໒. ໂກສິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໔໒. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ສເມ ຠູມິຠາເຄ ໂກສິຍໍສູນິ ອຸປຣູປຣິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກຎ຺ຊິກາທີຫິ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ. ເອເກນປິ ໂກສິຍໍສຸນາ ມິສ຺ສິຕ຺ວາຕິ ຕິຏ຺ຐຕຸ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິວເສນ ມິສ຺ສິຕໍ, ສເຈປິ ຕສ຺ສ ກຣຓຏ຺ຐາເນ ວາໂຕ ເອກໍ ໂກສິຍໍສຸໍ ອາເນຕ຺ວາ ປາເຕຕິ, ເອວມ຺ປິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕເມວ ໂຫຕີຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ,

ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສຸທ຺ຘກາຬກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໔໗. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ສຸທ຺ຘກາຬກສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘກາຬການນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘານໍ ກາຬການໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ອມິສ຺ສິຕກາຬການນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິປິ ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທສທິສາເນວາຕິ.

ສຸທ຺ຘກາຬກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໕໒. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ເຕ ອາທິຍິຕ຺ວາຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອນ຺ເຕ ອນຸວາຕໍ ວິຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອທາຕໍ ອລ຺ລິຍາເປຕ຺ວາ.

ທ຺ເວ ຠາຄາຕິ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ. ອາທາຕພ຺ພາຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ໂຄຈຣິຍານນ຺ຕິ ກປິລວຓ຺ຓານໍ. ທ຺ເວ ຕຸລາ ອາທາຕພ຺ພາຕິ ຈຕູຫິ ຕຸລາຫິ ກາເຣຕຸກາມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຍຕ຺ຕເກຫິ ເອຬກໂລເມຫິ ກາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຕສຸ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ກາຬການໍ ເອໂກ ໂອທາຕານໍ, ເອໂກ ໂຄຈຣິຍານນ຺ຕິ ອິທເມວ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ສມຸຏ຺ຐານາທີນິປິ ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທສທິສາເນວ. ເກວລໍ ອິທໍ ອາທາຍ ອນາທາຍ ຈ ກຣຓໂຕ ກິຣິຍາກິຣິຍໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໕໗. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ອູຫທນ຺ຕິປິ ອຸມ຺ມິຫນ຺ຕິປີຕິ ສນ຺ຖຕານໍ ອຸປຣິ ວຈ຺ຈມ຺ປິ ປສ຺ສາວມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ທິນ຺ນາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຖຕສມ຺ມຸຕີຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວ ໂຣໂຄ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ຕາວ ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຖຕໍ ກາຕຸໍ ລຠຕິ. ສເຈ ອໂຣໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ມູລພ຺ຍາຘິນາວ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ໂສເຍວ ປຣິຫາໂຣ, ນຕ຺ຖຎ຺ຎໍ ສມ຺ມຸຕິກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ໂສ ວາ ພ຺ຍາຘິ ປຏິກຸປ຺ປຕຸ, ອຎ຺ໂຎ ວາ, ‘ສກິໍ ຄິລາໂນ’ຕິ ນາມໍ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘເມວ, ປຸນ ສມ຺ມຸຕິກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂອເຣນ ເຈ ຉນ຺ນໍ ວສ຺ສານນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ໂອຣິມຠາເຄ, ອນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທຠາຊເນ ປນ ສງ຺ຂ຺ຍາມຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອູນກຉພ຺ພສ຺ສານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນາປຕ຺ຕິ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ກໂຣຕີຕິ ຍທາ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ສນ຺ຖຕໍ ກໂຣຕິ. ທຸຕິຍປເທປິ ‘‘ຍທາ ອຕິເຣກຉພ຺ພສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ກໂຣຕີ’’ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນ ຫິ ໂສ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ກໂຣຕີຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ໂກສິຍສິກ຺ຂາປທສທິສາເນວາຕິ.

ຉພ຺ພສ຺ສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ນິສີທນສນ຺ຖຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໖໕. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ນິສີທນສນ຺ຖຕສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉາມຫໍ ຠິກ຺ຂເວຕິ ຠຄວາ ກິຣ ຕໍ ເຕມາສໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ໂພຘເນຍ຺ຍສຕ຺ຕໍ ອທ຺ທສ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕນ຺ຕິວເສນ ຘມ຺ມເທສນາ ກຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍິ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລີເນ ຠິກ຺ຂູ ອຘມ຺ມິກໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໍ ອຸປເສໂນ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕິ. ອຫໍ ຕສ຺ສ ປສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ສນໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມິ, ຕໂຕ ມໍ ປສ຺ສິຕຸກາມາ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທິຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຫຎ຺ຈ ເຕຫິ ອຸຊ຺ຌິຕສນ຺ຖຕປຈ຺ຈຍາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ເອວໍ ພຫູນິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອານິສໍສານີຕິ.

ສປຣິໂສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອູນທສວສ຺ເສນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ, ໂຍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໗໕) ອິມສ຺ມິໍ ຂນ຺ຘກສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ ໂມຆປຸຣິສ ອຎ຺ເຎຫິ ໂອວທິໂຍ ອນຸສາສິໂຍ ອຎ຺ຎໍ ໂອວທິຕຸໍ ອນຸສາສິຕຸໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສສີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ຄຣຫໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ມຍ຺ຫໍ ປຣິສໍ ນິສ຺ສາຍ ຄຣຫໍ ອທາສິ, ໂສ ທານາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເຕເນວ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທສສ຺ສິຣີເກນ ສພ຺ພາກາຣປຣິປຸຓ຺ເຓນ ມຸເຂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂຆສໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ປຣິສໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ສາຘຸກາຣໍ ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸຫທໂຍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕິເຣກໂຍຊນສຕໍ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິສໍ ຈິນິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ປຸນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສປຣິໂສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ພຸທ຺ຘານໍ ອຎ຺ຎຖາ ອາຣາເຘຕຸໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ.

ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນຕິ ວຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘຠາເວນ ນິຣາສງ຺ໂກ ສີໂຫ ວິຍ ກຎ຺ຈນປພ຺ພຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ. ເອຕທໂວຈາຕິ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ເອຕໍ ອໂວຈ. ມນາປານິ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ປໍສຸກູລານີຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຕວ ອິມານິ ປໍສຸກູລານິ ມນາປານິ, ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ຂນ຺ຕິຍາ ຄຫິຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ມນາປານີຕິ, ຠນ຺ເຕ ນ ມຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ຄຫິຕານິ, ຄລຄ຺ຄາເຫນ ວິຍ ມຕ຺ຖກຕາຬເນນ ວິຍ ຈ ຄາຫິໂຕມ຺ຫີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີຕິ ປຎ຺ຎາໂຕ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ມຍໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມາຕິ ມຍໍ ສາວກາ ນາມ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມ, ພຸທ຺ຘວິສໂຍ ຫິ ເອໂສ ຍທິທໍ ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎປນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ວາ. ສມາທາຍາຕິ ຕໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ, ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂິສ຺ສາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ປຸນປິ ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ ສາຘຸກາຣມທາສິ.

໕໖໖. ອນຸຎ຺ຎາຕາວຸໂສຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ອາວຸໂສ. ປິເຫນ຺ຕາຕິ ປິຫຍນ຺ຕາ. ສນ຺ຖຕານິ ອຸຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ສນ຺ຖເຕ ຈຕຸຕ຺ຖຈີວຣສຎ຺ຎິຕາຍ ສພ຺ພສນ຺ຖຕານິ ອຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ຠຄວາ ສນ຺ຖຕານິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕເນ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ປຣິໂຠຄຸປາຍໍ ເນສໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ.

໕໖໗. ສກິໍ ນິວຕ຺ຖມ຺ປິ ສກິໍ ປາຣຸຕມ຺ປີຕິ ສກິໍ ນິສິນ຺ນຎ຺ເຈວ ນິປນ຺ນຎ຺ຈ. ສາມນ຺ຕາຕິ ເອກປສ຺ສໂຕ ວຏ຺ຏໍ ວາ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ຍຖາ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ສນ຺ຖຣນ຺ເຕນ ປນ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເອກເທເສ ວາ ສນ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ວິຊເຏຕ຺ວາ ວາ ມິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຖິຣຕຣໍ ໂຫຕີຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ກິຣິຍາກິຣິຍຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ທ຺ເວຠາຄສິກ຺ຂາປທສທິສານີຕິ.

ອິເມສຸ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ສນ຺ຖເຕສຸ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ວິນຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິມານິ ທ຺ເວ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ.

ນິສີທນສນ຺ຖຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໗໑. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑສຸນ຺ຕິ ‘‘ກິຕ຺ຕເກນ, ຠນ຺ເຕ, ກີຕານີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ອວຫສິໍສຸ. ຐິຕໂກວ ອາສຸມ຺ຠີຕິ ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ອຣຎ຺ຎໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸຠາຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ກິລນ຺ຕາ ຐິຕກາວ ປາເຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ປາເຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໗໒. ສຫຕ຺ຖາຕິ ສຫຕ຺ເຖນ, ອຕ຺ຕນາ ຫຣິຕພ຺ພານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ພຫິຕິໂຍຊນໍ ປາເຕຕີຕິ ຕິໂຍຊນໂຕ ພຫິ ປາເຕຕິ. ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປຕນເກ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ໂລມຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ສເຈ ພຫິຕິໂຍຊເນ ຣຸກ຺ເຂ ວາ ຖມ຺ເຠ ວາ ປຏິຫຎ຺ຎິຕ຺ວາ ປຸນ ອນ຺ໂຕ ປຕນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ຠູມິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ຐຕ຺ວາ ຐຕ຺ວາ ວຏ຺ຏມານາ ເອຬກໂລມຠຓ຺ຑິກາ ປຸນ ອນ຺ໂຕ ປວິສຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ອນ຺ໂຕ ຐຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ປາເທນ ວາ ຍຏ຺ຐິຍາ ວາ ວຏ຺ເຏຕິ ຐຕ຺ວາ ວາ ອຐຕ຺ວາ ວາ ວຏ຺ຏມານາ ຠຓ຺ຑິກາ ຄຈ຺ຉຕຸ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ‘‘ອຎ຺ໂຎ ຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຐເປຕິ, ເຕນ ຫຣິເຕປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຐປິຕໍ ວາໂຕ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ພຫິ ປາເຕຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ຈ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ. ກຸຣຸນ຺ທິຍາທີສຸ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ອນາປຕ຺ຕິ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕິ. ອຸຠໂຕຠຓ຺ຑິກໍ ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ຠຓ຺ຑິກໍ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ເອກໍ ພຫິສີມາຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຐເປຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຕາວ. ເອກາພທ຺ເຘ ກາເຊປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍທິ ປນ ອພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກາຊໂກຏິຍໍ ຐປິຕມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ນ ຣກ຺ຂຕິ. ເອກາພທ຺ເຘປິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐປິເຕ ອາປຕ຺ຕິເຍວ.

ອຎ຺ຎສ຺ສ ຍາເນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຍາເນ ວາ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິອາທີສຸ ວາ ສາມິກສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຫຣິສ຺ສຕີຕິ ຐເປຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອາປຕ຺ຕິ. ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຍາເນ ວາ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິຍາທີສຸ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສາເຣຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂຈເທຕິ, ປກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ວາ ອນຸພນ຺ຘາເປຕິ, ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍາທີສຸ ປນ ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຫຣາເປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ນ ສເມຕິ. ອທິນ຺ນາທາເນ ປນ ສຸງ຺ກຆາເຕ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຍາ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ, ສາ ອິຘ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍາ ອິຘ ອາປຕ຺ຕິ, ສາ ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິ. ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ວາ ໂຈຣາທີຫິ ວາ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂລມຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໗໕. ຕິໂຍຊນໍ ວາສາຘິປ຺ປາໂຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຫຣຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຄໂຕ, ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນໍ ວາ ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ວາ ອລາເຠນ ຕໂຕ ປຣໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຕປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ເອວໍ ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິ ໂຈຣາ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິຣຕ຺ຖກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຏິເທນ຺ຕິ, ຕໍ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິ ວິນຍກມ຺ມກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຕຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ກຕໍຠຓ຺ຑໍ ກມ຺ພລໂກຊວສນ຺ຖຕາທິໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນ຺ຕມໂສ ສຸຕ຺ຕເກນ ພທ຺ຘມຕ຺ຕມ຺ປິ. ໂຍ ປນ ຕນຸກປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກນ຺ຕເຣ ວາ ອາໂຍຄອໍສພທ຺ຘກກາຍພນ຺ຘນາທີນໍ ອນ຺ຕເຣສຸ ວາ ປິປ຺ຜລິກາທີນໍ ມລຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ສິປາຏິກາຍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ວາຕາພາຘິໂກ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ເທປິ ໂລມານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ສຸຕ຺ຕເກນ ປນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ກຕຠຓ຺ຑຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເວຓິໍ ກຕ຺ວາ ຫຣຕິ, ອິທໍ ນິຘານມຸຂໍ ນາມ, ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ອິທໍ ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານໍ ນາມ, ກາຍໂຕ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໗໖. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ຣິຎ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫີຕິ.

ເອຬກໂລມໂຘວາປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໒. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິວິໂສຕິ ໂກຏ຺ຐາໂສ.

໕໘໓-໔. ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາຕຣູປນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ນາມໍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຓ຺ຓສທິສໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ໂຍ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓ ໂລຫວິເສໂສ, ອິທໍ ຊາຕຣູປໍ ນາມາ’’ຕິ ຣຊຕໍ ປນ ‘‘ສງ຺ໂຂ, ສິລາ, ປວາລ, ຣຊຕໍ, ຊາຕຣູປ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໕໐໖) ຣູປິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ໂວຫາຣຄມນີຍໍ ກຫາປຓາທິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ກຫາປໂຓ ໂລຫມາສໂກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຫາປໂຓຕິ ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ວາ ຣູປິຍມໂຍ ວາ ປາກຕິໂກ ວາ. ໂລຫມາສໂກຕິ ຕມ຺ພໂລຫາທີຫິ ກຕມາສໂກ. ທາຣຸມາສໂກຕິ ສາຣທາຣຸນາ ວາ ເວຬຸເປສິກາຍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຕາລປຓ຺ເຓນາປິ ຣູປໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕມາສໂກ. ຊຕຸມາສໂກຕິ ລາຂາຍ ວາ ນິຍ຺ຍາເສນ ວາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຕມາສໂກ. ‘‘ເຍ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ປເທນ ໂຍ ໂຍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຊນປເທ ຍທາ ຍທາ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ອຏ຺ຐິມໂຍປິ ຈມ຺ມມໂຍປິ ຣຸກ຺ຂຜລພີຊມໂຍປິ ສມຸຏ຺ຐາປິຕຣູໂປປິ ອສມຸຏ຺ຐາປິຕຣູໂປປິ ສພ຺ໂພ ສງ຺ຄຫິໂຕ.

ອິຈ຺ເຈຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ ຊາຕຣູປມາສໂກ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທ ສພ຺ໂພປິ ຣຊຕມາສໂກຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ. ມຸຕ຺ຕາ, ມຓິ, ເວຬຸຣິໂຍ, ສງ຺ໂຂ, ສິລາ, ປວາລ, ໂລຫິຕງ຺ໂກ, ມສາຣຄລ຺ລໍ, ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ, ທາສິທາສເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາມາທໂຍຕິ ອິທໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ສຸຕ຺ຕໍ ຜາໂລ ປຏໂກ ກປ຺ປາໂສ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ອປຣຓ຺ຓໍ ສປ຺ປິນວນີຕເຕລມຘຸຜາຓິຕາທິເຠສຊ຺ຊຎ຺ຈ ອິທໍ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸ. ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລເຈຕິຍານໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕິ, ເສສານໍ ອຕ຺ຖາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉໂຕ ທຸກ຺ກຏເມວ. ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອນາປຕ຺ຕິ. ສພ຺ພມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນຕ຺ຖາຍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສີເສນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉໂຕ ອຸປຣິ ຣຕນສິກ຺ຂາປເທ ອາຄຕວເສນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ອຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເຕນສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ສຍໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ.

ຕຕ຺ຖ ຊາຕຣູປຣຊຕຠຓ຺ເຑສຸ ກຫາປຓມາສເກສຸ ຈ ເອກໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ວາ ຄຓ຺ຫາປຍໂຕ ວາ ເອກາ ອາປຕ຺ຕິ. ສຫສ຺ສໍ ເຈປິ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຄຓ຺ຫາເປຕິ, ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ກຸຣຸນ຺ທິຍຎ຺ຈ ສິຖິລພທ຺ຘາຍ ຖວິກາຍ ສິຖິລປູຣິເຕ ວາ ຠາຊເນ ຣູປຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິ. ຆນພທ຺ເຘ ປນ ຆນປູຣິເຕ ວາ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕສາທິຍເນ ປນ ‘‘ອິທໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈປິ ຈິຕ຺ເຕນ ສາທິຍຕິ, ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ‘‘ນຍິທໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ກາຍວາຈາຫິ ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ນຍິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຫິ ເຍນ ເກນຈິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ກາຍວາຈາຫິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ອຘິວາເສຕິ, ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ຈ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ເອໂກ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ປາທມູເລ ຐເປຕິ ‘‘ຕຸຍ຺ຫິທໍ ໂຫຕູ’’ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ‘‘ນຍິທໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອຸປາສໂກ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ຄໂຕ, ອຎ຺ໂຎ ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິທ’’ນ຺ຕິ? ຍໍ ເຕນ ອຕ຺ຕນາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ໂສ ເຈ ວທຕິ – ‘‘ໂຄປຍິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ, ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ, ສຕ຺ຕຠູມິກມ຺ປິ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິຘ ນິກ຺ຂິປາຫີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ ໂຫຕິ. ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ວິກ຺ກາຍິກຠຓ຺ຑໍ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຈີວຣໍ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອິທໍ ຄເຫສ຺ສຖ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຸປາສກ ອຕ຺ຖິ ອມ຺ຫາກໍ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ, ວຕ຺ຖຸ ຈ ເອວຣູປໍ ນາມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ວທຕິ, ‘‘ອຫໍ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ, ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວມ຺ປິ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕເມວ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອຘິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘‘ນ ມຍໍ ຕວ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາມ, ‘‘ນິກ຺ຂມາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຣູປິຍໍ ນາມ ອກປ຺ປິຍໍ, ‘‘ຕສ຺ມາ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ຕເມວ ນ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເຈຕາປິຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປາເຍນ ປຣິໂຠຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ປິຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ສປ຺ປິ ວາຕິ ‘‘ປພ຺ພຊິຕານໍ ສປ຺ປິ ວາ ເຕລໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ ອຸປາສກາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພເຫວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ຠາໂຄ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ອາຣາມິການໍ ວາ ປຕ຺ຕຠາຄມ຺ປິ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ມກ຺ກຏາທີຫິ ຕໂຕ ຫຣິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຐປິຕໍ ວາ ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຄຬິຕໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຣິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ປໍສຸກູລມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ຕໂຕ ອາຫເຏນ ຜາຓິເຕນ ເສນາສນຘູປນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສປ຺ປິນາ ວາ ເຕເລນ ວາ ປທີປໍ ກຕ຺ວາ ທີປາໂລເກ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ກສິຓປຣິກມ຺ມມ຺ປິ ກາຕຸໍ, ໂປຕ຺ຖກມ຺ປິ ວາເຈຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕລມຘຸຜາຓິເຕຫິ ປນ ສຣີເຣ ວຓໍ ມກ຺ເຂຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ວາ ໂຠຊນສາລໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຉາຍາປິ ເຄຫປຣິຈ຺ເຉເທນ ຐິຕາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິຈ຺ເຉທາຕິກ຺ກນ຺ຕາ ອາຄນ຺ຕຸກຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກເຕນ ມຄ຺ເຄນປິ ເສຕຸນາປິ ນາວາຍປິ ອຸຬຸມ຺ເປນປິ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ຂນາປິຕາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ອຸພ຺ຠິໂທທກໍ ປາຕຸໍ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ໂຕ ອຸທເກ ປນ ອສຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ອຸທກໍ ວາ ວສ຺ໂສທກໍ ວາ ປວິຏ຺ຐໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກີຕາຍ ເຍນ ອຸທເກນ ສທ຺ຘິໍ ກີຕາ ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເຕປິ ປຈ຺ຈຍາ ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອາຣາໂມ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ, ໂສປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ຠູມິປິ ພີຊມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍໍ ເນວ ຠູມິໍ ນ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຠູມິໍເຍວ ກິຓິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎານິ ພີຊານິ ໂຣປິຕານິ ຜລໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຖ ພີຊານິ ກິຓິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ໂຣປິຕານິ, ຜລໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຠູມິຍໍ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ໂສ ຉຑ຺ເຑຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຂິປຕິ, ອຖາປິ ນ ຉຑ຺ເຑຕິ, ສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ຉຑ຺ເຑຕີຕິ ອຖ ເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຉຑ຺ເຑຕິ, ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ພ຺ຍາປາເຣນາຕິ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ, ຕໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓ ຣູປິຍຉຑ຺ຑໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ.

ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິນ຺ຕິອາທີສຸ ໂລຠວເສນ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ໂຕ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ນາມ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂທສວເສນ ‘‘ເນວາຍໍ ມາຕິກໍ ຊານາຕິ, ນ ວິນຍ’’ນ຺ຕິ ປຣໍ ອປສາເທນ຺ໂຕ ໂທສາຄຕິໍ ນາມ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂມຫວເສນ ມຸຏ຺ຐປມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ໂມຫາຄຕິໍ ນາມ ຄຈ຺ຉຕິ. ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ຠເຍນ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ຠຍາຄຕິໍ ນາມ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໘໕. ອນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ ອກຕ຺ວາ, ອກ຺ຂີນິ ນິມ຺ມີເລຕ຺ວາ ນທິຍາ ວາ ປປາເຕ ວາ ວນຄຫເນ ວາ ຄູຖໍ ວິຍ ອນເປກ຺ເຂນ ປຕິໂຕກາສໍ ອສມນ຺ນາຫຣນ຺ເຕນ ປາເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ເພປິ ຣູປິເຍ ຠຄວາ ປຣິຍາເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິໂຠຄໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຣູປິຍປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ປນ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍປຣິໂຠໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາ ຈາຍໍ ເອຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນາຍ ວາ ກຸລທູສກກມ຺ເມນ ວາ ກຸຫນາທີຫິ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍາ ເນວ ຕສ຺ສ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ປຣິໂຠຄາ – ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ, ອິຓປຣິໂຠໂຄ, ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ, ສາມິປຣິໂຠໂຄຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ‘‘ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ’’ ນາມ. ສີລວໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ‘‘ອິຓປຣິໂຠໂຄ’’ ນາມ. ຕສ຺ມາ ຈີວຣໍ ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອາໂລເປ ອາໂລເປ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປຸເຣຠຕ຺ຕປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕປຸຣິມຍາມປຈ຺ຉິມຍາເມສຸ. ສຈສ຺ສ ອປ຺ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕວ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອິຓປຣິໂຠຄຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເສນາສນມ຺ປິ ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ປຣິໂຠເຄປິ ສຕິປຈ຺ຈຍຕາ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປນ ສຕິໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຫິ ສຸທ຺ຘິ – ເທສນາສຸທ຺ຘິ, ສໍວຣສຸທ຺ຘິ, ປຣິເຍຏ຺ຐິສຸທ຺ຘິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘີຕິ. ຕຕ຺ຖ ເທສນາສຸທ຺ຘິ ນາມ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ, ຕຎ຺ຫິ ເທສນາຍ ສຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ເທສນາສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສໍວຣສຸທ຺ຘິ ນາມ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ, ຕຎ຺ຫິ ນ ປຸນ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານສໍວເຣເນວ ສຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ສໍວຣສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິເຍຏ຺ຐິສຸທ຺ຘິ ນາມ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ, ຕຎ຺ຫິ ອເນສນໍ ປຫາຍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈເຍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ປຣິເຍສນາຍ ສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ປຣິເຍຏ຺ຐິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘິ ນາມ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ, ຕຎ຺ຫິ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປນ ສຕິໍ ອກຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສກ຺ຂານໍ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ນາມ, ເຕ ຫິ ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ປິຕຸສນ຺ຕການໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ທາຍາທາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ເຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຄິຫີນໍ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ຄິຫີຫິ ທິນ຺ນາປິ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) ເວທິຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ.

ຂີຓາສວານໍ ປຣິໂຠໂຄ ສາມິປຣິໂຠໂຄ ນາມ, ເຕ ຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ທາສພ຺ຍໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ສາມິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ອິເມສຸ ປຣິໂຠເຄສຸ ສາມິປຣິໂຠໂຄ ຈ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ຈ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອິຓປຣິໂຠໂຄ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠເຄ ກຖາເຍວ ນຕ຺ຖິ.

ອປເຣປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິໂຠຄາ – ລຊ຺ຊິປຣິໂຠໂຄ, ອລຊ຺ຊິປຣິໂຠໂຄ, ຘມ຺ມິຍປຣິໂຠໂຄ, ອຘມ຺ມິຍປຣິໂຠໂຄຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອລຊ຺ຊິໂນ ລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠໂຄ ວຏ຺ຏຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ລຊ຺ຊິໂນ ອລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ຍາວ ນ ຊານາຕິ, ຕາວ ວຏ຺ຏຕິ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍທາສ຺ສ ອລຊ຺ຊີຠາວໍ ຊານາຕິ ຕທາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກາຍທ຺ວາເຣ ຈ ວຈີທ຺ວາເຣ ຈ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຖ, ຕໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ມາ ເອວມກຕ຺ຖາ’’ຕິ. ສເຈ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ກໂຣຕິເຍວ, ຍທິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠຄໍ ກໂຣຕິ, ໂສປິ ອລຊ຺ຊີເຍວ ໂຫຕິ. ໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣຠູເຕນ ອລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠຄໍ ກໂຣຕິ, ໂສປິ ນິວາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ນ ໂອຣມຕິ, ອຍມ຺ປິ ອລຊ຺ຊີເຍວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເອໂກ ອລຊ຺ຊີ ອລຊ຺ຊີສຕມ຺ປິ ກໂຣຕິ. ອລຊ຺ຊິໂນ ປນ ອລຊ຺ຊິນາວ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠເຄ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ລຊ຺ຊິໂນ ລຊ຺ຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິໂຠໂຄ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣານໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ໂຠຊນສທິໂສຕິ.

ຘມ຺ມິຍາຘມ຺ມິຍປຣິໂຠໂຄ ປຈ຺ຈຍວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ອລຊ຺ຊີ ປິຓ຺ຑປາໂຕປິ ອຘມ຺ມິໂຍ, ອຸໂຠ ເຊຄຸຈ຺ຉາ. ປຸຄ຺ຄໂລ ອລຊ຺ຊີ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຘມ຺ມິໂຍ, ປຸຄ຺ຄລໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ທຸສ຺ສີໂລ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີນິ ລຠິຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ເທຕິ, ເອຕານິ ຍຖາທານເມວ ຄຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຄ຺ຄໂລ ລຊ຺ຊີ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຘມ຺ມິໂຍ, ປິຓ຺ຑປາໂຕ ເຊຄຸຈ຺ໂຉ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປຸຄ຺ຄໂລ ລຊ຺ຊີ, ປິຓ຺ຑປາໂຕປິ ຘມ຺ມິໂຍ, ວຏ຺ຏຕິ.

ອປເຣ ທ຺ເວ ປຄ຺ຄຫາ; ທ຺ເວ ຈ ປຣິໂຠຄາ – ລຊ຺ຊິປຄ຺ຄໂຫ, ອລຊ຺ຊິປຄ຺ຄໂຫ; ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄ ອາມິສປຣິໂຠໂຄຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອລຊ຺ຊິໂນ ລຊ຺ຊິໍ ປຄ຺ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ໂສ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ລຊ຺ຊີ ອລຊ຺ຊິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອນຸໂມທນາຍ ອຊ຺ເຌສຕິ, ຘມ຺ມກຖາຍ ອຊ຺ເຌສຕິ, ກຸເລສຸ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ. ອິຕໂຣປິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອີທິໂສ ຈ ອີທິໂສ ຈາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປຣິສຕິ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ອຍໍ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປຕິ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຘມ຺ມປຣິໂຠຄ-ອາມິສປຣິໂຠເຄສຸ ປນ ຍຕ຺ຖ ອາມິສປຣິໂຠໂຄ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມປຣິໂຠໂຄປິ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ໂກຏິຍໍ ຐິໂຕ ຄນ຺ໂຖ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ມຫາຠເຍ ກິຣ ເອກສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຫານິທ຺ເທໂສ ປຄຸໂຓ ອໂຫສິ. ອຖ ຈຕຸນິກາຍິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ມຫາຕິປິຏກຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ມຫາຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ ມຫາຣກ຺ຂິຕ, ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ມຫານິທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ປາໂປ ກິຣາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຫາວຸໂສ, ອຫໍ ເຕ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ນິສິນ຺ເນສຸ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ໂຕ ໂອສານທິວເສ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສຸຕໍເຍວ ເມ ປຸພ຺ເພ, ສຈາຫໍ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນ ອີທິສສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ປນ ສນ຺ຕິເກ ພຫູ ມຫາເຖຣາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມຫານິທ຺ເທສໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ.

໕໘໖. ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພມ຺ປິ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ຣູປິຍສງ຺ຄຫເມວ ຄຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຣູປິເຍ ເວມຕິໂກຕິ ‘‘ສຸວຓ຺ຓໍ ນຸ ໂຂ, ຂຣປຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສໍສຍຊາໂຕ.

ຣູປິເຍ ອຣູປິຍສຎ຺ຎີຕິ ສຸວຓ຺ຓາທີສຸ ຂຣປຕ຺ຕາທິສຎ຺ຎີ. ອປິຈ ປຸຎ຺ຎກາມາ ຣາໂຊໂຣຘາທໂຍ ຠຕ຺ຕຂຊ຺ຊກຄນ຺ຘປິຓ຺ຑາທີສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ເທນ຺ຕິ, ໂຈຬຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນ຺ເຕ ພທ຺ຘກຫາປຓາທີຫິເຍວ ສທ຺ຘິໍ ໂຈຬການິ ເທນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຠຕ຺ຕາທິສຎ຺ຎາຍ ວາ ໂຈຬກສຎ຺ຎາຍ ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວມ຺ປິ ຣູປິເຍ ອຣູປິຍສຎ຺ຎີ ຣູປິຍໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ອິທໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ເຍນ ຫິ ອສ຺ສຕິຍາ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ໂສ ສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຖສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ຕວ ໂຈຬກໍ ປສ຺ສາຫີ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ສິຍາ ກິຣິຍໍ ຄຫເຓນ ອາປຊ຺ຊນໂຕ, ສິຍາ ອກິຣິຍໍ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ຣູປິຍອຎ຺ຎວາທກອຸປສ຺ສຸຕິສິກ຺ຂາປທານິ ຫິ ຕີຓິ ເອກປຣິຈ຺ເຉທານິ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ຣູປິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໘໗. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ນານປ຺ປກາຣກນ຺ຕິ ກຕາກຕາທິວເສນ ອເນກວິຘໍ. ຣູປິຍສໍໂວຫາຣນ຺ຕິ ຊາຕຣູປຣຊຕປຣິວຕ຺ຕນໍ. ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ເສວ ປຏິກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕປຣິວຕ຺ຕເນ ໂທສໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ກໂຣນ຺ຕິ.

໕໘໙. ສີສູປຄນ຺ຕິອາທີສຸ ສີສໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ສີສູປຄໍ, ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ສີສູປກ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສີສາລງ຺ກາຣສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ກເຕນ ກຕນ຺ຕິອາທີສຸ ສຸທ຺ໂຘ ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣເຍວ.

ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີຕິອາທິມ຺ຫິ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕວຕ຺ຖູສຸ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸນາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ມູລຄ຺ຄຫເຓ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອປຣາປຣປຣິວຕ຺ຕເນ ອິມິນາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ ວາ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ວາ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍ ຫິ ອຍໍ ອຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີ ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕີຕິອາທິ ທຸຕິໂຍ ຕິໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສານຸໂລມຕ຺ຕາ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ອຍມປໂຣປິ ຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີ ອຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕີຕິອາທິ ຕິໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຫິ ອຣູປິເຍນ ປຣສ຺ສ ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຍ຺ຍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຣູປິເຍນ ປຣສ຺ສ ອຣູປິຍໍ, ອຸຠຍຖາປິ ຣູປິຍສໍໂວຫາໂຣ ກໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ເອກນ຺ເຕນ ຣູປິຍປກ຺ເຂ ເອໂກເຍວ ຕິໂກ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ປນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ມູລຄ຺ຄຫເຓ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຈ຺ຉາ ປຣິວຕ຺ຕເນ ອິມິນາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຄຣຸກສ຺ສ ເຈຕາປິຕຕ຺ຕາ. ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸເມວ, ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ວາ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ມູລຄ຺ຄຫເຓ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຈ຺ຉາ ປຣິວຕ຺ຕເນປິ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຏເມວ. ກສ຺ມາ? ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ເຈຕາປິຕຕ຺ຕາ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ສເຈ ກຍວິກ຺ກຍໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ຠາສິຕໍ, ຕໍ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ. ກສ຺ມາ? ນ ຫິ ທານຄ຺ຄຫຓໂຕ ອຎ຺ໂຎ ກຍວິກ຺ກໂຍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸປຣິວຕ຺ຕນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ. ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຣູປິເຍນ ຈ ຣູປິຍາຣູປິຍເຈຕາປນໍ ອຣູປິເຍນ ຈ ຣູປິຍເຈຕາປນໍ. ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸນາ ປນ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໂນ ເຈຕາປນໍ ເນວ ອິຘ ນ ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເຈຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍເຖວ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໂນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕເຖວ ຕສ຺ສ ວາ ເຕນ ວາ ເຈຕາປເນປິ ທຸກ຺ກຏໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍຎ຺ຎູຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ປນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸໍ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ມູລຄ຺ຄຫເຓ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ປຣິວຕ຺ຕເນ ອິມິນາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອຣູປິເຍ ອຣູປິຍສຎ຺ຎີ ຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ເຕເນວ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸໍ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ມູລປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຕເຖວ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ປຣິວຕ຺ຕເນ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຏໍ. ກສ຺ມາ? ອກປ຺ປິຍສ຺ສ ເຈຕາປິຕຕ຺ຕາ. ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ ປນ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ມູລຄ຺ຄຫເຓ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ປຣິວຕ຺ຕເນ ອຸປຣິ ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ກຍວິກ຺ກຍໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິສິກ຺ຂາປເທນປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ວຑ຺ຒິໍ ປໂຍເຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ.

ອິມສ຺ສ ຈ ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສ຺ສ ຄຣຸກຠາວທີປກໍ ອິທໍ ປຕ຺ຕຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຫິ ຣູປິຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຕນ ອຍພີຊໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຕໍ ໂກຏ຺ຏາເປຕ຺ວາ ເຕນ ໂລເຫນ ປຕ຺ຕໍ ກາເຣຕິ, ອຍໍ ປຕ຺ໂຕ ມຫາອກປ຺ປິໂຍ ນາມ, ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ກປ຺ປິໂຍ ກາຕຸໍ. ສເຈ ຫິ ຕໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ຖາລກໍ ກາເຣຕິ, ຕມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍໍ. ວາສິໍ ກາເຣຕິ, ຕາຍ ຉິນ຺ນໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍໍ. ພຬິສໍ ກາໂຣຕິ, ເຕນ ມາຣິຕາ ມຈ຺ຉາປິ ອກປ຺ປິຍາ. ວາສິຜລໍ ຕາເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ວາ ຂີຣໍ ວາ ອຸຓ຺ຫາເປຕິ, ຕມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍເມວ.

ໂຍ ປນ ຣູປິຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຕນ ປຕ຺ຕໍ ກິຓາຕິ, ອຍມ຺ປິ ປຕ຺ໂຕ ອກປ຺ປິໂຍ. ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ສຫຘມ຺ມິການໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກ຺ກາ ປນ ກປ຺ປິໂຍ ກາຕຸໍ, ໂສ ຫິ ມູເລ ມູລສາມິການໍ ປຕ຺ເຕ ຈ ປຕ຺ຕສາມິການໍ ທິນ຺ເນ ກປ຺ປິໂຍ ໂຫຕິ. ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ໂຍປິ ຣູປິຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍກາຣເກນ ສທ຺ຘິໍ ກມ຺ມາຣກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວທຕິ. ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຈ ຕໍ ຣູປິຍໍ ທຕ຺ວາ ກມ຺ມາຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ, ອຍມ຺ປິ ປຕ຺ໂຕ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ຄຫິໂຕປິ ທຸຕິຍປຕ຺ຕສທິໂສເຍວ, ມູລສ຺ສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ອກປ຺ປິໂຍ. ກສ຺ມາ ເສສານໍ ນ ກປ຺ປຕີຕິ? ມູລສ຺ສ ອນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ.

ໂຍ ປນ ຣູປິຍໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ກິຓິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ປຫິຕກປ຺ປິຍກາຣເກນ ສທ຺ຘິໍ ກມ຺ມາຣກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ເທຫີ’’ຕິ ກຫາປເຓ ທາເປຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ, ອຍໍ ປຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ ທຸພ຺ພິຈາຣິຕຕ຺ຕາ, ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ, ມູລສ຺ສ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ.

ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອໂຫສິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ເອວຣູປໍ ປຕ຺ຕໍ ສປ຺ປິສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊິ. ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖຣສ຺ສປິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ເອວຣູໂປ ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕໍ ເຖໂຣປິ ສປ຺ປິສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາເປສີຕິ. ອິທໍ ອກປ຺ປິຍປຕ຺ຕຈຕຸກ຺ກໍ.

ສເຈ ປນ ຣູປິຍໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ກິຓິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ປຫິຕກປ຺ປິຍກາຣເກນ ສທ຺ຘິໍ ກມ຺ມາຣກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິມາຫໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຈ ຕໍ ຣູປິຍໍ ທຕ຺ວາ ກມ຺ມາຣໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ, ອຍໍ ປຕ຺ໂຕ ສພ຺ພກປ຺ປິໂຍ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ປຣິໂຠຄາຣໂຫຕິ.

໕໙໑. ອຣູປິເຍ ຣູປິຍສຎ຺ຎີຕິ ຂຣປຕ຺ຕາທີສຸ ສຸວຓ຺ຓາທິສຎ຺ຎີ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ສເຈ ເຕນ ອຣູປິຍໍ ເຈຕາເປຕິ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ເວມຕິເກ. ອຣູປິຍສຎ຺ຎິສ຺ສ ປນ ປຎ຺ຈຫິ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ສທ຺ຘິ ‘‘ອິທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິທໍ ເທຖາ’’ຕິ ກຍວິກ຺ກຍໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ຣູປິຍສໍໂວຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໙໓. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕິ ຫິປິ ຕ຺ຍາຍນ຺ຕິ ກຕິ ເຕ ອຍໍ, ຫິກາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ປທປູຣໂຓ, ປິກາໂຣ ຄຣຫາຍໍ, ອຍໍ ທຸພ຺ພລສງ຺ຆາຏິ ຕວ ກຕິ ທິວສານິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ກຕິຫມ຺ປິ ຕ຺ຍາຍນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ກຕິຫນ຺ຕິ ກຕິ ອຫານິ, ກຕິ ທິວສານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ກຕິຫິປິ ມ຺ຍາຍນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ເອເຕເນວ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຄິຫີປິ ນໍ ຄິຫິສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ນນ຺ຕິ ນາມຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຄິຫີ ນາມ ຄິຫິສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໕໙໔. ນານປ຺ປກາຣກນ຺ຕິ ຈີວຣາທີນໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑານໍ ວເສນ ອເນກວິຘໍ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ຈີວຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ທສິກສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສານໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑເມວ ທສ຺ສິຕໍ. ອກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑປຣິວຕ຺ຕນຎ຺ຫິ ກຍວິກ຺ກຍສງ຺ຄຫໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຍວິກ຺ກຍນ຺ຕິ ກຍຎ຺ເຈວ ວິກ຺ກຍຎ຺ຈ. ‘‘ອິມິນາ ອິມໍ ເທຫີ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ນເຍນ ປຣສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ກຍໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ເທນ຺ໂຕ ວິກ຺ກຍໍ.

໕໙໕. ອຊ຺ຌາຈຣຕີຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຈຣຕິ, ວີຕິກ຺ກມວາຈໍ ຠາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໂຕ ກຍິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ ວິກ຺ກຍິຕຎ຺ຈາຕິ ຍທາ ກຍິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ ປຣຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນ, ວິກ຺ກີຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑໍ ປຣຫຕ຺ຖຄຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນ. ‘‘ອິມິນາ ອິມ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນານຸຣູປໂຕ ປນ ປາເຐ ປຐມໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑໍ ທສ຺ສິຕໍ.

ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ກຍວເສນ ຄຫິຕກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ກຍວິກ຺ກໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສຫຘມ຺ມິເກ ອວເສເສຫິ ຄິຫິປພ຺ພຊິເຕຫິ ອນ຺ຕມໂສ ມາຕາປິຕູຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ວຕ຺ເຖນ ວາ ວຕ຺ຖໍ ໂຫຕຸ ຠຕ຺ເຕນ ວາ ຠຕ຺ຕໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍໍ ‘‘ອິມິນາ ອິມໍ ເທຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ເອວໍ ວຕ຺ວາ ມາຕຸຍາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑໍ ເທຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ‘‘ອິມິນາ ອິມໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ວາ ‘‘ອິມໍ ເທຫິ, ອິມໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ມາຕຸຍາປິ ຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຕນາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ເຑ ປຣຫຕ຺ຖໍ ປຣຠຓ຺ເຑ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ມາຕຣໍ ປນ ປິຕຣໍ ວາ ‘‘ອິມໍ ເທຫີ’’ຕິ ວທໂຕ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທໂຕ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນໍ ນ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎາຕກໍ ‘‘ອິມໍ ເທຫີ’’ຕິ ວທໂຕ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທໂຕ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອິມິນາ ອິມໍ ເທຫີ’’ຕິ ກຍວິກ຺ກຍໍ ອາປຊ຺ຊໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ຕສ຺ມາ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ມາຕາປິຕູຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ກຍວິກ຺ກຍໍ ອຎ຺ຎາຕເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕິສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂມເຈນ຺ເຕນ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປຣິວຕ຺ຕນວິຘິ – ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປາເຖຍ຺ຍຕຓ຺ຑຸລາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຠຕ຺ຕຫຕ຺ຖໍ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຕຓ຺ຑຸລາ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈ ໂນ ອິເມຫິ ອຕ຺ໂຖ, ຠຕ຺ເຕນ ປນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວທຕິ. ປຸຣິໂສ ຕຓ຺ຑຸເລ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຕິສ຺ໂສປິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອນ຺ຕມໂສ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ມູລສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ. ປຣໂຕ ຈ ວຸຕ຺ຕເມວ ‘‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ອຕ຺ໂຖຕິ ຠຓຕີ’’ຕິ. ໂຍ ປນ ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ອິມໍ ເທຫີ’’ຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ; ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ. ວິຆາສາທໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ໂອທນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ຣຊນໍ ວາ ທາຣູນິ ວາ ອາຫຣາ’’ຕິ ວທຕິ, ຣຊນຉລ຺ລິຄຓນາຍ ທາຣຸຄຓນາຍ ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ອິມໍ ໂອທນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທໍ ນາມ ກໂຣຖາ’’ຕິ ທນ຺ຕກາຣາທີຫິ ສິປ຺ປິເກຫິ ຘມກຣຓາທີສຸ ຕໍ ຕໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ກາເຣຕິ, ຣຊເກຫິ ວາ ວຕ຺ຖໍ ໂຘວາເປຕິ; ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ. ນ຺ຫາປິເຕນ ເກເສ ຉິນ຺ທາເປຕິ, ກມ຺ມກາເຣຫິ ນວກມ຺ມໍ ກາເຣຕິ; ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ. ສເຈ ປນ ‘‘ອິທໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ນ ວທຕິ ‘‘ອິທໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊ ຠຸຕ຺ໂຕສິ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ, ອິທໍ ນາມ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ວຕ຺ຖໂຘວເນ ວາ ເກສຈ຺ເຉທເນ ວາ ຠູມິໂສຘນາທິນວກມ຺ເມ ວາ ປຣຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ເອຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ວາ ນຏ຺ເຐ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕິ, ເອວມິຘາປິ ເທເສຕພ຺ພໍ.

໕໙໖. ກຍວິກ຺ກເຍ ກຍວິກ຺ກຍສຎ຺ຎີຕິອາທິມ຺ຫິ ໂຍ ກຍວິກ຺ກຍໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕສ຺ມິໍ ກຍວິກ຺ກຍສຎ຺ຎີ ວາ ຠວຕຸ ເວມຕິໂກ ວາ, ນ ກຍວິກ຺ກຍສຎ຺ຎີ ວາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ຈູຬຕ຺ຕິເກ ທ຺ວີສຸ ປເທສຸ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໕໙໗. ອຄ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ຕວ ປຕ຺ໂຕ ກິໍ ອຄ຺ຆຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ອິທໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ສເຈ ຕສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ມຫຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ເອວຎ຺ຈ ນໍ ປຏິວທຕິ ‘‘ອຸປາສກ, ມມ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ມຫຄ຺ຆໍ, ຕວ ປຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຖາລກມ຺ປິ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ປຕຕິ. ສເຈ ໂສ ປຕ຺ໂຕ ມຫຄ຺ໂຆ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຕ຺ຖຸ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ, ປຕ຺ຕສາມິໂກ ຈສ຺ສ ອປ຺ປຄ຺ຆຠາວໍ ນ ຊານາຕິ, ປຕ຺ໂຕ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ‘‘ມມ ວຕ຺ຖຸ ອປ຺ປຄ຺ຆ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ມຫຄ຺ຆຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຫິ ຄຫິຕຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ກາເຣຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສເຈ ປຕ຺ຕສາມິໂກ ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ເສສໍ ມມ ປຸຎ຺ຎໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

ກປ຺ປິຍກາຣກສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຕີຕິ ຍສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອນ຺ຕມໂສ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຠາຕິກມ຺ປິ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ອິມໍ ນາມ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ໂສ ເຈ ເຉໂກ ໂຫຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ອປເນຕ຺ວາ ວິວທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ຐາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ເຉໂກ ໂຫຕິ, ນ ຊານາຕິ ຄເຫຕຸໍ, ວາຓິຊໂກ ຕໍ ວຎ຺ເຈຕິ, ‘‘ມາ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ອິທໍ ອມ຺ຫາກນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ‘‘ອິທໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ເຕລໍ ວາ ສປ຺ປິ ວາ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎນ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕເກນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຠຓຕິ. ສເຈ ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ເທຕິ, ປຐມໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຕລໍ ນ ມິນາເປຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ນາຬິຍຎ຺ຫິ ອວສິຏ຺ຐເຕລໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຈ຺ຉາ ມິນນ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກໍ ທູເສຍ຺ຍາຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ໂກສິຍວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.