໑໖. ສມາໂຣປນຫາຣວິຠງ຺ໂຄ

໕໐. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ສມາໂຣປໂນ ຫາໂຣ? ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ຍໍມູລາ, ເຍ ເຈກຕ຺ຖາ ປກາສິຕາ ມຸນິນາ’’ຕິ.

ເອກສ຺ມິໍ ປທຏ຺ຐາເນ ຍຕ຺ຕການິ ປທຏ຺ຐານານິ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ສມາໂຣປຍິຕພ຺ພານິ. ຍຖາ ອາວຏ຺ເຏ ຫາເຣ ພຫຸການິ ປທຏ຺ຐານານິ ໂອຕຣນ຺ຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມາໂຣປນາ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ປທຏ຺ຐານໍ, ເວວຈນໍ, ຠາວນາ, ປຫານມິຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ປທຏ຺ຐາເນນ ສມາໂຣປນາ?

‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ, ກຸສລສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ;

ສຈິຕ຺ຕປຣິໂຍທປນໍ, ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ກິໍ ປທຏ຺ຐານໍ? ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ – ກາຍສຸຈຣິຕໍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ – ອິທໍ ປທຏ຺ຐານໍ; ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກາຍິກຎ຺ຈ ວາຈສິກຎ຺ຈ ສຸຈຣິຕໍ, ອຍໍ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ. ມໂນສຸຈຣິເຕ ຍາ ອນຠິຊ຺ຌາ ອພ຺ຍາປາໂທ ຈ, ອຍໍ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຍາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ອຍໍ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິທໍ ປທຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈ ສມໂຖ, ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິປສ຺ສນາ. ອິທໍ ປທຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ສມຖສ຺ສ ຜລໍ ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາ ຜລໍ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ. ອິທໍ ປທຏ຺ຐານໍ.

ວນໍ ວນຖສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ. ກິຎ຺ຈ ວນໍ? ໂກ ຈ ວນໂຖ? ວນໍ ນາມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ, ຕຓ຺ຫາ ວນໂຖ. ອິທໍ ປທຏ຺ຐານໍ. ວນໍ ນາມ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຸຣິໂສ’’ຕິ ວາ. ວນໂຖ ນາມ ເຕສໍ ເຕສໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາໂຫ ‘‘ອໂຫ ຈກ຺ຂຸ, ອໂຫ ໂສຕໍ, ອໂຫ ຆານໍ, ອໂຫ ຊິວ຺ຫາ, ອໂຫ ກາໂຍ, ອິຕິ. ອິທໍ ປທຏ຺ຐານໍ. ວນໍ ນາມ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ ອປຣິຎ຺ຎາຕານິ. ຍໍ ຕທຸຠຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສໍໂຍຊນໍ, ອຍໍ ວນໂຖ. ອິທໍ ປທຏ຺ຐານໍ. ວນໍ ນາມ ອນຸສໂຍ. ວນໂຖ ນາມ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ. ອິທໍ ປທຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ເຉຕ຺ວາ ວນຎ຺ຈ ວນຖຎ຺ຈາ’’ຕິ. ອຍໍ ປທຏ຺ຐາເນນ ສມາໂຣປນາ.

໕໑. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ເວວຈເນນ ສມາໂຣປນາ? ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ເສກ຺ຂຜລໍ; ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ ອເສກ຺ຂຜລໍ. ອິທໍ ເວວຈນໍ. ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ອນາຄາມິຜລໍ; ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ເວວຈນໍ. ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກມນໍ; ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ ເຕຘາຕຸສມຕິກ຺ກມນໍ. ອິທໍ ເວວຈນໍ. ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຎ຺ຎາພລໍ, ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ, ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຎາຓໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ຕີຣຓາ, ສນ຺ຕີຣຓາ, ຫິຣີ, ວິປສ຺ສນາ, ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ, ສພ຺ພໍ, ອິທໍ ເວວຈນໍ. ອຍໍ ເວວຈເນນ ສມາໂຣປນາ.

ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຠາວນາຍ ສມາໂຣປນາ? ຍຖາຫ ຠຄວາ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ, ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ’’. ອາຕາປີຕິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສຕິມາຕິ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເອວໍ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເກນ ກາຣເຓນ? ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ຠາວິຍມາເນສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຈຕູສຸ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນສຸ ຠາວິຍມາເນສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຈຕູສຸ ອິທ຺ຘິປາເທສຸ ຠາວິຍມາເນສຸ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ເພ. ເກນ ກາຣເຓນ? ສພ຺ເພ ຫິ ໂພຘງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ນິຍ຺ຍານິກລກ຺ຂເຓນ ເອກລກ຺ຂຓາ, ເຕ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຍໍ ຠາວນາຍ ສມາໂຣປນາ.

ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ປຫາເນນ ສມາໂຣປນາ? ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອສຸເຠ ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສໍ ປຊຫຕິ, ກພຬີກາໂຣ ຈສ຺ສ ອາຫາໂຣ ປຣິຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ກາມຸປາທາເນນ ຈ ອນຸປາທາໂນ ຠວຕິ, ກາມໂຍເຄນ ຈ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຠວຕິ, ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ເຖນ ຈ ວິປ຺ປຍຸຊ຺ຊຕິ, ກາມາສເວນ ຈ ອນາສໂວ ຠວຕິ, ກາໂມຆຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ຠວຕິ, ຣາຄສລ຺ເລນ ຈ ວິສລ຺ໂລ ຠວຕິ, ຣູປູປິກາ [ຣູປຸປິກາ (ກ.) ເອວມຸປຣິປິ] ຈສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ ປຣິຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຣູປຘາຕຸຍໍ ຈສ຺ສ ຣາໂຄ ປຫີໂນ ຠວຕິ, ນ ຈ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສໍ ປຊຫຕິ, ຜສ຺ໂສ ຈສ຺ສ ອາຫາໂຣ ປຣິຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠວູປາທາເນນ ຈ ອນຸປາທາໂນ ຠວຕິ, ຠວໂຍເຄນ ຈ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຠວຕິ, ພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ເຖນ ຈ ວິປ຺ປຍຸຊ຺ຊຕິ, ຠວາສເວນ ຈ ອນາສໂວ ຠວຕິ, ຠໂວຆຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ຠວຕິ, ໂທສສລ຺ເລນ ຈ ວິສລ຺ໂລ ຠວຕິ, ເວທນູປິກາ ຈສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ ປຣິຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເວທນາຘາຕຸຍໍ ຈສ຺ສ ຣາໂຄ ປຫີໂນ ຠວຕິ, ນ ຈ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສໍ ປຊຫຕິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈສ຺ສ ອາຫາໂຣ ປຣິຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ທິຏ຺ຐຸປາທາເນນ ຈ ອນຸປາທາໂນ ຠວຕິ, ທິຏ຺ຐິໂຍເຄນ ຈ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຠວຕິ, ສີລພ຺ພຕປຣາມາສກາຍຄນ຺ເຖນ ຈ ວິປ຺ປຍຸຊ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐາສເວນ ຈ ອນາສໂວ ຠວຕິ, ທິຏ຺ໂຐຆຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ຠວຕິ, ມານສລ຺ເລນ ຈ ວິສລ຺ໂລ ຠວຕິ, ສຎ຺ຎູປິກາ ຈສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ ປຣິຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຎ຺ຎາຘາຕຸຍໍ ຈສ຺ສ ຣາໂຄ ປຫີໂນ ຠວຕິ, ນ ຈ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອນຕ຺ຕນິ [ອນຕ຺ຕນິເຍ (ສີ.) ປສ຺ສ ອ. ນິ. ໔.໔໙] ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວິປລ຺ລາສໍ ປຊຫຕິ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ຈສ຺ສ ອາຫາໂຣ ປຣິຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຕ຺ຕວາທຸປາທາເນນ ຈ ອນຸປາທາໂນ ຠວຕິ, ອວິຊ຺ຊາໂຍເຄນ ຈ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຠວຕິ, ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວສກາຍຄນ຺ເຖນ ຈ ວິປ຺ປຍຸຊ຺ຊຕິ, ອວິຊ຺ຊາສເວນ ຈ ອນາສໂວ ຠວຕິ, ອວິຊ຺ໂຊຆຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ຠວຕິ, ໂມຫສລ຺ເລນ ຈ ວິສລ຺ໂລ ຠວຕິ, ສງ຺ຂາຣູປິກາ ຈສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ ປຣິຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສງ຺ຂາຣຘາຕຸຍໍ ຈສ຺ສ ຣາໂຄ ປຫີໂນ ຠວຕິ, ນ ຈ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ປຫາເນນ ສມາໂຣປນາ.

ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາຍໂນ –

‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ຍໍ ມູລາ, ເຍ ເຈກຕ຺ຖາ ປກາສິຕາ ມຸນິນາ;

ເຕ ສມາໂຣປຍິຕພ຺ພາ, ເອສ ສມາໂຣປໂນ ຫາໂຣ’’ຕິ.

ນິຍຸຕ຺ໂຕ ສມາໂຣປໂນ ຫາໂຣ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ຈ ຫາຣວິຠງ຺ໂຄ.