໕. ສີຫວຄ຺ໂຄ

໑. ສີຫງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ສີຫສ຺ສ ສຕ຺ຕ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ສຕ຺ຕ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສີໂຫ ນາມ ເສຕວິມລປຣິສຸທ຺ຘປຓ຺ຑໂຣ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ເສຕວິມລປຣິສຸທ຺ຘປຓ຺ຑຣຈິຕ຺ເຕນ ພ຺ຍປຄຕກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສີຫສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ສີໂຫ ຈຕຸຈຣໂຓ ວິກ຺ກນ຺ຕຈາຣີ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທຈຣເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສີຫສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ສີໂຫ ອຠິຣູປຣຸຈິຣເກສຣີ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອຠິຣູປຣຸຈິຣສີລເກສຣິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສີຫສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ສີໂຫ ຊີວິຕປຣິຍາທາເນປິ ນ ກສ຺ສຈິ ໂອນມຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣປຣິຍາທາເນປິ ນ ກສ຺ສຈິ ໂອນມິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສີຫສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ສີໂຫ ສປທານຠກ຺ໂຂ ຍສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ນິປຕຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠກ຺ຂຍຕິ, ນ ວຣມໍສໍ ວິຈິນາຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສປທານຠກ຺ເຂນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ກຸລານິ ວິຈິນິຕພ຺ພານິ, ນ ປຸພ຺ພເຄຫໍ ຫິຕ຺ວາ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພານິ, ນ ໂຠຊນໍ ວິຈິນິຕພ຺ພໍ, ຍສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ກພຬໍ ອາທີຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ໂອກາເສ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສຣີຣຍາປນຕ຺ຖໍ [ສຣີຣຍາປນມຕ຺ຕໍ (ສີ. ປີ.)], ນ ວຣໂຠຊນໍ ວິຈິນິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສີຫສ຺ສ ປຎ຺ຈມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ສີໂຫ ອສນ຺ນິຘິຠກ຺ໂຂ, ສກິໍ ໂຄຈຣໍ ຠກ຺ຂຍິຕ຺ວາ ນ ປຸນ ຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອສນ຺ນິຘິກາຣປຣິໂຠຄິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສີຫສ຺ສ ຉຏ຺ຐໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ສີໂຫ ໂຠຊນໍ ອລທ຺ຘາ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ລທ຺ຘາປິ ໂຠຊນໍ ອຄຘິໂຕ [ອຄຖິໂຕ (ສີ.)] ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ໂຠຊນໍ ອລທ຺ຘາ ນ ປຣິຕສ຺ສິຕພ຺ພໍ, ລທ຺ຘາປິ ໂຠຊນໍ ອຄຘິເຕນ ອມຸຈ຺ຉິເຕນ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ເນນ ອາທີນວທສ຺ສາວິນາ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ເຎນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສີຫສ຺ສ ສຕ຺ຕມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍວເຣ ເຖຣໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ປຣິກິຕ຺ຕຍມາເນນ –

‘ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສ຺ສໂປ ອິຕຣີຕເຣນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ, ອິຕຣີຕຣປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ, ນ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອລທ຺ຘາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ລທ຺ຘາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຄຘິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ອນຊ຺ໂຌສນ຺ໂນ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’’ຕິ.

ສີຫງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ຈກ຺ກວາກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ຈກ຺ກວາກສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ’’? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຈກ຺ກວາໂກ ຍາວ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ທຸຕິຍິກໍ ນ ວິຊຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຍາວ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ນ ວິຊຫິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຈກ຺ກວາກສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຈກ຺ກວາໂກ ເສວາລປຓກຠກ຺ໂຂ, ເຕນ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕາຍ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ພເລນ ຈ ວຓ຺ເຓນ ຈ ນ ປຣິຫາຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ກຣຓີໂຍ, ຍຖາລາຠສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄີ ໂຍຄາວຈໂຣ ນ ປຣິຫາຍຕິ ສີເລນ, ນ ປຣິຫາຍຕິ ສມາຘິນາ, ນ ປຣິຫາຍຕິ ປຎ຺ຎາຍ, ນ ປຣິຫາຍຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ, ນ ປຣິຫາຍຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນ, ນ ປຣິຫາຍຕິ ສພ຺ເພຫິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຈກ຺ກວາກສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຈກ຺ກວາໂກ ປາເຓ ນ ວິເຫຐຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ນິຫິຕທຓ຺ເຑນ ນິຫິຕສຕ຺ເຖນ ລຊ຺ຊິນາ ທຍາປນ຺ເນນ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຈກ຺ກວາກສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ຈກ຺ກວາກຊາຕເກ –

‘‘‘ໂຍ ນ ຫນ຺ຕິ ນ ຆາເຕຕິ, ນ ຊິນາຕິ ນ ຊາປເຍ;

ເມຕ຺ຕໍໂສ [ອຫິໍສາ (ສີ. ປີ.)] ສພ຺ພຠູເຕສຸ, ເວຣໍ ຕສ຺ສ ນ ເກນຈີ’’’ຕິ.

ຈກ຺ກວາກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.

໓. ເປຓາຫິກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໓. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ເປຓາຫິກາຍ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເປຓາຫິກາ ສກປຕິມ຺ຫິ ອຸສູຍາຍ ຉາປເກ ນ ໂປສຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສກມເນ [ສກມໂນ (ກ.)] ກິເລເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຸສູຍາຍິຕພ຺ພໍ, ສຕິປຏ຺ຐາເນນ ສມ຺ມາສໍວຣສຸສິເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາເຣ ກາຍຄຕາສຕິ ຠາເວຕພ຺ພາ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ເປຓາຫິກາຍ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ເປຓາຫິກາ ປວເນ ທິວສໍ ໂຄຈຣໍ ຈຣິຕ຺ວາ ສາຍໍ ປກ຺ຂິຄຓໍ ອຸເປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຕ຺ຕິຍາ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ເອກເກນ ປວິເວກໍ ເສວິຕພ຺ພໍ ສໍໂຍຊນປຣິມຸຕ຺ຕິຍາ, ຕຕ຺ຣ ຣຕິໍ ອລຠມາເນນ ອຸປວາທຠຍປຣິຣກ຺ຂຓາຍ ສງ຺ຆໍ ໂອສຣິຕ຺ວາ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິເຕນ ວສິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ເປຓາຫິກາຍ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສຫມ຺ປຕິນາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ –

‘‘‘ເສເວຖ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ, ຈເຣຍ຺ຍ ສໍໂຍຊນວິປ຺ປໂມກ຺ຂາ;

ສເຈ ຣຕິໍ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຕຕ຺ຖ, ສງ຺ເຆ ວເສ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ໂຕ ສຕີມາ’’’ຕິ.

ເປຓາຫິກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.

໔. ຆຣກໂປຕງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ຆຣກໂປຕສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຆຣກໂປໂຕ ປຣເຄເຫ ວສມາໂນ ນ ເຕສໍ ກິຎ຺ຈິ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວສຕິ ສຎ຺ຎາພຫຸໂລ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ປຣກຸລໍ ອຸປຄເຕນ ຕສ຺ມິໍ ກຸເລ ອິຕ຺ຖີນໍ ວາ ປຸຣິສານໍ ວາ ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາ ວຕ຺ເຖ ວາ ອລງ຺ກາເຣ ວາ ອຸປໂຠເຄ ວາ ປຣິໂຠເຄ ວາ ໂຠຊນວິກຕີສຸ ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ມຊ຺ຌຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສມຓສຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕພ຺ພາ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຆຣກໂປຕສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ຈູຬນາຣທຊາຕເກ –

‘‘‘ປວິສິຕ຺ວາ ປຣກຸລໍ, ປານຕ຺ຖໍ ໂຠຊນາຍ ວາ [ປາເນສຸ ໂຠຊເນສຸ ວາ (ສີ. ປີ.)];

ມິຕໍ ຂາເທ ມິຕໍ ຠຸຎ຺ເຊ, ນ ຈ ຣູເປ ມນໍ ກເຣ’’’ຕິ.

ຆຣກໂປຕງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ອຸລູກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໕. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ອຸລູກສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸລູໂກ ກາເກຫິ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ, ຣຕ຺ຕິໍ ກາກສງ຺ຆໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫູປິ ກາເກ ຫນຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອຎ຺ຎາເຓນ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ ກາຕພ຺ໂພ, ເອເກນ ຣໂຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຓໍ ສມ຺ປມທ຺ທິຕພ຺ພໍ, ມູລໂຕ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸລູກສ຺ສ ປຐມໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸລູໂກ ສຸປ຺ປຏິສລ຺ລີໂນ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ປຏິສລ຺ລານາຣາເມນ ຠວິຕພ຺ພໍ ປຏິສລ຺ລານຣເຕນ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸລູກສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍວເຣ –

‘‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສລ຺ລານາຣາໂມ ປຏິສລ຺ລານຣໂຕ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’’ຕິ ຍຖາ ຠູຖໍ ປຊານາຕິ, ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’’ຕິ.

ອຸລູກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.

໖. ສຕປຕ຺ຕງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ສຕປຕ຺ຕສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສຕປຕ຺ໂຕ ຣວິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ເຂມໍ ວາ ຠຍໍ ວາ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທສຍມາເນນ ວິນິປາຕໍ ຠຍໂຕ ທສ຺ສຍິຕພ຺ພໍ, ນິພ຺ພານໍ ເຂມໂຕ ທສ຺ສຍິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສຕປຕ຺ຕສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາເຊນ –

‘‘‘ນິຣເຍ ຠຍສນ຺ຕາສໍ, ນິພ຺ພາເນ ວິປຸລໍ ສຸຂໍ;

ອຸຠຍາເນຕານຕ຺ຖານິ ທສ຺ເສຕພ຺ພານິ ໂຍຄິນາ’’’ຕິ.

ສຕປຕ຺ຕງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.

໗. ວຄ຺ຄຸລິງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໗. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ວຄ຺ຄຸລິສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ວຄ຺ຄຸລິ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວິຈຣິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ປລິພຸທ຺ຘຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ສປທານໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘລາເຠນ ຂິປ຺ປເມວ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ປລິພຸທ຺ເຘນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ວຄ຺ຄຸລິສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ວຄ຺ຄຸລິ ປຣເຄເຫ ວສມາໂນ ນ ເຕສໍ ປຣິຫານິໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕິຍາຈນາຍ ວາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິພຫຸລຕາຍ ວາ ກາຍໂທສພຫຸລຕາຍ ວາ ອຕິຠາຓິຕາຍ ວາ ສມານສຸຂທຸກ຺ຂຕາຍ ວາ ນ ເຕສໍ ໂກຈິ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ກຣຓີໂຍ, ນປິ ເຕສໍ ມູລກມ຺ມໍ ປຣິຫາເປຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພຖາ ວຑ຺ຒິ ເຍວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ວຄ຺ຄຸລິສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ທີຆນິກາຍວເຣ ລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ –

‘‘‘ສທ຺ຘາຍ ສີເລນ ສຸເຕນ ພຸທ຺ຘິຍາ, ຈາເຄນ ຘມ຺ເມນ ພຫູຫິ ສາຘຸຫິ;

ຘເນນ ຘຎ຺ເຎນ ຈ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸນາ, ປຸຕ຺ເຕຫິ ທາເຣຫິ ຈຕຸປ຺ປເທຫິ ຈ.

‘‘‘ຎາຕີຫິ ມິຕ຺ເຕຫິ ຈ ພນ຺ຘເວຫິ, ພເລນ ວຓ຺ເຓນ ສຸເຂນ ຈູຠຍໍ;

ກຖໍ ນ ຫາເຍຍ຺ຍຸໍ ປເຣຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຕ຺ຖສມິທ຺ຘິຎ຺ຈ ປນາຠິກງ຺ຂຕີ’’’ຕິ.

ວຄ຺ຄຸລິງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.

໘. ຊລູກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໘. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ຊລູກາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຊລູກາ ຍຕ຺ຖ ອລ຺ລີຍຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ທຬ຺ຫໍ ອລ຺ລີຍິຕ຺ວາ ຣຸຫິຣໍ ປິວຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຍສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອລ຺ລີຍຕິ, ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ວຓ຺ຓໂຕ ຈ ສຓ຺ຐານໂຕ ຈ ທິສໂຕ ຈ ໂອກາສໂຕ ຈ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຈ ລິງ຺ຄໂຕ ຈ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ຈ ທຬ຺ຫໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເຕເນວາຣມ຺ມເຓນ ວິມຸຕ຺ຕິຣສມເສຈນກໍ ປາຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຊລູກາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ອນຸຣຸທ຺ເຘນ –

‘‘‘ປຣິສຸທ຺ເຘນ ຈິຕ຺ເຕນ, ອາຣມ຺ມເຓ ປຕິຏ຺ຐາຍ;

ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ປາຕພ຺ພໍ, ວິມຸຕ຺ຕິຣສມເສຈນ’’’ນ຺ຕິ.

ຊລູກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.

໙. ສປ຺ປງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໙. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ສປ຺ປສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສປ຺ໂປ ອຸເຣນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ປຎ຺ຎາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ປຎ຺ຎາຍ ຈຣມານສ຺ສ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ຎາເຍ ຈຣຕິ, ວິລກ຺ຂຓໍ ວິວຊ຺ເຊຕິ, ສລກ຺ຂຓໍ ຠາເວຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສປ຺ປສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ສປ຺ໂປ ຈຣມາໂນ ໂອສຘໍ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຈຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ເຕນ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສປ຺ປສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ສປ຺ໂປ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ຕປ຺ປຕິ [ມນຸສ຺ສໍ ທິສ຺ວາ ກມ຺ປຕິ (ກ.)] ໂສຈຕິ ຈິນ຺ຕຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ ມຫາຣາຊ ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ກຸວິຕກ຺ເກ, ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ອຣຕິໍ ອຸປ຺ປາທຍິຕ຺ວາ ຕປ຺ປິຕພ຺ພໍ ໂສຈິຕພ຺ພໍ ຈິນ຺ຕຍິຕພ຺ພໍ ‘ປມາເທນ ເມ ທິວໂສ ວີຕິນາມິໂຕ, ນ ໂສ ປຸນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸ’ນ຺ຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສປ຺ປສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ຠລ຺ລາຏິຍຊາຕເກ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກິນ຺ນຣານໍ –

‘‘‘ມເຍກຣຕ຺ຕໍ [ຍເມກຣຕ຺ຕິໍ (ສີ. ປີ.)] ວິປ຺ປວສິມ຺ຫ ລຸທ຺ທ, ອກາມກາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຣນ຺ຕາ;

ຕເມກຣຕ຺ຕໍ [ຕເມກຣຕ຺ຕິໍ (ສີ. ປີ.)] ອນຸຕປ຺ປມານາ, ໂສຈາມ ‘ສາ ຣຕ຺ຕິ ປຸນ ນເຫສ຺ສຕີ’’’ຕິ.

ສປ຺ປງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ນວໂມ.

໑໐. ອຊຄຣງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໑໐. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ອຊຄຣສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຊຄໂຣ ມຫຕິມຫາກາໂຍ ພຫູປິ ທິວເສ ອູນູທໂຣ ທີນຕໂຣ ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ອາຫາຣໍ ນ ລຠຕິ, ອປຣິປຸຓ຺ໂຓ ເຍວ ຍາວເທວ ສຣີຣຍາປນມຕ຺ຕເກນ ຍາເປຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິໂນ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍປ຺ປສຸຕສ຺ສ ປຣປິຓ຺ຑມຸປຄຕສ຺ສ ປຣທິນ຺ນປ຺ປາຏິກງ຺ຂິສ຺ສ ສຍໍຄາຫປ຺ປຏິວິຣຕສ຺ສ ທຸລ຺ລຠໍ ອຸທຣປຣິປູຣໍ ອາຫາຣໍ, ອປິ ຈ ອຕ຺ຖວສິເກນ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ອຸທເກນ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ອຊຄຣສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘‘ອລ຺ລໍ ສຸກ຺ຂໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ, ນ ພາຬ຺ຫໍ ສຸຫິໂຕ ສິຍາ;

ອູນູທໂຣ ມິຕາຫາໂຣ, ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ.

‘‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ, ອຠຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປິເວ;

ອລໍ ຜາສຸ ວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’’ຕິ.

ອຊຄຣງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ທສໂມ.

ສີຫວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ເກສຣີ ຈກ຺ກວາໂກ ຈ, ເປຓາຫິ ຆຣກໂປຕໂກ;

ອຸລູໂກ ສຕປຕ຺ໂຕ ຈ, ວຄ຺ຄຸລິ ຈ ຊລູປິກາ;

ສປ຺ໂປ ອຊຄໂຣ ເຈວ, ວຄ຺ໂຄ ເຕນ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ.