໔. ອຸປຈິກາວຄ຺ໂຄ

໑. ອຸປຈິກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ອຸປຈິກາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຈິກາ ອຸປຣິ ຉທນໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ຈຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສີລສໍວຣຉທນໍ ກຕ຺ວາ ມານສໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ສີລສໍວຣຉທເນນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄີ ໂຍຄາວຈໂຣ ສພ຺ພຠຍສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຈິກາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ອຸປເສເນນ ວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ເຕນ –

‘‘‘ສີລສໍວຣຉທນໍ, ໂຍຄີ ກຕ຺ວານ ມານສໍ;

ອນຸປລິຕ຺ໂຕ ໂລເກນ, ຠຍາ ຈ ປຣິມຸຈ຺ຈຕີ’’’ຕິ.

ອຸປຈິກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ພິຬາຣງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ພິຬາຣສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ພິຬາໂຣ ຄຸຫາຄໂຕປິ ສຸສິຣຄໂຕປິ ຫມ຺ມິຍນ຺ຕຣຄໂຕປິ ອຸນ຺ທູຣໍ ເຍວ ປຣິເຍສຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຄາມຄເຕນາປິ ອຣຎ຺ຎຄເຕນາປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄເຕນາປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄເຕນາປິ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ກາຍຄຕາສຕິໂຠຊນໍ ເຍວ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ພິຬາຣສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ພິຬາໂຣ ອາສນ຺ເນ ເຍວ ໂຄຈຣໍ ປຣິເຍສຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອິເມສຸ ເຍວ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສິນາ ວິຫຣິຕພ຺ພໍ ‘ອິຕິ ຣູປໍ ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ, ອິຕິ ເວທນາ ອິຕິ ເວທນາຍ ສມຸທໂຍ ອິຕິ ເວທນາຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ, ອິຕິ ສຎ຺ຎາ ອິຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສມຸທໂຍ ອິຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ, ອິຕິ ສງ຺ຂາຣາ ອິຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມຸທໂຍ ອິຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ’ຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ພິຬາຣສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ –

‘‘‘ນ ອິໂຕ ທູເຣ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຠວຄ຺ຄໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ;

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ຫິ ໂວຫາເຣ, ສເກ ກາຍມ຺ຫິ ວິນ຺ທຖາ’’’ຕິ.

ພິຬາຣງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.

໓. ອຸນ຺ທູຣງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໓. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ອຸນ຺ທູຣສ຺ສ [ອຸນ຺ທຸຣສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸນ຺ທູໂຣ ອິໂຕຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ໂຕ ອາຫາຣູປາສີສໂກ ເຍວ ຈຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອິໂຕຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ເຕນ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣູປາສີສເກເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸນ຺ທູຣສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ອຸປເສເນນ ວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ເຕນ –

‘‘‘ຘມ຺ມາສີສໍ [ຘມ຺ມສີສໍ (ສີ. ປີ.)] ກຣິຕ຺ວານ, ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສໂກ;

ອໂນລີໂນ ວິຫຣຕິ, ອຸປສນ຺ໂຕ ສທາ ສໂຕ’’’ຕິ.

ອຸນ຺ທູຣງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.

໔. ວິຈ຺ຉິກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ວິຈ຺ຉິກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ວິຈ຺ຉິໂກ ນງ຺ຄຸລາວຸໂຘ ນງ຺ຄຸລໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຈຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຎາຓາວຸເຘນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຎາຓໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ວິຫຣິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ວິຈ຺ຉິກສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ອຸປເສເນນ ວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ເຕນ –

‘‘‘ຎາຓຂຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສໂກ;

ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພຠຍາ, ທຸປ຺ປສໂຫ ຈ ໂສ ຠເວ’’’ຕິ.

ວິຈ຺ຉິກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ນກຸລງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໕. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ນກຸລສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນກຸໂລ ອຸຣຄມຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຠສຊ຺ເຊນ ກາຍໍ ປຣິຠາເວຕ຺ວາ ອຸຣຄມຸປຄຈ຺ຉຕິ ຄເຫຕຸໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ໂກຘາຆາຕພຫຸລໍ ກລຫວິຄ຺ຄຫວິວາທວິໂຣຘາຠິຠູຕໍ ໂລກມຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ເມຕ຺ຕາເຠສຊ຺ເຊນ ມານສໍ ອນຸລິມ຺ປິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ນກຸລສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘‘ຕສ຺ມາ ສກໍ ປເຣສມ຺ປິ, ກາຕພ຺ພາ ເມຕ຺ຕຠາວນາ;

ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິຕພ຺ພໍ, ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’’ນ຺ຕິ.

ນກຸລງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.

໖. ຊຣສິງ຺ຄາລງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ຊຣສິງ຺ຄາລສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຊຣສິງ຺ຄາໂລ ໂຠຊນໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອາຫຣຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ໂຠຊນໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຊິຄຸຈ຺ຉມາເນນ ສຣີຣຍາປນມຕ຺ຕເມວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຊຣສິງ຺ຄາລສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ມຫາກສ຺ສເປນ –

‘‘‘ເສນາສນມ຺ຫາ ໂອຣຸຍ຺ຫ, ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ;

ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ປຸຣິສໍ ກຸຏ຺ຐິໍ, ສກ຺ກຈ຺ຈ ນໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍ.

‘‘‘ໂສ ເມ ປກ຺ເກນ ຫຕ຺ເຖນ, ອາໂລປໍ ອຸປນາມຍິ;

ອາໂລປໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ, ອງ຺ຄຸລິເປຕ຺ຖ ຉິຊ຺ຊຖ.

‘‘‘ກຸຏ຺ຏມູລຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ, ອາໂລປໍ ຕໍ ອຠຸຎ຺ຊິສໍ;

ຠຸຎ຺ຊມາເນ ວາ ຠຸຕ຺ເຕ ວາ, ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຊຣສິງ຺ຄາໂລ ໂຠຊນໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ນ ວິຈິນາຕິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ໂຠຊນໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ນ ວິຈິນິຕພ຺ພໍ ‘ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ສມ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອສມ຺ປນ຺ນໍ ວາ’ຕິ, ຍຖາລທ຺ເຘນ ສນ຺ຕຸສ຺ສິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຊຣສິງ຺ຄາລສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ອຸປເສເນນ ວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ເຕນ –

‘‘‘ລູເຂນປິ ຈ ສນ຺ຕຸສ຺ເສ, ນາຎ຺ຎໍ ປຕ຺ເຖ ຣສໍ ພຫຸໍ;

ຣເສສຸ ອນຸຄິທ຺ຘສ຺ສ, ຌາເນ ນ ຣມເຕ [ຣມຕີ (ສີ. ປີ.)] ມໂນ;

ອິຕຣີຕເຣນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ [ສນ຺ຕຸຏ຺ເຐ (ສີ. ປີ.)], ສາມຎ຺ຎໍ ປຣິປູຣຕີ’’’ຕິ.

ຊຣສິງ຺ຄາລງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.

໗. ມິຄງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໗. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ມິຄສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມິໂຄ ທິວາ ອຣຎ຺ເຎ ຈຣຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ອພ຺ໂຠກາເສ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ທິວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣິຕພ຺ພໍ, ຣຕ຺ຕິໍ ອພ຺ໂຠກາເສ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມິຄສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ໂລມຫໍສນປຣິຍາເຍ –

‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍາ ຕາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ສີຕາ ເຫມນ຺ຕິກາ ອນ຺ຕຣຏ຺ຐກາ ຫິມປາຕສມຍາ [ອນ຺ຕຣຏ຺ຐເກ ຫິມປາຕສມເຍ (ສີ. ປີ. ກ.)], ຕຖາຣູປາສຸ ຣຕ຺ຕີສຸ ຣຕ຺ຕິໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣາມິ, ທິວາ ວນສຓ຺ເຑ. ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ທິວາ ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣາມິ, ຣຕ຺ຕິໍ ວນສຓ຺ເຑ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ມິໂຄ ສຕ຺ຕິມ຺ຫິ ວາ ສເຣ ວາ ໂອປຕນ຺ເຕ ວຎ຺ເຈຕິ [ວຊ຺ເຊຕິ (ກ.)] ປລາຍຕິ, ນ ກາຍມຸປເນຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ກິເລເສສຸ ໂອປຕນ຺ເຕສຸ ວຎ຺ຈຍິຕພ຺ພໍ [ວຊ຺ຊຍິຕພ຺ພໍ (ກ.)] ປລາຍິຕພ຺ພໍ, ນ ຈິຕ຺ຕມຸປເນຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມິຄສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ມິໂຄ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາຍຕິ ‘ມາ ມໍ ເຕ ອທ຺ທສໍສູ’ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຠຓ຺ຑນກລຫວິຄ຺ຄຫວິວາທສີເລ ທຸສ຺ສີເລ ກຸສີເຕ ສງ຺ຄຓິກາຣາເມ ທິສ຺ວາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາຍິຕພ຺ພໍ ‘ມາ ມໍ ເຕ ອທ຺ທສໍສຸ, ອຫຎ຺ຈ ເຕ ມາ ອທ຺ທສ’ນ຺ຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມິຄສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘‘ມາ ເມ ກທາຈິ ປາປິຈ຺ໂຉ, ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍ;

ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ອນາຈາໂຣ, ສມ຺ມໂຕ [ສເມໂຕ (ສີ. ປີ.)] ອຫຸ ກຕ຺ຖຈີ’’’ຕິ.

ມິຄງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.

໘. ໂຄຣູປງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໘. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ໂຄຣູປສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂຄຣູໂປ ສກໍ ເຄຫໍ ນ ວິຊຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສໂກ ກາໂຍ ນ ວິຊຫິຕພ຺ໂພ ‘ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນເຠທນວິກິຣຓວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ໂມ ອຍໍ ກາໂຍ’ຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ໂຄຣູປສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ໂຄຣູໂປ ອາທິນ຺ນຘຸໂຣ ສຸຂທຸກ຺ເຂນ ຘຸຣໍ ວຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອາທິນ຺ນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ສຸຂທຸກ຺ເຂນ ຍາວ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ອາປາຓໂກຏິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ໂຄຣູປສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ໂຄຣູໂປ ຉນ຺ເທນ ຆາຍມາໂນ ປານີຍໍ ປິວຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ອນຸສິຏ຺ຐິ ຉນ຺ເທນ ເປເມນ ປສາເທນ ຆາຍມາເນນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ໂຄຣູປສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ໂຄຣູໂປ ເຍນ ເກນຈິ ວາຫິຍມາໂນ ວຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ເຖຣນວມຊ຺ຌິມຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ຄິຫິອຸປາສກສ຺ສາປິ ໂອວາທານຸສາສນີ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ໂຄຣູປສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘‘ຕທຫຸ ປພ຺ພຊິໂຕ ສນ຺ໂຕ, ຊາຕິຍາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ;

ໂສປິ ມໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມິ ມຕ຺ຖເກ [ມຸທ຺ຘນາ (ສີ.)].

‘‘‘ຕິພ຺ພໍ ຉນ຺ທຎ຺ຈ ເປມຎ຺ຈ, ຕສ຺ມິໍ ທິສ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐເປ;

ຐເປຍ຺ຍາຈຣິຍຏ຺ຐາເນ, ສກ຺ກຈ຺ຈ ນໍ ປຸນປ຺ປຸນ’’’ນ຺ຕິ.

ໂຄຣູປງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.

໙. ວຣາຫງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໙. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ວຣາຫສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ວຣາໂຫ ສນ຺ຕຕ຺ຕກຐິເຕ [ສນ຺ຕຕ຺ຕກຐິເນ (ສີ. ປີ.)] ຄິມ຺ຫສມເຍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອຸທກໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ໂທເສນ ຈິຕ຺ເຕ ອາລຸຬິຕຂລິຕວິພ຺ຠນ຺ຕສນ຺ຕຕ຺ເຕ ສີຕລາມຕປຓີຕເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ວຣາຫສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ວຣາໂຫ ຈິກ຺ຂລ຺ລມຸທກມຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນາສິກາຍ ປຖວິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ໂທຓິໍ ກຕ຺ວາ ໂທຓິກາຍ ສຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ມານເສ ກາຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕຣຄເຕນ ສຍິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ວຣາຫສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາເຊນ –

‘‘‘ກາເຍ [ກາເຍນ (ກ.)] ສຠາວໍ ທິສ຺ວານ, ວິຈິນິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສໂກ;

ເອກາກິໂຍ ອທຸຕິໂຍ, ເສຕິ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕເຣ’’’ຕິ.

ວຣາຫງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ນວໂມ.

໑໐. ຫຕ຺ຖິງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໑໐. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖີ ນາມ ຈຣນ຺ໂຕ ເຍວ ປຖວິໍ ທາເລຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ກາຍໍ ສມ຺ມສມາເນເນວ ສພ຺ເພ ກິເລສາ ທາເລຕພ຺ພາ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖີ ສພ຺ພກາເຍເນວ ອປໂລເກຕິ, ອຸຊຸກໍ ເຍວ ເປກ຺ຂຕິ, ນ ທິສາວິທິສາ ວິໂລເກຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສພ຺ພກາເຍນ ອປໂລກິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ທິສາວິທິສາ ວິໂລເກຕພ຺ພາ, ນ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລເກຕພ຺ພໍ, ນ ອໂຘ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ, ຍຸຄມຕ຺ຕເປກ຺ຂິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖີ ອນິພທ຺ຘສຍໂນ ໂຄຈຣາຍມນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ຕເມວ ເທສໍ ວາສຕ຺ຖມຸປຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຘຸວປ຺ປຕິຏ຺ຐາລໂຍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອນິພທ຺ຘສຍເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນິຣາລເຍນ ປິຓ຺ຑາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຍທິ ປສ຺ສຕິ ວິປສ຺ສໂກ ມນຸຎ຺ຎໍ ປຕິຣູປໍ ຣຸຈິຣເທເສ ຠວໍ ມຓ຺ຑປໍ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ວາ ຄຸຫໍ ວາ ປພ຺ຠາຣໍ ວາ, ຕຕ຺ເຖວ ວາສມຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຘຸວປ຺ປຕິຏ຺ຐາລໂຍ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖີ ອຸທກໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ສຸຈິວິມລສີຕລສລິລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຸມຸທຸປ຺ປລປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກສຎ຺ຉນ຺ນໍ ມຫຕິມຫນ຺ຕໍ ປທຸມສຣໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ກີຬຕິ ຄຊວຣກີຬໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສຸຈິວິມລວິປ຺ປສນ຺ນມນາວິລຘມ຺ມວຣວາຣິປຸຓ຺ຓໍ ວິມຸຕ຺ຕິກຸສຸມສຎ຺ຉນ຺ນໍ ມຫາສຕິປຏ຺ຐານໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ສງ຺ຂາຣາ ໂອຘຸນິຕພ຺ພາ ວິຘຸນິຕພ຺ພາ, ໂຍຄາວຈຣກີຬາ ກີຬິຕພ຺ພາ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖີ ສໂຕ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ສໂຕ ປາທໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສເຕນ ສມ຺ປຊາເນນ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ສເຕນ ສມ຺ປຊາເນນ ປາທໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກເມ ສມິຎ຺ຊນປສາຣເຓ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສເຕນ ສມ຺ປຊາເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປຎ຺ຈມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍວເຣ –

‘‘‘ກາເຍນ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ວາຈາຍ ສໍວໂຣ;

ມນສາ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວໂຣ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວຸໂຕ ລຊ຺ຊີ, ຣກ຺ຂິໂຕຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’’ຕິ.

ຫຕ຺ຖິງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ທສໂມ.ອຸປຈິກາວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອຸປຈິກາ ພິຬາໂຣ ຈ, ອຸນ຺ທູໂຣ ວິຈ຺ຉິເກນ ຈ;

ນກຸໂລ ສິງ຺ຄາໂລ ມິໂຄ,

ໂຄຣູໂປ ວຣາໂຫ ຫຕ຺ຖິນາ ທສາຕິ.