໖. ໂອປມ຺ມກຖາປຎ຺ໂຫ
ມາຕິກາ
ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕິຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ?
ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກາຕຸກາເມນ ຠິກ຺ຂຸນາ –
ຄທ຺ຣຠສ຺ສ [ໂຆຣສ຺ສຣສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ກລນ຺ທກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ທີປິນິຍາ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ທີປິກສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ກຸມ຺ມສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ວໍສສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ຈາປສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ວາຍສສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ມກ຺ກຏສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຄທ຺ຣຠວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.
ລາພຸລຕາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ປທຸມສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ພີຊສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ສາລກລ຺ຍາຓິກາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ນາວາຍ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ນາວາລຄ຺ຄນກສ຺ສ [ນາວາລຄນກສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ກູປສ຺ສ [ກູປກສ຺ສ (ກ.)] ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ນິຍາມກສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ກມ຺ມກາຣສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ສມຸທ຺ທສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ສມຸທ຺ທວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.
ປຖວິຍາ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ອາປສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ເຕຊສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ວາຍຸສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ປພ຺ພຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ອາກາສສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຈນ຺ທສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ສູຣິຍສ຺ສ ສຕ຺ຕ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ສກ຺ກສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ປຖວີວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.
ອຸປຈິກາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ພິຬາຣສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ອຸນ຺ທູຣສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ວິຈ຺ຉິກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ນກຸລສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ຊຣສິງ຺ຄາລສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ມິຄສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ໂຄຣູປສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ວຣາຫສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ອຸປຈິກາວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.
ສີຫສ຺ສ ສຕ຺ຕ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຈກ຺ກວາກສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ເປຓາຫິກາຍ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຆຣກໂປຕສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ອຸລູກສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ສຕປຕ຺ຕສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ວຄ຺ຄຸລິສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຊລູກາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ສປ຺ປສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ອຊຄຣສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ສີຫວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.
ປນ຺ຖມກ຺ກຏກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ຖນສິຕທາຣກສ຺ສ [ຖນປີຕທາຣກສ຺ສ (ສ຺ຍາ.)] ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ຈິຕ຺ຕກຘຣກຸມ຺ມສ຺ສ [ຈິຕ຺ຕກຖລກຸມ຺ມສ຺ສ (ກ.)] ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ປວນສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ເມຆສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ມຓິຣຕນສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ມາຄວິກສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ພາຬິສິກສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຕຈ຺ຉກສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ມກ຺ກຏວຄ຺ໂຄ ຉຏ຺ໂຐ.
ກຸມ຺ຠສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ກາຬາຍສສ຺ສ [ກາຬຫໍສສ຺ສ (ກ.)] ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຉຕ຺ຕສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ເຂຕ຺ຕສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ອຄທສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ໂຠຊນສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ອິສ຺ສາສສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ກຸມ຺ຠວຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕໂມ.
ຣຎ຺ໂຎ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ໂທວາຣິກສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ນິສທາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ປທີປສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ມຍູຣສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຕຸຣງ຺ຄສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ໂສຓ຺ຑິກສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ອິນ຺ທຂີລສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຕຸລາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ຂຄ຺ຄສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ມຈ຺ຉສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ອິຓຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ພ຺ຍາຘິຕສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ມຕສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ນທິຍາ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ອຸສຠສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ມຄ຺ຄສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ສຸງ຺ກສາຍິກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ໂຈຣສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ສກຸຓຄ຺ຆິຍາ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ສຸນຂສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ຕິກິຈ຺ຉກສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຄພ຺ຠິນິຍາ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຈມຣິຍາ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ກິກິຍາ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ກໂປຕິກາຍ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ເອກນຍນສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ກສ຺ສກສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຊມ຺ພຸກສິງ຺ຄາລິຍາ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ຈງ຺ຄວາຣກສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ທພ຺ພິຍາ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ອິຓສາຘກສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ອນຸວິຈິນກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ສາຣຖິສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ໂຠຊກສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.
ຕຸນ຺ນວາຍສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ນາວິກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ຠມຣສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ.
ມາຕິກາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑. ຄທ຺ຣຠວຄ຺ໂຄ
໑. ຄທ຺ຣຠງ຺ຄປຎ຺ໂຫ
໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ຄທ຺ຣຠສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຄທ຺ຣໂຠ ນາມ ສງ຺ກາຣກູເຏປິ ຈຕຸກ຺ເກປິ ສິງ຺ຆາຏເກປິ ຄາມທ຺ວາເຣປິ ຖຸສຣາສິມ຺ຫິປິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຍຕິ, ນ ສຍນພຫຸໂລ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຕິຓສນ຺ຖາເຣປິ ປຓ຺ຓສນ຺ຖາເຣປິ ກຏ຺ຐມຎ຺ຈເກປິ ຉມາຍປິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຍິຕພ຺ພໍ, ນ ສຍນພຫຸເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຄທ຺ຣຠສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ‘ກລິງ຺ຄຣູປຘານາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ມມ ສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຘານສ຺ມິ’ນ຺ຕິ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາປິ –
‘‘‘ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ, ຊຓ຺ຓຸເກນາຠິວສ຺ສຕິ;
ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’’ຕິ.
ຄທ຺ຣຠງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.
໒. ກຸກ຺ກຸຏງ຺ຄປຎ຺ໂຫ
໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ກຸກ຺ກຸໂຏ ກາເລນ ສມເຍນ ປຏິສລ຺ລີຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ກາເລນ ສມເຍເນວ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ນຫາຍິຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ສນາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາເລນ ສມເຍນ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ກຸກ຺ກຸໂຏ ກາເລນ ສມເຍເນວ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ກາເລນ ສມເຍເນວ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນເທວ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ກຸກ຺ກຸໂຏ ປຖວິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ຂຓິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫາຣໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫາຣໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພໍ ‘ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍ ນ ມຓ຺ຑນາຍ ນ ວິຠູສນາຍ, ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍ ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ, ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາ’ຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ –
‘‘‘ກນ຺ຕາເຣ ປຸຕ຺ຕມໍສໍວ, ອກ຺ຂສ຺ສພ຺ຠຎ຺ຊນໍ ຍຖາ;
ເອວໍ ອາຫຣິ ອາຫາຣໍ, ຍາປນຕ຺ຖມມຸຈ຺ຉິໂຕ’ຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ກຸກ຺ກຸໂຏ ສຈກ຺ຂຸໂກປິ ຣຕ຺ຕິໍ ອນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອນນ຺ເຘເນວ ອນ຺ເຘນ ວິຍ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຣຎ຺ເຎປິ ໂຄຈຣຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ເຕນປິ ຣຊນີເຍສຸ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອນ຺ເຘນ ພຘິເຣນ ມູເຄນ ວິຍ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ມຫາກຈ຺ຈາຍເນນ –
‘ຈກ຺ຂຸມາສ຺ສ ຍຖາ ອນ຺ໂຘ, ໂສຕວາ ພຘິໂຣ ຍຖາ;
ປຎ຺ຎວາສ຺ສ [ຊິວ຺ຫາວສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ຍຖາ ມູໂຄ, ພລວາ ທຸພ຺ພໂລຣິວ;
ອຕ຺ຕອຕ຺ເຖ [ອຖ ອຕ຺ເຖ (ສີ. ປີ.)] ສມຸປ຺ປນ຺ເນ, ສເຍຖ ມຕສາຍິກ’ນ຺ຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ກຸກ຺ກຸໂຏ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑລຄຸຬມຸຄ຺ຄເຣຫິ ປຣິປາຕິຍນ຺ໂຕປິ ສກໍ ເຄຫໍ ນ ວິຊຫຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕນປິ ນວກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕນປິ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນປິ ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕນປິ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ເຕນປິ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ນ ວິຊຫິຕພ຺ໂພ, ສກໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິໂນ ເຄຫໍ, ຍທິທໍ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ປຎ຺ຈມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ? ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’ຕິ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາປິ –
‘‘‘ຍຖາ ສຸທນ຺ໂຕ ມາຕງ຺ໂຄ, ສກໍ ໂສຓ຺ຑໍ ນ ມທ຺ທຕິ;
ຠກ຺ຂາຠກ຺ຂໍ ວິຊານາຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວຸຕ຺ຕິກປ຺ປນໍ.
‘‘‘ຕເຖວ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ເຕນ, ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ວາ ປນ;
ຊິນວຈນໍ ນ ມທ຺ທິຕພ຺ພໍ, ມນສິກາຣວຣຸຕ຺ຕມ’’’ນ຺ຕິ.
ກຸກ຺ກຸຏງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.
໓. ກລນ຺ທກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ
໓. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ກລນ຺ທກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ກລນ຺ທໂກ ປຏິສຕ຺ຕຸມ຺ຫິ ໂອປຕນ຺ເຕ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເຕເນວ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐລຄຸເຬນ ປຏິສຕ຺ຕຸໍ ປຏິພາຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ກິເລສສຕ຺ຕຸມ຺ຫິ ໂອປຕນ຺ເຕ ສຕິປຏ຺ຐານລຄຸຬໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເຕເນວ ສຕິປຏ຺ຐານລຄຸເຬນ ສພ຺ພກິເລສາ ປຏິພາຫິຕພ຺ພາ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ກລນ຺ທກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ຈູຬປນ຺ຖເກນ –
‘ຍທາ ກິເລສາ ໂອປຕນ຺ຕິ, ສາມຎ຺ຎຄຸຓຘໍສນາ;
ສຕິປຏ຺ຐານລຄຸເຬນ, ຫນ຺ຕພ຺ພາ ເຕ ປຸນປ຺ປຸນ’’’ນ຺ຕິ.
ກລນ຺ທກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.
໔. ທີປິນິຍງ຺ຄປຎ຺ໂຫ
໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ທີປິນິຍາ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ທີປິນີ ສກິໍ ເຍວ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຸຣິສໍ ອຸເປຕິ? ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍໍ ຈຸຕິໍ ເຠທໍ ຂຍໍ ວິນາສໍ ສໍສາຣຠຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິສມໍ ສມ຺ປີຬິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘ປຸນພ຺ຠເວ ນປ຺ປຏິສນ຺ທຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ກຣຓີໂຍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ທີປິນິຍາ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ຘນິຍໂຄປາລກສຸຕ຺ເຕ –
‘‘‘ອຸສໂຠຣິວ ເຉຕ຺ວ ພນ຺ຘນານິ, ນາໂຄ ປູຕິລຕໍວ ທາລຍິຕ຺ວາ;
ນາຫໍ ປຸນຸເປສ຺ສໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍໍ, ອຖ ເຈ ປຕ຺ຖຍສີ ປວສ຺ສ ເທວາ’’’ຕິ.
ທີປິນິຍງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.