໖. ມກ຺ກຏກວຄ຺ໂຄ

໑. ປນ຺ຖມກ຺ກຏກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ປນ຺ຖມກ຺ກຏກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປນ຺ຖມກ຺ກຏໂກ ປນ຺ເຖ ມກ຺ກຏຊາລວິຕານໍ ກຕ຺ວາ ຍທິ ຕຕ຺ຖ ຊາລເກ ລຄ຺ຄຕິ ກິມິ ວາ ມກ຺ຂິກາ ວາ ປຏງ຺ໂຄ ວາ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠກ຺ຂຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສຕິປຏ຺ຐານຊາລວິຕານໍ ກຕ຺ວາ ຍທິ ຕຕ຺ຖ ກິເລສມກ຺ຂິກາ ພຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຆາເຕຕພ຺ພາ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ປນ຺ຖມກ຺ກຏກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ອນຸຣຸທ຺ເຘນ –

‘‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ນິຍເມ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ, ສຕິປຏ຺ຐານວຣຸຕ຺ຕເມ;

ກິເລສາ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄາ ເຈ, ຫນ຺ຕພ຺ພາ ເຕ ວິປສ຺ສິນາ’’’ຕິ.

ປນ຺ຖມກ຺ກຏກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ຖນສ຺ສິຕທາຣກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ຖນສ຺ສິຕທາຣກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຖນສ຺ສິຕທາຣໂກ ສທຕ຺ເຖ ລຄ຺ຄຕິ, ຂີຣຕ຺ຖິໂກ ໂຣທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສທຕ຺ເຖ ລຄ຺ຄິຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຘມ຺ມຎາເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຸທ຺ເທເສ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ສມ຺ມປ຺ປໂຍເຄ ປວິເວເກ ຄຣຸສໍວາເສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕເສວເນ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຖນສ຺ສິຕທາຣກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ທີຆນິກາຍວເຣ ປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ –

‘‘‘ອິງ຺ຆໍ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ສາຣຕ຺ເຖ [ສທຕ຺ເຖ (ສີ. ປີ.)] ຆຏຖ, ສາຣຕ຺ເຖ ອນຸຍຸຎ຺ຊຖ;

ສາຣຕ຺ເຖ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’’ຕິ.

ຖນສ຺ສິຕທາຣກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.

໓. ຈິຕ຺ຕກຘຣກຸມ຺ມງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໓. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ຈິຕ຺ຕກຘຣກຸມ຺ມສ຺ສ [ຈິຕ຺ຕກຖລກຸມ຺ມສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຈິຕ຺ຕກຘຣກຸມ຺ໂມ ອຸທກຠຍາ ອຸທກໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ, ຕາຍ ຈ ປນ ອຸທກໍ ປຣິວຊ຺ຊນາຍ ອາຍຸນາ ນ ປຣິຫາຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ປມາເທ ຠຍທສ຺ສາວິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອປ຺ປມາເທ ຄຸຓວິເສສທສ຺ສາວິນາ. ຕາຍ ຈ ປນ ຠຍທສ຺ສາວິຕາຍ ນ ປຣິຫາຍຕິ ສາມຎ຺ຎາ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸເປຕິ [ຐເປຕິ (ກ.)]. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຈິຕ຺ຕກຘຣກຸມ຺ມສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ຘມ຺ມປເທ –

‘‘‘ອປ຺ປມາທຣໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ປມາເທ ຠຍທສ຺ສິ ວາ;

ອຠພ຺ໂພ ປຣິຫານາຍ, ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ’’’ຕິ.

ຈິຕ຺ຕກຘຣກຸມ຺ມງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໔. ປວນງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ປວນສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປວນໍ ນາມ ອສຸຈິຊນໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ປເຣສໍ ອປຣທ຺ຘໍ ຂລິຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພໍ ນ ວິວຣິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ປວນສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ປວນໍ ສຸຎ຺ຎໍ ປຈຸຣຊເນຫິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິຊາເລຫິ ສພ຺ເພຫິ ຈ ກິເລເສຫິ ສຸຎ຺ເຎນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ປວນສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ປວນໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ຊນສມ຺ພາຘຣຫິຕໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອນຣິເຍຫິ ປວິວິຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ປວນສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ປວນໍ ສນ຺ຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສນ຺ເຕນ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນິພ຺ພຸເຕນ ປຫີນມາເນນ ປຫີນມກ຺ເຂນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ປວນສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ປວນໍ ອຣິຍຊນສໍເສວິຕໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອຣິຍຊນສໍເສວິເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ປວນສ຺ສ ປຎ຺ຈມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍວເຣ –

‘‘‘ປວິວິຕ຺ເຕຫິ ອຣິເຍຫິ, ປຫິຕຕ຺ເຕຫິ ຌາຍິຠິ;

ນິຈ຺ຈໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍຫິ, ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສຫາວເສ’’’ຕິ.

ປວນງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ຣຸກ຺ຂງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໕. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຸກ຺ໂຂ ນາມ ປຸປ຺ຜຜລຘໂຣ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ວິມຸຕ຺ຕິປຸປ຺ຜສາມຎ຺ຎຜລຘາຣິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຣຸກ຺ໂຂ ອຸປຄຕານມນຸປ຺ປວິຏ຺ຐານໍ ຊນານໍ ຉາຍໍ ເທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອຸປຄຕານມນຸປ຺ປວິຏ຺ຐານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອາມິສປ຺ປຏິສນ຺ຘາເຣນ ວາ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສນ຺ຖາເຣນ ວາ ປຏິສນ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຣຸກ຺ໂຂ ຉາຍາເວມຕ຺ຕໍ ນ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ເວມຕ຺ຕຕາ ນ ກາຕພ຺ພາ, ໂຈຣວຘກປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກສຸປິ ອຕ຺ຕນິປິ ສມສມາ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ ກາຕພ຺ພາ, ‘ກິນ຺ຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ອເວຣາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ [ອພ຺ຍາປຊ຺ຌາ (ສີ.)] ອນີຆາ ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘‘ວຘເກ ເທວທຕ຺ຕມ຺ຫິ, ໂຈເຣ ອງ຺ຄຸລິມາລເກ;

ຘນປາເລ ຣາຫຸເລ ຈ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມໂກ ມຸນີ’’’ຕິ.

ຣຸກ຺ຂງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.

໖. ເມຆງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ເມຆສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເມໂຆ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ວູປສເມຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສຣໂຊຊລ຺ລໍ ວູປສເມຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ເມຆສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ເມໂຆ ປຖວິຍາ ອຸຓ຺ຫໍ ນິພ຺ພາເປຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ສເທວໂກ ໂລໂກ ນິພ຺ພາເປຕພ຺ໂພ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ເມຆສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ເມໂຆ ສພ຺ພພີຊານິ ວິຣຸຫາເປຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ສທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ສທ຺ຘາພີຊໍ ຕີສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕີສຸ ໂຣເປຕພ຺ພໍ, ທິພ຺ພມານຸສິກາສຸ ສຸຂສມ຺ປຕ຺ຕີສຸ ຍາວປຣມຕ຺ຖນິພ຺ພານສຸຂສມ຺ປຕ຺ຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ເມຆສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ເມໂຆ ອຸຕຸໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຘຣຓິຕລຣຸເຫ ຕິຓຣຸກ຺ຂລຕາຄຸມ຺ພໂອສຘິວນປ຺ປຕໂຍ ປຣິຣກ຺ຂຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ໂຍນິໂສ ມນສິກາເຣນ ສມຓຘມ຺ໂມ ປຣິຣກ຺ຂິຕພ຺ໂພ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣມູລກາ ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ເມຆສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ເມໂຆ ວສ຺ສມາໂນ ນທິຕຬາກໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ກນ຺ທຣປທຣສຣໂສພ຺ຠອຸທປານານິ ຈ ປຣິປູເຣຕິ ອຸທກຘາຣາຫິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອາຄມປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມເມຆມຠິວສ຺ສຍິຕ຺ວາ ອຘິຄມກາມານໍ ມານສໍ ປຣິປູຣຍິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ເມຆສ຺ສ ປຎ຺ຈມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘‘ໂພຘເນຍ຺ຍໍ ຊນໍ ທິສ຺ວາ, ສຕສຫສ຺ເສປິ ໂຍຊເນ;

ຂເຓນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວານ, ໂພເຘຕິ ຕໍ ມຫາມຸນີ’’’ຕິ.

ເມຆງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.

໗. ມຓິຣຕນງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໗. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ມຓິຣຕນສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຓິຣຕນໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘາຊີເວນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມຓິຣຕນສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ມຓິຣຕນໍ ນ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ມິສ຺ສີຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ປາເປຫິ ປາປສຫາເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ມິສ຺ສິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມຓິຣຕນສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ມຓິຣຕນໍ ຊາຕິຣຕເນຫິ ໂຍຊີຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອຸຕ຺ຕມວຣຊາຕິມນ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວສິຕພ຺ພໍ, ປຏິປນ຺ນກຜລຏ຺ຐເສກ຺ຂຜລສມງ຺ຄີຫິ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິອນາຄາມິອຣຫນ຺ຕເຕວິຊ຺ຊຉຬຠິຎ຺ຎສມຓມຓິຣຕເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວສິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມຓິຣຕນສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ –

‘‘‘ສຸທ຺ຘາ ສຸທ຺ເຘຫິ ສໍວາສໍ, ກປ຺ປຍວ຺ໂຫ ປຕິສ຺ສຕາ;

ຕໂຕ ສມຄ຺ຄາ ນິປກາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’’ຕິ.

ມຓິຣຕນປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.

໘. ມາຄວິກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໘. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ມາຄວິກສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມາຄວິໂກ ອປ຺ປມິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອປ຺ປມິທ຺ເຘນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມາຄວິກສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ມາຄວິໂກ ມິເຄສຸ ເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມາຄວິກສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ມາຄວິໂກ ກາລໍ ກມ຺ມສ຺ສ ຊານາຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ປຏິສລ຺ລານສ຺ສ ກາໂລ ຊານິຕພ຺ໂພ ‘ອຍໍ ກາໂລ ປຏິສລ຺ລານສ຺ສ, ອຍໍ ກາໂລ ນິກ຺ຂມນາຍາ’ຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມາຄວິກສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ມາຄວິໂກ ມິຄໍ ທິສ຺ວາ ຫາສມຠິຊເນຕິ ‘ອິມໍ ລຈ຺ຉາມີ’ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອາຣມ຺ມເຓ ອຠິຣມິຕພ຺ພໍ, ຫາສມຠິຊເນຕພ຺ພໍ ‘ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’ຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມາຄວິກສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ມຫາຣາຊ ເຖເຣນ ໂມຆຣາເຊນ –

‘‘‘ອາຣມ຺ມເຓ ລຠິຕ຺ວານ, ປຫິຕຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ;

ຠິຍ຺ໂຍ ຫາໂສ ຊເນຕພ຺ໂພ, ອຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ອຸຕ຺ຕຣິ’’’ນ຺ຕິ.

ມາຄວິກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.

໙. ພາຬິສິກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໙. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ພາຬິສິກສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ພາຬິສິໂກ ພຬິເສນ ມຈ຺ເຉ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຎາເຓນ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພານິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ພາຬິສິກສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ພາຬິສິໂກ ປຣິຕ຺ຕກໍ ວຘິຕ຺ວາ ວິປຸລໍ ລາຠມຘິຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ປຣິຕ຺ຕໂລກາມິສມຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພໍ. ໂລກາມິສມຕ຺ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ໂຍຄີ ໂຍຄາວຈໂຣ ວິປຸລໍ ສາມຎ຺ຎຜລໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ພາຬິສິກສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ຣາຫຸເລນ –

‘‘‘ສຸຎ຺ຎຕຎ຺ຈານິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ, ວິໂມກ຺ຂຎ຺ຈາປ຺ປຓິຫິຕໍ;

ຈຕຸໂຣ ຜເລ ຉຬຠິຎ຺ຎາ, ຈຊິຕ຺ວາ ໂລກາມິສໍ ລເຠ’’’ຕິ.

ພາຬິສິກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ນວໂມ.

໑໐. ຕຈ຺ຉກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໑໐. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ຕຈ຺ຉກສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຕຈ຺ຉໂກ ກາຬສຸຕ຺ຕໍ ອນຸໂລເມຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ຕຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຊິນສາສນມນຸໂລມຍິຕ຺ວາ ສີລປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສທ຺ຘາຫຕ຺ເຖນ ປຎ຺ຎາວາສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກິເລສາ ຕຈ຺ເຉຕພ຺ພາ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຈ຺ຉກສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຈ຺ຉໂກ ເຜຄ຺ຄຸໍ ອປຫຣິຕ຺ວາ ສາຣມາທິຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສສ຺ສຕໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ ຕທຸຕ຺ຕມໍ ອຎ຺ຎທຸຕ຺ຕມໍ ອກຕມຠພ຺ພໍ ອປຸຣິສກາຣໍ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ສຕ຺ຕວິນາສໍ ນວສຕ຺ຕປາຕຸຠາວໍ ສງ຺ຂາຣສສ຺ສຕຠາວໍ ໂຍ ກໂຣຕິ, ໂສ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອຎ຺ໂຎ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ໂຎ ປຏິສໍເວເທຕິ, ກມ຺ມຜລທສ຺ສນາ ຈ ກິຣິຍຜລທິຏ຺ຐິ ຈ ອິຕິ ເອວຣູປານິ ເຈວ ອຎ຺ຎານິ ຈ ວິວາທປຖານິ ອປເນຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣານໍ ສຠາວໍ ປຣມສຸຎ຺ຎຕໍ ນິຣີຫນິຊ຺ຊີວຕໍ [ນິສຕ຺ຕນິຊີວຕໍ (ກ.)] ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອາທິຍິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຈ຺ຉກສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ –

‘‘‘ກາຣຓ຺ຑວໍ ນິທ຺ຘມຖ, ກສມ຺ພຸໍ ອປກສ຺ສຖ;

ຕໂຕ ປລາເປ ວາເຫຖ, ອສ຺ສມເຓ ສມຓມານິເນ.

‘‘‘ນິທ຺ຘມິຕ຺ວານ ປາປິຈ຺ເຉ, ປາປອາຈາຣໂຄຈເຣ;

ສຸທ຺ຘາ ສຸທ຺ເຘຫິ ສໍວາສໍ, ກປ຺ປຍວ຺ໂຫ ປຕິສ຺ສຕາ;

ຕໂຕ ສມຄ຺ຄາ ນິປກາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’’ຕິ.

ຕຈ຺ຉກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ທສໂມ.

ມກ຺ກຏກວຄ຺ໂຄ ຉຏ຺ໂຐ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ມກ຺ກໂຏ ທາຣໂກ ກຸມ຺ໂມ, ວນໍ ຣຸກ຺ໂຂ ຈ ປຎ຺ຈໂມ;

ເມໂຆ ມຓິ ມາຄວິໂກ, ພາຬິສີ ຕຈ຺ຉເກນ ຈາຕິ.