໔. ປຏິນິທ຺ເທສວາໂຣ

໑. ເທສນາຫາຣວິຠງ຺ໂຄ

໕. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ເທສນາຫາໂຣ? ‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ’’ຕິ ຄາຖາ ອຍໍ ເທສນາຫາໂຣ. ກິໍ ເທສຍຕິ? ອສ຺ສາທໍ ອາທີນວໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຜລໍ ອຸປາຍໍ ອາຓຕ຺ຕິໍ. ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສສ຺ສາມີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ?

‘‘ກາມໍ [ກາມມາທິກາ ອິມາ ຉ ຄາຖາ ສຸ. ນິ. ໗໗໒ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ] ກາມຍມານສ຺ສ, ຕສ຺ສ ເຈຕໍ ສມິຊ຺ຌຕິ;

ອທ຺ຘາ ປີຕິມໂນ ໂຫຕິ, ລທ຺ຘາ ມຈ຺ໂຈ ຍທິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາທີນໂວ?

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ ກາມຍານສ຺ສ, ຉນ຺ທຊາຕສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ;

ເຕ ກາມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ສລ຺ລວິທ຺ໂຘວ ຣຸປ຺ປຕີ’’ຕິ.

ອຍໍ ອາທີນໂວ.

ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ນິສ຺ສຣຓໍ?

‘‘ໂຍ ກາເມ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສປ຺ປສ຺ເສວ ປທາ ສິໂຣ;

ໂສມໍ ວິສຕ຺ຕິກໍ ໂລເກ, ສໂຕ ສມຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓໍ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອສ຺ສາໂທ?

‘‘ເຂຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ ວາ, ຄວາສ຺ສໍ ທາສໂປຣິສໍ;

ຖິໂຍ ພນ຺ຘູ ປຸຖູ ກາເມ, ໂຍ ນໂຣ ອນຸຄິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

ອຍໍ ອສ຺ສາໂທ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາທີນໂວ?

‘‘ອພລາ ນໍ ພລີຍນ຺ຕິ, ມທ຺ທນ຺ເຕ ນໍ ປຣິສ຺ສຍາ;

ຕໂຕ ນໍ ທຸກ຺ຂມນ຺ເວຕິ, ນາວໍ ຠິນ຺ນມິໂວທກ’’ນ຺ຕິ.

ອຍໍ ອາທີນໂວ.

ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ນິສ຺ສຣຓໍ?

‘‘ຕສ຺ມາ ຊນ຺ຕຸ ສທາ ສໂຕ, ກາມານິ ປຣິວຊ຺ຊເຍ;

ເຕ ປຫາຍ ຕເຣ ໂອຆໍ, ນາວໍ ສິຕ຺ວາວ ປາຣຄູ’’ຕິ.

ອິທໍ ນິສ຺ສຣຓໍ.

ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຜລໍ?

‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິໍ, ຉຕ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ຍຖ ວສ຺ສກາເລ;

ເອສານິສໍໂສ ຘມ຺ເມ ສຸຈິຓ຺ເຓ, ນ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຘມ຺ມຈາຣີ’’ຕິ.

ອິທໍ ຜລໍ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຸປາໂຍ?

‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ…ເປ…

‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ [ປສ຺ສ ຘ. ປ. ໒໗໗] ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ…ເປ…

‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ, ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ;

ອຖ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ທຸກ຺ເຂ, ເອສ ມຄ຺ໂຄ ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ.

ອຍໍ ອຸປາໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອາຓຕ຺ຕິ?

‘‘ຈກ຺ຂຸມາ [ປສ຺ສ ອຸທາ. ໔໓] ວິສມານີວ, ວິຊ຺ຊມາເນ ປຣກ຺ກເມ;

ປຓ຺ຑິໂຕ ຊີວໂລກສ຺ມິໍ, ປາປານິ ປຣິວຊ຺ຊເຍ’’ຕິ.

ອຍໍ ອາຓຕ຺ຕິ.

‘‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ,

ໂມຆຣາຊາ’ຕິ ອາຓຕ຺ຕິ, ‘ສທາ ສໂຕ’ຕິ ອຸປາໂຍ;

‘ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ອູຫຈ຺ຈ [ອຸຫຈ຺ຈ (ກ.) ປສ຺ສ ສຸ. ນິ. ໑໑໒໕], ເອວໍ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ສິຍາ’’’.

ອິທໍ ຜລໍ.

໖. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ເທສຍຕິ, ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ເທສຍຕິ, ເນຍ຺ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ເທສຍຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ. ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ ສຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ທຸກ຺ຂາຍ ປຏິປທາຍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາຍ ນິຍ຺ຍາຕິ ສຕິປຏ຺ຐາເນຫິ ນິສ຺ສເຍຫິ. ຕຓ຺ຫາຈຣິໂຕ ອຸທຕ຺ໂຕ [ອຸທຕ຺ໂຖ (ສີ.) ອຸ + ອາ + ທາ + ຕ] ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ທຸກ຺ຂາຍ ປຏິປທາຍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາຍ ນິຍ຺ຍາຕິ ຌາເນຫິ ນິສ຺ສເຍຫິ. ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ມນ຺ໂທ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ສຸຂາຍ ປຏິປທາຍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາຍ ນິຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນຫິ ນິສ຺ສເຍຫິ. ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ອຸທຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ສຸຂາຍ ປຏິປທາຍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາຍ ນິຍ຺ຍາຕິ ສຈ຺ເຈຫິ ນິສ຺ສເຍຫິ.

ອຸໂຠ ຕຓ຺ຫາຈຣິຕາ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ວິປສ຺ສນາ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ຣາຄວິຣາຄາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ອຸໂຠ ທິຏ຺ຐິຈຣິຕາ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄເມ ສມເຖນ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາຍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຍາ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາຫິ ປຏິປທາຫິ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ເຕ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ເຏນ ນເຍນ ຫາຕພ຺ພາ, ເຍ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຫິ ປຏິປທາຫິ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ, ເຕ ສີຫວິກ຺ກີຬິເຕນ ນເຍນ ຫາຕພ຺ພາ.

໗. ສ຺ວາຍໍ ຫາໂຣ ກຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕິ, ຍສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສຍຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານີໂຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ໂສ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ວີມໍສາ ອຸສ຺ສາຫນາ ຕຸລນາ ອຸປປຣິກ຺ຂາ, ອຍໍ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ. ຕຖາ ສຸເຕນ ນິສ຺ສເຍນ ຍາ ວີມໍສາ ຕຸລນາ ອຸປປຣິກ຺ຂາ ມນສານຸເປກ຺ຂຓາ, ອຍໍ ຈິນ຺ຕາມຍີ ປຎ຺ຎາ. ອິມາຫິ ທ຺ວີຫິ ປຎ຺ຎາຫິ ມນສິກາຣສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຍໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທສ຺ສນຠູມິຍໍ ວາ ຠາວນາຠູມິຍໍ ວາ, ອຍໍ ຠາວນາມຍີ ປຎ຺ຎາ.

໘. ປຣໂຕໂຆສາ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕາ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ ຈິນ຺ຕາມຍີ ປຎ຺ຎາ. ຍໍ ປຣໂຕ ຈ ໂຆເສນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິເຕນ ຈ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ຠາວນາມຍີ ປຎ຺ຎາ. ຍສ຺ສ ອິມາ ທ຺ເວ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ ສຸຕມຍີ ຈິນ຺ຕາມຍີ ຈ, ອຍໍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ. ຍສ຺ສ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ, ຈິນ຺ຕາມຍີ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ [ວິປຈ຺ຈິຕຎ຺ຎູ (ສີ.)]. ຍສ຺ສ ເນວ ສຸຕມຍີ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ ນ ຈິນ຺ຕາມຍີ, ອຍໍ ເນຍ຺ໂຍ.

໙. ສາຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ ກິໍ ເທສຍຕິ? ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທຍໍ ນິໂຣຘໍ ມຄ຺ຄໍ. ອາທີນໂວ ຈ ຜລຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂໍ, ອສ຺ສາໂທ ສມຸທໂຍ, ນິສ຺ສຣຓໍ ນິໂຣໂຘ, ອຸປາໂຍ ອາຓຕ຺ຕິ ຈ ມຄ຺ໂຄ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ. ອິທໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ.

ຍຖາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ, ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ.

ຕຕ຺ຖ ອປຣິມາຓາ ປທາ, ອປຣິມາຓາ ອກ຺ຂຣາ, ອປຣິມາຓາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາ, ອປຣິມາຓາ ອາກາຣາ ເນຣຸຕ຺ຕາ ນິທ຺ເທສາ. ເອຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສງ຺ກາສນາ ປກາສນາ ວິວຣຓາ ວິຠຊນາ ອຸຕ຺ຕານີກມ຺ມໍ [ອຸຕ຺ຕານິກມ຺ມໍ (ກ.)] ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອິຕິປິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ.

‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’’ຕິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ…ເປ… ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’’ຕິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’’ຕິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ.

ຕຕ຺ຖ ອປຣິມາຓາ ປທາ, ອປຣິມາຓາ ອກ຺ຂຣາ, ອປຣິມາຓາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາ, ອປຣິມາຓາ ອາກາຣາ ເນຣຸຕ຺ຕາ ນິທ຺ເທສາ. ເອຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສງ຺ກາສນາ ປກາສນາ ວິວຣຓາ ວິຠຊນາ ອຸຕ຺ຕານີກມ຺ມໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອິຕິປິທໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ.

ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕິ, ປເທຫິ ປກາເສຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ວິວຣຕິ, ອາກາເຣຫິ ວິຠຊຕິ, ນິຣຸຕ຺ຕີຫິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຕິ [ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ (ກ.)], ນິທ຺ເທເສຫິ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອກ຺ຂເຣຫິ ຈ ປເທຫິ ຈ ອຸຄ຺ຆເຏຕິ [ອຸຄ຺ຆາເຏຕິ (ສີ.)], ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ຈ ອາກາເຣຫິ ຈ ວິປຎ຺ຈຍຕິ, ນິຣຸຕ຺ຕີຫິ ຈ ນິທ຺ເທເສຫິ ຈ ວິຕ຺ຖາເຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຆຏນາ [ອຸຄ຺ຆາຏນາ (ສີ.)] ອາທິ, ວິປຎ຺ຈນາ ມຊ຺ເຌ, ວິຕ຺ຖາຣຓາ ປຣິໂຍສານໍ. ໂສຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ອຸຄ຺ຆຏີຍນ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູປຸຄ຺ຄລໍ ວິເນຕິ, ເຕນ ນໍ ອາຫຸ ‘‘ອາທິກລ຺ຍາໂຓ’’ຕິ. ວິປຎ຺ຈີຍນ຺ໂຕ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູປຸຄ຺ຄລໍ ວິເນຕິ, ເຕນ ນໍ ອາຫຸ ‘‘ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາໂຓ’’ຕິ. ວິຕ຺ຖາຣີຍນ຺ໂຕ ເນຍ຺ຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວິເນຕິ, ເຕນ ນໍ ອາຫຸ ‘‘ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາໂຓ’’ຕິ.

໑໐. ຕຕ຺ຖ ຉປ຺ປທານິ ອຕ຺ໂຖ ສງ຺ກາສນາ ປກາສນາ ວິວຣຓາ ວິຠຊນາ ອຸຕ຺ຕານີກມ຺ມໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອິມານິ ຉປ຺ປທານິ ອຕ຺ໂຖ. ຉປ຺ປທານິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອກ຺ຂຣໍ ປທໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອາກາໂຣ ນິຣຸຕ຺ຕິ ນິທ຺ເທໂສ, ອິມານິ ຉປ຺ປທານິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ.

ເກວລນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ນ ມິສ຺ສໍ ໂລກິເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ປຣິປູຣໍ ອນູນໍ ອນຕິເຣກໍ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ນິມ຺ມລໍ ສພ຺ພມລາປຄຕໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ສພ຺ພວິເສສານໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຖາຄຕປທໍອິຕິປິ ຕຖາຄຕນິເສວິຕໍອິຕິປິ ຕຖາຄຕາຣຎ຺ຊິຕໍອິຕິປິ, ອໂຕເຈຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ເກສໍ ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ, ໂຍຄີນໍ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາຍໂນ –

‘‘ອສ຺ສາທາທີນວຕາ, ນິສ຺ສຣຓມ຺ປິ ຈ ຜລໍ ອຸປາໂຍ ຈ;

ອາຓຕ຺ຕີ ຈ ຠຄວໂຕ, ໂຍຄີນໍ ເທສນາຫາໂຣ’’ຕິ.

ນິຍຸຕ຺ໂຕ ເທສນາຫາໂຣ.

໒. ວິຈຍຫາຣວິຠງ຺ໂຄ

໑໑. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ? ‘‘ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ຄາຖາ, ອຍໍ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ.

ກິໍ ວິຈິນຕິ? ປທໍ ວິຈິນຕິ, ປຎ຺ຫໍ ວິຈິນຕິ, ວິສຊ຺ຊນໍ [ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ (ສີ. ກ.)] ວິຈິນຕິ, ປຸພ຺ພາປຣໍ ວິຈິນຕິ, ອສ຺ສາທໍ ວິຈິນຕິ, ອາທີນວໍ ວິຈິນຕິ, ນິສ຺ສຣຓໍ ວິຈິນຕິ, ຜລໍ ວິຈິນຕິ, ອຸປາຍໍ ວິຈິນຕິ, ອາຓຕ຺ຕິໍ ວິຈິນຕິ, ອນຸຄີຕິໍ ວິຈິນຕິ, ສພ຺ເພ ນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວິຈິນຕິ. ຍຖາ ກິໍ ຠເວ, ຍຖາ ອາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ ປາຣາຍເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ –

‘‘ເກນສ຺ສຸ [ປສ຺ສ ສຸ. ນິ. ໑໐໓໘] ນິວຸໂຕ ໂລໂກ, [ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ,]

ເກນສ຺ສຸ ນປ຺ປກາສຕິ;

ກິສ຺ສາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູສິ, ກິໍ ສຸ ຕສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ປຸຈ຺ຉິຕານິ, ໂສ ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ. ກສ຺ມາ? ເອກວຕ຺ຖຸ ປຣິຄ຺ຄຫາ, ເອວຎ຺ຫິ ອາຫ ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ໂລກາຘິຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘‘ເກນສ຺ສຸ ນປ຺ປກາສຕີ’’ຕິ ໂລກສ຺ສ ອປ຺ປກາສນໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘‘ກິສ຺ສາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູສີ’’ຕິ ໂລກສ຺ສ ອຠິເລປນໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘‘ກິໍສຸ ຕສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ໂລກສ຺ສ ມຫາຠຍໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ໂລໂກ ຕິວິໂຘ ກິເລສໂລໂກ ຠວໂລໂກ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂລໂກ.

ຕຕ຺ຖ ວິສຊ຺ຊນາ –

‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ, [ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ,]

ວິວິຈ຺ຉາ [ເວວິຈ຺ຉາ (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໙)] ປມາທາ ນປ຺ປກາສຕິ;

ຊປ຺ປາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູມິ, ທຸກ຺ຂມສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ວິສຊ຺ຊິຕານິ ປຐມໍ ປຐເມນ, ທຸຕິຍໍ ທຸຕິເຍນ, ຕຕິຍໍ ຕຕິເຍນ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຈຕຸຕ຺ເຖນ.

‘‘ເກນສ຺ສຸ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ປຎ຺ເຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ ວິສຊ຺ຊນາ. ນີວຣເຓຫິ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ, ອວິຊ຺ຊານີວຣຓາ ຫິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ ຠຄວາ ‘‘ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພປາຓານໍ ສພ຺ພຠູຕານໍ ປຣິຍາຍໂຕ ເອກເມວ ນີວຣຓໍ ວທາມິ ຍທິທໍ ອວິຊ຺ຊາ, ອວິຊ຺ຊານີວຣຓາ ຫິ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ. ສພ຺ພໂສວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາຍ ນິໂຣຘາ ຈາຄາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕານໍ ນີວຣຓນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ. ເຕນ ຈ ປຐມສ຺ສ ປທສ຺ສ ວິສຊ຺ຊນາ ຍຸຕ຺ຕາ.

‘‘ເກນສ຺ສຸ ນປ຺ປກາສຕີ’’ຕິ ປຎ຺ເຫ ‘‘ວິວິຈ຺ຉາ ປມາທາ ນປ຺ປກາສຕີ’’ຕິ ວິສຊ຺ຊນາ. ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນີວຣເຓຫິ ນິວຸໂຕ, ໂສ ວິວິຈ຺ຉຕິ. ວິວິຈ຺ຉາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ໂສ ວິຈິກິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນາຠິສທ຺ທຫຕິ, ນ ອຠິສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ວີຣິຍໍ ນາຣຠຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ໂສ ອິຘປ຺ປມາທມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ ປມຕ຺ໂຕ, ສຸກ຺ເກ ຘມ຺ເມ ນ ອຸປ຺ປາທິຍຕິ, ຕສ຺ສ ເຕ ອນຸປ຺ປາທິຍມານາ ນປ຺ປກາສນ຺ຕິ, ຍຖາຫ ຠຄວາ –

‘‘ທູເຣ ສນ຺ໂຕ ປກາສນ຺ຕິ [ປກາເສນ຺ຕິ ຘ. ປ. ໓໐໔], ຫິມວນ຺ໂຕວ ປພ຺ພໂຕ;

ອສນ຺ເຕຕ຺ຖ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ [ຣຕ຺ຕິ ຂິຕ຺ຕາ (ສີ.), ປສ຺ສ ຘ. ປ. ໓໐໔] ຍຖາ ສຣາ;

ເຕ ຄຸເຓຫິ ປກາສນ຺ຕິ, ກິຕ຺ຕິຍາ ຈ ຍເສນ ຈາ’’ຕິ.

ເຕນ ຈ ທຸຕິຍສ຺ສ ປທສ຺ສ ວິສຊ຺ຊນາ ຍຸຕ຺ຕາ.

‘‘ກິສ຺ສາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູສີ’’ຕິ ປຎ຺ເຫ ‘‘ຊປ຺ປາຠິເລປນໍ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ ວິສຊ຺ຊນາ. ຊປ຺ປາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາ. ສາ ກຖໍ ອຠິລິມ຺ປຕິ? ຍຖາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຣຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ຣຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘນ຺ຕມໍ [ອນ຺ຘຕມໍ (ກ.)] ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ຣາໂຄ ສຫເຕ ນຣ’’ນ຺ຕິ.

ສາຍໍ ຕຓ຺ຫາ ອາສຕ຺ຕິພຫຸລສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ‘‘ເອວໍ ອຠິຊປ຺ປາ’’ຕິ ກຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ໂລໂກ ອຠິລິຕ຺ໂຕ ນາມ ຠວຕິ, ເຕນ ຈ ຕຕິຍສ຺ສ ປທສ຺ສ ວິສຊ຺ຊນາ ຍຸຕ຺ຕາ.

‘‘ກິໍ ສຸ ຕສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ເຫ ‘‘ທຸກ຺ຂມສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວິສຊ຺ຊນາ. ທຸວິຘໍ ທຸກ຺ຂໍ – ກາຍິກຎ຺ຈ ເຈຕສິກຎ຺ຈ. ຍໍ ກາຍິກໍ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ເຈຕສິກໍ ອິທໍ ໂທມນສ຺ສໍ. ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ຫິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ຠຍໍ ທຸກ຺ເຂນ ສມສມໍ, ກຸໂຕ ວາ ປນ ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ? ຕິສ຺ໂສ ທຸກ຺ຂຕາ – ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາ. ຕຕ຺ຖ ໂລໂກ ໂອຘໂສ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາຍ ມຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ໂຫນ຺ຕິ ໂລເກ ອປ຺ປາພາຘາປິ ທີຆາຍຸກາປິ. ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ປນ ໂລໂກ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ມຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ ທຸກ຺ຂໍ ໂລກສ຺ສາຕິ ກຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂມສ຺ສ ມຫພ຺ຠຍນ຺ຕິ. ເຕນ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປທສ຺ສ ວິສຊ຺ຊນາ ຍຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ນິວຸໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ.

ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາ, [ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ,]

ໂສຕານໍ ກິໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູຫິ, ເກນ ໂສຕາ ປິຘີຍເຣ [ປິຖີຍເຣ (ສີ.), ປິຘິຍ຺ຍເຣ (ກ.), ປສ຺ສ ສຸ. ນິ. ໑໐໔໐].

ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ປຸຈ຺ຉິຕານິ. ເຕ ທ຺ເວ ປຎ຺ຫາ. ກສ຺ມາ? ອິເມຫິ ພຕ຺ວາຘິວຈເນນ ປຸຈ຺ຉິຕາ. ເອວໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ເອວໍ ສໍກິລິຏ຺ຐສ຺ສ ກິໍ ໂລກສ຺ສ ໂວທານໍ ວຸຏ຺ຐານມິຕິ, ເອວຎ຺ຫິ ອາຫ.

ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາຕິ. ອສມາຫິຕສ຺ສ ສວນ຺ຕິ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທປ຺ປມາທພຫຸລສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ອຠິຊ຺ຌາ ອຍໍ ໂລໂຠ ອກຸສລມູລໍ, ໂຍ ພ຺ຍາປາໂທ ອຍໍ ໂທໂສ ອກຸສລມູລໍ, ໂຍ ປມາໂທ ອຍໍ ໂມໂຫ ອກຸສລມູລໍ. ຕສ຺ເສວໍ ອສມາຫິຕສ຺ສ ຉສຸ ອາຍຕເນສຸ ຕຓ຺ຫາ ສວນ຺ຕິ ຣູປຕຓ຺ຫາ ສທ຺ທຕຓ຺ຫາ ຄນ຺ຘຕຓ຺ຫາ ຣສຕຓ຺ຫາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕຓ຺ຫາ ຘມ຺ມຕຓ຺ຫາ, ຍຖາຫ ຠຄວາ –

‘‘ສວຕີ’’ຕິ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ. ຈກ຺ຂຸ ສວຕິ ມນາປິເກສຸ ຣູເປສຸ, ອມນາປິເກສຸ [ອມນາປິເຍສຸ (ກ.)] ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ. ໂສຕໍ…ເປ… ຆານໍ… ຊິວ຺ຫາ… ກາໂຍ… ມໂນ ສວຕິ ມນາປິເກສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອມນາປິເກສຸ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ. ອິຕິ ສພ຺ພາ ຈ ສວຕິ, ສພ຺ພຖາ ຈ ສວຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາ’’ຕິ.

‘‘ໂສຕານໍ ກິໍ ນິວາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານວິຆາຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອິທໍ ໂວທານໍ. ‘‘ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູຫິ, ເກນ ໂສຕາ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອິທໍ ວຸຏ຺ຐານໍ.

ຕຕ຺ຖ ວິສຊ຺ຊນາ –

‘‘ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ, [ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ,]

ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ, ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ.

ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ຈກ຺ຂຸ ນາວິຎ຺ຉຕິ ມນາປິເກສຸ ຣູເປສຸ, ອມນາປິເກສຸ ນ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ, ໂສຕໍ…ເປ… ຆານໍ… ຊິວ຺ຫາ… ກາໂຍ… ມໂນ ນາວິຎ຺ຉຕິ ມນາປິເກສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ອມນາປິເກສຸ ນ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ. ເກນ ກາຣເຓນ? ສໍວຸຕນິວາຣິຕຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ເກນ ເຕ ສໍວຸຕນິວາຣິຕາ? ສຕິອາຣກ຺ເຂນ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓ’’ນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຎາຍ ອນຸສຍາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສເຍສຸ ປຫີເນສຸ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາ ປຫີຍນ຺ຕິ. ກິສ຺ສ [ຕສ຺ສ (ສີ.)], ອນຸສຍສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ? ຕໍ ຍຖາ ຂນ຺ຘວນ຺ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອນວເສສມູລຸທ຺ຘຣເຓ ກເຕ ປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວງ຺ກຸຣສນ຺ຕຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ຠວຕິ. ເອວໍ ອນຸສເຍສຸ ປຫີເນສຸ ປຣິຍຸຏ຺ຐານສນ຺ຕຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ຠວຕິ ປິທຫິຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ. ເກນ? ປຎ຺ຎາຍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ.

‘‘ປຎ຺ຎາ ເຈວ ສຕິ ຈ, [ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ,]

ນາມຣູປຎ຺ຈ ມາຣິສ;

ເອຕໍ ເມ ປຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ຣູຫິ, ກຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍເມຕໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ [ມໍ ປຸຈ຺ຉິ (ກ.), ປສ຺ສ ສຸ. ນິ. ໑໐໔໓], ອຊິຕ ຕໍ ວທາມິ ເຕ;

ຍຕ຺ຖ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ອເສສໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ;

ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ, ເອຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

ອຍໍ ປຎ຺ເຫ [ປຎ຺ໂຫ (ສີ. ກ.) ເນຕ຺ຕິວິຠາວນີ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ] ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອນຸປາທິເສສໍ ນິພ຺ພານຘາຕຸໍ. ຕີຓິ ຈ ສຈ຺ຈານິ ສງ຺ຂຕານິ ນິໂຣຘຘມ຺ມານິ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທໂຍ ມຄ຺ໂຄ, ນິໂຣໂຘ ອສງ຺ຂໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສມຸທໂຍ ທ຺ວີສຸ ຠູມີສຸ ປຫີຍຕິ ທສ຺ສນຠູມິຍາ ຈ ຠາວນາຠູມິຍາ ຈ. ທສ຺ສເນນ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ, ຠາວນາຍ ສຕ຺ຕ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ພ຺ຍາປາໂທ ຣູປຣາໂຄ ອຣູປຣາໂຄ ມາໂນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອວິຊ຺ຊາວເສສາ [ອວິຊ຺ຊາ ຈ ນິຣວເສສາ (ສີ. ກ.)]. ເຕຘາຕຸເກ ອິມານິ ທສ ສໍໂຍຊນານິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ປຎ຺ຈຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານິ.

໑໒. ຕຕ຺ຖ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕ ສໍໂຍຊນານິ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ພ຺ຍາປາໂທ ຣູປຣາໂຄ ອຣູປຣາໂຄ ມາໂນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອວິຊ຺ຊາວເສສາ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ເອວໍ ຊານາຕິ ‘‘ຂີຓາ ເມ ຊາຕີ’’ຕິ, ອິທໍ ຂເຍ ຎາຓໍ. ‘‘ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ປຊານາຕິ, ອິທໍ ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ. ອິມານິ ທ຺ເວ ຎາຓານິ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ຈ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຍຎ຺ຈ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອິມານິ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ຈ ຂເຍ ຎາຓໍ ຍຎ຺ຈ ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ, ອິມານິ ທ຺ເວ ຎາຓານິ ເອກປຎ຺ຎາ.

ອປິ ຈ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ເກເຕນ ທ຺ເວ ນາມານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ‘‘ຂີຓາ ເມ ຊາຕີ’’ຕິ ປຊານນ຺ຕສ຺ສ ຂເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠຕິ, ‘‘ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ປຊານນ຺ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠຕິ. ສາ ປຊານນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ, ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ອປິລາປນຏ຺ເຐນ ສຕິ.

໑໓. ຕຕ຺ຖ ເຍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ, ອິທໍ ນາມຣູປໍ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ຘມ຺ມາ, ອິທໍ ນາມໍ. ຍານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຣູປານິ, ອິທໍ ຣູປໍ. ຕທຸຠຍໍ ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ນິໂຣຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ ປາຣາຍເນ ເອວມາຫ –

‘‘ປຎ຺ຎາ ເຈວ ສຕິ ຈ, ນາມຣູປຎ຺ຈ ມາຣິສ;

ເອຕໍ ເມ ປຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ຣູຫິ, ກຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຕິ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ສຕິ ທ຺ເວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ, ປຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ. ຍາ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສທ຺ທຫນາ ໂອກປ຺ປນາ, ອິທໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ສທ຺ຘາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ, ອຍໍ ຉນ຺ທສມາຘິ. ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕາຍ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ວາ ຠາວນາພເລນ ວາ, ອິທໍ ປຫານໍ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ, ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ. ອິຕິ ປຸຣິມໂກ ຈ ຉນ຺ທສມາຘິ, ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນຕາຍ ຈ ປຫານໍ ອິເມ ຈ ສງ຺ຂາຣາ, ຕທຸຠຍໍ ຉນ຺ທສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ວີຣິຍາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ, ອຍໍ ວີຣິຍສມາຘິ…ເປ… ຕຕ຺ຖ ຍາ ຈິຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ, ອຍໍ ຈິຕ຺ຕສມາຘິ…ເປ… ຕຕ຺ຖ ຍາ ວີມໍສາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ, ອຍໍ ວີມໍສາສມາຘິ. ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕາຍ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ວາ ຠາວນາພເລນ ວາ, ອິທໍ ປຫານໍ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ, ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ. ອິຕິ ປຸຣິມໂກ ຈ ວີມໍສາສມາຘິ, ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນຕາຍ ຈ ປຫານໍ ອິເມ ຈ ສງ຺ຂາຣາ, ຕທຸຠຍໍ ວີມໍສາສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ.

໑໔. ສພ຺ໂພ ສມາຘິ ຎາຓມູລໂກ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ.

ຍຖາ ປຸເຣ ຕຖາ ປຈ຺ຉາ, ຍຖາ ປຈ຺ຉາ ຕຖາ ປຸເຣ;

ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິໍ [ຣຕ຺ຕິ (ກ.) ອຍໍ ຄາຖາ ເຖຣຄາ. ໓໙໗ ທິສ຺ສຕິ], ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາ ທິວາ.

ອິຕິ ວິວເຏນ ເຈຕສາ ອປຣິໂຍນທ຺ເຘນ ສປ຺ປຠາສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕິ. ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກຸສລານິ ຈິຕ຺ຕສຫຠູນິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ນິຣຸຊ຺ຌມາເນ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ນາມຣູປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓເຫຕຸກໍ ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ມຄ຺ເຄນ ເຫຕຸ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນາຫາຣໍ ອນຠິນນ຺ທິຕໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ນາມຣູປມປິ ອເຫຕຸ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ປຸນພ຺ຠວໍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຍຕິ [ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍຕິ (ກ.)]. ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣຘາ ປຎ຺ຎາ ຈ ສຕິ ຈ ນາມຣູປຎ຺ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຍເມຕໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ, ອຊິຕ ຕໍ ວທາມິ ເຕ;

ຍຕ຺ຖ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ອເສສໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ;

ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ, ເອຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຍ ຈ [ອຍໍ ຄາຖາ ສຸ. ນິ. ໑໐໔໔ ອຎ຺ຎຖາ ທິສ຺ສຕິ] ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມາເສ, [ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ອຊິໂຕ]

ເຍ ຈ ເສກ຺ຂາ ປຸຖູ ອິຘ;

ເຕສໍ ເມ ນິປໂກ ອິຣິຍໍ, ປຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ຣູຫິ ມາຣິສາ’’ຕິ.

໑໕. ອິມານິ ຕີຓິ ປທານິ ປຸຈ຺ຉິຕານິ, ເຕ ຕໂຍ ປຎ຺ຫາ. ກິສ຺ສ? ເສຂາເສຂວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມປ຺ປຫານໂຍເຄນ, ເອວຎ຺ຫິ ອາຫ. ‘‘ເຍ ຈ ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມາເສ’’ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘‘ເຍ ຈ ເສຂາ ປຸຖູ ອິຘາ’’ຕິ ເສຂໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘‘ເຕສໍ ເມ ນິປໂກ ອິຣິຍໍ, ປຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ຣູຫິ ມາຣິສາ’’ຕິ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ປຫານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິສຊ຺ຊນາ –

‘‘ກາເມສຸ ນາຠິຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, [ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ]

ມນສານາວິໂລ ສິຍາ;

ກຸສໂລ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ, ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ.

ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ວຈີກມ຺ມໍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ມໂນກມ຺ມໍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ. ອຕີເຕ ອໍເສ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓທສ຺ສນໍ, ອນາຄເຕ ອໍເສ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓທສ຺ສນໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອໍເສ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓທສ຺ສນໍ.

ໂກ ຈ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ປຏິຆາໂຕ? ຍໍ ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕນິ ຈ ອຎ຺ຎາຓໍ ອທສ຺ສນໍ, ອຍໍ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ປຏິຆາໂຕ. ຍຖາ ອິຘ ປຸຣິໂສ ຕາຣກຣູປານິ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ໂນ ຈ ຄຓນສງ຺ເກເຕນ ຊາເນຍ຺ຍ, ອຍໍ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ປຏິຆາໂຕ.

ຠຄວໂຕ ປນ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓທສ຺ສນໍ, ອນາວຣຓຎາຓທສ຺ສນາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ເສເຂນ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ເຄຘາ ຈ ຣຊນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂທສາ ຈ ປຣິຍຸຏ຺ຐານີເຍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ອິຈ຺ຉາ ມຸຈ຺ຉາ ປຕ຺ຖນາ ປິຍາຍນາ ກີຬນາ, ຕໍ ຠຄວາ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ເອວມາຫ ‘‘ກາເມສຸ ນາຠິຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ມນສານາວິໂລ ສິຍາ’’ຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານວິຆາຕໍ ອາຫ. ຕຖາ ຫິ ເສໂຂ ອຠິຄິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອສມຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ກິເລສໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ກິເລສໍ ຜາຕິໍ ກໂຣຕິ. ໂຍ ປນ ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ ອນຠິຄິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ວາຍມຕິ, ໂສ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ. ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ. ໂສ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ. ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ.

໑໖. ກຕເມ [ກຕເມ ຈ (ອຏ຺ຐ.)] ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ? ກາມວິຕກ຺ໂກ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ, ອິເມ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ກຕເມ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ? ອນຸສຍາ ອກຸສລມູລານິ, ອິເມ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ກຕເມ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ? ຍານິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ອິເມ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ກຕເມ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ? ຍານິ ອຏ຺ຐມກສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ອິເມ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ.

ເຍນ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວາເຣຕິ, ອິທໍ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເຍນ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວາເຣຕິ, ອິທໍ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເຍນ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ວາເຣຕິ, ອິທໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ເຍນ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ ນາຘິວາເສຕິ, ອິທໍ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຍາ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສທ຺ທຫນາ ໂອກປ຺ປນາ, ອິທໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄສຸ. ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນສຸ. ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ. ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ຌາເນສຸ. ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ? ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ. ເອວໍ ເສໂຂ ສພ຺ເພຫິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ອນາວິລຕາຍ ມນສາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ມນສານາວິໂລສິຍາ’’ຕິ.

໑໗. ‘‘ກຸສໂລ ສພ຺ພຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ໂລໂກ ນາມ ຕິວິໂຘ ກິເລສໂລໂກ ຠວໂລໂກ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂລໂກ. ຕຕ຺ຖ ກິເລສໂລເກນ ຠວໂລໂກ ສມຸທາຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຠາວິຍມາເນສຸ ເນຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາ ຠວຕິ. ສາ ທຸວິເຘນ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພາ ທສ຺ສນປຣິຎ຺ຎາຍ ຈ ຠາວນາປຣິຎ຺ຎາຍ ຈ. ຍທາ ຫິ ເສໂຂ ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານາຕິ, ຕທາ ນິພ຺ພິທາສຫຄເຕຫິ ສຎ຺ຎາມນສິກາເຣຫິ ເນຍ຺ຍໍ ປຣິຎ຺ຎາຕໍ ຠວຕິ. ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ໂກສລ຺ລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ – ທສ຺ສນໂກສລ຺ລຎ຺ຈ ຠາວນາໂກສລ຺ລຎ຺ຈ.

ຕໍ ຎາຓໍ ປຎ຺ຈວິເຘນ ເວທິຕພ຺ພໍः ອຠິຎ຺ຎາ ປຣິຎ຺ຎາ ປຫານໍ ຠາວນາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອຠິຎ຺ຎາ? ຍໍ ຘມ຺ມານໍ ສລກ຺ຂເຓ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ ຈ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ ຈ, ອຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ.

ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ປຣິຎ຺ຎາ? ເອວໍ ອຠິຊານິຕ຺ວາ ຍາ ປຣິຊານນາ ‘‘ອິທໍ ກຸສລໍ, ອິທໍ ອກຸສລໍ, ອິທໍ ສາວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ກຓ຺ຫໍ, ອິທໍ ສຸກ຺ກໍ, ອິທໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ເອວໍຄຫິຕາ, ອິທໍ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ [ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປນ຺ຕິ (ກ.)], ເຕສໍ ເອວໍຄຫິຕານໍ ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ອຍໍ ປຣິຎ຺ຎາ.

ເອວໍ ປຣິຊານິຕ຺ວາ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອວສິຏ຺ຐາ ຠວນ຺ຕິ ປຫາຕພ຺ພາ ຠາເວຕພ຺ພາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ? ເຍ ອກຸສລາ. ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ? ເຍ ກຸສລາ. ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ? ຍໍ ອສງ຺ຂຕໍ. ໂຍ ເອວໍ ຊານາຕິ ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຖກຸສໂລ ຘມ຺ມກຸສໂລ ກລ຺ຍາຓຕາກຸສໂລ ຜລຕາກຸສໂລ, ອາຍກຸສໂລ ອປາຍກຸສໂລ ອຸປາຍກຸສໂລ ມຫຕາ ໂກສລ຺ເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ, ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ກຸສໂລ ສພ຺ພຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ ເຕນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖໍ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕ ສມິຎ຺ຊິເຕ [ສມ຺ມິຎ຺ຊິເຕ (ສີ.)] ປສາຣິເຕ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ອສິເຕ ປີເຕ ຂາຍິເຕ ສາຍິເຕ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມ ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນ ສຸຕ຺ເຕ ຊາຄຣິເຕ ຠາສິເຕ ຕຸຓ຺ຫິຠາເວ ສເຕນ ສມ຺ປຊາເນນ ວິຫາຕພ຺ພໍ. ອິມາ ທ຺ເວ ຈຣິຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ຠຄວຕາ ເອກາ ວິສຸທ຺ຘານໍ, ເອກາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕານໍ. ເກ ວິສຸທ຺ຘາ? ອຣຫນ຺ໂຕ. ເກ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕາ? ເສກ຺ຂາ. ກຕກິຈ຺ຈານິ ຫິ ອຣຫໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຍໍ ໂພຊ຺ຌໍ, ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມເຍນ ສມຸທຍສ຺ສ ປຫານາຠິສມເຍນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຠິສມເຍນ ນິໂຣຘສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມເຍນ, ອິທໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂພຊ຺ຌໍ ໂຍ ເອວໍ ຊານາຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ສໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ, ເຕນາຫ –

‘‘ກາເມສຸ ນາຠິຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, [ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ]

ມນສານາວິໂລ ສິຍາ;

ກຸສໂລ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ, ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ.

ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ວິສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອນຸຄີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສມາເນຕພ຺ພາ [ສມານຍິຕພ຺ພາ (ສີ. ກ.)]. ອຕ຺ຖາປຄຕໍ ຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສມ຺ຜປ຺ປລາປໍ ຠວຕິ. ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖປິ ທຸນ຺ນໂຍ ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນູເປຕໍ ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພໍ. ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປວິຈິນິຕພ຺ພໍ. ກິໍ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຈ຺ຈ ວຈນໍ ອນຸສນ຺ຘິວຈນໍ ນີຕຕ຺ຖໍ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ສໍກິເລສຠາຄິຍໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ອເສກ຺ຂຠາຄິຍໍ? ກຸຫິໍ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພານິ ສຈ຺ຈານິ ປສ຺ສິຕພ຺ພານິ, ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນຕິ? ເອວໍ ສຸຕ຺ຕໍ ປວິເຈຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາຍໂນ – ‘‘ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຎ຺ຈ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຍາ ຈ ອນຸຄີຕີ’’ຕິ.

ນິຍຸຕ຺ໂຕ ວິຈໂຍ ຫາໂຣ.

໓. ຍຸຕ຺ຕິຫາຣວິຠງ຺ໂຄ

໑໘. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣ? ‘‘ສພ຺ເພສໍ ຫາຣານ’’ນ຺ຕິ, ອຍໍ ຍຸຕ຺ຕິຫາໂຣ. ກິໍ ໂຍຊຍຕິ [ໂຍເຊຕິ (ສີ.)]? ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ ພຸທ຺ຘາປເທໂສ ສງ຺ຆາປເທໂສ ສມ຺ພຫຸລຕ຺ເຖຣາປເທໂສ [ສມ຺ປຫຸລ… (ກ.)] ເອກຕ຺ເຖຣາປເທໂສ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ, ຕານິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາຣຍິຕພ຺ພານິ, ວິນເຍ ສນ຺ທສ຺ສຍິຕພ຺ພານິ, ຘມ຺ມຕາຍໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພານິ.

ກຕມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາຣຍິຕພ຺ພານິ? ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ. ກຕມສ຺ມິໍ ວິນເຍ ສນ຺ທສ຺ສຍິຕພ຺ພານິ? ຣາຄວິນເຍ ໂທສວິນເຍ ໂມຫວິນເຍ. ກຕມິສ຺ສໍ [ກຕມິຍໍ (ສີ.)] ຘມ຺ມຕາຍໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພານິ? ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ. ຍທິ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ອວຕຣຕິ, ກິເລສວິນເຍ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມຕຎ຺ຈ ນ ວິໂລເມຕິ, ເອວໍ ອາສເວ ນ ຊເນຕິ. ຈຕູຫິ ມຫາປເທເສຫິ ຍໍ ຍໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ເຍນ ເຍນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຍຖາ ຍຖາ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໑໙. ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ກຕິ ປທານິ ປຎ຺ເຫຕິ ປທໂສ ປຣິໂຍຄາຫິຕພ຺ພໍ ວິເຈຕພ຺ພໍ? ຍທິ ສພ຺ພານິ ປທານິ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ. ອຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ. ອຖ ຕີຓິ ປທານິ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ. ອຖ ທ຺ເວ ປທານິ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ. ອຖ ເອກໍ ປທໍ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ອຠິວທຕິ, ເອໂກ ປຎ຺ໂຫ. ຕໍ ອຸປປຣິກ຺ຂມາເນນ ອຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ກິໍ ອິເມ ຘມ຺ມາ ນານຕ຺ຖາ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ, ອຸທາຫຸ ອິເມສໍ ຘມ຺ມານໍ ເອໂກ ອຕ຺ໂຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານນ຺ຕິ. ຍຖາ ກິໍ ຠເວ? ຍຖາ ສາ ເທວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເກນສ຺ສຸພ຺ຠາຫໂຕ [ປສ຺ສ ສ. ນິ. ໑.໖໖] ໂລໂກ, ເກນສ຺ສຸ ປຣິວາຣິໂຕ;