໒. ອເຠຊ຺ຊວຄ຺ໂຄ

໑. ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ອຠິຎ຺ຎາຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍາ’ຕິ. ປຸນ ຈ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເອວໍ ຠຓິຕໍ ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນຕູ’ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ທຸປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ, ອຸທາຫຸ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຊານິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ, ຍໍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນາເປຕິ? ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອຠິຎ຺ຎາຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍາ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນຕູ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄເຕ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເອວໍ ຠຓິຕໍ ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນຕູ’ຕິ ເຕນ ຫິ ‘ອຠິຎ຺ຎາຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ສຸຂຸໂມ ນິປຸໂຓ ຄມ຺ຠີໂຣ ສຸຄມ຺ຠີໂຣ ທຸນ຺ນິຊ຺ຌາປໂຍ, ໂສ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ເຕ ຎາຓພລວິປ຺ຜາຣໍ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ອຠິຎ຺ຎາຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍາ’ຕິ, ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາປິ ເອວໍ ຠຓິຕໍ ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນຕູ’ຕິ, ຕໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ຠິກ຺ຂູ ວີມໍສມາໂນ ອາຫ ‘ອຸກ຺ກເລສ຺ສນ຺ຕິ [ອຸກ຺ກຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ (ສີ.), ອຸສ຺ສກ຺ກິສ຺ສນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] ນຸ ໂຂ ມມ ສາວກາ ມຍາ ວິສ຺ສຊ຺ຊາປີຍມານາ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ, ອຸທາຫຸ ອາທິຍິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາ ປຸຕ຺ເຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘ອຍໍ ໂຂ, ຕາຕາ, ມຫາຊນປໂທ ສພ຺ພທິສາສຸ ສາຄຣປຣິຍນ຺ໂຕ, ທຸກ຺ກໂຣ, ຕາຕາ, ຕາວຕເກນ ພເລນ ຘາເຣຕຸໍ, ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຕາຕາ, ມມຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ເທເສ ປຊຫຖາ’ຕິ. ອປິ ນຸ ໂຂ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ກຸມາຣາ ປິຕຸອຈ຺ຈເຍນ ຫຕ຺ຖຄເຕ ຊນປເທ ສພ຺ເພ ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ເທເສ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ, ຣາຊໂຕ [ຣາຊາໂນ (ສີ. ປີ.)], ຠນ຺ເຕ, ລຸທ຺ຘຕຣາ [ລທ຺ຘຕຣາ (ກ.)] ກຸມາຣາ ຣຊ຺ຊໂລເຠນ ຕທຸຕ຺ຕຣິໍ ທິຄຸຓຕິຄຸຓໍ ຊນປທໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ [ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ (ສີ. ປີ.)], ກິໍ ປນ ເຕ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ຊນປທໍ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ຠິກ຺ຂູ ວີມໍສມາໂນ ເອວມາຫ ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນຕູ’ຕິ. ທຸກ຺ຂປຣິມຸຕ຺ຕິຍາ, ມຫາຣາຊ, ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໂລເຠນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ທິຍຑ຺ຒສິກ຺ຂາປທສຕໍ ໂຄເປຍ຺ຍຸໍ, ກິໍ ປນ ປກຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍໍ ຠຄວາ ອາຫ ‘ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’ຕິ, ເອຕ຺ຖາຍໍ ຊໂນ ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ວິມຕິຊາໂຕ ອຘິກໂຕ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ. ກຕມານິ ຕານິ ຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ, ກຕມານິ ອນຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ? ທຸກ຺ກຏໍ, ມຫາຣາຊ, ຂຸທ຺ທກໍ ສິກ຺ຂາປທໍ, ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອນຸຂຸທ຺ທກໍ ສິກ຺ຂາປທໍ, ອິມານິ ທ຺ເວ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ, ປຸພ຺ພເກຫິປິ, ມຫາຣາຊ, ມຫາເຖເຣຫິ ເອຕ຺ຖ ວິມຕິ ອຸປ຺ປາທິຕາ, ເຕຫິປິ ເອກຊ຺ຌໍ ນ ກໂຕ ຘມ຺ມສຓ຺ຐິຕິປຣິຍາເຍ ຠຄວຕາ ເອໂສ ປຎ຺ໂຫ ອຸປທິຏ຺ໂຐຕິ. ຈິຣນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຊິນຣຫສ຺ສໍ ອຊ຺ເຊຕຣຫິ ໂລເກ ວິວຏໍ ປາກຏໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ.

ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ອພ຺ຍາກຣຓີຍປຎ຺ໂຫ

໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ນຕ຺ຖານນ຺ທ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐີ’ຕິ, ປຸນ ຈ ເຖເຣນ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ເຕນ [ມາລຸງ຺ກ຺ຍປຸຕ຺ເຕນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.) ສໍ. ນິ. ໔.໙໕; ອ. ນິ. ໑.໔.໒໕໗ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ນ ພ຺ຍາກາສິ. ເອໂສ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ ທ຺ວຍນ຺ໂຕ [ທ຺ວຍໂຕ (ສີ.)] ເອກນ຺ຕນິສ຺ສິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ອຊານເນນ ວາ ຄຸຍ຺ຫກຣເຓນ ວາ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ນຕ຺ຖານນ຺ທ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐີ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ເຖຣສ຺ສ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຊານນ຺ເຕນ ນ ພ຺ຍາກຕໍ. ຍທິ ຊານນ຺ເຕນ ນ ພ຺ຍາກຕໍ, ເຕນ ຫິ ອຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ນຕ຺ຖານນ຺ທ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐີ’ຕິ, ອພ຺ຍາກໂຕ ຈ ເຖເຣນ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ເຕນ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ປຎ຺ໂຫ, ຕຎ຺ຈ ປນ ນ ອຊານນ຺ເຕນ ນ ຄຸຍ຺ຫກຣເຓນ. ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ ຐປນີໂຍ ປຎ຺ໂຫຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ມຫາຣາຊ, ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ? ‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ, ‘ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ’ຕິ…ເປ… ‘ສຎ຺ຎາ ອນິຈ຺ຈາ’ຕິ…ເປ… ‘ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’ຕິ…ເປ… ‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ, ອຍໍ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ.

‘‘ກຕໂມ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ? ‘ອນິຈ຺ຈໍ ປນ ຣູປ’ນ຺ຕິ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ, ‘ອນິຈ຺ຈາ ປນ ເວທນາ’ຕິ…ເປ… ‘ອນິຈ຺ຈາ ປນ ສຎ຺ຎາ’ຕິ…ເປ… ‘ອນິຈ຺ຈາ ປນ ສງ຺ຂາຣາ’ຕິ…ເປ… ‘ອນິຈ຺ຈໍ ປນ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ, ອຍໍ ວິຠຊ຺ຊພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ.

‘‘ກຕໂມ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ? ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຈກ຺ຂຸນາ ສພ຺ພໍ ວິຊານາຕີ’ຕິ ອຍໍ ປຏິປຸຈ຺ຉາພ຺ຍາກຣຓີໂຍ ປຎ຺ໂຫ.

‘‘ກຕໂມ ຐປນີໂຍ ປຎ຺ໂຫ? ‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ ຐປນີໂຍ ປຎ຺ໂຫ, ‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’ຕິ. ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ. ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ. ‘ອນ຺ຕວາ ຈ ອນນ຺ຕວາ ຈ ໂລໂກ’ຕິ. ‘ເນວນ຺ຕວາ ນານນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ. ‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ. ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ. ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ. ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ. ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ. ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ຐປນີໂຍ ປຎ຺ໂຫ, ອຍໍ ຐປນີໂຍ ປຎ຺ໂຫ.

‘‘ຠຄວາ, ມຫາຣາຊ, ເຖຣສ຺ສ ມາລຸກ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ຐປນີຍໍ ປຎ຺ຫໍ ນ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ປນ ປຎ຺ໂຫ ກິໍ ກາຣຓາ ຐປນີໂຍ? ນ ຕສ຺ສ ທີປນາຍ ເຫຕຸ ວາ ກາຣຓໍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ປຎ຺ໂຫ ຐປນີໂຍ. ນຕ຺ຖິ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ອກາຣຓມເຫຕຸກໍ ຄິຣມຸທີຣຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອພ຺ຍາກຣຓີຍປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.

໓. ມຈ຺ຈຸຠາຍນາຠາຍນປຎ຺ໂຫ

໓. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕິ ທຓ຺ຑສ຺ສ, ສພ຺ເພ ຠາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ’ຕິ, ປຸນ ຠຓິຕໍ ‘ອຣຫາ ສພ຺ພຠຍມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຣຫາ ທຓ຺ຑຠຍາ ຕສຕິ, ນິຣເຍ ວາ ເນຣຍິກາ ສຕ຺ຕາ ຊລິຕາ ກຸຖິຕາ ຕຕ຺ຕາ ສນ຺ຕຕ຺ຕາ ຕມ຺ຫາ ຊລິຕຄ຺ຄິຊາລກາ ມຫານິຣຍາ ຈວມານາ ມຈ຺ຈຸໂນ ຠາຍນ຺ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕິ ທຓ຺ຑສ຺ສ, ສພ຺ເພ ຠາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອຣຫາ ສພ຺ພຠຍມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອຣຫາ ສພ຺ພຠຍມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕິ ທຓ຺ຑສ຺ສ, ສພ຺ເພ ຠາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍໍ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ເນຕໍ, ມຫາຣາຊ, ວຈນໍ ຠຄວຕາ ອຣຫນ຺ເຕ ອຸປາທາຍ ຠຓິຕໍ ‘ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕິ ທຓ຺ຑສ຺ສ, ສພ຺ເພ ຠາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ’ຕິ. ຐປິໂຕ ອຣຫາ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ສມູຫໂຕ ຠຍເຫຕຸ ອຣຫໂຕ. ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕາ ສກິເລສາ, ເຍສຎ຺ຈ ອຘິມຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ, ເຍ ຈ ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ອຸນ຺ນຕາວນຕາ, ເຕ ອຸປາທາຍ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕິ ທຓ຺ຑສ຺ສ, ສພ຺ເພ ຠາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ’ຕິ. ອຣຫໂຕ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພຄຕິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ, ໂຍນິ ວິທ຺ຘໍສິຕາ, ປຏິສນ຺ຘິ ອຸປຫຕາ, ຠຄ຺ຄາ ຜາສຸກາ, ສມູຫຕາ ສພ຺ພຠວາລຍາ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣາ, ຫຕໍ ກຸສລາກຸສລໍ, ວິຫຕາ ອວິຊ຺ຊາ, ອພີຊໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ກຕໍ, ທຑ຺ຒາ ສພ຺ພກິເລສາ, ອຕິວຕ຺ຕາ ໂລກຘມ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ອຣຫາ ນ ຕສຕິ ສພ຺ພຠເຍຫິ.

‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາມຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ ອນຸຣກ຺ຂາ ລທ຺ຘຍສາ ວິສ຺ສາສິກາ ຐປິຕາ ມຫຕິ ອິສ຺ສຣິເຍ ຐາເນ. ອຖ ຣາຊາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ເທວ ກຣຓີເຍ ສມຸປ຺ປນ຺ເນ ຍາວຕາ ສກວິຊິເຕ ສພ຺ພຊນສ຺ສ ອາຓາເປຍ຺ຍ ‘ສພ຺ເພວ ເມ ພລິໍ ກໂຣນ຺ຕຸ, ສາເຘຖ ຕຸມ຺ເຫ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາມຕ຺ຕາ ຕໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ. ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາມຕ຺ຕານໍ ພລິຠຍາ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ຐປິຕາ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ຎາ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ຐາເນ, ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ພລິ, ສມຕິກ຺ກນ຺ຕພລິໂນ ເຕ, ອວເສເສ ອຸປາທາຍ ຣຎ຺ຎາ ອາຓາປິຕໍ ‘ສພ຺ເພວ ເມ ພລິໍ ກໂຣນ຺ຕູ’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເນຕໍ ວຈນໍ ຠຄວຕາ ອຣຫນ຺ເຕ ອຸປາທາຍ ຠຓິຕໍ, ຐປິໂຕ ອຣຫາ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ສມູຫໂຕ ຠຍເຫຕຸ ອຣຫໂຕ, ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕາ ສກິເລສາ, ເຍສຎ຺ຈ ອຘິມຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ, ເຍ ຈ ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ອຸນ຺ນຕາວນຕາ, ເຕ ອຸປາທາຍ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕິ ທຓ຺ຑສ຺ສ, ສພ຺ເພ ຠາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຣຫາ ນ ຕສຕິ ສພ຺ພຠເຍຫີ’’ຕິ.

‘‘ເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ວຈນໍ ສາວເສສໍ, ນິຣວເສສວຈນເມຕໍ ‘ສພ຺ເພ’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເມ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ພ຺ຣູຫິ ຕໍ ວຈນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ຄາເມ ຄາມສ຺ສາມິໂກ ອາຓາປກໍ ອາຓາເປຍ຺ຍ ‘ເອຫິ, ໂຠ ອາຓາປກ, ຍາວຕາ ຄາເມ ຄາມິກາ, ເຕ ສພ຺ເພ ສີຆໍ ມມ ສນ຺ຕິເກ ສນ຺ນິປາເຕຫີ’ຕິ. ໂສ ‘ສາຘຸ ສາມີ’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄາມມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວຍ຺ຍ ‘ຍາວຕາ ຄາເມ ຄາມິກາ, ເຕ ສພ຺ເພ ສີຆສີຆໍ ສາມິໂນ ສນ຺ຕິເກ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູ’ຕິ. ຕໂຕ ເຕ ຄາມິກາ ອາຓາປກສ຺ສ ວຈເນນ ຕຸຣິຕຕຸຣິຕາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຄາມສ຺ສາມິກສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ ‘ສນ຺ນິປຕິຕາ, ສາມິ, ສພ຺ເພ ຄາມິກາ, ຍໍ ເຕ ກຣຓີຍໍ ຕໍ ກໂຣຫີ’ຕິ. ອິຕິ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ຄາມສ຺ສາມິໂກ ກຸຏິປຸຣິເສ ສນ຺ນິປາເຕນ຺ໂຕ ສພ຺ເພ ຄາມິເກ ອາຓາເປຕິ, ເຕ ຈ ອາຓຕ຺ຕາ ນ ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ກຸຏິປຸຣິສາ ເຍວ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ‘ເອຕ຺ຕກາ ເຍວ ເມ ຄາມິກາ’ຕິ ຄາມສ຺ສາມິໂກ ຈ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ເຎ ພຫຸຕຣາ ອນາຄຕາ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາ ທາສິທາສາ ຠຕກາ ກມ຺ມກຣາ ຄາມິກາ ຄິລານາ ໂຄມຫິໍສາ ອເຊຬກາ ສຸວານາ, ເຍ ອນາຄຕາ, ສພ຺ເພ ເຕ ອຄຓິຕາ, ກຸຏິປຸຣິເສ ເຍວ ອຸປາທາຍ ອາຓາປິຕຕ຺ຕາ ‘ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເນຕໍ ວຈນໍ ຠຄວຕາ ອຣຫນ຺ເຕ ອຸປາທາຍ ຠຓິຕໍ, ຐປິໂຕ ອຣຫາ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ສມູຫໂຕ ຠຍເຫຕຸ ອຣຫໂຕ, ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕາ ສກິເລສາ, ເຍສຎ຺ຈ ອຘິມຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ, ເຍ ຈ ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ອຸນ຺ນຕາວນຕາ, ເຕ ອຸປາທາຍ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕິ ທຓ຺ຑສ຺ສ, ສພ຺ເພ ຠາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຣຫາ ນ ຕສຕິ ສພ຺ພຠເຍຫິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ສາວເສສໍ ວຈນໍ ສາວເສໂສ ອຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຖິ ສາວເສສໍ ວຈນໍ ນິຣວເສໂສ ອຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຖິ ນິຣວເສສໍ ວຈນໍ ສາວເສໂສ ອຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຖິ ນິຣວເສສໍ ວຈນໍ ນິຣວເສໂສ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ເຕນ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

‘‘ປຎ຺ຈວິເຘຫິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓຫິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ອາຫຈ຺ຈປເທນ ຣເສນ ອາຈຣິຍວໍເສນ [ອາຈຣິຍວໍສຕາຍ (ປີ. ກ.)] ອຘິປ຺ປາຍາ ກາຣຓຸຕ຺ຕຣິຍຕາຍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອາຫຈ຺ຈປທນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຣໂສຕິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ອາຈຣິຍວໍໂສຕິ ອາຈຣິຍວາໂທ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິ. ກາຣຓຸຕ຺ຕຣິຍຕາຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ສເມນ຺ຕໍ [ສເມຕໍ (ສີ.)] ກາຣຓໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ເອວເມໂສ ປຎ຺ໂຫ ສຸວິນິຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາ ຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມິ. ຐປິໂຕ ໂຫຕຸ ອຣຫາ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ຕສນ຺ຕຸ ອວເສສາ ສຕ຺ຕາ, ນິຣເຍ ປນ ເນຣຍິກາ ສຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ກຏຸກາ ເວທນາ ເວທຍມານາ ຊລິຕປຊ຺ຊລິຕສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄາ ຣຸຓ຺ຓກາຣຸຎ຺ຎກນ຺ທິຕປຣິເທວິຕລາລປ຺ປິຕມຸຂາ ອສຍ຺ຫຕິພ຺ພທຸກ຺ຂາຠິຠູຕາ ອຕາຓາ ອສຣຓາ ອສຣຓີຠູຕາ ອນປ຺ປໂສກາຕຸຣາ ອນ຺ຕິມປຈ຺ຉິມຄຕິກາ ເອກນ຺ຕໂສກປຣາຍຓາ ອຸຓ຺ຫຕິຂິຓຈຓ຺ຑຂຣຕປນເຕຊວນ຺ໂຕ ຠີມຠຍຊນກນິນາທມຫາສທ຺ທາ ສໍສິພ຺ພິຕຉພ຺ພິຘຊາລາມາລາກຸລາ ສມນ຺ຕາ ສຕໂຍຊນານຸຜຣຓຈ຺ຈິເວຄາ ກທຣິຍາ ຕປນາ ມຫານິຣຍາ ຈວມານາ ມຈ຺ຈຸໂນ ຠາຍນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ.

‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນິຣໂຍ ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂເວທນີໂຍ, ກິສ຺ສ ປນ ເຕ ເນຣຍິກາ ສຕ຺ຕາ ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂເວທນີຍາ ນິຣຍາ ຈວມານາ ມຈ຺ຈຸໂນ ຠາຍນ຺ຕິ, ກິສ຺ສ ນິຣເຍ ຣມນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ເນຣຍິກາ ສຕ຺ຕາ ນິຣເຍ ຣມນ຺ຕິ, ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມາວ ເຕ ນິຣຍາ. ມຣຓສ຺ເສວ ໂສ [ມຣຓສ຺ເສໂສ (ສີ. ປີ.)], ມຫາຣາຊ, ອານຸຠາໂວ, ເຍນ ເຕສໍ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອຕໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນ ສທ຺ທຫາມິ, ຍໍ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມານໍ ຈຸຕິຍາ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ, ຫາສນີຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕໍ ຐານໍ, ຍໍ ເຕ ປຕ຺ຖິຕໍ ລຠນ຺ຕິ, ກາຣເຓນ ມໍ ສຎ຺ຎາເປຫີ’’ຕິ.

‘‘ມຣຓນ຺ຕິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອຕໍ ອທິຏ຺ຐສຈ຺ຈານໍ ຕາສນີຍຏ຺ຐານໍ, ເອຕ຺ຖາຍໍ ຊໂນ ຕສຕິ ຈ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊຕິ ຈ. ໂຍ ຈ, ມຫາຣາຊ, ກຓ຺ຫສປ຺ປສ຺ສ ຠາຍຕິ, ໂສ ມຣຓສ຺ສ ຠາຍນ຺ໂຕ ກຓ຺ຫສປ຺ປສ຺ສ ຠາຍຕິ. ໂຍ ຈ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ຠາຍຕິ…ເປ… ສີຫສ຺ສ…ເປ… ພ຺ຍຄ຺ຆສ຺ສ…ເປ… ທີປິສ຺ສ…ເປ… ອຈ຺ຉສ຺ສ…ເປ… ຕຣຈ຺ຉສ຺ສ…ເປ… ມຫິໍສສ຺ສ…ເປ… ຄວຍສ຺ສ…ເປ… ອຄ຺ຄິສ຺ສ…ເປ… ອຸທກສ຺ສ…ເປ… ຂາຓຸກສ຺ສ…ເປ… ກຓ຺ຏກສ຺ສ ຠາຍຕິ. ໂຍ ຈ ສຕ຺ຕິຍາ ຠາຍຕິ, ໂສ ມຣຓສ຺ສ ຠາຍນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕິຍາ ຠາຍຕິ. ມຣຓສ຺ເສວ ໂສ [ມຣຓສ຺ເສໂສ (ສີ. ປີ.)], ມຫາຣາຊ, ສຣສສຠາວເຕໂຊ [ສຣສຠາວເຕໂຊ (ສີ. ປີ.)], ຕສ຺ສ ສຣສສຠາວເຕເຊນ ສກິເລສາ ສຕ຺ຕາ ມຣຓສ຺ສ ຕສນ຺ຕິ ຠາຍນ຺ຕິ, ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມາປິ, ມຫາຣາຊ, ເນຣຍິກາ ສຕ຺ຕາ ມຣຓສ຺ສ ຕສນ຺ຕິ ຠາຍນ຺ຕິ.

‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສສ຺ສ ກາເຍ ເມໂທ ຄຓ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ໂສ ເຕນ ໂຣເຄນ ທຸກ຺ຂິໂຕ ອຸປທ຺ທວາ ປຣິມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ຠິສກ຺ກໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ຕາເປຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ວຈນໍ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂຣຄສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣຓາຍ ອຸປກຣຓໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ສຕ຺ຖກໍ ຕິຂິຓໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຍມກສລາກາ [ທຫນສລາກໍ (ກ.)] ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ຂາຣລວຓໍ ນິສທາຍ ປິສາເປຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ອາຕຸຣສ຺ສ ຕິຂິຓສຕ຺ຖກຈ຺ເຉທເນນ ຍມກສລາກາທຫເນນ ຂາຣໂລຓປ຺ປເວສເນນ ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອິຕິ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ອາຕຸຣສ຺ສ ໂຣຄາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມສ຺ສາປິ ເວທນາຠຍາ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນິຣຍາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມານມ຺ປິ ເນຣຍິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ມຣຓຠຍາ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອິສ຺ສຣາປຣາຘິໂກ ພທ຺ໂຘ ສງ຺ຂລິກພນ຺ຘເນນ ຄພ຺ເຠ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ປຣິມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ອສ຺ສ, ຕເມນໍ ໂສ ອິສ຺ສໂຣ ໂມເຈຕຸກາໂມ ປກ຺ໂກສາເປຍ຺ຍ. ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ອິສ຺ສຣາປຣາຘິກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ‘ກຕໂທໂສ ອຫ’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ອິສ຺ສຣທສ຺ສເນນ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອິຕິ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ອິສ຺ສຣາປຣາຘິກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຣິມຸຈ຺ຈິຕຸກາມາສ຺ສາປິ ອິສ຺ສຣຠຍາ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນິຣຍາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມານມ຺ປິ ເນຣຍິການໍ ສຕ຺ຕານໍ ມຣຓຠຍາ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ພ຺ຣູຫິ, ເຍນາຫໍ ກາຣເຓນ ໂອກປ຺ເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ທຏ຺ຐວິເສນ ອາສີວິເສນ ທຏ຺ໂຐ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ເຕນ ວິສວິກາເຣນ ປເຕຍ຺ຍ ອຸປ຺ປເຕຍ຺ຍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ ປວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ອຖຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ພລວນ຺ເຕນ ມນ຺ຕປເທນ ຕໍ ທຏ຺ຐວິສໍ ອາສີວິສໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ທຏ຺ຐວິສໍ ປຈ຺ຈາຈມາເປຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ວິສຄຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ທຏ຺ຐວິເສ ສປ຺ເປ ໂສຕ຺ຖິເຫຕຸ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອິຕິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຣູເປ ອຫິມ຺ຫິ ໂສຕ຺ຖິເຫຕຸປິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນິຣຍາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມານມ຺ປິ ເນຣຍິການໍ ສນ຺ຕານໍ ມຣຓຠຍາ ສນ຺ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອນິຏ຺ຐໍ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ມຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ເນຣຍິກາ ສຕ຺ຕາ ນິຣຍາ ປຣິມຸຈ຺ຈິຕຸກາມາປິ ມຈ຺ຈຸໂນ ຠາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ມຈ຺ຈຸຠາຍນາຠາຍນປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.

໔. ມຈ຺ຈຸປາສມຸຕ຺ຕິປຎ຺ໂຫ

໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘‘ນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ນ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ, ນ ປພ຺ພຕານໍ ວິວຣໍ ປວິສ຺ສ;

ນ ວິຊ຺ຊຕີ ໂສ ຊຄຕິປ຺ປເທໂສ, ຍຕ຺ຖຏ຺ຐິໂຕ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ມຈ຺ຈຸປາສາ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຠຄວຕາ ປຣິຕ຺ຕາ ຈ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ຣຕນສຸຕ຺ຕໍ ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ຂນ຺ຘປຣິຕ຺ຕໍ ໂມຣປຣິຕ຺ຕໍ ຘຊຄ຺ຄປຣິຕ຺ຕໍ ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄຸລິມາລປຣິຕ຺ຕໍ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອາກາສຄໂຕປິ ສມຸທ຺ທມຊ຺ຌຄໂຕປິ ປາສາທກຸຏິເລຓຄຸຫາປພ຺ຠາຣທຣິພິລຄິຣິ ວິວຣປພ຺ພຕນ຺ຕຣຄໂຕປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ ມຈ຺ຈຸປາສາ, ເຕນ ຫິ ປຣິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ປຣິຕ຺ຕກຣເຓນ ມຈ຺ຈຸປາສາ ປຣິມຸຕ຺ຕິ ຠວຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ…ເປ… ມຈ຺ຈຸປາສາ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຄຓ຺ຐິໂຕປິ ຄຓ຺ຐິຕໂຣ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ…ເປ… ມຈ຺ຈຸປາສາ’ຕິ, ປຣິຕ຺ຕາ ຈ ຠຄວຕາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ, ຕຎ຺ຈ ປນ ສາວເສສາຍຸກສ຺ສ ວຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອເປຕກມ຺ມາວຣຓສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ຂີຓາຍຸກສ຺ສ ຐິຕິຍາ ກິຣິຍາ ວາ ອຸປກ຺ກໂມ ວາ.

‘‘ຍຖາ ມຫາຣາຊ ມຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສຸກ຺ຂສ຺ສ ໂກຬາປສ຺ສ ນິສ຺ເນຫສ຺ສ ອຸປຣຸທ຺ຘຊີວິຕສ຺ສ ຄຕາຍຸສງ຺ຂາຣສ຺ສ ກຸມ຺ຠສຫສ຺ເສນປິ ອຸທເກ ອາກິຣນ຺ເຕ ອລ຺ລຕ຺ຕໍ ວາ ປລ຺ລວິຕຫຣິຕຠາໂວ ວາ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຠສຊ຺ຊປຣິຕ຺ຕກມ຺ເມນ ນຕ຺ຖິ ຂີຓາຍຸກສ຺ສ ຐິຕິຍາ ກິຣິຍາ ວາ ອຸປກ຺ກໂມ ວາ, ຍານິ ຕານິ, ມຫາຣາຊ, ມຫິຍາ ໂອສຘານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ຕານິປິ ຂີຓາຍຸກສ຺ສ ອກິຈ຺ຈກຣານິ ຠວນ຺ຕິ. ສາວເສສາຍຸກໍ, ມຫາຣາຊ, ວຍສມ຺ປນ຺ນໍ ອເປຕກມ຺ມາວຣຓໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ ໂຄເປຕິ, ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕາ ປຣິຕ຺ຕາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ກສ຺ສໂກ ປຣິປກ຺ເກ ຘຎ຺ເຎ ມເຕ ສສ຺ສນາເຬ ອຸທກປ຺ປເວສນໍ ວາເຣຍ຺ຍ, ຍໍ ປນ ສສ຺ສໍ ຕຣຸຓໍ ເມຆສນ຺ນິຠໍ ວຍສມ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ອຸທກວຑ຺ຒິຍາ ວຑ຺ຒຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຂີຓາຍຸກສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊປຣິຕ຺ຕກິຣິຍາ ຐປິຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ເຍ ປນ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ສາວເສສາຍຸກາ ວຍສມ຺ປນ຺ນາ, ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊານິ ຠຓິຕານິ, ເຕ ປຣິຕ຺ຕເຠສຊ຺ເຊຫິ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຂີຓາຍຸໂກ ມຣຕິ, ສາວເສສາຍຸໂກ ຊີວຕິ, ເຕນ ຫິ ປຣິຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊານິ ນິຣຕ຺ຖການິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ໂຣໂຄ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ປຏິນິວຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອເນກສຕານິ ທິຏ຺ຐານີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ‘ປຣິຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊກິຣິຍາ ນິຣຕ຺ຖກາ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠວຕີ’’ຕິ.

‘‘ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເວຊ຺ຊານໍ ອຸປກ຺ກມາ ເຠສຊ຺ຊປານານຸເລປາ, ເຕນ ເຕສໍ ອຸປກ຺ກເມນ ໂຣໂຄ ປຏິນິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ປຣິຕ຺ຕານມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ປວຕ຺ຕີຍມານານໍ ສທ຺ໂທ ສຸຍ຺ຍຕິ, ຊິວ຺ຫາ ສຸກ຺ຂຕິ, ຫທຍໍ ພ຺ຍາວຏ຺ຏຕິ, ກຓ຺ໂຐ ອາຕຸຣຕິ. ເຕນ ເຕສໍ ປວຕ຺ເຕນ ສພ຺ເພ ພ຺ຍາຘໂຍ ວູປສມນ຺ຕິ, ສພ຺ພາ ອີຕິໂຍ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ.

‘‘ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ອຫິນາ ທຏ຺ໂຐ ມນ຺ຕປເທນ ວິສໍ ປາຕີຍມາໂນ ວິສໍ ຈິກ຺ຂສ຺ສນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘມໂຘ ອາຈມຍມາໂນ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ເຊຕຣຫິປິ ຕໍ ໂລເກ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ‘ປຣິຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊກິຣິຍາ ນິຣຕ຺ຖກາ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠວຕິ. ກຕປຣິຕ຺ຕຎ຺ຫິ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສໍ ຑໍສິຕຸກາໂມ ອຫິ ນ ຑໍສຕິ, ວິວຏໍ ມຸຂໍ ປິທຫຕິ, ໂຈຣານໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕລຄຸຬມ຺ປິ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ເຕ ລຄຸຬໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເປມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ກຸປິໂຕປິ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຣມຕິ, ປຊ຺ຊລິຕມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິພ຺ພາຍຕິ, ວິສໍ ຫລາຫລມ຺ປິ ຂາຍິຕໍ ອຄທໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອາຫາຣຕ຺ຖໍ ວາ ຜຣຕິ, ວຘກາ ຫນ຺ຕຸກາມາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ທາສຠູຕາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອກ຺ກນ຺ໂຕປິ ປາໂສ ນ ສໍວຣຕິ [ນ ສໍຈຣຕິ (ສີ.)].

‘‘ສຸຕປຸພ຺ພໍ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ‘ໂມຣສ຺ສ ກຕປຣິຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕວສ຺ສສຕານິ ລຸທ຺ທໂກ ນາສກ຺ຂິ ປາສໍ ອຸປເນຕຸໍ, ອກຕປຣິຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ເຍວ ທິວສໍ ປາສໍ ອຸປເນສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍຕິ, ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ ໂສ ສທ຺ໂທ ສເທວເກ ໂລເກ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ ‘ປຣິຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊກິຣິຍາ ນິຣຕ຺ຖກາ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຠວຕິ.

‘‘ສຸຕປຸພ຺ພໍ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ‘ທານໂວ ຠຣິຍໍ ປຣິຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ສມຸຄ຺ເຄ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄິລິຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິນາ ປຣິຫຣຕິ, ອເຖໂກ ວິຊ຺ຊາຘໂຣ ຕສ຺ສ ທານວສ຺ສ ມຸເຂນ ປວິສິຕ຺ວາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມຕິ, ຍທາ ໂສ ທານໂວ ອຎ຺ຎາສິ, ອຖ ສມຸຄ຺ຄໍ ວມິຕ຺ວາ ວິວຣິ, ສຫ ສມຸຄ຺ເຄ ວິວເຏ ວິຊ຺ຊາຘໂຣ ຍຖາກາມໍ [ເຍນ ກາມໍ (ກ.)] ປກ຺ກາມີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍຕິ, ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ ໂສປິ ສທ຺ໂທ ສເທວເກ ໂລເກ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ວິຊ຺ຊາຘໂຣ ປຣິຕ຺ຕພເລນ [ມນ຺ຕພເລນ (?)] ຄຫຓາ ມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ປຣິຕ຺ຕພລໍ.

‘‘ສຸຕປຸພ຺ພໍ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ‘ອປໂຣປິ ວິຊ຺ຊາຘໂຣ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸເຣ ມເຫສິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປທຸຏ຺ໂຐ [ສໍສຏ຺ໂຐ (ສີ.)] ຄຫຓປ຺ປຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ຂເຓນ ອທສ຺ສນໍ ຄໂຕ ມນ຺ຕພເລນາ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ວິຊ຺ຊາຘໂຣ ປຣິຕ຺ຕພເລນ ຄຫຓາ ມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ປຣິຕ຺ຕພລ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ກິໍ ສພ຺ເພ ເຍວ ປຣິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕີ’ຕິ? ‘‘ເອກຈ຺ເຈ, ມຫາຣາຊ, ຣກ຺ຂຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ນ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຣິຕ຺ຕໍ ນ ສພ຺ພຕ຺ຖິກ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຠຊນໍ ສພ຺ເພສໍ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອກຈ຺ເຈ, ຠນ຺ເຕ, ຣກ຺ຂຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ນ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ. ‘‘ຍໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ເອກຈ຺ເຈ ຕໍ ເຍວ ໂຠຊນໍ ອຕິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວິສູຈິກາຍ ມຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ໂຠຊນໍ ນ ສພ຺ເພສໍ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ? ‘‘ທ຺ວີຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣເຓຫິ ໂຠຊນໍ ຊີວິຕໍ ຫຣຕິ ອຕິຠຸຕ຺ເຕນ ວາ ອຸສ຺ມາທຸພ຺ພລຕາຍ ວາ, ອາຍຸທທໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂຠຊນໍ ທຸຣຸປຈາເຣນ ຊີວິຕໍ ຫຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຣິຕ຺ຕໍ ເອກຈ຺ເຈ ຣກ຺ຂຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ນ ຣກ຺ຂຕິ.

‘‘ຕີຫິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓຫິ ປຣິຕ຺ຕໍ ນ ຣກ຺ຂຕິ ກມ຺ມາວຣເຓນ, ກິເລສາວຣເຓນ, ອສທ຺ທຫນຕາຍ. ສຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓໍ, ມຫາຣາຊ, ປຣິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ກເຕນ ອາຣກ຺ຂໍ ຊຫຕິ, ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ໂປເສຕິ, ຫິເຕນ ອຸປຈາເຣນ ຊເນຕິ, ຊນຍິຕ຺ວາ ອສຸຈິມລສິງ຺ຆາຓິກມປເນຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມວຣສຸຄນ຺ຘໍ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ປເຣສໍ ປຸຕ຺ເຕ ອກ຺ໂກສນ຺ເຕ ວາ ປຫຣນ຺ເຕ ວາ ປຫາຣໍ ເທຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາມິໂນ ອຸປເນນ຺ຕິ, ຍທິ ປນ ຕສ຺ສາ ປຸຕ຺ໂຕ ອປຣທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ເວລາຕິວຕ຺ໂຕ. ອຖ ນໍ ສາມິໂນ ມນຸສ຺ສາ ອາກຑ຺ຒຍມານາ ທຓ຺ຑມຸຄ຺ຄຣຊາຓຸມຸຏ຺ຐີຫິ ຕາເຬນ຺ຕິ ໂປເຖນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ມາຕາ ລຠຕິ ອາກຑ຺ຒນປຣິກຑ຺ຒນໍ ຄາຫໍ ສາມິໂນ ອຸປນຍນໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣາເຘນາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕານໍ ອາຣກ຺ຂໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອປຣາເຘນ ວຎ຺ຌໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ [ກາເຣຕີຕິ (ສີ.)]. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສຸວິນິຈ຺ຉິໂຕ ປຎ຺ໂຫ, ຄຫນໍ ອຄຫນໍ ກຕໍ, ອນ຺ຘກາໂຣ ອາໂລໂກ ກໂຕ, ວິນິເວຐິຕໍ ທິຏ຺ຐິຊາລໍ, ຕ຺ວໍ ຄຓິວຣປວຣມາສຊ຺ຊາ’’ຕິ.

ມຈ຺ຈຸປາສມຸຕ຺ຕິປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ພຸທ຺ຘລາຠນ຺ຕຣາຍປຎ຺ໂຫ

໕. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ລາຠີ ຕຖາຄໂຕ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານ’ນ຺ຕິ. ປຸນ ຈ ຕຖາຄໂຕ ປຎ຺ຈສາລໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ອລຠິຕ຺ວາ ຍຖາໂຘເຕນ ປຕ຺ເຕນ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ, ເຕນ ຫິ ປຎ຺ຈສາລໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ອລຠິຕ຺ວາ ຍຖາໂຘເຕນ ປຕ຺ເຕນ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ປຎ຺ຈສາລໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ອລຠິຕ຺ວາ ຍຖາໂຘເຕນ ປຕ຺ເຕນ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ເຕນ ຫິ ລາຠີ ຕຖາຄໂຕ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ສຸມຫນ຺ໂຕ ທຸນ຺ນິພ຺ເພໂຐ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ລາຠີ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ, ປຎ຺ຈສາລຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ອລຠິຕ຺ວາ ຍຖາໂຘເຕນ ປຕ຺ເຕນ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຕຎ຺ຈ ປນ ມາຣສ຺ສ ປາປິມໂຕ ກາຣຓາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວໂຕ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ຕກປ຺ເປ [ຄຓນປຖວີຕິວຕ຺ເຕ ກປ຺ເປ (ສີ.)] ອຠິສງ຺ຂຕໍ ກຸສລໍ ກິນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ອຘຸນຸຏ຺ຐິເຕນ ມາເຣນ ປາປິມຕາ ຕສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ພລເວຄໍ [ຕໍ ກຸສລພລເວຄວິປ຺ຜາຣໍ (ສີ.)] ກິນ຺ຕິ ປິຫິຕໍ, ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ອຸປວາໂທ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ກຸສລໂຕປິ ອກຸສລໍ ພລວຕຣໍ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ຘພລໂຕປິ ມາຣພລໍ ພລວຕຣໍ ໂຫຕີຕິ, ເຕນ ຫິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລໂຕປິ ອຄ຺ຄໍ ຠາຣຕຣໍ ໂຫຕິ, ຄຸຓສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓໂຕປິ ປາປິຍໍ ພລວຕຣໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ, ມຫາຣາຊ, ຕາວຕເກນ ກຸສລໂຕປິ ອກຸສລໍ ພລວຕຣໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ພຸທ຺ຘພລໂຕປິ ມາຣພລໍ ພລວຕຣໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ມຘຸໍ ວາ ມຘຸປິຓ຺ຑິກໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ອຸປາຍນໍ ອຠິຫເຣຍ຺ຍ, ຕເມນໍ ຣຎ຺ໂຎ ທ຺ວາຣປາໂລ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘ອກາໂລ, ໂຠ, ອຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ສນາຍ, ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ຕວ ອຸປາຍນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີຆສີຆໍ ປຏິນິວຕ຺ຕ, ປຸເຣ ຕວ ຣາຊາ ທຓ຺ຑໍ ຘາເຣສ຺ສຕີ’ຕິ [ມາ ເຕ ຣາຊາ ທຓ຺ຑໍ ປາເປຍ຺ຍາຕິ (ສີ.)]. ຕໂຕ ໂສ ປຸຣິໂສ ທຓ຺ຑຠຍາ ຕສິໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ຕໍ ອຸປາຍນໍ ອາທາຍ ສີຆສີຆໍ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຕາວຕເກນ ອຸປາຍນວິກລມຕ຺ຕເກນ ທ຺ວາຣປາລໂຕ ທຸພ຺ພລຕໂຣ ນາມ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຸປາຍນໍ ນ ລເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອິສ຺ສາປກໂຕ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ວາຣປາໂລ ອຸປາຍນໍ ນິວາເຣສິ, ອຎ຺ເຎນ ປນ ທ຺ວາເຣນ ສຕສຫສ຺ສຄຸຓມ຺ປິ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປາຍນໍ ອຸເປຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອິສ຺ສາປກໂຕ ມາໂຣ ປາປິມາ ປຎ຺ຈສາລເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ອນ຺ວາວິສິ, ອຎ຺ຎານິ ປນ ອເນການິ ເທວຕາສຕສຫສ຺ສານິ ອມຕໍ ທິພ຺ພໍ ໂອຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຄຕານິ ‘ຠຄວໂຕ ກາເຍ ໂອຊໍ ໂອທຫິສ຺ສາມາ’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ນມສ຺ສມານານິ ປຎ຺ຊລິການິ ຐິຕານີ’’ຕິ.

‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສຸລຠາ ຠຄວໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ໂລເກ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສສ຺ສ, ຍາຈິໂຕວ ຠຄວາ ເທວມນຸສ຺ໂສຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ປນ ມາຣສ຺ສ ໂຍ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ໂສ ຕາວຕເກນ ສິທ຺ໂຘ, ຍໍ ໂສ ຠຄວໂຕ ໂຠຊນສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍມກາສິ. ເອຕ຺ຖ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກງ຺ຂາ ນ ຉິຊ຺ຊຕິ, ວິມຕິຊາໂຕຫໍ ຕຕ຺ຖ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ. ນ ເມ ຕຕ຺ຖ ມານສໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລວຣສ຺ສ ກຸສລວຣປຸຎ຺ຎສມ຺ຠວສ຺ສ ອສມສມສ຺ສ ອນຸປມສ຺ສ ອປ຺ປຏິສມສ຺ສ ຉວກໍ ລາມກໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ປາປໍ ອນຣິຍໍ ວິປນ຺ນໍ ມາໂຣ ລາຠນ຺ຕຣາຍມກາສີ’’ຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອນ຺ຕຣາຍາ ອທິຏ຺ຐນ຺ຕຣາໂຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕນ຺ຕຣາໂຍ ອຸປກ຺ຂຏນ຺ຕຣາໂຍ ປຣິໂຠຄນ຺ຕຣາໂຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອທິຏ຺ຐນ຺ຕຣາໂຍ? ອໂນທິສ຺ສ ອທສ຺ສເນນ ອນຠິສງ຺ຂຕໍ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ ‘ກິໍ ປຣສ຺ສ ທິນ຺ເນນາ’ຕິ, ອຍໍ ອທິຏ຺ຐນ຺ຕຣາໂຍ ນາມ.

‘‘ກຕໂມ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕນ຺ຕຣາໂຍ? ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປທິສິຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ໂຠຊນໍ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕນ຺ຕຣາໂຍ ນາມ.

‘‘ກຕໂມ ອຸປກ຺ຂຏນ຺ຕຣາໂຍ? ອິຘ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປກ຺ຂຏໍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ອຸປກ຺ຂຏນ຺ຕຣາໂຍ ນາມ.

‘‘ກຕໂມ ປຣິໂຠຄນ຺ຕຣາໂຍ? ອິຘ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣິໂຠຄໍ, ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ປຣິໂຠຄນ຺ຕຣາໂຍ ນາມ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນ຺ຕຣາຍາ.

‘‘ຍໍ ປນ ມາໂຣ ປາປິມາ ປຎ຺ຈສາລເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ອນ຺ວາວິສິ, ຕໍ ເນວ ຠຄວໂຕ ປຣິໂຠຄໍ ນ ອຸປກ຺ຂຏໍ ນ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ, ອນາຄຕໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ ອທສ຺ສເນນ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຕໍ, ຕໍ ປນ ເນກສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເຍວ, ອຖ ໂຂ ເຍ ເຕ ເຕນ ສມເຍນ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ອພ຺ຠາຄຕາ, ສພ຺ເພປິ ເຕ ຕໍ ທິວສໍ ໂຠຊນໍ ນ ລຠິໍສຸ, ນາຫໍ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ, ໂຍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ອຸປກ຺ຂຏໍ ປຣິໂຠຄໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກເຣຍ຺ຍ. ສເຈ ໂກຈິ ອິສ຺ສາຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ອຸປກ຺ຂຏໍ ປຣິໂຠຄໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຜເລຍ຺ຍ ຕສ຺ສ ມຸທ຺ຘາ ສຕຘາ ວາ ສຫສ຺ສຘາ ວາ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ເກນຈິ ອນາວຣຓີຍາ ຄຸຓາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ລາໂຠ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກໂຕ ອຸປກ຺ຂໂຏ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກາຕຸໍ; ສຣີຣານຸຄຕາ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກາຕຸໍ; ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ຎາຓຣຕນໍ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກາຕຸໍ; ຊີວິຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກາຕຸໍ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເກນຈິ ອນາວຣຓີຍາ ຄຸຓາ, ສພ຺ເພເປເຕ, ມຫາຣາຊ, ຄຸຓາ ເອກຣສາ ອໂຣຄາ ອກຸປ຺ປາ ອປຣູປກ຺ກມາ ອຜຸສານິ ກິຣິຍານິ. ອທສ຺ສເນນ, ມຫາຣາຊ, ມາໂຣ ປາປິມາ ນິລີຍິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສາລເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ອນ຺ວາວິສິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ເທເສ ວິສເມ ອທສ຺ສເນນ ນິລີຍິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ປນ຺ຖໍ ທູເສນ຺ຕິ. ຍທິ ປນ ຣາຊາ ເຕ ໂຈເຣ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ເຕ ໂຈຣາ ໂສຕ຺ຖິໍ ລເຠຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຜຣສຸນາ ຜາລາເປຍ຺ຍ ສຕຘາ ວາ ສຫສ຺ສຘາ ວາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອທສ຺ສເນນ ມາໂຣ ປາປິມາ ນິລີຍິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສາລເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ອນ຺ວາວິສິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອິຕ຺ຖີ ສປຕິກາ ອທສ຺ສເນນ ນິລີຍິຕ຺ວາ ປຣປຸຣິສໍ ເສວຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອທສ຺ສເນນ ມາໂຣ ປາປິມາ ນິລີຍິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສາລເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ອນ຺ວາວິສິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ອິຕ຺ຖີ ສາມິກສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ປຣປຸຣິສໍ ເສວຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ສາ ອິຕ຺ຖີ ໂສຕ຺ຖິໍ ລເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຫເນຍ຺ຍາປິ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາມິໂກ ວເຘຍ຺ຍາປິ ພນ຺ເຘຍ຺ຍາປິ ທາສິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປເນຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອທສ຺ສເນນ ມາໂຣ ປາປິມາ ນິລີຍິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສາລເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ອນ຺ວາວິສິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ມາໂຣ ປາປິມາ ຠຄວໂຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ອຸປກ຺ຂຏໍ ປຣິໂຠຄໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຜເລຍ຺ຍ ຕສ຺ສ ມຸທ຺ຘາ ສຕຘາ ວາ ສຫສ຺ສຘາ ວາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂຈຣິກາຍ ກຕໍ ມາເຣນ ປາປິມຕາ, ນິລີຍິຕ຺ວາ ມາໂຣ ປາປິມາ ປຎ຺ຈສາລເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ອນ຺ວາວິສິ. ສເຈ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ມາໂຣ ປາປິມາ ຠຄວໂຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ອຸປກ຺ຂຏໍ ປຣິໂຠຄໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກເຣຍ຺ຍ, ມຸທ຺ຘາ ວາສ຺ສ ຜເລຍ຺ຍ ສຕຘາ ວາ ສຫສ຺ສຘາ ວາ, ກາໂຍ ວາສ຺ສ ຠຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ, ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ພຸທ຺ຘລາຠນ຺ຕຣາຍປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.

໖. ອປຸຎ຺ຎປຎ຺ໂຫ

໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ໂຍ ອຊານນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ພລວຕຣໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຄວຕາ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຠຓິຕໍ ‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຊານິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ພລວຕຣໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ອນາປຕ຺ຕິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ, ເຕນ ຫິ ‘ອຊານິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ພລວຕຣໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ທຸຣຸຕ຺ຕໂຣ ທຸຣຕິກ຺ກໂມ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ໂຍ ອຊານນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ພລວຕຣໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີ’ຕິ. ປຸນ ຈ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ ອຕ຺ຖິ. ກຕມໍ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ? ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ອາປຕ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂາ, ອຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕິ ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂາ. ຍາຍໍ, ມຫາຣາຊ, ອາປຕ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂາ, ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອປຸຎ຺ຎປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.

໗. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິຫຣຓປຎ຺ໂຫ

໗. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ນ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’’ຕິ ວາ, ‘‘ມມຸທ຺ເທສິໂກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວາ’ຕິ. ປຸນ ຈ ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຠາວຄຸຓໍ ປຣິທີປຍມາເນນ ຠຄວຕາ ເອວໍ ຠຓິຕໍ ‘‘ໂສ ອເນກສຫສ຺ສໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຫໍ ເອຕຣຫິ ອເນກສຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣາມີ’’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ນ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ມມຸທ຺ເທສິໂກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວາ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ອເນກສຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣາມີຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ໂສ ອເນກສຫສ຺ສໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຫໍ ເອຕຣຫິ ອເນກສຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣາມີ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ນ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ວາ, ‘ມມຸທ຺ເທສິໂກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’ຕິ ວາຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ, ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ນ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ມມຸທ຺ເທສິໂກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວາ’ຕິ. ປຸນ ຈ ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍສ຺ສາປິ ຠຄວໂຕ ສຠາວຄຸຓໍ ປຣິທີປຍມາເນນ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ໂສ ອເນກສຫສ຺ສໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຫໍ ເອຕຣຫິ ອເນກສຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣາມີ’ຕິ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ເຫ ເອໂກ ອຕ຺ໂຖ ສາວເສໂສ, ເອໂກ ອຕ຺ໂຖ ນິຣວເສໂສ. ນ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ປຣິສາຍ ອນຸຄາມິໂກ, ປຣິສາ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອນຸຄາມິກາ. ສມ຺ມຸຕິ, ມຫາຣາຊ, ເອສາ ‘ອຫ’ນ຺ຕິ ‘ມມາ’ຕິ, ນ ປຣມຕ຺ໂຖ ເອໂສ, ວິຄຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ເປມໍ, ວິຄໂຕ ສິເນໂຫ, ‘ມຍ຺ຫ’ນ຺ຕິປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຫຓໍ ນຕ຺ຖິ, ອຸປາທາຍ ປນ ອວສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຖວີ ຠູມຏ຺ຐານໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ ອຸປສ຺ສຍໍ, ປຖວິຏ຺ຐາ ເຈເຕ ສຕ຺ຕາ, ນ ຈ ມຫາປຖວິຍາ ‘ມຍ຺ເຫເຕ’ຕິ ອເປກ຺ຂາ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ ອຸປສ຺ສຍໍ, ຕຖາຄຕຏ຺ຐາ [ຕຖາຄຕປຕິຏ຺ຐາ ເອວ (ສີ.)] ເຈເຕ ສຕ຺ຕາ, ນ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ‘ມຍ຺ເຫເຕ’ຕິ ອເປກ຺ຂາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາເມໂຆ ອຠິວສ຺ສນ຺ໂຕ ຕິຓຣຸກ຺ຂປສຸມນຸສ຺ສານໍ ວຸຑ຺ຒິໍ ເທຕິ ສນ຺ຕຕິໍ ອນຸປາເລຕິ. ວຸຏ຺ຐູປຊີວິໂນ ເຈເຕ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ, ນ ຈ ມຫາເມຆສ຺ສ ‘ມຍ຺ເຫເຕ’ຕິ ອເປກ຺ຂາ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ກຸສລຘມ຺ເມ ຊເນຕິ ອນຸປາເລຕິ, ສຕ຺ຖູປຊີວິໂນ ເຈເຕ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ, ນ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ‘ມຍ຺ເຫເຕ’ຕິ ອເປກ຺ຂາ ໂຫຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິຍາ ປຫີນຕ຺ຕາ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສຸນິພ຺ເພຐິໂຕ ປຎ຺ໂຫ ພຫຸວິເຘຫິ ກາຣເຓຫິ, ຄມ຺ຠີໂຣ ອຸຕ຺ຕານີກໂຕ, ຄຓ຺ຐິ ຠິນ຺ໂນ, ຄຫນໍ ອຄຫນໍ ກຕໍ, ອນ຺ຘກາໂຣ ອາໂລໂກ ກໂຕ, ຠຄ຺ຄາ ປຣວາທາ, ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸປ຺ປາທິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິຫຣຓປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.

໘. ອເຠຊ຺ຊປຣິສປຎ຺ໂຫ

໘. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ຕຖາຄໂຕ ອເຠຊ຺ຊປຣິໂສ’ຕິ, ປຸນ ຈ ຠຓຖ ‘ເທວທຕ຺ເຕນ ເອກປ຺ປຫາຣໍ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຠິນ຺ນານີ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ອເຠຊ຺ຊປຣິໂສ, ເຕນ ຫິ ເທວທຕ຺ເຕນ ເອກປ຺ປຫາຣໍ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຠິນ຺ນານີຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ເທວທຕ຺ເຕນ ເອກປ຺ປຫາຣໍ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຠິນ຺ນານິ, ເຕນ ຫິ ‘ຕຖາຄໂຕ ອເຠຊ຺ຊປຣິໂສ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸນ຺ນິເວຐິໂຍ, ຄຓ຺ຐິໂຕປິ ຄຓ຺ຐິຕໂຣ, ເອຕ຺ຖາຍໍ ຊໂນ ອາວໂຏ ນິວຸໂຕ ໂອວຸໂຕ ປິຫິໂຕ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ, ເອຕ຺ຖ ຕວ ຎາຓພລໍ ທສ຺ເສຫິ ປຣວາເທສູ’’ຕິ.

‘‘ອເຠຊ຺ຊປຣິໂສ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ, ເທວທຕ຺ເຕນ ຈ ເອກປ຺ປຫາຣໍ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຠິນ຺ນານິ, ຕຎ຺ຈ ປນ ເຠທກສ຺ສ ພເລນ, ເຠທເກ ວິຊ຺ຊມາເນ ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ອເຠຊ຺ຊໍ ນາມ. ເຠທເກ ສຕິ ມາຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ປິຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ປິຕຣາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຠາຕາປິ ຠຄິນິຍາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຠຄິນີປິ ຠາຕຣາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ສຫາໂຍປິ ສຫາເຍນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ນາວາປິ ນານາທາຣຸສງ຺ຆຏິຕາ ອູມິເວຄສມ຺ປຫາເຣນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຣຸກ຺ໂຂປິ ມຘຸກປ຺ປສມ຺ປນ຺ນຜໂລ ອນິລພລເວຄາຠິຫໂຕ ຠິຊ຺ຊຕິ, ສຸວຓ຺ຓມ຺ປິ ຊາຕິມນ຺ຕໍ [ຊາຕຣູປມ຺ປິ (ສີ.)] ໂລເຫນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ເນໂສ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວິຎ຺ຎູນໍ, ເນສາ ພຸທ຺ຘານໍ ອຘິມຸຕ຺ຕິ, ເນໂສ ປຓ຺ຑິຕານໍ ຉນ຺ໂທ ‘ຕຖາຄໂຕ ເຠຊ຺ຊປຣິໂສ’ຕິ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ອເຠຊ຺ຊປຣິໂສ’ຕິ. ກຕມໍ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ? ຕຖາຄຕສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ກເຕນ ອທາເນນ ວາ ອປ຺ປິຍວຈເນນ ວາ ອນຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ວາ ອສມານຕ຺ຕຕາຍ ວາ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສປິ ປຣິສາ ຠິນ຺ນາຕິ ນ ສຸຕປຸພ຺ພໍ, ເຕນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ອເຠຊ຺ຊປຣິໂສ’ຕິ. ຕຍາເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຎາຕພ຺ພໍ ‘ອຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ນວງ຺ເຄ ພຸທ຺ຘວຈເນ ສຸຕ຺ຕາຄຕໍ, ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກເຕນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິສາ ຠິນ຺ນາ’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ຠນ຺ເຕ, ໂນ ເຈຕໍ ໂລເກ ທິສ຺ສຕິ ໂນປິ ສຸຍ຺ຍຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອເຠຊ຺ຊປຣິສປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.

ອເຠຊ຺ຊວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ອິມສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຫາ.