໖. ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິປຎ຺ໂຫ

໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ [ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໘)] ໂຫຕິ, ອິຘ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’ຕິ, ອເສສວຈນເມຕໍ, ນິສ຺ເສສວຈນເມຕໍ, ນິປ຺ປຣິຍາຍວຈນເມຕໍ, ອຣຫສ຺ສວຈນເມຕໍ, ສເທວມນຸສ຺ສານໍ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຓິຕໍ, ອຍຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ທິສ຺ສຕິ, ທຸກູເລນ ຕາປເສນ ປາຣິກາຍ ຕາປສິຍາ ອຸຕຸນິກາເລ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ຖງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ນາຠິ ປຣາມຏ຺ຐາ, ຕສ຺ສ ເຕນ ນາຠິປຣາມສເນນ ສາມກຸມາໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ມາຕງ຺ເຄນາປິ ອິສິນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາຍ ອຸຕຸນິກາເລ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ຖງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ນາຠິ ປຣາມຏ຺ຐາ, ຕສ຺ສ ເຕນ ນາຠິປຣາມສເນນ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ນາມ ມາຓວໂກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’ຕິ. ເຕນ ຫິ ສາໂມ ຈ ກຸມາໂຣ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ຈ ມາຓວໂກ ອຸໂຠປິ ເຕ ນາຠິປຣາມສເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ, ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ສາໂມ ຈ ກຸມາໂຣ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ຈ ມາຓວໂກ ນາຠິປຣາມສເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕມ຺ປິ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ສຸຄມ຺ຠີໂຣ ສຸນິປຸໂຓ ວິສໂຍ ພຸທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ, ໂສ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຉິນ຺ທ ວິມຕິປຖໍ, ຘາເຣຫິ ຎາຓວຣປ຺ປຊ຺ໂຊຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິຘ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’ຕິ. ຠຓິຕຎ຺ຈ ‘ສາໂມ ຈ ກຸມາໂຣ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ຈ ມາຓວໂກ ນາຠິປຣາມສເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຍນ ກາຣເຓນ ປຎ຺ໂຫ ສຸວິນິຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕນ ກາຣເຓນ ມໍ ສຎ຺ຎາເປຫີ’’ຕິ.

‘‘ສຸຕປຸພ຺ພໍ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ສໍກິຈ຺ໂຈ ຈ ກຸມາໂຣ ອິສິສິງ຺ໂຄ ຈ ຕາປໂສ ເຖໂຣ ຈ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ‘ອິມິນາ ນາມ ເຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍຕິ, ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕາ ເຕສໍ ຊາຕິ, ທ຺ເວ ມິຄເຘນຸໂຍ ຕາວ ອຸຕຸນິກາເລ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕາປສານໍ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສສມ຺ຠວໍ ປສ຺ສາວໍ ປິວິໍສຸ, ເຕນ ປສ຺ສາວສມ຺ຠເວນ ສໍກິຈ຺ໂຈ ຈ ກຸມາໂຣ ອິສິສິງ຺ໂຄ ຈ ຕາປໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຖຣສ຺ສ ອຸທາຍິສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປຄຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ ກາສາເວ ມຸຈ຺ຈິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍິ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ເອຕທໂວຈ ‘ຄຈ຺ຉ ຠຄິນິ, ອຸທກໍ ອາຫຣ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘ອາຫຣຍ຺ຍ ອຫເມວ ໂຘວິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໂຕ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຸຕຸນິສມເຍ ຕໍ ສມ຺ຠວໍ ເອກເທສໍ ມຸເຂນ ອຄ຺ຄເຫສິ, ເອກເທສໍ ອງ຺ຄຊາເຕ ປກ຺ຂິປິ, ເຕນ ເຖໂຣ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ເອຕໍ ຊໂນ ອາຫາ’’ຕິ.

‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ທຫສິ ຕໍ ວຈນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ, ພລວໍ ຕຕ຺ຖ ມຍໍ ກາຣຓໍ ອຸປລຠາມ, ເຍນ ມຍໍ ກາຣເຓນ ສທ຺ທຫາມ ‘ອິມິນາ ກາຣເຓນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປເນຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສຸປຣິກມ຺ມກເຕ, ຠນ຺ເຕ, ກລເລ ພີຊໍ ນິປຕິຕ຺ວາ ຂິປ຺ປໍ ສໍວິຣຸຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຸຕຸນີ ສມານາ ສຓ຺ຐິເຕ ກລເລ ຣຸຫິເຣ ປຈ຺ຉິນ຺ນເວເຄ ຐິຕາຍ ຘາຕຸຍາ ຕໍ ສມ຺ຠວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ກລເລ ປກ຺ຂິປິ, ເຕນ ຕສ຺ສາ ຄພ຺ໂຠ ສຓ຺ຐາສິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ປຈ຺ເຈມ ເຕສໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມິ, ໂຍນິປ຺ປເວເສນ ຄພ຺ໂຠ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉສິ ປນ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ເຖຣສ຺ສ ກຸມາຣກສ຺ສປສ຺ສ ຄພ຺ຠາວກ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ປຈ຺ຈາຄໂຕສິ ມມ ວິສຍໍ, ເອກວິເຘນປິ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິໍ ກຖຍນ຺ໂຕ ມມານຸພລໍ ຠວິສ຺ສສິ, ອຖ ຍາ ປນ ຕາ ທ຺ເວ ມິຄເຘນຸໂຍ ປສ຺ສາວໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ປຏິລຠິໍສຸ, ຕາສໍ ຕ຺ວໍ ສທ຺ທຫສິ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຠຸຕ຺ຕໍ ປີຕໍ ຂາຍິຕໍ ເລຫິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ກລລໍ ໂອສຣຕິ, ຐານຄຕໍ ວຸຑ຺ຒິມາປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍາ ກາຈິ ສຣິຕາ ນາມ, ສພ຺ພາ ຕາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ໂອສຣນ຺ຕິ, ຐານຄຕາ ວຸຑ຺ຒິມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຠຸຕ຺ຕໍ ປີຕໍ ຂາຍິຕໍ ເລຫິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ກລລໍ ໂອສຣຕິ, ຐານຄຕໍ ວຸຑ຺ຒິມາປຊ຺ຊຕິ, ເຕນາຫໍ ກາຣເຓນ ສທ຺ທຫາມິ ມຸຂຄເຕນປິ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ຄາຬ຺ຫຕຣໍ ອຸປຄໂຕສິ ມມ ວິສຍໍ, ມຸຂປາເນນປິ ທ຺ວຍສນ຺ນິປາໂຕ ຠວຕິ. ສໍກິຈ຺ຈສ຺ສ ຈ, ມຫາຣາຊ, ກຸມາຣສ຺ສ ອິສິສິງ຺ຄສ຺ສ ຈ ຕາປສສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ຈ ກຸມາຣກສ຺ສປສ຺ສ ຄພ຺ຠາວກ຺ກມນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ນິປາໂຕ ໂອສຣຕີ’’ຕິ.

‘‘ສາໂມປິ, ມຫາຣາຊ, ກຸມາໂຣ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍປິ ມາຓວໂກ ຕີສຸ ສນ຺ນິປາເຕສຸ ອນ຺ໂຕຄຘາ, ເອກຣສາ ເຍວ ປຸຣິເມນ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວກ຺ຂາມິ. ທຸກູໂລ ຈ, ມຫາຣາຊ, ຕາປໂສ ປາຣິກາ ຈ ຕາປສີ ອຸໂຠປິ ເຕ ອຣຎ຺ຎວາສາ ອເຫສຸໍ ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖຄເວສກາ, ຕປເຕເຊນ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ສນ຺ຕາເປສຸໍ. ເຕສໍ ຕທາ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ເຕສໍ ຄຣຸກຕເມຕ຺ຕຕາຍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ອນາຄຕມທ຺ຘາເນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເຕສໍ ຈກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣຘານໍ, ທິສ຺ວາ ເຕ ເອວມາຫ ‘ເອກໍ ເມ, ໂຠນ຺ໂຕ, ວຈນໍ ກໂຣຖ, ສາຘຸ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ຊເນຍ຺ຍາຖ, ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ ອາລມ຺ພໂນ ຈາ’ຕິ. ‘ອລໍ, ໂກສິຍ, ມາ ເອວໍ ຠຓີ’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ອນຸກມ຺ປໂກ ອຕ຺ຖກາໂມ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ທຸຕິຍມ຺ປິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເຕ ເອວມາຫ ‘ເອກໍ ເມ, ໂຠນ຺ໂຕ, ວຈນໍ ກໂຣຖ, ສາຘຸ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ຊເນຍ຺ຍາຖ, ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ ອາລມ຺ພໂນ ຈາ’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ເຕ ອາຫໍສຸ ‘ອລໍ, ໂກສິຍ, ມາ ຕ຺ວໍ ໂຂ ອມ຺ເຫ ອນຕ຺ເຖ ນິໂຍເຊຫິ, ກທາຍໍ ກາໂຍ ນ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຠິຊ຺ຊຕຸ ອຍໍ ກາໂຍ ເຠທນຘມ຺ໂມ, ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິຍາປິ ຘຣຓິຍາ ປຕນ຺ເຕປິ ເສລສິຂເຣ ຜລນ຺ເຕປິ ອາກາເສ ປຕນ຺ເຕປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເນວ ມຍໍ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ມິສ຺ສຍິສ຺ສາມ, ມາ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ສມ຺ມຸຂຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉ, ອຸປຄຕສ຺ສ ເຕ ເອໂສ ວິສ຺ສາໂສ, ອນຕ຺ຖຈໂຣ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ເຎ’ຕິ.

ຕໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເຕສໍ ມນໍ ອລຠມາໂນ ຄຣຸກໂຕ ປຎ຺ຊລິໂກ ປຸນ ຍາຈິ ‘ຍທິ ເມ ວຈນໍ ນ ອຸສ຺ສຫຖ ກາຕຸໍ, ຍທາ ຕາປສີ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ ປຸປ຺ຜວຕີ, ຕທາ ຕ຺ວໍ, ຠນ຺ເຕ, ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ຖງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ນາຠິໍ ປຣາມເສຍ຺ຍາສິ, ເຕນ ສາ ຄພ຺ຠໍ ລຈ຺ຉຕິ, ສນ຺ນິປາໂຕ ເຍເວສ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິຍາ’ຕິ. ‘ສກ຺ໂກມຫໍ, ໂກສິຍ, ຕໍ ວຈນໍ ກາຕຸໍ, ນ ຕາວຕເກນ ອມ຺ຫາກໍ ຕໂປ ຠິຊ຺ຊຕິ, ໂຫຕູ’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ຕາຍ ຈ ປນ ເວລາຍ ເທວຠວເນ ອຕ຺ຖິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູໂລ ຂີຓາຍຸໂກ ອາຍຸກ຺ຂຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຍທິຈ຺ຉກໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ອປິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກຸເລປິ. ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ຕໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ ‘ເອຫິ ໂຂ, ມາຣິສ, ສຸປຠາໂຕ ເຕ ທິວໂສ, ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ອຸປຄຕາ, ຍມຫໍ ເຕ ອຸປຏ຺ຐານມາຄມິໍ, ຣມຓີເຍ ເຕ ໂອກາເສ ວາໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຕິຣູເປ ກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸນ຺ທເຣຫິ ມາຕາປິຕູຫິ ວຑ຺ເຒຕພ຺ໂພ, ເອຫິ ເມ ວຈນໍ ກໂຣຫີ’ຕິ ຍາຈິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິ ສິຣສິ ປຎ຺ຊລິກໂຕ.

ຕໂຕ ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເອວມາຫ ‘ກຕມໍ ຕໍ, ມາຣິສ, ກຸລໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອຠິກ຺ຂຓໍ ກິຕ຺ຕຍສິ ປຸນປ຺ປຸນ’ນ຺ຕິ. ‘ທຸກູໂລ ຈ ຕາປໂສ ປາຣິກາ ຈ ຕາປສີ’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ໂຐ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ ‘ສາຘຸ, ມາຣິສ, ໂຍ ຕວ ຉນ຺ໂທ, ໂສ ໂຫຕຸ, ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຫໍ, ມາຣິສ, ປຕ຺ຖິເຕ ກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ກິມ຺ຫິ ກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊາມິ ອຓ຺ຑເຊ ວາ ຊລາພຸເຊ ວາ ສໍເສທເຊ ວາ ໂອປປາຕິເກ ວາ’ຕິ? ‘ຊລາພຸຊາຍ, ມາຣິສ, ໂຍນິຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊາຫີ’ຕິ. ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທິວສໍ ວິຄເຓຕ຺ວາ ທຸກູລສ຺ສ ຕາປສສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ ‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ທິວເສ ຕາປສີ ອຸຕຸນີ ຠວິສ຺ສຕິ ປຸປ຺ຜວຕີ, ຕທາ ຕ຺ວໍ, ຠນ຺ເຕ, ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ຖງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ນາຠິໍ ປຣາມເສຍ຺ຍາສີ’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ, ມຫາຣາຊ, ທິວເສ ຕາປສີ ຈ ອຸຕຸນີ ປຸປ຺ຜວຕີ ອໂຫສິ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຈ ຕຕ຺ຖູປໂຄ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ອໂຫສິ, ຕາປໂສ ຈ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ຖງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ຕາປສິຍາ ນາຠິໍ ປຣາມສິ, ອິຕິ ເຕ ຕໂຍ ສນ຺ນິປາຕາ ອເຫສຸໍ, ນາຠິປຣາມສເນນ ຕາປສິຍາ ຣາໂຄ ອຸທປາທິ, ໂສ ປນສ຺ສາ ຣາໂຄ ນາຠິປຣາມສນໍ ປຏິຈ຺ຈ ມາ ຕ຺ວໍ ສນ຺ນິປາຕໍ ອຊ຺ຌາຈາຣເມວ ມຎ຺ຎິ, ອູຫສນມ຺ປິ [ຫສນມ຺ປິ (ກ.)] ສນ຺ນິປາໂຕ, ອຸລ຺ລປນມ຺ປິ ສນ຺ນິປາໂຕ, ອຸປນິຊ຺ຌາຍນມ຺ປິ ສນ຺ນິປາໂຕ, ປຸພ຺ພຠາຄຠາວໂຕ ຣາຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ອາມສເນນ ສນ຺ນິປາໂຕ ຊາຍຕິ, ສນ຺ນິປາຕາ ໂອກ຺ກມນໍ ໂຫຕີຕິ.

‘‘ອນຊ຺ຌາຈາເຣປິ, ມຫາຣາຊ, ປຣາມສເນນ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຄ຺ຄິ ຊລມາໂນ ອປຣາມສໂນປິ ອຸປຄຕສ຺ສ ສີຕໍ ພ຺ຍປຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອນຊ຺ຌາຈາເຣປິ ປຣາມສເນນ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ, ມຫາຣາຊ, ວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ ກມ຺ມວເສນ ໂຍນິວເສນ ກຸລວເສນ ອາຍາຈນວເສນ, ອປິ ຈ ສພ຺ເພເປເຕ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມສມ຺ຠວາ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາ.

‘‘ກຖໍ, ມຫາຣາຊ, ກມ຺ມວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ? ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູລາ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລກຸເລ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ວາ ເທເວສຸ ວາ ອຓ຺ຑຊາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ຊລາພຸຊາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ສໍເສທຊາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ໂອປປາຕິກາຍ ວາ ໂຍນິຍາ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊໂຕ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣໂຓ ປຫູຕຘນຘຎ຺ໂຎ ປຫູຕຎາຕິປກ຺ໂຂ ທາສິໍ ວາ ທາສໍ ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ຊນປທໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນສາ ອຠິປຕ຺ຖິຕໍ, ຍທິຈ຺ຉກໍ ທ຺ວິຄຸຓຕິຄຸຓມ຺ປິ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ກິຓາຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູລາ ສຕ຺ຕາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລກຸເລ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ວາ ເທເວສຸ ວາ ອຓ຺ຑຊາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ຊລາພຸຊາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ສໍເສທຊຍ ວາ ໂຍນິຍາ ໂອປປາຕິກາຍ ວາ ໂຍນິຍາ. ເອວໍ ກມ຺ມວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖໍ ໂຍນິວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ? ກຸກ຺ກຸຏານໍ, ມຫາຣາຊ, ວາເຕນ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ພລາການໍ ເມຆສທ຺ເທນ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ສພ຺ເພປິ ເທວາ ອຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກາ ສຕ຺ຕາ ເຍວ, ເຕສໍ ນານາວຓ຺ເຓນ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສາ ນານາວຓ຺ເຓນ ມຫິຍາ ຈຣນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຸຣໂຕ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຈ຺ຉໂຕ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ, ເກຈິ ນຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ຠຓ຺ຑູ ໂຫນ຺ຕິ ເສຕປຏຘຣາ, ເກຈິ ໂມຬິພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ຠຓ຺ຑູ ກາສາວວສນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ກາສາວວສນາ ໂມຬິພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ຊຏິໂນ ວາກຈີຣຘຣາ [ວາກຈີຣາ (ກ.)] ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ຈມ຺ມວສນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ຣສ຺ມິໂຍ ນິວາເສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພເປເຕ ມນຸສ຺ສາ ນານາວຓ຺ເຓນ ມຫິຍາ ຈຣນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕາ ເຍວ ເຕ ສພ຺ເພ, ເຕສໍ ນານາວຓ຺ເຓນ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຍນິວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖໍ ກຸລວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ? ກຸລໍ ນາມ, ມຫາຣາຊ, ຈຕ຺ຕາຣິ ກຸລານິ ອຓ຺ຑຊໍ ຊລາພຸຊໍ ສໍເສທຊໍ ໂອປປາຕິກໍ. ຍທິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຓ຺ຑເຊ ກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ອຓ຺ຑໂຊ ໂຫຕິ…ເປ… ຊລາພຸເຊ ກຸເລ…ເປ… ສໍເສທເຊ ກຸເລ…ເປ… ໂອປປາຕິເກ ກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ເຕສຸ ກຸເລສຸ ຕາທິສາ ເຍວ ສຕ຺ຕາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຫິມວຕິ ເນຣຸປພ຺ພຕໍ ເຍ ເກຈິ ມິຄປກ຺ຂິໂນ ອຸເປນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ສກວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຓ຺ຑຊໍ ໂຍນິໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຠາວວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ອຓ຺ຑໂຊ ໂຫຕິ…ເປ… ຊລາພຸຊໍ…ເປ… ສໍເສທຊໍ…ເປ… ໂອປປາຕິກໍ ໂຍນິໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຠາວວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກຸລວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖໍ ອາຍາຈນວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ? ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ກຸລໍ ໂຫຕິ ອປຸຕ຺ຕກໍ ພຫຸສາປເຕຍ຺ຍໍ ສທ຺ຘໍ ປສນ຺ນໍ ສີລວນ຺ຕໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມໍ ຕປນິສ຺ສິຕໍ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຈ ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູໂລ ຈວນຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ. ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ຕໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາຍາຈຕິ ‘ປຓິເຘຫິ, ມາຣິສ, ອສຸກສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ອາຍາຈນເຫຕຸ ຕໍ ກຸລໍ ປຓິເຘຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສາ ປຸຎ຺ຎກາມາ ສມຓໍ ມໂນຠາວນີຍໍ ອາຍາຈິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອຸປເນນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ສຸຂາວໂຫ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ຕໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາຍາຈິຕ຺ວາ ຕໍ ກຸລໍ ອຸປເນຕິ. ເອວໍ ອາຍາຈນວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ.

‘‘ສາໂມ, ມຫາຣາຊ, ກຸມາໂຣ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ອາຍາຈິໂຕ ປາຣິກາຍ ຕາປສິຍາ ກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ. ສາໂມ, ມຫາຣາຊ, ກຸມາໂຣ ກຕປຸຎ຺ໂຎ, ມາຕາປິຕໂຣ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ, ອາຍາຈໂກ ສກ຺ໂກ, ຕິຓ຺ຓໍ ເຈໂຕປຓິຘິຍາ ສາໂມ ກຸມາໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ນຍກຸສໂລ ປຸຣິໂສ ສຸກຏ຺ເຐ ອນູປເຂຕ຺ເຕ ພີຊໍ ໂຣເປຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ວິວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ວຸຑ຺ຒິຍາ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ນິຣຸປຆາຕໍ ພີຊໍ ຂິປ຺ປໍ ສໍວິຣຸເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສາໂມ ກຸມາໂຣ ມຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕຣາເຍຫິ ຕິຓ຺ຓໍ ເຈໂຕປຓິຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ.

‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຸຕປຸພ຺ພໍ ຕຍາ ອິສີນໍ ມໂນປໂທເສນ ອິທ຺ໂຘ ຜີໂຕ ມຫາຊນປໂທ ສຊໂນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍຕິ. ມຫິຍາ ທຓ຺ຑກາຣຎ຺ຎໍ [ທຓ຺ຑກີຣຎ຺ຎໍ (ມ. ນິ. ໒.໖໕)] ມຊ຺ຌາຣຎ຺ຎໍ ກາລິງ຺ຄາຣຎ຺ຎໍ ມາຕງ຺ຄາຣຎ຺ຎໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎຠູຕໍ, ສພ຺ເພເປເຕ ຊນປທາ ອິສີນໍ ມໂນປໂທເສນ ຂຍໍ ຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ມໂນປໂທເສນ ສຸສມິທ຺ຘາ ຊນປທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ເຕສໍ ມໂນປສາເທນ ກິຎ຺ຈິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ສາໂມ ກຸມາໂຣ ຕິຓ຺ຓໍ ພລວນ຺ຕານໍ ເຈໂຕປສາເທນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອິສິນິມ຺ມິໂຕ ເທວນິມ຺ມິໂຕ ປຸຎ຺ຎນິມ຺ມິໂຕຕິ. ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຘາເຣຫິ.

‘‘ຕໂຍເມ, ມຫາຣາຊ, ເທວປຸຕ຺ຕາ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ອາຍາຈິຕາ ກຸລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ກຕເມ ຕໂຍ? ສາໂມ ກຸມາໂຣ ມຫາປນາໂທ ກຸສຣາຊາ, ຕໂຍເປເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ສຸນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ, ສຸກຖິຕໍ ກາຣຓໍ, ອນ຺ຘກາໂຣ ອາໂລໂກ ກໂຕ, ຊຏາ ວິຊຏິຕາ, ນິຈ຺ຉຸທ຺ຘາ ປຣວາທາ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.