ອປຣທຸຕິຍຄາຖາສງ຺ຄຓິກໍ

(໑) ກາຍິກາທິອາປຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ

໔໗໔. ‘‘ກຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ກາຍິກາ’’ຕິອາທິຄາຖານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຉ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ກາຍິກາຕິ ອນ຺ຕຣເປຍ຺ຍາເລ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາເນນ ຉ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໂຍ. ກາຍທ຺ວາເຣ ສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຫິ ເອຕາ ກາຍິກາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຉ ວາຈສິກາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນ຺ຕຣເປຍ຺ຍາເລ ປຎ຺ຈເມນ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາເນນ ຉ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໂຍ. ຉາເທນ຺ຕສ຺ສ ຕິສ຺ໂສຕິ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຣາຊິກໍ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສສປຏິຈ຺ຉາທເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອຕ຺ຕໂນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາປຕ຺ຕິປຏິຈ຺ຉາທເນ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຎ຺ຈ ສໍສຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ປາຣາຊິກໍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ກາເຍນ ກາຍປຏິພທ຺ເຘ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ກາຍປຏິພທ຺ເຘ ທຸກ຺ກຏໍ, ອງ຺ຄຸລິປໂຕທເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອິມາ ກາຍສໍສຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ປຎ຺ຈາປຕ຺ຕິໂຍ.

ອຣຸຓຸຄ຺ເຄ ຕິສ຺ໂສຕິ ເອກຣຕ຺ຕຉາຣຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫທສາຫມາສາຕິກ຺ກມວເສນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາເສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ‘‘ປຐມມ຺ປິ ຍາມໍ ຉາເທຕິ, ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາມໍ ຉາເທຕິ, ອຸທ຺ຘສ຺ເຕ ອຣຸເຓ ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ, ໂຍ ຉາເທຕິ ໂສ ທຸກ຺ກຏໍ ເທສາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິມາ ອຣຸຓຸຄ຺ເຄ ຕິສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ທ຺ເວ ຍາວຕຕິຍກາຕິ ເອກາທສ ຍາວຕຕິຍກາ ນາມ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ປນ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍາວຕຕິຍກາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຍາວຕຕິຍກາຕິ. ເອເກຕ຺ຖ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍເຍວ ເອກາ ເອຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ນາມ. ເອເກນ ສພ຺ພສງ຺ຄໂຫຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ໂສ ອາວິກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ເອເກນ ນິທານຸທ຺ເທເສນ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານຎ຺ຈ ສພ຺ພປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສານຎ຺ຈ ສງ຺ຄໂຫ ໂຫຕິ.

ວິນຍສ຺ສ ທ຺ເວ ມູລານີຕິ ກາໂຍ ເຈວ ວາຈາ ຈ. ຄຣຸກາ ທ຺ເວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສາ. ທ຺ເວ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຈ຺ຉາທນາຕິ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທິກາຍ ປາຣາຊິກໍ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ປຏິຈ຺ຉາທກສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອິມາ ທ຺ເວ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຈ຺ຉາທນາປຕ຺ຕິໂຍ ນາມ.

ຄາມນ຺ຕເຣ ຈຕສ຺ໂສຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິທຫຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ; ອຎ຺ຎສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄາມນ຺ຕຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ຄາເມ ປຐມປາເທ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິຍປາເທ ສງ຺ຆາທິເສໂສ; ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມປາເທ ອຸປຈາໂຣກ຺ກມເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິຍປາເທ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ອິມາ ຄາມນ຺ຕເຣ ທຸກ຺ກຏປາຈິຕ຺ຕິຍຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສງ຺ຆອາທິເສສວເສນ ຈຕສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ຈຕສ຺ໂສ ນທິປາຣປຈ຺ຈຍາຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິທຫຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ; ນາວໍ ອຠິຣຸຫຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ນທິປາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ອຸຕ຺ຕຣຓກາເລ ປຐມປາເທ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິຍປາເທ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ. ເອກມໍເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສມໍເສ. ນວມໍເສສຸ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເສສອກປ຺ປິຍມໍເສສຸ.

ທ຺ເວ ວາຈສິກາ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາເຣ ອປ຺ປທີເປ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕາ ສລ຺ລປຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕາ ສລ຺ລປຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ທ຺ເວ ວາຈສິກາ ທິວາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ ທິວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ໂອກາເສ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕາ ສລ຺ລປຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ສລ຺ລປຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ທທມານສ຺ສ ຕິສ຺ໂສຕິ ມຣຓາຘິປ຺ປາໂຍ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ວິສໍ ເທຕິ, ໂສ ເຈ ເຕນ ມຣຕິ, ປາຣາຊິກໍ; ຍກ຺ຂເປຕານໍ ເທຕິ, ເຕ ເຈ ມຣນ຺ຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ; ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ເທຕິ, ໂສ ເຈ ມຣຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣທາເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ທທມານສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ປຏິຄ຺ຄເຫຕິ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫ-ເວຓິຄ຺ຄາເຫສຸ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕຄ຺ຄຫເຓ ປາຣາຊິກໍ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫເຓ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອວສ຺ສຸຕາຍ ອວສ຺ສຸຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ; ເອວໍ ປຏິຄ຺ຄເຫ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ.

(໒) ເທສນາຄາມິນິຍາທິວຓ຺ຓນາ

໔໗໕. ປຎ຺ຈ ເທສນາຄາມິນິໂຍຕິ ລຫຸກາ ປຎ຺ຈ. ຉ ສປ຺ປຏິກມ຺ມາຕິ ປາຣາຊິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ. ເອເກຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິກມ຺ມາຕິ ເອກາ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິ.

ວິນຍຄຣຸກາ ທ຺ເວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປາຣາຊິກຎ຺ເຈວ ສງ຺ຆາທິເສສຎ຺ຈ. ກາຍວາຈສິການິ ຈາຕິ ສພ຺ພາເນວ ສິກ຺ຂາປທານິ ກາຍວາຈສິການິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ເອກສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ. ເອໂກ ວິກາເລ ຘຎ຺ຎຣໂສຕິ ໂລຓໂສວີຣກໍ. ອຍເມວ ຫິ ເອໂກ ຘຎ຺ຎຣໂສ ວິກາເລ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກາ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ສມ຺ມຸຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສມ຺ມຸຕິ. ອຍເມວ ຫິ ເອກາ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມນ ສມ຺ມຸຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕາ.

ປາຣາຊິກາ ກາຍິກາ ທ຺ເວຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ເມຖຸນປາຣາຊິກໍ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ກາຍສໍສຄ຺ຄປາຣາຊິກໍ. ທ຺ເວ ສໍວາສຠູມິໂຍຕິ ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສມານສໍວາສກໍ ກໂຣຕິ, ສມຄ຺ໂຄ ວາ ສງ຺ໂຆ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂອສາເຣຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ສມານສໍວາສກຠູມິ ຈ ນານາສໍວາສກຠູມິ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ທ຺ເວ ສໍວາສຠູມິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທຕິ ປາຣິວາສິກສ຺ສ ຈ ມານຕ຺ຕຈາຣິກສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ທ຺ວງ຺ຄຸລາ ທຸເວຕິ ທ຺ເວ ທ຺ວງ຺ຄຸລປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ, ‘‘ທ຺ວງ຺ຄຸລປພ຺ພປຣມໍ ອາທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຍເມກາ, ‘‘ທ຺ວງ຺ຄຸລໍ ວາ ທ຺ເວມາສໍ ວາ’’ຕິ ອຍເມກາ.

ທ຺ເວ ອຕ຺ຕານໍ ວຘິຕ຺ວານາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຕ຺ຕານໍ ວຘິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ວຘຕິ ໂຣທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ; ວຘຕິ ນ ໂຣທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ທ຺ວີຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ກມ຺ເມນ ຈ ສລາກຄ຺ຄາເຫນ ຈ. ທ຺ເວຕ຺ຖ ປຐມາປຕ຺ຕິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ສກເລປິ ວິນເຍ ທ຺ເວ ປຐມາປຕ຺ຕິກາ ອຸຠິນ຺ນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ. ອິຕຣຖາ ປນ ນວ ຠິກ຺ຂູນໍ ນວ ຠິກ຺ຂຸນີນນ຺ຕິ ອຏ຺ຐາຣສ ໂຫນ຺ຕິ. ຎຕ຺ຕິຍາ ກຣຓາ ທຸເວຕິ ທ຺ເວ ຎຕ຺ຕິກິຈ຺ຈານິ – ກມ຺ມຎ຺ຈ ກມ຺ມປາທກາ ຈ. ນວສຸ ຐາເນສຸ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ທ຺ວີສຸ ກມ຺ມປາທຠາເວນ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ປາຓາຕິປາເຕ ຕິສ຺ໂສຕິ ‘‘ອໂນທິສ຺ສ ໂອປາຕໍ ຂຓຕິ, ສເຈ ມນຸສ຺ໂສ ມຣຕິ, ປາຣາຊິກໍ; ຍກ຺ຂເປຕານໍ ມຣເຓ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ; ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ມຣເຓ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ໂຫນ຺ຕິ. ວາຈາ ປາຣາຊິກາ ຕໂຍຕິ ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທິກາຍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕິກາຍ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາຍາຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ອາຓຕ຺ຕິຍາ ອທິນ຺ນາທາເນ, ມນຸສ຺ສມຣເຓ, ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມອຸລ຺ລປເນ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ຕໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ໂອຠາສນາ ຕໂຍຕິ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓຠາສເນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຘກ຺ຂກໍ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓຠຓເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອຸພ຺ຠກ຺ຂກໍ ອໂຘຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓຠຓເນ ທຸກ຺ກຏໍ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ເຕນ ວາ ຕໂຍຕິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ວີມໍສຕິ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ; ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ວີມໍສຕິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ; ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນ ວີມໍສຕິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ອິເມ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ເຕນ ກາຣຓຠູເຕນ ຕໂຍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພາຕິ ອທ຺ຘານຫີໂນ ອງ຺ຄຫີໂນ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ໂນ ຈ ເຕສໍ ນານາກຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອປິເຈຕ຺ຖ ໂຍ ປຕ຺ຕຈີວເຣນ ອປຣິປູໂຣ, ປຣິປູໂຣ ຈ ນ ຍາຈຕິ, ອິເມປິ ອງ຺ຄຫີເນເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ. ມາຕຸຆາຕກາທໂຍ ຈ ກຣຓທຸກ຺ກຏກາ ປຓ຺ຑກອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກຕິຣຈ຺ຉານຄຕສງ຺ຂາເຕນ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ເນເນວ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຍ ກມ຺ມານໍ ສງ຺ຄຫາຕິ ຎຕ຺ຕິກປ຺ປນາ, ວິປ຺ປກຕປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ, ອຕີຕກຣຓນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທເທຍ຺ຍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິເຠທາ ຎຕ຺ຕິກປ຺ປນາ; ‘‘ເທຕິ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິເຠທໍ ວິປ຺ປກຕປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ; ‘‘ທິນ຺ນໍ ກຕ’’ນ຺ຕິອາທິເຠທໍ ອຕີຕກຣຓໍ ນາມາຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ກມ຺ມານິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ອປເຣຫິປິ ຕີຫິ ກມ຺ມານິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ – ວຕ຺ຖຸນາ, ຎຕ຺ຕິຍາ, ອນຸສ຺ສາວນາຍາຕິ. ວຕ຺ຖຸສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຫິ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນໍ ອນຸສ຺ສາວນສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໂຍ ກມ຺ມານໍ ສງ຺ຄຫາ’’ຕິ. ນາສິຕກາ ຕໂຍ ນາມ ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖ, ທູສໂກ ນາເສຕພ຺ໂພ, ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສາມເຓໂຣ ນາເສຕພ຺ໂພ, ກຓ຺ຏກໍ ສມຓຸທ຺ເທສໍ ນາເສຖາຕິ ເອວໍ ລິງ຺ຄສໍວາສທຓ຺ຑກມ຺ມນາສນາວເສນ ຕໂຍ ນາສິຕກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ເອກວາຈິກາຕິ ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ທ຺ເວ ຕໂຍ ເອການຸສ຺ສາວເນ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ເອກຸປຊ຺ຌາເຍນ ນານາຈຣິເຍນ ເອການຸສ຺ສາວນາ ວຏ຺ຏຕິ.

ອທິນ຺ນາທາເນ ຕິສ຺ໂສຕິ ປາເທ ວາ ອຕິເຣກປາເທ ວາ ປາຣາຊິກໍ, ອຕິເຣກມາສເກ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ມາສເກ ວາ ອູນມາສເກ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ຈຕສ຺ໂສ ເມຖຸນປຈ຺ຈຍາຕິ ອກ຺ຂຍິເຕ ປາຣາຊິກໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂຍິເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ວິວຏກເຕ ມຸເຂ ທຸກ຺ກຏໍ, ຊຕຸມຏ຺ຐເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຕິສ຺ໂສຕິ ວນປ຺ປຕິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ, ຠູຕຄາເມ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອງ຺ຄຊາເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ປຎ຺ຈ ຉຑ຺ຑິຕປຈ຺ຈຍາຕິ ອໂນທິສ຺ສ ວິສໍ ຉຑ຺ເຑຕິ, ສເຈ ເຕນ ມນຸສ຺ໂສ ມຣຕິ, ປາຣາຊິກໍ; ຍກ຺ຂເປເຕສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ; ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ວິສ຺ສຏ຺ຐິຉຑ຺ຑເນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ; ເສຂິເຍສຸ ຫຣິເຕ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວຉຑ຺ຑເນ ທຸກ຺ກຏໍ – ອິມາ ຉຑ຺ຑິຕປຈ຺ຈຍາ ປຎ຺ຈາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ.

ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ທຸກ຺ກຏາ ກຕາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກວຄ຺ຄສ຺ມິໍ ທສສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທຸກ຺ກຏາ ກຕາ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸເຣຕ຺ຖ ນວກາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປຐມສິກ຺ຂາປທມ຺ຫິເຍວ ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ທ຺ເວ, ຘມ຺ມກມ຺ເມ ທ຺ເວຕິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນວກາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈີວເຣນ ຈາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຈີວຣໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຈີວຣໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ຈີວເຣນ ກາຣຓຠູເຕນ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຏ຺ຐ ປາຏິເທສນີຍາຕິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ ເອວ. ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາມກຘຎ຺ເຎນ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ທຸກ຺ກຏາ ກຕາຕິ ອາມກຘຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິຍາ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທຸກ຺ກຏາ ກຕາເຍວ.

ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ມາຕຸຄາເມນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຄາມູປຈາໂຣກ຺ກມເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຍາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເອກາ ຄາມນ຺ຕຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສາ ຄາມູປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕິຍາ ປຐມປາເທ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິຍປາເທ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຐິຕສ຺ສ ຈາປິ ຕຕ຺ຕກາຕິ ຐິຕສ຺ສປິ ຈຕສ຺ໂສ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ? ຠິກ຺ຂຸນີ ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ວາ ໂອກາເສ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ; ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນກາເລ ທຸຕິຍິກາຍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫນ຺ຕີ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ; ວິຊຫິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ນິປນ຺ນສ຺ສາປິ ຕຕ຺ຕກາຕິ ສເຈປິ ຫິ ສາ ນິສີທຕິ ວາ ນິປຊ຺ຊຕິ ວາ, ເອຕາເຍວ ຈຕສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

(໓) ປາຈິຕ຺ຕິຍວຓ຺ຓນາ

໔໗໖. ປຎ຺ຈ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີຕິ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນານາຠາຊເນສຸ ວາ ເອກຠາຊເນ ວາ ອມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຐປິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ ສພ຺ພານິ ນານາວຕ຺ຖຸການິ ເອກກ຺ຂເຓ ອາປຊ຺ຊຕິ, ‘‘ອິມໍ ປຐມໍ ອາປນ຺ໂນ, ອິມໍ ປຈ຺ຉາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ນວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ນວ ປຓີຕໂຠຊນານິ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ເອກໍ ກພຬໍ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣຄຬໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ອຍໍ ນວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ ສພ຺ພານິ ນານາວຕ຺ຖຸການິ ເອກກ຺ຂເຓ ອາປຊ຺ຊຕິ ‘‘ອິມໍ ປຐມໍ ອາປນ຺ໂນ, ອິມໍ ປຈ຺ຉາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເອກວາຈາຍ ເທເສຍ຺ຍາຕິ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ໂນ, ຕາ ຕຸມ຺ຫມູເລ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ເອວໍ ເອກວາຈາຍ ເທເສຍ຺ຍ, ເທສິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ວີຫິ ຕີຫິ ວາຈາຫິ ກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ທຸຕິຍວິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນວ ປຓີຕໂຠຊນານິ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນວ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ໂນ, ຕາ ຕຸມ຺ຫມູເລ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເທເສຍ຺ຍາຕິ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຕິກ຺ກາເມສິໍ, ຍຖາວຕ຺ຖຸກໍ ຕໍ ຕຸມ຺ຫມູເລ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເທເສຍ຺ຍ, ເທສິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ນາມຄ຺ຄຫເຓນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ທຸຕິຍວິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນວ ປຓີຕໂຠຊນານິ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ໂຕ, ຍຖາວຕ຺ຖຸກໍ ຕໍ ຕຸມ຺ຫມູເລ ປຏິເທເສມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຍາວຕຕິຍເກ ຕິສ຺ໂສຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕິກາຍ ປາຣາຊິກໍ ເຠທການຸວຕ຺ຕການໍ ໂກກາລິກາທີນໍ ສງ຺ຆາທິເສສໍ, ປາປິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ຈຓ຺ຑກາຬິກາຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອິມາ ຍາວຕຕິຍກາ ຕິສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ຉ ໂວຫາຣປຈ຺ຈຍາຕິ ປຍຸຕ຺ຕວາຈາປຈ຺ຈຍາ ຉ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ? ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ ໂສ ອຣຫາຕິ ວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ຠິກ຺ຂຸ ປຓີຕໂຠຊນານິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຓີຕໂຠຊນານິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຏິເທສນີຍສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ສູປໍ ວາ ໂອທນໍ ວາ ອຄິລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.

ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ຕິສ຺ໂສຕິ ມນຸສ຺ສມໍເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອວເສເສສຸ ອກປ຺ປິຍມໍເສສຸ ທຸກ຺ກຏໍ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ລສຸເຓ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ປຎ຺ຈ ໂຠຊນປຈ຺ຈຍາຕິ ອວສ຺ສຸຕາ ອວສ຺ສຸຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ໂຠຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ມນຸສ຺ສມໍສໍ ລສຸຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຄຫິຕປຓີຕໂຠຊນານິ ອວເສສຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂວມິສ຺ສກໍ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣມານາ ສງ຺ຆາທິເສສໍ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ປາຏິເທສນີຍໍ, ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອິມາ ປຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ປຎ຺ຈ ຐານານີຕິ ‘‘ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຍາວຕຕິຍໍ ສມນຸຠາສນາຍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕິຍາ ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມວາຈາຫິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ, ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນາທີສຸ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ປາປິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພາ ຍາວຕຕິຍກາ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອາປຕ຺ຕິເຍວ, ສິກ຺ຂາມານສາມເຓຣິສາມເຓຣານໍ ປນ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ເຕສໍ ອາປຕ຺ຕິ ນ ເທສາເປຕພ຺ພາ, ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ປນ ເຕສໍ ກາຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຘິກຣເຓນ ຈາຕິ ອຘິກຣຓຎ຺ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕສໍເຍວ ຫິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຕ຺ຕຈີວຣາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ວິນິຈ຺ຉຍໂວຫາໂຣ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄິຫີນໍ ປນ ອຑ຺ຑກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ໂຫຕີຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍເຍວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນາມ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວູປສເມນ ຈາຕິ ເອເຕສໍເຍວ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ ວູປສນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ເຈວ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອເຕສໍເຍວ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອນາປຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕີຫິ ຐາເນຫິ ໂສຠຕີຕິ ສງ຺ຆາທີຫິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ ໂສຠຕິ. ກຕວີຕິກ຺ກໂມ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສປ຺ປຏິກມ຺ມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຄຓມຊ຺ເຌ ປຸຄ຺ຄລສນ຺ຕິເກ ວາ ປຏິກຣິຕ຺ວາ ອພ຺ຠຸຓ຺ຫສີໂລ ປາກຕິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ໂສຠຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ທ຺ເວ ກາຍິກາ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາເຣ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐານນິສຊ຺ຊສຍນານິ ກປ຺ປຍມານາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐານາທີນິ ກປ຺ປຍມານາ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທ຺ເວ ກາຍທ຺ວາຣສມ຺ຠວາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຣຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ທ຺ເວ ກາຍິກາ ທິວາຕິ ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ທິວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ໂອກາເສ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ເອກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣຕ຺ເຕນ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ອຸປນິຊ຺ຌາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໖໖) ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ອຍເມກາ ອາປຕ຺ຕິ. ເອກາ ປິຓ຺ຑປາຕປຈ຺ຈຍາຕິ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂາທາຍິກາຍ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໖໖) ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ຍາຄຸໍ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວາ ເທນ຺ຕສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສາປິ ຫິ ມຸຂໍ ອຸລ຺ໂລກຍໂຕ ທຸກ຺ກຏເມວ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ເອກາ ປິຓ຺ຑປາຕປຈ຺ຈຍາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈິຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຏ຺ຐານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕິ ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕານິສໍເສ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກາ ຕໂຍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອປ຺ປຏິກມ຺ເມ ປາປິກາຍ ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄຕິ. ເຕຈຕ຺ຕາລີສ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາຕິ ເຕສໍເຍວ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕການໍ ເອຕ຺ຕເກສຸ ວຕ຺ເຕສຸ ວຕ຺ຕນາ.

ປຎ຺ຈຐາເນ ມຸສາວາໂທຕິ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍທຸກ຺ກຏສງ຺ຂາເຕ ປຎ຺ຈຏ຺ຐາເນ ມຸສາວາໂທ ຄຈ຺ຉຕິ. ຈຸທ຺ທສ ປຣມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສາຫປຣມາທິນເຍນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວາທສ ປາຏິເທສນີຍາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຏ຺ຐ. ຈຕຸນ຺ນໍ ເທສນາຍ ຈາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຈ຺ຈຍເທສນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕມາ ປນ ສາຕິ? ເທວທຕ຺ເຕນ ປໂຍຊິຕານໍ ອຠິມາຣານໍ ອຈ຺ຈຍເທສນາ, ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາຍ ອຈ຺ຈຍເທສນາ, ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິໂນ ອຈ຺ຈຍເທສນາ, ວາສຠຄາມິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຈ຺ຈຍເທສນາຕິ ອຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຈ຺ຈຍເທສນາ ນາມ.

ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຸສາວາໂທຕິ ‘‘ປຸພ຺ເພວສ຺ສ ໂຫຕິ ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິນິຘາຍ ສຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ປຣິໂຍສາເນຫິ (ປາຈິ. ໔-໕; ປຣິ. ໔໕໙) ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ. ອຸໂປສຖງ຺ຄານິປິ ປາຓໍ ນ ຫເນຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາເນວ. ອຏ຺ຐ ທູເຕຍ຺ຍງ຺ຄານີຕິ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາ ຈ ໂຫຕິ ສາເວຕາ ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໓໔໗) ນເຍນ ສງ຺ຆເຠທເກ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຏ຺ຐ ຕິຕ຺ຖິຍວຕ຺ຕານິ ມຫາຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕານິ.

ອຏ຺ຐວາຈິກາ ອຸປສມ຺ປທາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອິຕຣາຫິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ອາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ອຏ຺ຐຫີຕິ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ.

ເອກສ຺ສ ເຉຊ຺ຊນ຺ຕິ ຄາຖາຍ ນວສຸ ຊເນສຸ ໂຍ ສລາກໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ເສວ ເຉຊ຺ຊໍ ໂຫຕິ, ເທວທຕ຺ໂຕ ວິຍ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຠທການຸວຕ຺ຕການໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ໂກກາລິກາທີນໍ ວິຍ, ຘມ຺ມວາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ອິມາ ປນ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ອນາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ສພ຺ເພສໍ ເອກວຕ຺ຖຸກາ ສງ຺ຆເຠທວຕ຺ຖຸກາ ເອວ.

ນວ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນີຕິ ຄາຖາຍ ນວຫີຕິ ນວຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຎຕ຺ຕິຍາ ກຣຓາ ນວາຕິ ຎຕ຺ຕິຍາ ກາຕພ຺ພານິ ກມ຺ມານິ ນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

(໔) ອວນ຺ທນີຍປຸຄ຺ຄລາທິວຓ຺ຓນາ

໔໗໗. ທສ ປຸຄ຺ຄລາ ນາຠິວາເທຕພ຺ພາຕິ ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕາ ທສ ຊນາ. ອຎ຺ຊລິ ສາມີເຈນ ຈາຕິ ສາມີຈິກມ຺ເມນ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ຊລິ ຈ ເຕສໍ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ເນວ ປານີຍາປຸຈ຺ຉນຕາລວຓ຺ຏຄ຺ຄຫຓາທິ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕໍ ເຕສໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ຊລິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ທສນ຺ນໍ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິ. ທສ ຈີວຣຘາຣຓາຕິ ທສ ທິວສານິ ອຕິເຣກຈີວຣສ຺ສ ຘາຣຓາ ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ, ທາຕພ຺ພໍ ອິຘ ຈີວຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ສມ຺ມຸຂາວ ທາຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສນ຺ເຕຕິ ທິສາປກ຺ກນ຺ຕອຸມ຺ມຕ຺ຕກຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນາຏ຺ຏານໍ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕການນ຺ຕິ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສນ຺ເຕ ປຕິຣູເປ ຄາຫເກ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ທາຕພ຺ພໍ. ໂສຬສນ຺ນໍ ນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເສສານໍ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕານໍ ປຓ຺ຑກາທີນໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ນ ທາຕພ຺ພໍ.

ກຕິສຕໍ ຣຕ຺ຕິສຕໍ, ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຉາທຍິຕ຺ວານາຕິ ກຕິສຕໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຣຕ຺ຕິສຕໍ ຉາທຍິຕ຺ວານ. ທສສຕໍ ຣຕ຺ຕິສຕໍ, ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຉາທຍິຕ຺ວານາຕິ ທສສຕໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຣຕ຺ຕິສຕໍ ຉາທຍິຕ຺ວານ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ໂຍ ທິວເສ ສຕໍ ສຕໍ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທສ ທສ ທິວເສ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ເຕນ ຣຕ຺ຕິສຕໍ ອາປຕ຺ຕິສຫສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຉາທິຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ສພ຺ພາວ ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ທສາຫປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຕິ ປຣິວາສໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ທສ ຣຕ຺ຕິໂຍ ວສິຕ຺ວານ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ປາຣິວາສິໂກຕິ.

ທ຺ວາທສ ກມ຺ມໂທສາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ອຘມ຺ເມນວຄ຺ຄໍ, ອຘມ຺ເມນສມຄ຺ຄໍ, ຘມ຺ເມນວຄ຺ຄໍ, ຕຖາ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມານິປີຕິ ເອວໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ຕໂຍ ຕໂຍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາທສ ກມ຺ມໂທສາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຈຕສ຺ໂສ ກມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍຕິ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ຘມ຺ເມນສມຄ຺ຄໍ, ຕຖາ ເສສານິປີຕິ ເອວໍ ຈຕສ຺ໂສ ກມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ.

ຉ ກມ຺ມານີຕິ ອຘມ຺ເມນວຄ຺ຄກມ຺ມໍ, ອຘມ຺ເມນສມຄ຺ຄກມ຺ມໍ, ຘມ຺ມປຕິຣູປເກນວຄ຺ຄກມ຺ມໍ, ຘມ຺ມປຕິຣູປເກນສມຄ຺ຄກມ຺ມໍ, ຘມ຺ເມນວຄ຺ຄກມ຺ມໍ, ຘມ຺ເມນສມຄ຺ຄກມ຺ມນ຺ຕິ ເອວໍ ຉ ກມ຺ມານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເອເກຕ຺ຖ ຘມ຺ມິກາ ກຕາຕິ ເອກໍ ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄກມ຺ມເມເວຕ຺ຖ ຘມ຺ມິກໍ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍຄາຖາວິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ເອຕເທວ ຘມ຺ມິກໍ.

ຍໍ ເທສິຕາຕິ ຍານິ ເທສິຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ ປກາສິຕານິ. ອນນ຺ຕຊິເນນາຕິອາທີສຸ ປຣິຍນ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທຠາວຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນນ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ຠຄວຕາ ຣຎ຺ຎາ ສປຕ຺ຕຄຓໍ ອຠິມທ຺ທິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ວິຍ ກິເລສຄຓໍ ອຠິມທ຺ທິຕ຺ວາ ຊິຕໍ ວິຊິຕໍ ອຘິຄຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ‘‘ອນນ຺ຕຊິໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສ຺ເວວ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ນິພ຺ພິກາຣຕາຍ ຕາທິ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕທງ຺ຄສມຸຈ຺ເຉທປຏິປສ຺ສທ຺ຘິນິສ຺ສຣຓວິເວກສງ຺ຂາຕໍ ວິເວກປຎ຺ຈກໍ ອທ຺ທສາຕິ ວິເວກທສ຺ສີ; ເຕນ ອນນ຺ຕຊິເນນ ຕາທິນາ ວິເວກທສ຺ສິນາ ຍານິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານິ ເທສິຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເອເກຕ຺ຖ ສມ຺ມຕິ ວິນາ ສມເຖຫີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຍານິ ສຕ຺ຖາຣາ ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານິ ເທສິຕານິ, ຕຕ຺ຖ ເອກາປິ ອາປຕ຺ຕິ ວິນາ ສມເຖຫິ ນ ສມ຺ມຕິ, ອຖ ໂຂ ຉ ສມຖາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິກຣຓານີຕິ ສພ຺ເພປິເມ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ສມ຺ມນ຺ຕິ, ສມາໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ເອໂກ ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍວ ວິນາ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ, ສມຖຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ສມເຖນ ວິນາ ອນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອເກຕ຺ຖ ສມ຺ມຕິ ວິນາ ສມເຖຫີ’’ຕິ. ອິມິນາ ຕາວ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ມຍໍ ປນ ‘‘ວິນາ’’ຕິ ນິປາຕສ຺ສ ປຏິເສຘນມຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອເກຕ຺ຖ ສມ຺ມຕິ ວິນາ ສມເຖຫີ’’ຕິ ເອເຕສຸ ສຕ຺ຕສຸ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ເອໂກ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິນາ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕີຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ໂຣເຈຍ຺ຍາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ຍາ ສາ ອາປຕ຺ຕິ ອນວເສສາ, ສາ ອາປຕ຺ຕິ ນ ກຕເມນ ອຘິກຣເຓນ ກຕມມ຺ຫິ ຐາເນ ນ ກຕເມນ ສມເຖນ ສມ຺ມຕີ’’ຕິ.

ຉອູນທິຍຑ຺ຒສຕາຕິ ‘‘ອິຘ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ມິໍ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ ເຠເທ ເວມຕິໂກ, ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ ເຠເທ ເວມຕິໂກ, ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ ເຠເທ ອຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິໂກ ເຠເທ ເວມຕິໂກ’’ຕິ ເອວໍ ຍານິ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ເຠທກຣວຕ຺ຖູນໍ ວເສນ ອຏ຺ຐາຣສ ອຏ຺ຐການິ ສງ຺ຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕານິ, ເຕສໍ ວເສນ ຉອູນທິຍຑ຺ຒສຕໍ ອາປາຍິກາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຏ຺ຐາຣສ ອນາປາຍິກາຕິ ‘‘ອິຘ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ ເຠເທ ຘມ຺ມທິຏ຺ຐິ ອວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິໍ ອວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິໍ ອວິນິຘາຍ ຣຸຈິໍ ອວິນິຘາຍ ຠາວໍ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ສລາກໍ ຄາເຫຕິ ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາ’ຕິ, ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆເຠທໂກ ນ ອາປາຍິໂກ ນ ເນຣຍິໂກ ນ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ນ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ ເອວໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘກາວສາເນ ວຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐາຣສ ຊນາ. ອຏ຺ຐາຣສ ອຏ຺ຐກາ ຉອູນທິຍຑ຺ຒສຕວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ວຸຕ຺ຕາເຍວ.

(໕) ໂສຬສກມ຺ມາທິວຓ຺ຓນາ

໔໗໘. ກຕິ ກມ຺ມານີຕິອາທີນໍ ສພ຺ພຄາຖານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ອປຣທຸຕິຍຄາຖາສງ຺ຄຓິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.