໒. ສມຸທ຺ທວຄ຺ໂຄ

໑. ລາພຸລຕງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ລາພຸລຕາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ລາພຸລຕາ ຕິເຓ ວາ ກຏ຺ເຐ ວາ ລຕາຍ ວາ ໂສຓ຺ຑິກາຫິ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ຕສ຺ສູປຣິ ວຑ຺ຒຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອຣຫຕ຺ເຕ ອຠິວຑ຺ຒິຕຸກາເມນ ມນສາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ອຠິວຑ຺ຒິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ລາພຸລຕາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘‘ຍຖາ ລາພຸລຕາ ນາມ, ຕິເຓ ກຏ຺ເຐ ລຕາຍ ວາ;

ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ໂສຓ຺ຑິກາຫິ, ຕໂຕ ວຑ຺ຒຕິ ອຸປ຺ປຣິ.

‘‘‘ຕເຖວ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ເຕນ, ອຣຫຕ຺ຕຜລກາມິນາ;

ອາຣມ຺ມຓໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ, ວຑ຺ຒິຕພ຺ພໍ ອເສກ຺ຂຜເລ’’’ຕິ.

ລາພຸລຕງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ປທຸມງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ປທຸມສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປທຸມໍ ອຸທເກ ຊາຕໍ ອຸທເກ ສໍວທ຺ຘໍ ອນຸປລິຕ຺ຕໍ ອຸທເກນ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ກຸເລ ຄເຓ ລາເຠ ຍເສ ສກ຺ກາເຣ ສມ຺ມານນາຍ ປຣິໂຠຄປຈ຺ຈເຍສຸ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນຸປລິຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ປທຸມສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ປທຸມໍ ອຸທກາ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ຐາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສພ຺ພໂລກໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ຐາຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ປທຸມສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ປທຸມໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ອນິເລນ ເອຣິຕໍ ຈລຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກສຸປິ ກິເລເສສຸ ສໍຍໂມ ກຣຓີໂຍ, ຠຍທສ຺ສາວິນາ ວິຫຣິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ປທຸມສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ‘ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູ’ຕິ.

ປທຸມງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.

໓. ພີຊງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໓. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ພີຊສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ພີຊໍ ອປ຺ປກມ຺ປິ ສມານໍ ຠທ຺ທເກ ເຂຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ເທເວ ສມ຺ມາ ຘາຣໍ ປເວຈ຺ຉນ຺ເຕ ສຸພຫູນິ ຜລານິ ອນຸທສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຍຖາ ປຏິປາທິຕໍ ສີລໍ ເກວລໍ ສາມຎ຺ຎຜລມນຸທສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ພີຊສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ພີຊໍ ສຸປຣິໂສຘິເຕ ເຂຕ຺ເຕ ໂຣປິຕໍ ຂິປ຺ປເມວ ສໍວິຣູຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ມານສໍ ສຸປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ປຣິໂສຘິຕໍ ສຕິປຏ຺ຐານເຂຕ຺ຕວເຣ ຂິຕ຺ຕໍ ຂິປ຺ປເມວ ວິຣູຫຕິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ພີຊສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ອນຸຣຸທ຺ເຘນ –

‘‘‘ຍຖາປິ ເຂຕ຺ເຕ [ຍຖາ ເຂຕ຺ເຕ (ສີ.)] ປຣິສຸທ຺ເຘ, ພີຊຎ຺ຈສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ;

ວິປຸລໍ ຕສ຺ສ ຜລໍ ໂຫຕິ, ອປິ ໂຕເສຕິ ກສ຺ສກໍ.

‘‘‘ຕເຖວ ໂຍຄິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ, ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ວິໂສຘິຕໍ;

ສຕິປຏ຺ຐານເຂຕ຺ຕມ຺ຫິ, ຂິປ຺ປເມວ ວິຣູຫຕີ’’’ຕິ.

ພີຊງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.

໔. ສາລກລ຺ຍາຓິກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ສາລກລ຺ຍາຓິກາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສາລກລ຺ຍາຓິກາ ນາມ ອນ຺ໂຕປຖວິຍໍ ເຍວ ອຠິວຑ຺ຒຕິ ຫຕ຺ຖສຕມ຺ປິ ຠິຍ຺ໂຍປິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ຉຬຠິຎ຺ຎາໂຍ ເກວລຎ຺ຈ ສມຓຘມ຺ມໍ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ເຍວ ປຣິປູຣຍິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສາລກລ຺ຍາຓິກາຍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ຣາຫຸເລນ –

‘‘‘ສາລກລ຺ຍາຓິກາ ນາມ, ປາທໂປ ຘຣຓີຣຸໂຫ;

ອນ຺ໂຕປຖວິຍໍ ເຍວ, ສຕຫຕ຺ໂຖປິ ວຑ຺ຒຕິ.

‘‘‘ຍຖາ ກາລມ຺ຫິ ສມ຺ປຕ຺ເຕ, ປຣິປາເກນ ໂສ ທຸໂມ;

ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິຕ຺ວານ ເອກາຫໍ, ສຕຫຕ຺ໂຖປິ ວຑ຺ຒຕິ.

‘‘‘ເອວເມວາຫໍ ມຫາວີຣ, ສາລກລ຺ຍາຓິກາ ວິຍ;

ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ, ຘມ຺ມໂຕ ອຠິວຑ຺ຒຍິ’’’ນ຺ຕິ.

ສາລກລ຺ຍາຓິກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ນາວງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໕. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ນາວາຍ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນາວາ ພຫຸວິຘທາຣຸສງ຺ຆາຏສມວາເຍນ ພຫຸມ຺ປິ ຊນໍ ຕາຣຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອາຈາຣສີລຄຸຓວຕ຺ຕປ຺ປຏິວຕ຺ຕພຫຸວິຘຘມ຺ມສງ຺ຆາຏສມວາເຍນ ສເທວໂກ ໂລໂກ ຕາຣຍິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ນາວາຍ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ນາວາ ພຫຸວິຘອູມິຕ຺ຖນິຕເວຄວິສຏມາວຏ຺ຏເວຄໍ ສຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ພຫຸວິຘກິເລສອູມິເວຄໍ ລາຠສກ຺ກາຣຍສສິໂລກປູຊນວນ຺ທນາ ປຣກຸເລສຸ ນິນ຺ທາປສໍສາສຸຂທຸກ຺ຂສມ຺ມານນວິມານນພຫຸວິຘໂທສອູມິເວຄຎ຺ຈ ສຫິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ນາວາຍ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ນາວາ ອປຣິມິຕມນນ຺ຕມປາຣມກ຺ໂຂຠິຕຄມ຺ຠີເຣ ມຫຕິມຫາໂຆເສ ຕິມິຕິມິງ຺ຄລມກຣມຈ຺ຉຄຓາກຸເລ ມຫຕິມຫາສມຸທ຺ເທ ຈຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຕິປຣິວຏ຺ຏ ທ຺ວາທສາກາຣ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມຍປ຺ປຏິເວເຘ ມານສໍ ສຎ຺ຈາຣຍິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ນາວາຍ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍວເຣ ສຈ຺ຈສໍຍຸຕ຺ເຕ –

‘‘‘ວິຕກ຺ເກນ຺ຕາ ຈ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວິຕກ຺ເກຍ຺ຍາຖ, ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’’ຕິ ວິຕກ຺ເກຍ຺ຍາຖ, ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’’ຕິ ວິຕກ຺ເກຍ຺ຍາຖ, ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’’ຕິ ວິຕກ຺ເກຍ຺ຍາຖາ’’’ຕິ.

ນາວງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.

໖. ນາວາລຄ຺ຄນກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ນາວາລຄ຺ຄນກສ຺ສ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນາວາລຄ຺ຄນກໍ ພຫຸອູມິຊາລາກຸລວິກ຺ໂຂຠິຕສລິລຕເລ ມຫຕິມຫາສມຸທ຺ເທ ນາວໍ ລຄ຺ເຄຕິ ຐເປຕິ, ນ ເທຕິ ທິສາວິທິສໍ ຫຣິຕຸໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຣາຄໂທສໂມຫູມິຊາເລ ມຫຕິມຫາວິຕກ຺ກສມ຺ປຫາເຣ ຈິຕ຺ຕໍ ລຄ຺ເຄຕພ຺ພໍ, ນ ທາຕພ຺ພໍ ທິສາວິທິສໍ ຫຣິຕຸໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ນາວາລຄ຺ຄນກສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ນາວາລຄ຺ຄນກໍ ນ ປ຺ລວຕິ [ນ ປິລວຕິ (ສີ. ປີ.)] ວິສີທຕິ, ຫຕ຺ຖສເຕປິ ອຸທເກ ນາວໍ ລຄ຺ເຄຕິ ຐານມຸປເນຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ລາຠຍສສກ຺ກາຣມານນວນ຺ທນປູຊນອປຈິຕີສຸ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ເຄປິ ນ ປ຺ລວິຕພ຺ພໍ, ສຣີຣຍາປນມຕ຺ຕເກ ເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ນາວາລຄ຺ຄນກສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘‘ຍຖາ ສມຸທ຺ເທ ລຄ຺ຄນກໍ, ນ ປ຺ລວຕິ ວິສີທຕິ;

ຕເຖວ ລາຠສກ຺ກາເຣ, ມາ ປ຺ລວຖ ວິສີທຖາ’’’ຕິ.

ນາວາລຄ຺ຄນກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.

໗. ກູປງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໗. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ກູປສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ກູໂປ ຣຊ຺ຊຸຎ຺ຈ ວຣຕ຺ຕຎ຺ຈ ລງ຺ກາຣຎ຺ຈ ຘາເຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສມນ຺ນາຄເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕ ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ອສິເຕ ປີເຕ ຂາຍິເຕ ສາຍິເຕ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມ ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນ ສຸຕ຺ເຕ ຊາຄຣິເຕ ຠາສິເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ກູປສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ‘ສໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫເຣຍ຺ຍ ສມ຺ປຊາໂນ, ອຍໍ ໂວ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸສາສນີ’’’ຕິ.

ກູປງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.

໘. ນິຍາມກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໘. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ນິຍາມກສ຺ສ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນິຍາມໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຍຕ຺ຕປ຺ປຍຕ຺ໂຕ ນາວໍ ສາເຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຍາມຍມາເນນ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຍຕ຺ຕປ຺ປຍຕ຺ເຕນ ໂຍນິໂສ ມນສິກາເຣນ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຍາເມຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ນິຍາມກສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ຘມ຺ມປເທ –

‘‘‘ອປ຺ປມາທຣຕາ ໂຫຖ, ສຈິຕ຺ຕມນຸຣກ຺ຂຖ;

ທຸຄ຺ຄາ ອຸທ຺ຘຣຖຕ຺ຕານໍ, ປງ຺ເກ ສນ຺ໂນວ [ສຕ຺ໂຕວ (ສີ. ປີ.)] ກຸຎ຺ຊໂຣ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ນິຍາມກສ຺ສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປາປກໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ກຸສລາກຸສລໍ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊໍ ຫີນປ຺ປຓີຕໍ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄໍ ວິຊານິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ນິຍາມກສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ນິຍາມໂກ ຍນ຺ເຕ ມຸທ຺ທິກໍ ເທຕິ ‘ມາ ໂກຈິ ຍນ຺ຕໍ ອາມສິຕ຺ຖາ’ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຈິຕ຺ເຕ ສໍວຣມຸທ຺ທິກາ ທາຕພ຺ພາ ‘ມາ ກິຎ຺ຈິ ປາປກໍ ອກຸສລວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສີ’ຕິ, ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ນິຍາມກສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍວເຣ ‘ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປເກ ອກຸສເລ ວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກຍ຺ຍາຖ, ເສຍ຺ຍຖີທໍ, ກາມວິຕກ຺ກໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກ’’’ນ຺ຕິ.

ນິຍາມກງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.

໙. ກມ຺ມກາຣງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໙. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ກມ຺ມກາຣສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ກມ຺ມກາໂຣ ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍຕິ ‘ຠຕໂກ ອຫໍ ອິມາຍ ນາວາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣມິ, ອິມາຍາຫໍ ນາວາຍ ວາຫສາ ຠຕ຺ຕເວຕນໍ ລຠາມິ, ນ ເມ ປມາໂທ ກຣຓີໂຍ, ອປ຺ປມາເທນ ເມ ອຍໍ ນາວາ ວາເຫຕພ຺ພາ’ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍິຕພ຺ພໍ ‘ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກໍ ກາຍໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ສມາຫິໂຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາເສຫິ ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີຕິ ອປ຺ປມາໂທ ເມ ກຣຓີໂຍ’ຕິ, ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ກມ຺ມກາຣສ຺ສ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘‘ກາຍໍ ອິມໍ ສມ຺ມສຖ, ປຣິຊານາຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ;

ກາເຍ ສຠາວໍ ທິສ຺ວານ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຖາ’ຕິ.

ກມ຺ມກາຣງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ນວໂມ.

໑໐. ສມຸທ຺ທງ຺ຄປຎ຺ໂຫ

໑໐. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ສມຸທ຺ທສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມານິ ຕານິ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມເຕນ ກຸຓເປນ ສທ຺ຘິໍ ນ ສໍວສຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິມກ຺ຂປຬາສອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍມາຍາສາເຐຍ຺ຍກຸຏິລວິສມທຸຈ຺ຈຣິຕກິເລສມເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ສໍວສິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສມຸທ຺ທສ຺ສ ປຐມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມຸຕ຺ຕາມຓິເວຬຸຣິຍສງ຺ຂສິລາປວາຬຜລິກມຓິວິວິຘຣຕນນິຈຍໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ປິທຫຕິ, ນ ພຫິ ວິກິຣຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ມຄ຺ຄຜລຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕິວິປສ຺ສນາຠິຎ຺ຎາວິວິຘຄຸຓຣຕນານິ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ປິທຫິຕພ຺ພານິ, ນ ພຫິ ນີຫຣິຕພ຺ພານິ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ສມຸທ຺ທສ຺ສ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມຫນ຺ເຕຫິ ມຫາຠູເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວສຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອປ຺ປິຈ຺ຉໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐໍ ຘຸຕວາທໍ ສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິໍ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ລຊ຺ຊິໍ ເປສລໍ ຄຣຸໍ ຠາວນີຍໍ ວຕ຺ຕາຣໍ ວຈນກ຺ຂມໍ ໂຈທກໍ ປາປຄຣຫິໍ ໂອວາທກໍ ອນຸສາສກໍ ວິຎ຺ຎາປກໍ ສນ຺ທສ຺ສກໍ ສມາທປກໍ ສມຸຕ຺ເຕຊກໍ ສມ຺ປຫໍສກໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ນິສ຺ສາຍ ວສິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ນວສລິລສມ຺ປຸຓ຺ຓາຫິ ຄງ຺ຄາຍມຸນາອຈິຣວຕີສຣຠູມຫີອາທີຫິ ນທີສຕສຫສ຺ເສຫິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ສລິລຘາຣາຫິ ຈ ປູຣິໂຕປິ ສກໍ ເວລໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກວນ຺ທນມານນປູຊນກາຣຓາ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກໂມ ນ ກຣຓີໂຍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ –

‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມຫາຣາຊ [ປຫາຣາຘ (ສີ. ປີ.)], ມຫາສມຸທ຺ໂທ ຐິຕຘມ຺ໂມ ເວລໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍໍ ມຫາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕໍ ມມ ສາວກາ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕີ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ສພ຺ພສວນ຺ຕີຫິ ຄງ຺ຄາຍມຸນາອຈິຣວຕີສຣຠູມຫີຫິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ອຸທກຘາຣາຫິປິ ນ ປຣິປູຣຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄິນາ ໂຍຄາວຈເຣນ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາສວນຘາຣຓວິນິຈ຺ຉຍອຠິຘມ຺ມວິນຍຄາຬ຺ຫສຸຕ຺ຕນ຺ຕວິຄ຺ຄຫປທນິກ຺ເຂປປທສນ຺ຘິ ປທວິຠຕ຺ຕິນວງ຺ຄຊິນສາສນວຣໍ ສຸຓນ຺ເຕນາປິ ນ ຕປ຺ປິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ປຎ຺ຈມໍ ອງ຺ຄໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ສຸຕໂສມຊາຕເກ –

‘‘‘ອຄ຺ຄິ ຍຖາ ຕິຓກຏ຺ຐໍ ທຫນ຺ໂຕ, ນ ຕປ຺ປຕິ ສາຄໂຣ ວາ ນທີຫິ;

ເອວມ຺ປິ ເຈ [ເອວມ຺ປິ ເວ (ສ຺ຍາ.), ເອວໍ ຫິ ເມ (ກ.) ຊາ. ໑ ອສີຕິນິປາເຕ] ປຓ຺ຑິຕາ ຣາຊເສຏ຺ຐ, ສຸຕ຺ວາ ນ ຕປ຺ປນ຺ຕິ ສຸຠາສິເຕນາ’’’ຕິ.

ສມຸທ຺ທງ຺ຄປຎ຺ໂຫ ທສໂມ.ສມຸທ຺ທວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ລາພຸລຕາ ຈ ປທຸມໍ, ພີຊໍ ສາລກລ຺ຍາຓິກາ;

ນາວາ ຈ ນາວາລຄ຺ຄນໍ, ກູໂປ ນິຍາມໂກ ຕຖາ;

ກມ຺ມກາໂຣ ສມຸທ຺ໂທ ຈ, ວຄ຺ໂຄ ເຕນ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ.