໑. ກຕາຘິກາຣສຜລປຎ຺ໂຫ

໑. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ກຕາວກາໂສ ນິປຈ຺ຈ ຄຣຸໂນ ປາເທ ສິຣສິ ອຎ຺ຊລິໍ ກຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິເມ ຕິຕ຺ຖິຍາ ເອວໍ ຠຓນ຺ຕິ [ວຎ຺ໂຈ ຠວຕິ ອຜໂລ (ສີ. ປີ. ກ.)] ‘ຍທິ ພຸທ຺ໂຘ ປູຊໍ ສາທິຍຕິ, ນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ພຸທ຺ໂຘ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂລເກນ ອນ຺ໂຕຠວິໂກ ໂລກສ຺ມິໍ ໂລກສາຘາຣໂຓ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ. ຍທິ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂລເກນ ນິສ຺ສໂຏ ສພ຺ພຠເວຫິ, ຕສ຺ສ ປູຊາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ສາທິຍຕິ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ອຜໂລ’ຕິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ເອໂສ ປຎ຺ໂຫ, ເນໂສ ວິສໂຍ ອປ຺ປຕ຺ຕມານສານໍ, ມຫນ຺ຕານໍ ເຍເວໂສ ວິສໂຍ, ຠິນ຺ເທຕໍ ທິຏ຺ຐິຊາລໍ ເອກໍເສ ຐປຍ, ຕເວໂສ ປຎ຺ໂຫ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອນາຄຕານໍ ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸໍ ເທຫິ ປຣວາທນິຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິ.

ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ, ນ ຈ ຠຄວາ ປູຊໍ ສາທິຍຕິ, ໂພຘິມູເລ ເຍວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສາທິຍນາ ປຫີນາ, ກິໍ ປນ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘‘ປູຊິຍນ຺ຕາ [ປູຊິຕາ (ສ຺ຍາ.)] ອສມສມາ, ສເທວມານຸເສຫິ ເຕ;

ນ ສາທິຍນ຺ຕິ ສກ຺ກາຣໍ, ພຸທ຺ຘານໍ ເອສ ຘມ຺ມຕາ’’’ຕິ.

ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປິຕຸໂນ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ປິຕາ ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ນ ເຈຕໍ ກາຣຓໍ ປຣວາທານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍ, ປສາທປ຺ປກາສນໍ ນາເມຕໍ, ອິງ຺ຆ ເມ ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ສມ຺ມາ ພ຺ຣູຫິ ສກວາທສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາປນາຍ ທິຏ຺ຐິຊາລວິນິເວຐນາຍາ’’ຕິ.

ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ, ນ ຈ ຠຄວາ ປູຊໍ ສາທິຍຕິ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເທວມນຸສ຺ສາ ຘາຕຸຣຕນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຎາຓຣຕນາຣມ຺ມເຓນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ເສວນ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລຠນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຊ຺ຊລິຕ຺ວາ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສາທິຍຕິ ຕິຓກຏ຺ຐຸປາທານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຊລມາໂນປິ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຕິຓກຏ຺ຐຸປາທານໍ ນ ສາທິຍຕິ, ກິໍ ປນ ນິພ຺ພຸໂຕ ອຸປສນ຺ໂຕ ອເຈຕໂນ ສາທິຍຕິ? ‘‘ຕສ຺ມິໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘ ອຸປຣເຕ ອຸປສນ຺ເຕ ໂລເກ ອຄ຺ຄິ ສຸຎ຺ໂຎ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ກຏ຺ຐໍ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ ອຸປາທານໍ, ເຍ ເກຈິ ມນຸສ຺ສາ ອຄ຺ຄິກາມາ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຖາມພລວີຣິເຍນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ ກຏ຺ຐໍ ມນ຺ຖຍິຕ຺ວາ [ມທ຺ທິຕ຺ວາ (ກ.)] ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ອຄ຺ຄິນາ ອຄ຺ຄິກຣຓີຍານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ ຠວຕິ ‘ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ອຜໂລ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຊ຺ຊລິ, ເອວເມວ ຠຄວາ ທສສຫສ຺ສິຍາ [ທສສຫສ຺ສິມ຺ຫິ (ສີ. ປີ. ກ.)] ໂລກຘາຕຸຍາ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ປຊ຺ຊລິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຊ຺ຊລິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຸໂຕ, ເອວເມວ ຠຄວາ ທສສຫສ຺ສິຍາ ໂລກຘາຕຸຍາ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ປຊ຺ຊລິຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນິພ຺ພຸໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຕິຓກຏ຺ຐຸປາທານໍ ນ ສາທິຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ ໂລກຫິຕສ຺ສ ສາທິຍນາ ປຫີນາ ອຸປສນ຺ຕາ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສາ ນິພ຺ພຸເຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘ ອນຸປາທາເນ ອຕ຺ຕໂນ ຖາມພລວີຣິເຍນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ ກຏ຺ຐໍ ມນ຺ຖຍິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ອຄ຺ຄິນາ ອຄ຺ຄິກຣຓີຍານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ ເທວມນຸສ຺ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ຘາຕຸຣຕນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຎາຓຣຕນາຣມ຺ມເຓນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ເສວນ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລຠນ຺ຕິ, ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາວາໂຕ ວາຍິຕ຺ວາ ອຸປຣເມຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຣໂຕ ວາໂຕ ສາທິຍຕິ ປຸນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປຣຕສ຺ສ ວາຕສ຺ສ ອາໂຠໂຄ ວາ ມນສິກາໂຣ ວາ ປຸນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນາຍ’’. ‘‘ກິໍ ກາຣຓໍ’’? ‘‘ອເຈຕນາ ສາ ວາໂຍຘາຕູ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຣຕສ຺ສ ວາຕສ຺ສ ວາໂຕຕິ ສມຎ຺ຎາ ອປຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຕາລວຓ຺ຏວິຘູປນານິ ວາຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍາ, ເຍ ເກຈິ ມນຸສ຺ສາ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາ ປຣິຬາຫປຣິປີຬິຕາ, ເຕ ຕາລວຓ຺ເຏນ ວາ ວິຘູປເນນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຖາມພລວີຣິເຍນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ວາເຕນ ອຸຓ຺ຫໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ ປຣິຬາຫໍ ວູປສເມນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ ຠວຕິ ‘ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ອຜໂລ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາວາໂຕ ວາຍິ, ເອວເມວ ຠຄວາ ທສສຫສ຺ສິຍາ ໂລກຘາຕຸຍາ ສີຕລມຘຸຣສນ຺ຕສຸຂຸມເມຕ຺ຕາວາເຕນ ອຸປວາຍິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາວາໂຕ ວາຍິຕ຺ວາ ອຸປຣໂຕ, ເອວເມວ ຠຄວາ ສີຕລມຘຸຣສນ຺ຕສຸຂຸມເມຕ຺ຕາວາເຕນ ອຸປວາຍິຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຣໂຕ ວາໂຕ ປຸນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ເອວເມວ ໂລກຫິຕສ຺ສ ສາທິຍນາ ປຫີນາ ອຸປສນ຺ຕາ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາ ປຣິຬາຫປຣິປີຬິຕາ, ເອວເມວ ເທວມນຸສ຺ສາ ຕິວິຘຄ຺ຄິສນ຺ຕາປປຣິຬາຫປຣິປີຬິຕາ. ຍຖາ ຕາລວຓ຺ຏວິຘູປນານິ ວາຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘາຕຸ ຈ ຎາຓຣຕນຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ປຏິລາຠາຍ. ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາ ປຣິຬາຫປຣິປີຬິຕາ ຕາລວຓ຺ເຏນ ວາ ວິຘູປເນນ ວາ ວາຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ ປຣິຬາຫໍ ວູປສເມນ຺ຕິ, ເອວເມວ ເທວມນຸສ຺ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ຘາຕຸຎ຺ຈ ຎາຓຣຕນຎ຺ຈ ປູເຊຕ຺ວາ ກຸສລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ກຸສເລນ ຕິວິຘຄ຺ຄິສນ຺ຕາປປຣິຬາຫໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ ວູປສເມນ຺ຕິ. ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ປຣວາທານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ເຠຣິໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ສທ຺ທໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂຍ ໂສ ເຠຣິສທ຺ໂທ ປຸຣິເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ, ໂສ ສທ຺ໂທ ອນ຺ຕຣຘາເຍຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ໂທ ສາທິຍຕິ ປຸນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ໂສ ສທ຺ໂທ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ປຸນ ອຸປ຺ປາທາຍ ອາໂຠໂຄ ວາ ມນສິກາໂຣ ວາ, ສກິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ເຠຣິສທ຺ເທ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ໂສ ເຠຣິສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເຠຣີ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ສທ຺ທສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ, ອຖ ປຸຣິໂສ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ອຕ຺ຕເຊນ ວາຍາເມນ ເຠຣິໍ ອໂກເຏຕ຺ວາ ສທ຺ທໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນປຣິຠາວິຕໍ ຘາຕຸຣຕນຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ອນຸສິຏ຺ຐຎ຺ຈ [ອນຸສຕ຺ຖິຎ຺ຈ (ສີ. ປີ.)] ສຕ຺ຖາຣໍ ຐປຍິຕ຺ວາ ສຍໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ນ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິລາໂຠ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຠວທຸກ຺ຂປຏິປີຬິຕາ ສຕ຺ຕາ ຘາຕຸຣຕນຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ອນຸສິຏ຺ຐຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍໍ ກຣິຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິກາມາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລຠນ຺ຕິ, ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ.

‘‘ທິຏ຺ຐຎ຺ເຈຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ. ກຖິຕຎ຺ຈ ຠຓິຕຎ຺ຈ ອາຈິກ຺ຂິຕຎ຺ຈ ‘ສິຍາ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ ອຕີຕສຕ຺ຖຸກໍ ປາວຈນໍ ນຕ຺ຖິ ໂນ ສຕ຺ຖາຕິ, ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ອານນ຺ທ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ໂຍ ໂວ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ເທສິໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ໂສ ໂວ ມມຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ’ຕິ. ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ອຜໂລຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ ອຠູຕໍ ວິຕຖໍ ອລິກໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິປຣີຕໍ ທຸກ຺ຂທາຍກໍ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ ອປາຍຄມນີຍນ຺ຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ. ສາທິຍຕິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ມຫາປຖວີ ‘ສພ຺ພພີຊານິ ມຍິ ສໍວິຣຸຫນ຺ຕູ’’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ຕານິ, ມຫາຣາຊ, ພີຊານິ ອສາທິຍນ຺ຕິຍາ ມຫາປຖວິຍາ ສໍວິຣຸຫິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫມູລຊຏາປຕິຏ຺ຐິຕາ ຂນ຺ຘສາຣສາຂາປຣິວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ປຸປ຺ຜຜລຘຣາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອສາທິຍນ຺ຕີປິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຖວີ ເຕສໍ ພີຊານໍ ວຕ຺ຖຸໍ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍໍ ເທຕິ ວິຣຸຫນາຍ, ຕານິ ພີຊານິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕນ ປຈ຺ຈເຍນ ສໍວິຣຸຫິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫມູລຊຏາປຕິຏ຺ຐິຕາ ຂນ຺ຘສາຣສາຂາປຣິວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ປຸປ຺ຜຜລຘຣາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ສເກ ວາເທ ນຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ຫຕາ ວິຣຸທ຺ຘາ, ສເຈ ເຕ ຠຓນ຺ຕິ ‘ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ອຜໂລ’ ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫາປຖວີ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫາປຖວີ ນ ກິຎ຺ຈິ ສາທິຍຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ສາທິຍຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຕານິ ພີຊານິ ປຖວິໍ ນິສ຺ສາຍ ສໍວິຣຸຫິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫມູລຊຏາປຕິຏ຺ຐິຕາ ຂນ຺ຘສາຣສາຂາປຣິວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ປຸປ຺ຜຜລຘຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ເທວມນຸສ຺ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ຘາຕຸຎ຺ຈ ຎາຓຣຕນຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ທຬ຺ຫກຸສລມູລປຕິຏ຺ຐິຕາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມສາຣສີລສາຂາປຣິວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ວິມຸຕ຺ຕິປຸປ຺ຜສາມຎ຺ຎຜລຘຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ. ສາທິຍນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອິເມ ໂອຏ຺ຐາ ໂຄຓາ ຄທ຺ຣຠາ ອຊາ ປສູ ມນຸສ຺ສາ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ກິມິກຸລານໍ ສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ກິມໂຍ ເຕສໍ ອສາທິຍນ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ສມ຺ຠວິຕ຺ວາ ພຫຸປຸຕ຺ຕນຕ຺ຕາ ເວປຸລ຺ລຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ປາປສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ກມ຺ມສ຺ສ ພລວຕາຍ ອສາທິຍນ຺ຕານໍ ເຍວ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ກິມໂຍ ສມ຺ຠວິຕ຺ວາ ພຫຸປຸຕ຺ຕນຕ຺ຕາ ເວປຸລ຺ລຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ຘາຕຸສ຺ສ ຈ ຎາຓາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈ ພລວຕາຍ ຕຖາຄເຕ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ.

‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ. ສາທິຍນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອິເມ ມນຸສ຺ສາ ອິເມ ອຏ຺ຐນວຸຕິ ໂຣຄາ ກາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕູ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ໂຣຄາ ອສາທິຍນ຺ຕານໍ ກາເຍ ນິປຕນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຸພ຺ເພ ກເຕນ, ຠນ຺ເຕ, ທຸຈ຺ຈຣິເຕນາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ເພ ກຕໍ ອກຸສລໍ ອິຘ ເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ເພ ກຕມ຺ປິ ອິຘ ກຕມ຺ປິ ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ອວຎ຺ຌໍ ຠວຕິ ສຜລນ຺ຕິ. ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ.

‘‘ສຸຕປຸພ຺ພໍ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ນນ຺ທໂກ ນາມ ຍກ຺ໂຂ ເຖຣໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາສາທຍິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍຕິ, ໂລເກ ປາກໂຏ ເອໂສ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາທິຍິ ນນ຺ທກສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ມຫາປຖວິຄິລນ’’ນ຺ຕິ [ປວຕ຺ຕມາເນປິ (ສ຺ຍາ.)]. ‘‘ອຸພ຺ພຕ຺ຕິຍນ຺ເຕປິ, ຠນ຺ເຕ, ສເທວເກ ໂລເກ ປຕມາເນປິ ຉມາຍໍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ວິກິຣນ຺ເຕປິ ສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາເຊ ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນ ປຣສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເຍນ ເຫຕຸນາ ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ ວາ ທຸສ຺ເສຍ຺ຍ ວາ, ໂສ ເຫຕຸ ເຖຣສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມູຫໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ເຫຕຸໂນ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຊີວິຕຫາຣເກປິ ໂກປໍ ນ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນນ຺ທກສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ປຖວິຄິລນໍ ນ ສາທິຍິ, ກິສ຺ສ ປນ ນນ຺ທໂກ ຍກ຺ໂຂ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ອກຸສລສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ກມ຺ມສ຺ສ ພລວຕາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ອກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ພລວຕາຍ ນນ຺ທໂກ ຍກ຺ໂຂ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສາປິ ກໂຕ ອປຣາໂຘ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ. ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອກຸສລສ຺ສປິ ກມ຺ມສ຺ສ ພລວຕາຍ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ. ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ.

‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສາ, ເຍ ເອຕຣຫິ ມຫາປຖວິໍ ປວິຏ຺ຐາ, ອຕ຺ຖິ ເຕ ຕຕ຺ຖ ສວຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິງ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ສາເວຫີ’’ຕິ? ‘‘ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ, ຠນ຺ເຕ, ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ຈ ສກ຺ໂກ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ ເຖໂຣ, ນນ຺ທໂກ ຈ ຍກ຺ໂຂ, ນນ຺ໂທ ຈ ມາຓວໂກຕິ. ສຸຕເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ຊນາ ມຫາປຖວິໍ ປວິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ມິໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອປຣທ຺ຘາ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວຕິ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ສາວເກສຸ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ວາ ສາວກາ ວາ ສາທິຍິໍສຸ ອິເມສໍ ມຫາປຖວິປວິສນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ’’ຕິ. ‘‘ສຸວິຎ຺ຎາປິໂຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ ຄມ຺ຠີໂຣ ອຸຕ຺ຕານີກໂຕ, ຄຸຍ຺ຫໍ ວິທໍສິຕໍ, ຄຓ຺ຐິ ຠິນ຺ໂນ, ຄຫນໍ ອຄຫນໍ ກຕໍ, ນຏ຺ຐາ ປຣວາທາ, ຠຄ຺ຄາ ກຸທິຏ຺ຐີ, ນິປ຺ປຠາ ຊາຕາ ກຸຕິຕ຺ຖິຍາ, ຕ຺ວໍ ຄຓີວຣປວຣມາສຊ຺ຊາ’’ຕິ.

ກຕາຘິກາຣສຜລປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.