕຖາຄຕສາວກສ຺ສ ວາ ສພ຺ເພສໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາຘິຏ຺ຐານປຣິຍຸຏ຺ຐານາຠິນິເວສານຸສຍານໍ ສມຸຄ຺ຆາຕາຍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມຖາຍ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສາມິ ນາມສ຺ສຸ, ວິນສ຺ສິສ຺ສາມິ ນາມສ຺ສຸ, ນສ຺ສຸ ນາມ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອສຕິ ປຣິຕສ຺ສນາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ສິຍາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອສຕິ ອປຣິຕສ຺ສນາ’’ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ນ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ – ‘ໂສ ໂລໂກ ໂສ ອຕ຺ຕາ, ໂສ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມິ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ສຸຓາຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາ ຕຖາຄຕສາວກສ຺ສ ວາ ສພ຺ເພສໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາຘິຏ຺ຐານປຣິຍຸຏ຺ຐານາຠິນິເວສານຸສຍານໍ ສມຸຄ຺ຆາຕາຍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມຖາຍ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ. ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສາມິ ນາມສ຺ສຸ, ວິນສ຺ສິສ຺ສາມິ ນາມສ຺ສຸ, ນສ຺ສຸ ນາມ ຠວິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ນ ໂສຈຕິ ນ ກິລມຕິ ນ ປຣິເທວຕິ ນ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອສຕິ ອປຣິຕສ຺ສນາ ໂຫຕິ’’.

໒໔໓. ‘‘ຕໍ [ຕຎ຺ຈ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຄ຺ຄຫໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖ, ຍ຺ວາສ຺ສ [ຍ຺ວາສ຺ສຸ (ກ.)] ປຣິຄ຺ຄໂຫ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໍ ປຣິຄ຺ຄຫໍ ຍ຺ວາສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ. ອຫມ຺ປິ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຄ຺ຄຫໍ ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ ຍ຺ວາສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ.

‘‘ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ ອຸປາທິເຍຖ, ຍໍສ [ຍສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ ອຸປາທິຍໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ. ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໍ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ ຍໍສ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ ອຸປາທິຍໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ. ອຫມ຺ປິ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ ຍໍສ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ ອຸປາທິຍໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ.

‘‘ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍໍ ນິສ຺ສເຍຖ ຍໍສ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍໍ ນິສ຺ສຍໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ. ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໍ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍໍ ຍໍສ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍໍ ນິສ຺ສຍໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ. ອຫມ຺ປິ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍໍ ນ ສມນຸປສ຺ສາມິ ຍໍສ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍໍ ນິສ຺ສຍໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’.

໒໔໔. ‘‘ອຕ຺ຕນິ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອຕ຺ຕນິຍໍ ເມ ຕິ ອສ຺ສາ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອຕ຺ຕນິເຍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ອຕ຺ຕາ ເມ ຕິ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອຕ຺ຕນິ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕນິເຍ ຈ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ອນຸປລພ຺ຠມາເນ, ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ – ‘ໂສ ໂລໂກ ໂສ ອຕ຺ຕາ, ໂສ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມິ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສາມີ’ຕິ – ນນາຍໍ [ນ ຈ ໂຂຍໍ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ເກວໂລ ປຣິປູໂຣ ພາລຘມ຺ໂມ’’’ຕິ?

‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ, ເກວໂລ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິປູໂຣ [ເກວໂລ ປຣິປູໂຣ (ສີ. ປີ.)] ພາລຘມ຺ໂມ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ?

‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ?

‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນາ…ເປ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ?

‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ?

‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ, ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ, ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ…ເປ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ, ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ, ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ – ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ’’.

໒໔໕. ‘‘ເອວໍ ປສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ຣູປສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ເວທນາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ສຎ຺ຎາຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ນິພ຺ພິທາ ວິຣຊ຺ຊຕິ [ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕປລິໂຆ ອິຕິປິ, ສໍກິຓ຺ຓປຣິກ຺ໂຂ ອິຕິປິ, ອພ຺ພູຬ຺ເຫສິໂກ ອິຕິປິ, ນິຣຄ຺ຄໂຬ ອິຕິປິ, ອຣິໂຍ ປນ຺ນທ຺ຘໂຊ ປນ຺ນຠາໂຣ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອິຕິປິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕປລິໂຆ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອວິຊ຺ຊາ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ, ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕປລິໂຆ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສໍກິຓ຺ຓປຣິກ຺ໂຂ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂປໂນພ຺ຠວິໂກ ຊາຕິສໍສາໂຣ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ, ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສໍກິຓ຺ຓປຣິກ຺ໂຂ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອພ຺ພູຬ຺ເຫສິໂກ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ, ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອພ຺ພູຬ຺ເຫສິໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນິຣຄ຺ຄໂຬ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລານິ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕານິ ອນຠາວໍກຕານິ, ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມານິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນິຣຄ຺ຄໂຬ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິໂຍ ປນ຺ນທ຺ຘໂຊ ປນ຺ນຠາໂຣ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອສ຺ມິມາໂນ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູໂລ ຕາລາວຕ຺ຖຸກໂຕ ອນຠາວໍກໂຕ, ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ໂມ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິໂຍ ປນ຺ນທ຺ຘໂຊ ປນ຺ນຠາໂຣ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

໒໔໖. ‘‘ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ສອິນ຺ທາ ເທວາ ສພ຺ຣຫ຺ມກາ ສປຊາປຕິກາ ອນ຺ເວສໍ ນາຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘ອິທໍ ນິສ຺ສິຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ທິຏ຺ເຐວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມ ຕຖາຄຕໍ ອນນຸວິຊ຺ໂຊຕິ ວທາມິ. ເອວໍວາທິໍ ໂຂ ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວມກ຺ຂາຍິໍ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ເວນຍິໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎາເປຕີ’ຕິ. ຍຖາ ຈາຫໍ ນ, ຠິກ຺ຂເວ [ຠິກ຺ຂເວ ນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ຍຖາ ຈາຫໍ ນ ວທາມິ, ຕຖາ ມໍ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ເວນຍິໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎາເປຕີ’ຕິ. ປຸພ຺ເພ ຈາຫໍ ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ຈ ທຸກ຺ຂຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຎາເປມິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ນິໂຣຘໍ. ຕຕ຺ຣ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ຕຖາຄຕໍ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ ໂຣເສນ຺ຕິ ວິເຫເສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ອາຆາໂຕ ນ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ນ ເຈຕໂສ ອນຠິຣທ຺ຘິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ຕຖາຄຕໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ອານນ຺ໂທ ນ ໂສມນສ຺ສໍ ນ ເຈຕໂສ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວາ ຕຖາຄຕໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອິທໍ ປຸພ຺ເພ ປຣິຎ຺ຎາຕໍ ຕຕ຺ຖ ເມ ເອວຣູປາ ກາຣາ [ສກ຺ກາຣາ (ກ.)] ກຣີຍນ຺ຕີ’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ເຈປິ ປເຣ ອກ຺ໂກເສຍ຺ຍຸໍ ປຣິຠາເສຍ຺ຍຸໍ ໂຣເສຍ຺ຍຸໍ ວິເຫເສຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ ຫິ ນ ອາຆາໂຕ ນ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ນ ເຈຕໂສ ອນຠິຣທ຺ຘິ ກຣຓີຍາ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ເຈປິ ປເຣ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍຸໍ ຄຣຸໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ ມາເນຍ຺ຍຸໍ ປູເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫຫິ ນ ອານນ຺ໂທ ນ ໂສມນສ຺ສໍ ນ ເຈຕໂສ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕໍ ກຣຓີຍໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ເຈປິ ປເຣ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍຸໍ ຄຣຸໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ ມາເນຍ຺ຍຸໍ ປູເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ຍໍ ໂຂ ອິທໍ ປຸພ຺ເພ ປຣິຎ຺ຎາຕໍ, ຕຕ຺ຖ ເມ [ຕຕ຺ຖ ໂນ (ກ.) ຕຕ຺ຖ + ອິເມຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ] ເອວຣູປາ ກາຣາ ກຣີຍນ຺ຕີ’ຕິ.

໒໔໗. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຕໍ ປຊຫຖ; ຕໍ ໂວ ປຫີນໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ? ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຕໍ ປຊຫຖ; ຕໍ ໂວ ປຫີນໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ເວທນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຕໍ ປຊຫຖ; ສາ ໂວ ປຫີນາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຕໍ ປຊຫຖ; ສາ ໂວ ປຫີນາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ສງ຺ຂາຣາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ເຕ ປຊຫຖ; ເຕ ໂວ ປຫີນາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຕໍ ປຊຫຖ; ຕໍ ໂວ ປຫີນໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ເຊຕວເນ ຕິຓກຏ຺ຐສາຂາປລາສໍ, ຕໍ ຊໂນ ຫເຣຍ຺ຍ ວາ ທເຫຍ຺ຍ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍ. ອປິ ນຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ອມ຺ເຫ ຊໂນ ຫຣຕິ ວາ ທຫຕິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຕີ’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ນ ຫິ ໂນ ເອຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕາ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຕໍ ປຊຫຖ; ຕໍ ໂວ ປຫີນໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ? ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຕໍ ປຊຫຖ; ຕໍ ໂວ ປຫີນໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ເວທນາ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ… ສງ຺ຂາຣາ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຕໍ ປຊຫຖ; ຕໍ ໂວ ປຫີນໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕິ.

໒໔໘. ‘‘ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິວໂຏ ປກາສິໂຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ. ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕາເນ ວິວເຏ ປກາສິເຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິເກ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ ກຕກຣຓີຍາ ໂອຫິຕຠາຣາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນາ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕາ, ວຏ຺ຏໍ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາປນາຍ. ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິວໂຏ ປກາສິໂຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ. ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕາເນ ວິວເຏ ປກາສິເຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິເກ ເຍສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີນານິ, ສພ຺ເພ ເຕ ໂອປປາຕິກາ, ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ, ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິວໂຏ ປກາສິໂຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ. ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕາເນ ວິວເຏ ປກາສິເຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິເກ ເຍສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີນານິ, ຣາຄໂທສໂມຫາ ຕນຸຠູຕາ, ສພ຺ເພ ເຕ ສກທາຄາມິໂນ, ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິວໂຏ ປກາສິໂຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ. ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕາເນ ວິວເຏ ປກາສິເຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິເກ ເຍສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີນານິ, ສພ຺ເພ ເຕ ໂສຕາປນ຺ນາ, ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ, ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍນາ. ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິວໂຏ ປກາສິໂຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ. ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕາເນ ວິວເຏ ປກາສິເຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິເກ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມານຸສາຣິໂນ ສທ຺ຘານຸສາຣິໂນ ສພ຺ເພ ເຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍນາ. ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິວໂຏ ປກາສິໂຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ. ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕາເນ ວິວເຏ ປກາສິເຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິເກ ເຍສໍ ມຍິ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕໍ ເປມມຕ຺ຕໍ ສພ຺ເພ ເຕ ສຄ຺ຄປຣາຍນາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ.

ອລຄທ຺ທູປມສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ວມ຺ມິກສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ອນ຺ຘວເນ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ອນ຺ຘວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ສາ ເທວຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ກຸມາຣກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸ, ອຍໍ ວມ຺ມິໂກ [ວມ຺ມີໂກ (ກຕ຺ຖຈິ) ສກ຺ກຕານຸຣູປໍ] ຣຕ຺ຕິໍ ຘູມາຍຕິ, ທິວາ ປຊ຺ຊລຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ລງ຺ຄິໍ ‘ລງ຺ຄີ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ລງ຺ຄິໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ອຸທ຺ຘຸມາຍິກໍ. ‘ອຸທ຺ຘຸມາຍິກາ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ອຸທ຺ຘຸມາຍິກໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ທ຺ວິຘາປຖໍ. ‘ທ຺ວິຘາປໂຖ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ທ຺ວິຘາປຖໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ຈງ຺ຄວາຣໍ [ປງ຺ກວາຣໍ (ສ຺ຍາ.), ຈງ຺ກວາຣໍ (ກ.)]. ‘ຈງ຺ຄວາໂຣ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ຈງ຺ຄວາຣໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ກຸມ຺ມໍ. ‘ກຸມ຺ໂມ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ກຸມ຺ມໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ອສິສູນໍ. ‘ອສິສູນາ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ອສິສູນໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ມໍສເປສິໍ. ‘ມໍສເປສິ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຸກ຺ຂິປ ມໍສເປສິໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອທ຺ທສ ນາຄໍ. ‘ນາໂຄ, ຠທນ຺ເຕ’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ນາໂຄ, ມາ ນາຄໍ ຆຏ຺ເຏສິ; ນໂມ ກໂຣຫິ ນາຄສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ອິເມ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ເຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ຍຖາ ຈ ເຕ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາສິ. ນາຫໍ ຕໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ, ໂຍ ອິເມສໍ ປຎ຺ຫານໍ ເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄເຕນ ວາ, ຕຖາຄຕສາວເກນ ວາ, ອິໂຕ ວາ ປນ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ – ອິທມໂວຈ ສາ ເທວຕາ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ.

໒໕໐. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ອນ຺ຘວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ເທວຕາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸ, ອຍໍ ວມ຺ມິໂກ ຣຕ຺ຕິໍ ຘູມາຍຕິ, ທິວາ ປຊ຺ຊລຕິ’. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວມາຫ – ‘ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາ’ຕິ. ອຠິກ຺ຂຓນ຺ໂຕ ສຸເມໂຘ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ…ເປ… ອິໂຕ ວາ ປນ ສຸຕ຺ວາຕິ. ອິທມໂວຈ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ເທວຕາ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ. ‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ວມ຺ມິໂກ, ກາ ຣຕ຺ຕິໍ ຘູມາຍນາ, ກາ ທິວາ ປຊ຺ຊລນາ, ໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ໂກ ສຸເມໂຘ, ກິໍ ສຕ຺ຖໍ, ກິໍ ອຠິກ຺ຂຓໍ, ກາ ລງ຺ຄີ, ກາ ອຸທ຺ຘຸມາຍິກາ, ໂກ ທ຺ວິຘາປໂຖ, ກິໍ ຈງ຺ຄວາຣໍ, ໂກ ກຸມ຺ໂມ, ກາ ອສິສູນາ, ກາ ມໍສເປສິ, ໂກ ນາໂຄ’’’ຕິ?

໒໕໑. ‘‘‘ວມ຺ມິໂກ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິມສ຺ເສຕໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສ [ຈາຕຸມ຺ມຫາຠູຕິກສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ກາຍສ຺ສ ອຘິວຈນໍ, ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠວສ຺ສ ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈຍສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນ-ປຣິມທ຺ທນເຠທນ-ວິທ຺ຘໍສນ-ຘມ຺ມສ຺ສ.

‘‘ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ທິວາ ກມ຺ມນ຺ເຕ [ກມ຺ມນ຺ຕໍ (ກ.)] ອາຣພ຺ຠ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ – ອຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຘູມາຍນາ. ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ອນຸວິຈາເຣຕ຺ວາ ທິວາ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊຕິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ‘ມນສາ’ [( ) ນຕ຺ຖິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] – ອຍໍ ທິວາ ປຊ຺ຊລນາ.

‘‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ‘ສຸເມໂຘ’ຕິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ເສກ຺ຂສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຘິວຈນໍ.

‘‘‘ສຕ຺ຖ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຣິຍາເຍຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິວຈນໍ. ‘ອຠິກ຺ຂຓ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘‘ລງ຺ຄີ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອວິຊ຺ຊາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸກ຺ຂິປ ລງ຺ຄິໍ, ປຊຫ ອວິຊ຺ຊໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ອຸທ຺ຘຸມາຍິກາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ໂກຘູປາຍາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸກ຺ຂິປ ອຸທ຺ຘຸມາຍິກໍ, ປຊຫ ໂກຘູປາຍາສໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ທ຺ວິຘາປໂຖ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ວິຈິກິຈ຺ຉາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸກ຺ຂິປ ທ຺ວິຘາປຖໍ, ປຊຫ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ຈງ຺ຄວາຣ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ນີວຣຓານໍ ອຘິວຈນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓສ຺ສ, ພ຺ຍາປາທນີວຣຓສ຺ສ, ຖີນມິທ຺ຘນີວຣຓສ຺ສ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນີວຣຓສ຺ສ, ວິຈິກິຈ຺ຉານີວຣຓສ຺ສ. ອຸກ຺ຂິປ ຈງ຺ຄວາຣໍ, ປຊຫ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ກຸມ຺ໂມ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຘິວຈນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ເວທນຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ສຎ຺ຎຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ສງ຺ຂາຣຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ. ອຸກ຺ຂິປ ກຸມ຺ມໍ, ປຊຫ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ອສິສູນາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນໍ – ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣູປານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ ປິຍຣູປານໍ ກາມູປສໍຫິຕານໍ ຣຊນີຍານໍ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ສທ຺ທານໍ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຘານໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຣສານໍ…ເປ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ ອິຏ຺ຐານໍ ກນ຺ຕານໍ ມນາປານໍ ປິຍຣູປານໍ ກາມູປສໍຫິຕານໍ ຣຊນີຍານໍ. ອຸກ຺ຂິປ ອສິສູນໍ, ປຊຫ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ມໍສເປສີ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ນນ຺ທີຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸກ຺ຂິປ ມໍສເປສິໍ, ປຊຫ ນນ຺ທີຣາຄໍ; ອຠິກ຺ຂຓ, ສຸເມຘ, ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘‘ນາໂຄ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຂີຓາສວສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຘິວຈນໍ. ຕິຏ຺ຐຕຸ ນາໂຄ, ມາ ນາຄໍ ຆຏ຺ເຏສິ; ນໂມ ກໂຣຫິ ນາຄສ຺ສາຕິ ອຍເມຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ.

ວມ຺ມິກສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ຣຖວິນີຕສຸຕ຺ຕໍ

໒໕໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຊາຕິຠູມກາ ຠິກ຺ຂູ ຊາຕິຠູມິຍໍ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊາຕິຠູມິຍໍ ຊາຕິຠູມການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ເອວໍ ສມ຺ຠາວິໂຕ – ‘ອຕ຺ຕນາ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ປວິວິຕ຺ໂຕ ປວິເວກກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ອສໍສຏ຺ໂຐ ອສໍສຄ຺ຄກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສີລສມ຺ປທາກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປທາກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປທາກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປທາກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕາ, ໂອວາທໂກ ວິຎ຺ຎາປໂກ ສນ຺ທສ຺ສໂກ ສມາທປໂກ ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ ສມ຺ປຫໍສໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ ຊາຕິຠູມິຍໍ ຊາຕິຠູມການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ເອວໍ ສມ຺ຠາວິໂຕ – ‘ອຕ຺ຕນາ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ…ເປ… ໂອວາທໂກ ວິຎ຺ຎາປໂກ ສນ຺ທສ຺ສໂກ ສມາທປໂກ ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ ສມ຺ປຫໍສໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນ’’’ນ຺ຕິ.

໒໕໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ລາຠາ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕສ຺ສ, ສຸລທ຺ຘລາຠາ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຍສ຺ສ ວິຎ຺ຎູ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ອນຸມສ຺ສ ອນຸມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາ ອພ຺ຠນຸໂມທຕິ. ອປ຺ເປວ ນາມ ມຍມ຺ປິ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອາຍສ຺ມຕາ ປຸຓ຺ເຓນ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ [ສມາຄມໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ (ກ.)], ອປ຺ເປວ ນາມ ສິຍາ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ.

໒໕໔. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ຠຄວາ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ; ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ’’ຕິ.

໒໕໕. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຊຕວນໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາໂມ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓໍ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ອນ຺ຘວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍ.

໒໕໖. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຓ຺ຫໍ ກິຕ຺ຕຍມາໂນ ອໂຫສິ, ໂສ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ອນ຺ຘວນໍ ເຕນ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ທິວາວິຫາຣາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕຣມານຣູໂປ ນິສີທນໍ ອາທາຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓໍ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ ສີສານຸໂລກີ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ ອນ຺ຘວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອນ຺ຘວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ປຸຓ຺ເຓນ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓໍ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

໒໕໗. ‘‘ຠຄວຕິ ໂນ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສີລວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສີລວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ. ‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ. ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ…ເປ… ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ…ເປ… ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ…ເປ… ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ…ເປ… ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ. ກິມຕ຺ຖໍ ຈຣຫາວຸໂສ, ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສີລວິສຸທ຺ຘິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິເມຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສີລວິສຸທ຺ຘິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ. ‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ. ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ…ເປ… ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ… ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ… ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ… ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ. ‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິເມຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ. ຍຖາກຖໍ ປນາວຸໂສ, ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ?

໒໕໘. ‘‘ສີລວິສຸທ຺ຘິໍ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ສອຸປາທານໍເຍວ ສມານໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ [ປຎ຺ຎາເປສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ.) ເອວມຎ຺ຎຕ຺ຖປິ]. ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິໍ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ສອຸປາທານໍເຍວ ສມານໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ. ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິໍ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ສອຸປາທານໍເຍວ ສມານໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ. ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິໍ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ສອຸປາທານໍເຍວ ສມານໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ. ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິໍ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ສອຸປາທານໍເຍວ ສມານໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ. ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິໍ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ສອຸປາທານໍເຍວ ສມານໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ. ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິໍ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ສອຸປາທານໍເຍວ ສມານໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຈ, ອາວຸໂສ, ອິເມຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ອຠວິສ຺ສ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຫິ, ອາວຸໂສ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິເມຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ເຕນ ຫາວຸໂສ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ; ອຸປມາຍປິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ.

໒໕໙. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕສ຺ສ ສາເກເຕ ກິຎ຺ຈິເທວ ອຈ຺ຈາຍິກໍ ກຣຓີຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ຈ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ສາເກຕໍ ສຕ຺ຕ ຣຖວິນີຕານິ ອຸປຏ຺ຐເປຍ຺ຍຸໍ. ອຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສາວຕ຺ຖິຍາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາຣາ ປຐມໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ, ປຐເມນ ຣຖວິນີເຕນ ທຸຕິຍໍ ຣຖວິນີຕໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ, ປຐມໍ ຣຖວິນີຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ ທຸຕິຍໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ. ທຸຕິເຍນ ຣຖວິນີເຕນ ຕຕິຍໍ ຣຖວິນີຕໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ, ທຸຕິຍໍ ຣຖວິນີຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕຕິຍໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ. ຕຕິເຍນ ຣຖວິນີເຕນ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຣຖວິນີຕໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ, ຕຕິຍໍ ຣຖວິນີຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ. ຈຕຸຕ຺ເຖນ ຣຖວິນີເຕນ ປຎ຺ຈມໍ ຣຖວິນີຕໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຣຖວິນີຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຎ຺ຈມໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ. ປຎ຺ຈເມນ ຣຖວິນີເຕນ ຉຏ຺ຐໍ ຣຖວິນີຕໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ, ປຎ຺ຈມໍ ຣຖວິນີຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຉຏ຺ຐໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ. ຉຏ຺ເຐນ ຣຖວິນີເຕນ ສຕ຺ຕມໍ ຣຖວິນີຕໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ, ຉຏ຺ຐໍ ຣຖວິນີຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສຕ຺ຕມໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ. ສຕ຺ຕເມນ ຣຖວິນີເຕນ ສາເກຕໍ ອນຸປາປຸເຓຍ຺ຍ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາຣໍ. ຕເມນໍ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາຣຄຕໍ ສມານໍ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ – ‘ອິມິນາ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ຣຖວິນີເຕນ ສາວຕ຺ຖິຍາ ສາເກຕໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາຣ’ນ຺ຕິ? ກຖໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ອິຘ ເມ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕສ຺ສ ສາເກເຕ ກິຎ຺ຈິເທວ ອຈ຺ຈາຍິກໍ ກຣຓີຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ [ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ (ກ.)]. ຕສ຺ສ ເມ ອນ຺ຕຣາ ຈ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ສາເກຕໍ ສຕ຺ຕ ຣຖວິນີຕານິ ອຸປຏ຺ຐເປສຸໍ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ ສາວຕ຺ຖິຍາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາຣາ ປຐມໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸຫິໍ. ປຐເມນ ຣຖວິນີເຕນ ທຸຕິຍໍ ຣຖວິນີຕໍ ປາປຸຓິໍ, ປຐມໍ ຣຖວິນີຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໍ ທຸຕິຍໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸຫິໍ. ທຸຕິເຍນ ຣຖວິນີເຕນ ຕຕິຍໍ ຣຖວິນີຕໍ ປາປຸຓິໍ, ທຸຕິຍໍ ຣຖວິນີຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໍ, ຕຕິຍໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸຫິໍ. ຕຕິເຍນ ຣຖວິນີເຕນ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຣຖວິນີຕໍ ປາປຸຓິໍ, ຕຕິຍໍ ຣຖວິນີຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸຫິໍ. ຈຕຸຕ຺ເຖນ ຣຖວິນີເຕນ ປຎ຺ຈມໍ ຣຖວິນີຕໍ ປາປຸຓິໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຣຖວິນີຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໍ, ປຎ຺ຈມໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸຫິໍ. ປຎ຺ຈເມນ ຣຖວິນີເຕນ ຉຏ຺ຐໍ ຣຖວິນີຕໍ ປາປຸຓິໍ, ປຎ຺ຈມໍ ຣຖວິນີຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໍ, ຉຏ຺ຐໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸຫິໍ. ຉຏ຺ເຐນ ຣຖວິນີເຕນ ສຕ຺ຕມໍ ຣຖວິນີຕໍ ປາປຸຓິໍ, ຉຏ຺ຐໍ ຣຖວິນີຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໍ, ສຕ຺ຕມໍ ຣຖວິນີຕໍ ອຠິຣຸຫິໍ. ສຕ຺ຕເມນ ຣຖວິນີເຕນ ສາເກຕໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາຣ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສີລວິສຸທ຺ຘິ ຍາວເທວ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ຍາວເທວ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາ, ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ຍາວເທວ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາ, ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ ຍາວເທວ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ຍາວເທວ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາ, ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ຍາວເທວ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາ, ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ຍາວເທວ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາ. ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໒໖໐. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓໍ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກນາໂມ ອາຍສ຺ມາ, ກຖຎ຺ຈ ປນາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຸຓ຺ໂຓຕິ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ, ນາມໍ; ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕຕິ ຈ ປນ ມໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ອາວຸໂສ! ຍຖາ ຕໍ ສຸຕວຕາ ສາວເກນ ສມ຺ມເທວ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ອາຊານນ຺ເຕນ, ເອວເມວ ອາຍສ຺ມຕາ ປຸຓ຺ເຓນ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ເຕນ ຄມ຺ຠີຣາ ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຫາ ອນຸມສ຺ສ ອນຸມສ຺ສ ພ຺ຍາກຕາ. ລາຠາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ, ສຸລທ຺ຘລາຠາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ, ເຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓໍ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕໍ ລຠນ຺ຕິ ທສ຺ສນາຍ, ລຠນ຺ຕິ ປຍິຣູປາສນາຍ. ເຈລຓ຺ຑຸເກນ [ເຈລຓ຺ຑເກນ (ກ.), ເຈລຓ຺ຑຸເປເກນ (?)] ເຈປິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓໍ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕໍ ມຸທ຺ຘນາ ປຣິຫຣນ຺ຕາ ລເຠຍ຺ຍຸໍ ທສ຺ສນາຍ, ລເຠຍ຺ຍຸໍ ປຍິຣູປາສນາຍ, ເຕສມ຺ປິ ລາຠາ ເຕສມ຺ປິ ສຸລທ຺ຘໍ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ລາຠາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ສຸລທ຺ຘໍ, ເຍ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓໍ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕໍ ລຠາມ ທສ຺ສນາຍ, ລຠາມ ປຍິຣູປາສນາຍາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນາໂມ ອາຍສ຺ມາ, ກຖຎ຺ຈ ປນາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຸປຕິສ຺ໂສຕິ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ, ນາມໍ; ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິ ຈ ປນ ມໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຖຸກປ຺ເປນ ວຕ ກິຣ, ໂຠ [ໂຂ (ກ.)], ສາວເກນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານາ ນ ຊານິມ຺ຫ – ‘ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ສເຈ ຫິ ມຍໍ ຊາເນຍ຺ຍາມ ‘ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ, ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ໂນ ນປ຺ປຏິຠາເສຍ຺ຍ [ນປ຺ປຏິເຠຍ຺ຍ (?)]. ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ອາວຸໂສ! ຍຖາ ຕໍ ສຸຕວຕາ ສາວເກນ ສມ຺ມເທວ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ອາຊານນ຺ເຕນ, ເອວເມວ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຄມ຺ຠີຣາ ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຫາ ອນຸມສ຺ສ ອນຸມສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຕາ. ລາຠາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ສຸລທ຺ຘລາຠາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ, ເຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ລຠນ຺ຕິ ທສ຺ສນາຍ, ລຠນ຺ຕິ ປຍິຣູປາສນາຍ. ເຈລຓ຺ຑຸເກນ ເຈປິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ມຸທ຺ຘນາ ປຣິຫຣນ຺ຕາ ລເຠຍ຺ຍຸໍ ທສ຺ສນາຍ, ລເຠຍ຺ຍຸໍ ປຍິຣູປາສນາຍ, ເຕສມ຺ປິ ລາຠາ ເຕສມ຺ປິ ສຸລທ຺ຘໍ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ລາຠາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ສຸລທ຺ຘໍ, ເຍ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ລຠາມ ທສ຺ສນາຍ, ລຠາມ ປຍິຣູປາສນາຍາ’’ຕິ.

ອິຕິຫ ເຕ ອຸໂຠປິ ມຫານາຄາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຠາສິຕໍ ສມນຸໂມທິໍສູຕິ.

ຣຖວິນີຕສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ນິວາປສຸຕ຺ຕໍ