໘. ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໒. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິວິໂສຕິ ໂກຏ຺ຐາໂສ.

໕໘໓-໔. ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາຕຣູປນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ນາມໍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຓ຺ຓສທິສໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ໂຍ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓ ໂລຫວິເສໂສ, ອິທໍ ຊາຕຣູປໍ ນາມາ’’ຕິ ຣຊຕໍ ປນ ‘‘ສງ຺ໂຂ, ສິລາ, ປວາລ, ຣຊຕໍ, ຊາຕຣູປ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໕໐໖) ຣູປິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ໂວຫາຣຄມນີຍໍ ກຫາປຓາທິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ກຫາປໂຓ ໂລຫມາສໂກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຫາປໂຓຕິ ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ວາ ຣູປິຍມໂຍ ວາ ປາກຕິໂກ ວາ. ໂລຫມາສໂກຕິ ຕມ຺ພໂລຫາທີຫິ ກຕມາສໂກ. ທາຣຸມາສໂກຕິ ສາຣທາຣຸນາ ວາ ເວຬຸເປສິກາຍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຕາລປຓ຺ເຓນາປິ ຣູປໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕມາສໂກ. ຊຕຸມາສໂກຕິ ລາຂາຍ ວາ ນິຍ຺ຍາເສນ ວາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຕມາສໂກ. ‘‘ເຍ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ປເທນ ໂຍ ໂຍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຊນປເທ ຍທາ ຍທາ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ອຏ຺ຐິມໂຍປິ ຈມ຺ມມໂຍປິ ຣຸກ຺ຂຜລພີຊມໂຍປິ ສມຸຏ຺ຐາປິຕຣູໂປປິ ອສມຸຏ຺ຐາປິຕຣູໂປປິ ສພ຺ໂພ ສງ຺ຄຫິໂຕ.

ອິຈ຺ເຈຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ ຊາຕຣູປມາສໂກ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທ ສພ຺ໂພປິ ຣຊຕມາສໂກຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ. ມຸຕ຺ຕາ, ມຓິ, ເວຬຸຣິໂຍ, ສງ຺ໂຂ, ສິລາ, ປວາລ, ໂລຫິຕງ຺ໂກ, ມສາຣຄລ຺ລໍ, ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ, ທາສິທາສເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາມາທໂຍຕິ ອິທໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ສຸຕ຺ຕໍ ຜາໂລ ປຏໂກ ກປ຺ປາໂສ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ອປຣຓ຺ຓໍ ສປ຺ປິນວນີຕເຕລມຘຸຜາຓິຕາທິເຠສຊ຺ຊຎ຺ຈ ອິທໍ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸ. ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລເຈຕິຍານໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕິ, ເສສານໍ ອຕ຺ຖາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉໂຕ ທຸກ຺ກຏເມວ. ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອນາປຕ຺ຕິ. ສພ຺ພມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນຕ຺ຖາຍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສີເສນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉໂຕ ອຸປຣິ ຣຕນສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕວເສນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ອຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເຕນສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ສຍໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ.

ຕຕ຺ຖ ຊາຕຣູປຣຊຕຠຓ຺ເຑສຸ ກຫາປຓມາສເກສຸ ຈ ເອກໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ວາ ຄຓ຺ຫາປຍໂຕ ວາ ເອກາ ອາປຕ຺ຕິ. ສຫສ຺ສໍ ເຈປິ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຄຓ຺ຫາເປຕິ, ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ກຸຣຸນ຺ທິຍຎ຺ຈ ສິຖິລພທ຺ຘາຍ ຖວິກາຍ ສິຖິລປູຣິເຕ ວາ ຠາຊເນ ຣູປຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິ. ຆນພທ຺ເຘ ປນ ຆນປູຣິເຕ ວາ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕສາທິຍເນ ປນ ‘‘ອິທໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈປິ ຈິຕ຺ເຕນ ສາທິຍຕິ, ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ‘‘ນຍິທໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ກາຍວາຈາຫິ ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ນຍິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຫິ ເຍນ ເກນຈິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ກາຍວາຈາຫິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ອຘິວາເສຕິ, ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ຈ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ເອໂກ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ປາທມູເລ ຐເປຕິ ‘‘ຕຸຍ຺ຫິທໍ ໂຫຕູ’’ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ‘‘ນຍິທໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອຸປາສໂກ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ຄໂຕ, ອຎ຺ໂຎ ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິທ’’ນ຺ຕິ? ຍໍ ເຕນ ອຕ຺ຕນາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ໂສ ເຈ ວທຕິ – ‘‘ໂຄປຍິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ, ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ, ສຕ຺ຕຠູມິກມ຺ປິ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິຘ ນິກ຺ຂິປາຫີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ ໂຫຕິ. ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ວິກ຺ກາຍິກຠຓ຺ຑໍ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຈີວຣໍ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອິທໍ ຄເຫສ຺ສຖ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຸປາສກ ອຕ຺ຖິ ອມ຺ຫາກໍ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ, ວຕ຺ຖຸ ຈ ເອວຣູປໍ ນາມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ວທຕິ, ‘‘ອຫໍ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ, ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວມ຺ປິ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອຘິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘‘ນ ມຍໍ ຕວ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາມ, ‘‘ນິກ຺ຂມາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຣູປິຍໍ ນາມ ອກປ຺ປິຍໍ, ‘‘ຕສ຺ມາ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ຕເມວ ນ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເຈຕາປິຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປາເຍນ ປຣິໂຠຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ປິຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ສປ຺ປິ ວາຕິ ‘‘ປພ຺ພຊິຕານໍ ສປ຺ປິ ວາ ເຕລໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ ອຸປາສກາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພເຫວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ຠາໂຄ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ອາຣາມິການໍ ວາ ປຕ຺ຕຠາຄມ຺ປິ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ມກ຺ກຏາທີຫິ ຕໂຕ ຫຣິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຐປິຕໍ ວາ ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຄຬິຕໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຣິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ປໍສຸກູລມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ຕໂຕ ອາຫເຏນ ຜາຓິເຕນ ເສນາສນຘູປນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສປ຺ປິນາ ວາ ເຕເລນ ວາ ປທີປໍ ກຕ຺ວາ ທີປາໂລເກ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ກສິຓປຣິກມ຺ມມ຺ປິ ກາຕຸໍ, ໂປຕ຺ຖກມ຺ປິ ວາເຈຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕລມຘຸຜາຓິເຕຫິ ປນ ສຣີເຣ ວຓໍ ມກ຺ເຂຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ວາ ໂຠຊນສາລໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຉາຍາປິ ເຄຫປຣິຈ຺ເຉເທນ ຐິຕາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິຈ຺ເຉທາຕິກ຺ກນ຺ຕາ ອາຄນ຺ຕຸກຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກເຕນ ມຄ຺ເຄນປິ ເສຕຸນາປິ ນາວາຍປິ ອຸຬຸມ຺ເປນປິ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ຂນາປິຕາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ອຸພ຺ຠິໂທທກໍ ປາຕຸໍ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ໂຕ ອຸທເກ ປນ ອສຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ອຸທກໍ ວາ ວສ຺ໂສທກໍ ວາ ປວິຏ຺ຐໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກີຕາຍ ເຍນ ອຸທເກນ ສທ຺ຘິໍ ກີຕາ ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເຕປິ ປຈ຺ຈຍາ ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອາຣາໂມ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ, ໂສປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ຠູມິປິ ພີຊມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍໍ ເນວ ຠູມິໍ ນ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຠູມິໍເຍວ ກິຓິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎານິ ພີຊານິ ໂຣປິຕານິ ຜລໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຖ ພີຊານິ ກິຓິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ໂຣປິຕານິ, ຜລໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຠູມິຍໍ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ໂສ ຉຑ຺ເຑຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຂິປຕິ, ອຖາປິ ນ ຉຑ຺ເຑຕິ, ສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ຉຑ຺ເຑຕີຕິ ອຖ ເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຉຑ຺ເຑຕິ, ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ພ຺ຍາປາເຣນາຕິ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ, ຕໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓ ຣູປິຍຉຑ຺ຑໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ.

ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິນ຺ຕິອາທີສຸ ໂລຠວເສນ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ໂຕ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ນາມ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂທສວເສນ ‘‘ເນວາຍໍ ມາຕິກໍ ຊານາຕິ, ນ ວິນຍ’’ນ຺ຕິ ປຣໍ ອປສາເທນ຺ໂຕ ໂທສາຄຕິໍ ນາມ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂມຫວເສນ ມຸຏ຺ຐປມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ໂມຫາຄຕິໍ ນາມ ຄຈ຺ຉຕິ. ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ຠເຍນ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ຠຍາຄຕິໍ ນາມ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໘໕. ອນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ ອກຕ຺ວາ, ອກ຺ຂີນິ ນິມ຺ມີເລຕ຺ວາ ນທິຍາ ວາ ປປາເຕ ວາ ວນຄຫເນ ວາ ຄູຖໍ ວິຍ ອນເປກ຺ເຂນ ປຕິໂຕກາສໍ ອສມນ຺ນາຫຣນ຺ເຕນ ປາເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ເພປິ ຣູປິເຍ ຠຄວາ ປຣິຍາເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິໂຠຄໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ປນ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍປຣິໂຠໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາ ຈາຍໍ ເອຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນາຍ ວາ ກຸລທູສກກມ຺ເມນ ວາ ກຸຫນາທີຫິ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍາ ເນວ ຕສ຺ສ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ປຣິໂຠຄາ – ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ, ອິຓປຣິໂຠໂຄ, ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ, ສາມິປຣິໂຠໂຄຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ‘‘ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ’’ ນາມ. ສີລວໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ‘‘ອິຓປຣິໂຠໂຄ’’ ນາມ. ຕສ຺ມາ ຈີວຣໍ ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອາໂລເປ ອາໂລເປ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປຸເຣຠຕ຺ຕປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕປຸຣິມຍາມປຈ຺ຉິມຍາເມສຸ. ສຈສ຺ສ ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕວ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອິຓປຣິໂຠຄຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເສນາສນມ຺ປິ ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ປຣິໂຠເຄປິ ສຕິປຈ຺ຈຍຕາ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປນ ສຕິໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຫິ ສຸທ຺ຘິ – ເທສນາສຸທ຺ຘິ, ສໍວຣສຸທ຺ຘິ, ປຣິເຍຏ຺ຐິສຸທ຺ຘິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘີຕິ. ຕຕ຺ຖ ເທສນາສຸທ຺ຘິ ນາມ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ, ຕຎ຺ຫິ ເທສນາຍ ສຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ເທສນາສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສໍວຣສຸທ຺ຘິ ນາມ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ, ຕຎ຺ຫິ ນ ປຸນ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານສໍວເຣເນວ ສຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ສໍວຣສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິເຍຏ຺ຐິສຸທ຺ຘິ ນາມ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ, ຕຎ຺ຫິ ອເນສນໍ ປຫາຍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈເຍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ປຣິເຍສນາຍ ສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ປຣິເຍຏ຺ຐິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘິ ນາມ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ, ຕຎ຺ຫິ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປນ ສຕິໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສກ຺ຂານໍ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ນາມ, ເຕ ຫິ ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ປິຕຸສນ຺ຕການໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ທາຍາທາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ເຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຄິຫີນໍ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ຄິຫີຫິ ທິນ຺ນາປິ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) ເວທິຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ.

ຂີຓາສວານໍ ປຣິໂຠໂຄ ສາມິປຣິໂຠໂຄ ນາມ, ເຕ ຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ທາສພ຺ຍໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ສາມິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ອິເມສຸ ປຣິໂຠເຄສຸ ສາມິປຣິໂຠໂຄ ຈ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ຈ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອິຓປຣິໂຠໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠເຄ ກຖາເຍວ ນຕ຺ຖິ.

ອປເຣປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິໂຠຄາ – ລຊ຺ຊິປຣິໂຠໂຄ, ອລຊ຺ຊິປຣິໂຠໂຄ, ຘມ຺ມິຍປຣິໂຠໂຄ, ອຘມ຺ມິຍປຣິໂຠໂຄຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອລຊ຺ຊິໂນ ລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠໂຄ ວຏ຺ຏຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ລຊ຺ຊິໂນ ອລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ຍາວ ນ ຊານາຕິ, ຕາວ ວຏ຺ຏຕິ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍທາສ຺ສ ອລຊ຺ຊີຠາວໍ ຊານາຕິ ຕທາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກາຍທ຺ວາເຣ ຈ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຖ, ຕໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ມາ ເອວມກຕ຺ຖາ’’ຕິ. ສເຈ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ກໂຣຕິເຍວ, ຍທິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠຄໍ ກໂຣຕິ, ໂສປິ ອລຊ຺ຊີເຍວ ໂຫຕິ. ໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣຠູເຕນ ອລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠຄໍ ກໂຣຕິ, ໂສປິ ນິວາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ນ ໂອຣມຕິ, ອຍມ຺ປິ ອລຊ຺ຊີເຍວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເອໂກ ອລຊ຺ຊີ ອລຊ຺ຊີສຕມ຺ປິ ກໂຣຕິ. ອລຊ຺ຊິໂນ ປນ ອລຊ຺ຊິນາວ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠເຄ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ລຊ຺ຊິໂນ ລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠໂຄ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣານໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ໂຠຊນສທິໂສຕິ.

ຘມ຺ມິຍາຘມ຺ມິຍປຣິໂຠໂຄ ປຈ຺ຈຍວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ອລຊ຺ຊີ ປິຓ຺ຑປາໂຕປິ ອຘມ຺ມິໂຍ, ອຸໂຠ ເຊຄຸຈ຺ຉາ. ປຸຄ຺ຄໂລ ອລຊ຺ຊີ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຘມ຺ມິໂຍ, ປຸຄ຺ຄລໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ທຸສ຺ສີໂລ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີນິ ລຠິຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ເທຕິ, ເອຕານິ ຍຖາທານເມວ ຄຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຄ຺ຄໂລ ລຊ຺ຊີ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຘມ຺ມິໂຍ, ປິຓ຺ຑປາໂຕ ເຊຄຸຈ຺ໂຉ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປຸຄ຺ຄໂລ ລຊ຺ຊີ, ປິຓ຺ຑປາໂຕປິ ຘມ຺ມິໂຍ, ວຏ຺ຏຕິ.

ອປເຣ ທ຺ເວ ປຄ຺ຄຫາ; ທ຺ເວ ຈ ປຣິໂຠຄາ – ລຊ຺ຊິປຄ຺ຄໂຫ, ອລຊ຺ຊິປຄ຺ຄໂຫ; ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄ ອາມິສປຣິໂຠໂຄຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອລຊ຺ຊິໂນ ລຊ຺ຊິໍ ປຄ຺ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ໂສ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ລຊ຺ຊີ ອລຊ຺ຊິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອນຸໂມທນາຍ ອຊ຺ເຌສຕິ, ຘມ຺ມກຖາຍ ອຊ຺ເຌສຕິ, ກຸເລສຸ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ. ອິຕໂຣປິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອີທິໂສ ຈ ອີທິໂສ ຈາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປຣິສຕິ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ອຍໍ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປຕິ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຘມ຺ມປຣິໂຠຄ-ອາມິສປຣິໂຠເຄສຸ ປນ ຍຕ຺ຖ ອາມິສປຣິໂຠໂຄ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄປິ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ໂກຏິຍໍ ຐິໂຕ ຄນ຺ໂຖ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ມຫາຠເຍ ກິຣ ເອກສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຫານິທ຺ເທໂສ ປຄຸໂຓ ອໂຫສິ. ອຖ ຈຕຸນິກາຍິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມຫາຕິປິຏກຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ມຫາຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ ມຫາຣກ຺ຂິຕ, ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ມຫານິທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ປາໂປ ກິຣາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຫາວຸໂສ, ອຫໍ ເຕ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ນິສິນ຺ເນສຸ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ໂຕ ໂອສານທິວເສ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສຸຕໍເຍວ ເມ ປຸພ຺ເພ, ສຈາຫໍ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນ ອີທິສສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ປນ ສນ຺ຕິເກ ພຫູ ມຫາເຖຣາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມຫານິທ຺ເທສໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ.

໕໘໖. ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພມ຺ປິ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ຣູປິຍສງ຺ຄຫເມວ ຄຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຣູປິເຍ ເວມຕິໂກຕິ ‘‘ສຸວຓ຺ຓໍ ນຸ ໂຂ, ຂຣປຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສໍສຍຊາໂຕ.

ຣູປິເຍ ອຣູປິຍສຎ຺ຎີຕິ ສຸວຓ຺ຓາທີສຸ ຂຣປຕ຺ຕາທິສຎ຺ຎີ. ອປິຈ ປຸຎ຺ຎກາມາ ຣາໂຊໂຣຘາທໂຍ ຠຕ຺ຕຂຊ຺ຊກຄນ຺ຘປິຓ຺ຑາທີສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ເທນ຺ຕິ, ໂຈຬຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນ຺ເຕ ພທ຺ຘກຫາປຓາທີຫິເຍວ ສທ຺ຘິໍ ໂຈຬການິ ເທນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຠຕ຺ຕາທິສຎ຺ຎາຍ ວາ ໂຈຬກສຎ຺ຎາຍ ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວມ຺ປິ ຣູປິເຍ ອຣູປິຍສຎ຺ຎີ ຣູປິຍໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ອິທໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ເຍນ ຫິ ອສ຺ສຕິຍາ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ໂສ ສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຖສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ຕວ ໂຈຬກໍ ປສ຺ສາຫີ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ສິຍາ ກິຣິຍໍ ຄຫເຓນ ອາປຊ຺ຊນໂຕ, ສິຍາ ອກິຣິຍໍ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ຣູປິຍອຎ຺ຎວາທກອຸປສ຺ສຸຕິສິກ຺ຂາປທານິ ຫິ ຕີຓິ ເອກປຣິຈ຺ເຉທານິ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.