໑. ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ຘມ຺ມາ, ເຍ ວຸຕ຺ຕາ ສມິຕາວິນາ;

ເຕສໍ ທານິ ກຣິສ຺ສາມິ, ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນໍ.

໔໕໙. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຄຕມເກ ເຈຕິເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕິຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຈີວຣນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ສງ຺ຆາຏີຕິ ອິທໍ ຈີວຣຕ຺ຕຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ປເນຕໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຍທາ ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ເຍນ ຈ ກາຣເຓນ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ ຊີວກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ມຫາວ. ໓໒໖ ອາທໂຍ) ອາຄຕເມວ. ອຎ຺ເຎເນວ ຕິຈີວເຣນ ຄາມໍ ປວິສນ຺ຕີຕິ ເຍນ ວິຫາເຣ ອຈ຺ຉນ຺ຕິ ນ຺ຫານຎ຺ຈ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ, ເອວໍ ທິວເສ ທິວເສ ນວ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ.

໔໖໐. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣໍ ທທມານໍ ປຏິລາຠວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ໂນ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ.

ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕີຕິ ອາຍສ຺ມາ ກິຣ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ເອວຣູໂປ ຄຸຓວິສິຏ຺ໂຐ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຸຓພຫຸມາເນນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຕິມມາຍຕິ. ໂສ ສທາປິ ມນາປໍ ຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ ທຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ເສວ ເທຕິ, ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ປຓີຕໍ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາປິ ເຖຣສ຺ເສວ ເທຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ລຠິຕ຺ວາປິ ເຖຣສ຺ເສວ ເທຕິ, ອຸປຏ຺ຐາກກຸເລຫິ ທາຣເກ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາປິ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອນຸສາວນກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອາຍສ຺ມາປິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ປິຕຸ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນາມ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠາໂຣ, ຕໍ ມຍາ ຠຄວໂຕ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ ອານນ຺ໂທ ກໂຣຕິ, ອຫໍ ອານນ຺ທໍ ນິສ຺ສາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ວິຫຣິຕຸໍ ລຠາມີ’’ຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຕິວິຍ ມມາຍຕິ, ໂສປິ ມນາປໍ ຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ເສວ ເທຕີຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ເອວໍ ຄຸຓພຫຸມາເນນ ມມາຍນ຺ໂຕ ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ຕໍ ຈີວຣໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນວມໍ ວາ ຠຄວາ ທິວສໍ ທສມໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສເຈ ຠເວຍ຺ຍ ‘‘ກຖໍ ເຖໂຣ ຊານາຕີ’’ຕິ? ພຫູຫິ ກາຣເຓຫິ ຊານາຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປກ຺ກມຕິ ‘‘ອຫໍ ເອຕ຺ຕເກນ ນາມ ກາເລນ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ມາ ປມຊ຺ຊີ’’ຕິ. ສເຈ ສມ຺ມຸຂາ ນ ອາປຸຈ຺ຉຕິ, ຠິກ຺ຂູ ເປເສຕ຺ວາປິ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວສ຺ສໍ ວສຕິ, ເຍ ປຐມຕຣໍ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ເອວໍ ປຫິຓຕິ ‘‘ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ຈ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຖ, ອານນ຺ທສ຺ສ ຈ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ວຕ຺ວາ ມໍ ‘ອສຸກທິວເສ ນາມ ອາຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຖາ’’ຕິ ສທາ ຈ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນທິວເສເຍວ ເອຕິ. ອປິຈາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອນຸມາເນນປິ ຊານາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ທິວເສ ຠຄວຕາ ວິໂຍຄໍ ສຫນ຺ໂຕ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ວສິ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ອສຸກໍ ນາມ ທິວສໍ ນ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສຕິ ອທ຺ຘາ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຍສໍ ເຍສຎ຺ຫິ ປຎ຺ຎາ ມຫຕີ ເຕສໍ ເຕສໍ ຠຄວຕິ ເປມຎ຺ຈ ຄາຣໂວ ຈ ມຫາ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍນາປິ ຊານາຕິ. ເອວໍ ພຫູຫິ ກາຣເຓຫິ ຊານາຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ນວມໍ ວາ ຠຄວາ ທິວສໍ ທສມໍ ວາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ນ ໂລກວຊ຺ຊໍ; ຕສ຺ມາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ຘາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ເຖເຣນ ອທ຺ຘມາໂສ ວາ ມາໂສ ວາ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ ອຠວິສ຺ສ, ໂສປິ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ອສ຺ສ.

໔໖໒-໓. ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິນ຺ຕິ ເຍນ ເກນຈິ ນິຏ຺ຐາເນນ ນິຏ຺ຐິເຕ ຈີວຣສ຺ມິໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ຈີວຣໍ ກຣເຓນປິ ນິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ນສ຺ສນາທີຫິປິ ຕສ຺ມາສ຺ສ ປທຠາຊເນ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣໍ ກຕໍ ວາ ໂຫຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕນ຺ຕິ ສູຈິກມ຺ມປຣິໂຍສາເນນ ກຕໍ, ສູຈິກມ຺ມປຣິໂຍສານໍ ນາມ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສູຈິຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປາສປຏ຺ຏຄຓ຺ຐິກປຏ຺ຏປຣິໂຍສານໍ ກຕ຺ວາ ສູຈິຍາ ປຏິສາມນໍ. ນຏ຺ຐນ຺ຕິ ໂຈຣາທີຫິ ຫຏໍ, ເອຕມ຺ປິ ຫິ ກຣຓປລິໂພຘສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິນຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຸປຈິກາທີຫິ ຂາຍິຕໍ. ທຑ຺ຒນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒໍ. ຈີວຣາສາ ວາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ກຸເລ ຈີວຣໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍາ ຈີວຣາສາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ສາ ວາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເອເຕສມ຺ປິ ຫິ ກຣຓປລິໂພຘສ຺ເສວ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ນິຏ຺ຐິຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນຕິ ກຖິເນ ຈ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ. ເອເຕນ ທຸຕິຍສ຺ສ ປລິໂພຘສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ປນ ກຖິນໍ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐສຸ ວາ ມາຕິກາສຸ ເອກາຍ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາເຣນ ວາ ອຸທ຺ຘຣີຍຕິ, ເຕນສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕິກາ ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາຣາຍ – ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ, ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ, ນາສນນ຺ຕິກາ, ສວນນ຺ຕິກາ, ອາສາວຈ຺ເຉທິກາ, ສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕິກາ, ສຫຸພ຺ຠາຣາ’’ຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐ ມາຕິກາໂຍ ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕາ. ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາໂຣປິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ; ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ກຖິນໍ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ. ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ; ສງ຺ໂຆ ກຖິນໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ, ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາໂຣ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ. ອຸພ຺ຠຕໍ ສງ຺ເຆນ ກຖິນໍ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໙໒໖) ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ເຄ ອາຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນເຍວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ອິຘ ປນ ວຸຈ຺ຈມາເນ ປາຬິ ອາຫຣິຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ອຕ຺ໂຖປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ໂຕປິ ຈ ນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ, ອຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຍ.

ທສາຫປຣມນ຺ຕິ ທສ ອຫານິ ປຣໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສ຺ສາຕິ ທສາຫປຣໂມ, ຕໍ ທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທຠາຊເນ ປນ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທສາຫປຣມຕາ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ທສາຫປຣມ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາ ທສາຫປຣມຕາ ທສາຫປຣມຠາໂວ, ອຍໍ ເອຕ຺ຕໂກ ກາໂລ ຍາວ ນາຕິກ຺ກມຕິ ຕາວ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິເຕສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຕິເຣກໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ອຕິເຣກຈີວຣໍ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ໂຂມໍ, ກປ຺ປາສິກໍ, ໂກເສຍ຺ຍໍ, ກມ຺ພລໍ, ສາຓໍ, ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ເອເຕນ ຈີວຣສ຺ສ ຊາຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປມາຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ທີຆໂຕ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ຕິຣິຍໍ ວິທຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍາເມນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖຕໍ ປຈ຺ຉິມໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘).

ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຊາຕິປ຺ປມາຓໍ ຈີວຣໍ ທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຍຖາ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນ ໂຫຕິ ຕຖາ ອກຸພ຺ພໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕຎ຺ຈ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິ ຈສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ວິນຍກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມິຈ຺ເຈວ. ກິນ຺ຕໍ? ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ສນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວິນຍກມ຺ມໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ປທຠາຊເນ ປນ ປຐມໍ ຕາວ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ຍສ຺ສ ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຍຖາ ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ທິວສໍ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕສ຺ສ ໂຍ ອຣຸໂຓ, ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນທິວສນິສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວສເອນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ພຫູນິ ເອກຊ຺ຌໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ເວເຐຕ຺ວາ ວາ ຐປິຕານິ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ. ອພທ຺ຘາເວຐິເຕສຸ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ.

ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາຕິ ກຖໍ ເທເສຕພ຺ພາ? ຍຖາ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຖຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ? ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໓໙). ອິຘ ປນ ສເຈ ເອກໍ ຈີວຣໍ ໂຫຕິ ‘‘ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທ຺ເວ, ‘‘ທ຺ເວ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພຫູນິ ‘‘ສມ຺ພຫຸລານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ສເຈ ເອກໍ ຍຖາປາຬິເມວ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທ຺ເວ ວາ ພຫູນິ ວາ, ‘‘ອິມານິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣານິ ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ, ອິມານາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປາຬິໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ອຎ຺ຎຖາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ ວິວຣຕິ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ ເທເສຕິ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ປສ຺ສສີ’ຕິ? ‘ອາມ, ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໓໙). ທ຺ວີສຸ ປນ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ວຈນເຠໂທ ຎາຕພ຺ໂພ.

ຈີວຣທາເນປິ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິມານິ ຈີວຣານີ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວຈນເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຄຓສ຺ສ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອາປຕ຺ຕິເທສນາປຏິຄ຺ຄຫເຓສຸ ປເນຕ຺ຖ ອຍໍ ປາຬິ – ‘‘ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສຸ ວຈນີຍາ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ຕໍ ປຏິເທເສມີ’ຕິ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຎາເປຕພ຺ພາ –

‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ ວິວຣຕິ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ ເທເສຕິ. ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ປສ຺ສສີ’ຕິ? ‘ອາມ, ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’ຕິ.

ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ຕໍ ປຏິເທເສມີ’ຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ປສ຺ສສີ’ຕິ, ອາມ ປສ຺ສາມີຕິ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໓໙). ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍເນວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນາມຄ຺ຄຫຓໍ ວຈນເຠໂທ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ຄຓສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊເນ ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ປາຬິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍທິ ຫິ ວິເສໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ຍເຖວ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ, ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຕພ຺ໂພ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຎາເປຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ‘‘ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ, ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຕພ຺ໂພ. ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໖໘) ນເຍນ ວິສຸໍເຍວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວມິຘາປິ ວິສຸໍ ປາຬິໍ ວເທຍ຺ຍ, ຍສ຺ມາ ປນ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອວຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ, ຄຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ ປາຬິເຍເວຕ຺ຖ ປາຬິ.

ອາປຕ຺ຕິປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປນ ອຍໍ ວິເສໂສ, ຍຖາ ຄຓສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເທສິຍມານາຍ ອາປຕ຺ຕິປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕິ, ເອວໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຍຖາ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຫິ ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐປນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍທິ ສິຍາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ວິສຸໍ ນ ວເທຍ຺ຍ.

ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣທາເນປິ ຍຖາ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອໂກ ວທຕິ, ເອວໍ ‘‘ອິມໍ ມຍໍ ຈີວຣໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ເທມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິໂຕ ຄຣຸກຕຣານິ ຫິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມານິປິ ‘‘ອປໂລເກຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ ອຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ເອຕໍ ອນຸໂລມໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣໍ ປນ ທາຕພ຺ພເມວ ອທາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ວິນຍກມ຺ມມຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ. ນ ຕໍ ເຕນ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕີຕິ.

໔໖໘. ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎີຕິ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຈີວເຣ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ, ທສາເຫ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ທສາໂຫ’’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ນ ອິຘ ສຎ຺ຎາ ຣກ຺ຂຕິ. ໂຍປິ ເອວໍສຎ຺ຎີ, ຕສ຺ສປິ ຕໍ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິ ຈ. ສນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວິນຍກມ຺ມໍ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຸໂຠປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປາ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ອວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕສຎ຺ຎີຕິ ກສ຺ສຈິ ອທິນ຺ເນ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕ ‘‘ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ມຍາ’’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ.

ອນຏ຺ເຐ ນຏ຺ຐສຎ຺ຎີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວເຣນ ສທ຺ຘິໍ ພຫູນິ ອຎ຺ເຎສໍ ຈີວຣານິ ເອກໂຕ ຐປິຕານິ ໂຈຣາ ຫຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຣສ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວເຣ ອນຏ຺ເຐ ນຏ຺ຐສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ອວິນຏ຺ຐາທີສຸປິ.

ອວິລຸຕ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຄພ຺ຠໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປສຍ຺ຫາວຫາຣວເສນ ອວິລຸຕ຺ເຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ສກິໍ ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ສກິໍ ປາຣຸຕໍ ວາ ກາຍໂຕ ອໂມເຈຕ຺ວາ ທິວສມ຺ປິ ວິຈຣຕິ, ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ. ໂມເຈຕ຺ວາ ໂມເຈຕ຺ວາ ນິວາເສຕິ ວາ ປາຣຸປຕິ ວາ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ທຸປ຺ປາຣຸຕໍ ວາ ສຓ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໗໐) ອາທິວຈນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ປຣິໂຠຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໖໙. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ ວິກປ຺ປນຸປຄຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ – ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍານິ ຕານິ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ ‘ຕິຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ’ຕິ ວາ ‘ນິສີທນ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທີ’ຕິ ວາ ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬກນ຺ຕິ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນ຺ຕິ ວາ ສພ຺ພານິ ຕານິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານີຕິ ນຸ ໂຂ ອຸທາຫຸ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານີ’’ຕິ, ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ –

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ນິສີທນໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ຍາວອາພາຘາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘).

‘‘ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວຣໍ’’ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ ທຕ຺ວາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ສຸຄຕຈີວຣໂຕ ອູນກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ລາມກປຣິຈ຺ເຉເທນ ສງ຺ຆາຏິຍາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກໍ ຕິຣິຍໍ ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກໍ ປມາຓໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ຕຣວາສໂກ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈໂກ ຕິຣິຍໍ ທ຺ວິຫຕ຺ໂຖປິ ວຏ຺ຏຕິ. ປາຣຸປເຓນປິ ຫິ ສກ຺ກາ ນາຠິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ປນ ອຕິເຣກໍ ອູນກຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ທ຺ເວ ຈີວຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານາ – ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໒໒) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຣາຓສງ຺ຆາຏິໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນວໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກາເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ອິທໍ ກາເຍນ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣາວຍເວນ ອຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວາຈາຍ ອຘິຏ຺ຐາເນ ປນ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາຈາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣ ທຸວິຘໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ – ສເຈ ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕິ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອຖ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ວາ ອຸປຣິປາສາເທ ວາ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ວາ ໂຫຕິ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄ ອນ຺ຕຣວາສເກ ຈ. ນາມມຕ຺ຕເມວ ຫິ ວິເສໂສ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພານິ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣວາສກນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ນາເມເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ສເຈ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ ສງ຺ຆາຏິອາທີນິ ກໂຣຕິ, ນິຏ຺ຐິເຕ ຣຊເນ ຈ ກປ຺ເປ ຈ ອິມໍ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ອຘິຏ຺ຐິເຕນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ມຫນ຺ຕຕຣເມວ ທຸຕິຍປຏ຺ຏໍ ວາ ຂຓ຺ຑໍ ວາ ສໍສິພ຺ພນ຺ເຕນ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ສເມ ວາ ຂຸທ຺ທເກ ວາ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ.

ຕິຈີວຣໍ ປນ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ກິຣາຫ – ‘‘ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣເມວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬາຘິຏ຺ຐານໍ ລເຠຍ຺ຍ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ ປຣິຫາໂຣ ນິຣຕ຺ຖໂກ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກິຣ ອວເສສາ ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ – ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬມ຺ປິ ຠຄວຕາວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ນາມ ປາເຏກ຺ກໍ ນິຘານມຸຂເມຕນ຺ຕິ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ ປນ ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄຠາຓໂກ ປຸຓ຺ຓວາລິກວາສີ ມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣປິ ກິຣ ອາຫ – ‘‘ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ມຫາເຖຣານໍ ອສ຺ສຸມ຺ຫ, ອຣຎ຺ຎວາສິໂນ ຠິກ຺ຂູ ຣຸກ຺ຂສຸສິຣາທີສຸ ຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຘານໍ ປທຫນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ຘມ຺ມສວນຕ຺ຖາຍ ຄຕານຎ຺ຈ ເນສໍ ສູຣິເຍ ອຸຏ຺ຐິເຕ ສາມເຓຣາ ວາ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຂປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ເພ ອາຣຎ຺ຎິກາ ຠິກ຺ຂູ ອພທ຺ຘສີມາຍໍ ທຸປ຺ປຣິຫາຣນ຺ຕິ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬເມວ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສູ’’ຕິ.

‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ’’ ອນຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວສ຺ສິເກ ມາເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ. ວຓ຺ຓເຠທມຕ຺ຕຣຕ຺ຕາປິ ເຈສາ ວຏ຺ຏຕິ. ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ‘‘ນິສີທນໍ’’ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ເອກເມວ, ທ຺ເວ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓ’’ມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕໍ ປນ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ເອກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ພຫູນິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ນີລມ຺ປິ ປີຕກມ຺ປິ ສທສມ຺ປິ ປຸປ຺ຜທສມ຺ປີຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາຣໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສກິໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ’’ ຍາວ ອາພາໂຘ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ປມາຓິກາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ອາພາເຘ ວູປສນ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ເອກາວ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬໍ’’ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຍາວ ເອກໍ ໂຘວິຍຕິ, ຕາວ ອຎ຺ຎໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທ຺ເວ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ເຖຣາ ‘‘ນິຘານມຸຂເມຕໍ ພຫູນິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈເຬ ຄຓນາ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຕກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ຖວິກາປິ ປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາຓໍ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬກ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ພຫູນິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານິ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເຠສຊ຺ຊນວກມ຺ມມາຕາປິຕຸອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຐເປນ຺ເຕນປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຎ຺ຈຠິສິ ປີຐກຠິສິ ພິມ຺ໂພຫນໍ ປາວາໂຣ ໂກຊໂວຕິ ເອເຕສຸ ປນ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ຈ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິເຍວ.

ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣໍ ປນ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ກຖໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ? ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນນ, ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫເຓນ, ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນ, ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ, ກາລໍກິຣິຍາຍ, ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕເນນ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣເຓນ, ຉິທ຺ທຠາເວນາຕິ ອິເມຫິ ນວຫິ ກາຣເຓຫິ ວິຊຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ສພ຺ພຈີວຣານິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫນ຺ຕິ, ຉິທ຺ທຠາເວນ ປນ ຕິຈີວຣສ຺ເສວ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາເຓນ ຉິທ຺ເທນ. ຕຕ຺ຖ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຉິທ຺ທຎ຺ຈ ວິນິພ຺ພິທ຺ຘຉິທ຺ທເມວ. ຉິທ຺ທສ຺ສ ຫິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອກຕນ຺ຕຸ ເຈປິ ອຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຣກ຺ຂຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຍາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ສ ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂອຣໂຕ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ປຣໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕິ. ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ປນ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ເສວ ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂອຣໂຕ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ປຣໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕິ. ຕສ຺ມາ ຊາເຕ ຉິທ຺ເທ ຕໍ ຈີວຣໍ ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສູຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ປມາຓຈີວຣສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ມຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປມາຓໂຕ ພຫິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ອນ຺ໂຕຊາຕໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ. ກຣວີກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ຂຸທ຺ທກໍ ມຫນ຺ຕໍ ນ ປມາຓໍ, ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສ ວາມຫຕ຺ເຖ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ຐປິຕຏ຺ຐາເນ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ໂອຣຠາເຄ ຠິນ຺ທຕິ. ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສປິ ໂອວຏ຺ຏິກໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ສງ຺ຆຣິຕຏ຺ຐາເນ ຉິທ຺ທໍ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ຕໂຕ ໂອຣໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຕິຈີວເຣ ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣວາທໍ ປມາຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈເຬ ທີຆໂສ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເລ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ຕິຣິຍໍ ຈຕຸຣງ຺ຄຸເລ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ມຫນ຺ເຕ ໂຈເຬ ຕໂຕ ປເຣນ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ເພສຸ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເກສຸ ຈີວເຣສູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພກຈີວຣານໍ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍຎ຺ຫິ ນິສີທນ-ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ-ວສ຺ສິກສາຏິການໍ ປມາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ປຈ຺ຉິມໍ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕິຈີວຣສ຺ສາປິ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໂຕ ອູນກຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປ຺ປມາຓເມວ. ປຈ຺ຉິມໍ ປນ ວິສຸໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ. ມຸຂປຸຎ຺ຉນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິເຍວ. ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິເມນ ປນ ປຈ຺ຉິມປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຕາວ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬສ຺ເສວ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລຈຕຸຣງ຺ຄຸລປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຕເຣສໍ ຕິຈີວຣາທີນໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິປເຠທໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອສ ນໂຍ ສພ຺ເພສຸ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເກສຸຈີວເຣສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ສເມຕິ.

ກຣວີກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວາເທປິ ທີຆນ຺ຕໂຕເຍວ ຉິທ຺ທໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ນ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ. ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣວາເທ ‘‘ປມາຓຈີວຣສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ມຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປມາຓໂຕ ພຫິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ປນ ນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິທໍ ນາມ ປມາຓຈີວຣໍ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ມຫນ຺ຕໍ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ. ອປິເຈຕ຺ຖ ຕິຈີວຣາທີນໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິເຠທໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໂຕ ພຫິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຕ຺ຕສ຺ສາປິ ມຊ຺ຌິມປຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ໂອມກປ຺ປມາຓໂຕ ພຫິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ນ ຈ ນ ຠິນ຺ທຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ວາໂທ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ.

ໂຍ ປນາຍໍ ສພ຺ພປຐໂມ ອຏ຺ຐກຖາວາໂທ, ອຍເມເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ກສ຺ມາ? ປຣິຈ຺ເຉທສພ຺ຠາວໂຕ. ຕິຈີວຣສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓຎ຺ຈ ຉິທ຺ທປ຺ປມາຓຎ຺ຈ ຉິທ຺ທຸປ຺ປຕ຺ຕິເທສປ຺ປມາຓຎ຺ຈ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸເຍວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສ຺ເວວ ວາໂທ ປມາຓໍ. ອທ຺ຘາ ຫິ ໂສ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕເຣສຸ ປນ ເນວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຕ຺ຖິ, ນ ປຸພ຺ພາປຣໍ ສເມຕີຕິ.

ໂຍ ປນ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐາເນ ປຐມໍ ອຄ຺ຄຬໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐານໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປເນຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ມຓ຺ຑລປຣິວຕ຺ຕເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທຸປຏ຺ຏສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ປຏເລ ຉິທ຺ເທ ວາ ຊາເຕ ຄຬິເຕ ວາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຂຸທ຺ທກໍ ຈີວຣໍ ມຫນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ ມຊ຺ເຌ ກໂຣນ຺ໂຕ ສເຈ ປຐມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຆເຏຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອຖ ຆເຏຕ຺ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຣຊເກຫິ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ເສຕໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ອຘິຏ຺ຐານເມວາຕິ. ອຍໍ ຕາວ ‘‘ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐາເນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ວິກປ຺ປເນ ປນ ທ຺ເວ ວິກປ຺ປນາ – ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ຈ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ຈ. ກຖໍ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ໂຫຕີຕິ? ຈີວຣານໍ ເອກພຫຸຠາວໍ ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ‘‘‘ອິມໍ ຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອິມານິ ຈີວຣານີ’ຕິ ວາ ‘ເອຕໍ ຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ເອຕານິ ຈີວຣານີ’’’ຕິ ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍເມກາ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ, ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕການິ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໂຕປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ອປໂຣປິ ນໂຍ – ຕເຖວ ຈີວຣານໍ ເອກພຫຸຠາວໍ ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ‘‘‘ອິມໍ ຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອິມານິ ຈີວຣານີ’ຕິ ວາ ‘ເອຕໍ ຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ເອຕານິ ຈີວຣານີ’’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ອຠິຣຸຈິຕສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘‘ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິກປ຺ເປມີ’ຕິ ວາ ‘ຕິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ, ສິກ຺ຂມານາຍ, ຕິສ຺ສສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ, ຕິສ຺ສາຍ ສາມເຓຣິຍາ ວິກປ຺ເປມີ’’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ອປຣາປິ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິໂຠຄາທີສຸ ປນ ເອກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕກໍ…ເປ… ຕິສ຺ສາຍ ສາມເຓຣິຍາ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໂຕປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ກຖໍ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ໂຫຕີຕິ? ຈີວຣານໍ ຕເຖວ ເອກພຫຸຠາວໍ ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ‘‘‘ອິມໍ ຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອິມານິ ຈີວຣານີ’ຕິ ວາ ‘ເອຕໍ ຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ເອຕານິ ຈີວຣານີ’’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ປນຕ຺ຖາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ໂກ ເຕ ມິຕ຺ໂຕ ວາ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ວາ’’ຕິ? ຕໂຕ ອິຕເຣນ ປຸຣິມນເຍເນວ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ວາ…ເປ… ຕິສ຺ສາ ສາມເຓຣີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸນ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ອຫໍ ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທມ຺ມີຕິ ວາ…ເປ… ຕິສ຺ສາຍ ສາມເຓຣິຍາ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິໂຠຄາທີສຸ ປນ ເອກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ທຸຕິຍສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໂຕປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິກປ຺ປນານໍ ກິໍ ນານາກຣຓໍ? ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາຍໍ ສຍໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປເຣນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕິ. ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາຍ ປເຣເນວ ວິກປ຺ປາເປຕ຺ວາ ປເຣເນວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕິ, ອິທເມຕ຺ຖ ນານາກຣຓໍ. ສເຈ ປນ ຍສ຺ສ ວິກປ຺ເປຕິ, ໂສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂກວິໂທ ນ ໂຫຕິ, ນ ຊານາຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕຸໍ, ຕໍ ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕພ຺ພໍ. ວິກປ຺ປິຕວິກປ຺ປນາ ນາເມສາ ວຏ຺ຏຕິ. ອຍໍ ‘‘ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ຈ ອິທໍ ‘‘ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ວິຣຸທ຺ຘໍ ຕຖາຄຕາ ຠາສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປເນວ ປຣິຫຣໂຕ ອຘິຏ຺ຐາຕຸເມວ ອນຸຊານາມິ, ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ. ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປນ ຈາຕຸມາສໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸເມວ ນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ໂຍ ຕິຈີວເຣ ເອເກນ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິປ຺ປວາສສຸຂຕ຺ຖໍ ວິກປ຺ປນາຍ ໂອກາໂສ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ຈ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິກປ຺ປນາຍ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເທຕິ. ກຖໍ ປນ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ກຖໍ ຄຫິຕໍ? ‘‘ອິມໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມິ ທທາມິ ທຊ຺ຊາມິ ໂອໂຓເຊມິ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາມີຕິ ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເທມິ…ເປ… ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ສມ຺ມຸຂາປິ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ທິນ຺ນໍເຍວ ໂຫຕິ. ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສຸທິນ຺ນໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ. ‘‘ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຫິ, ຕວ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕຸ, ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມມ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣມິ, ມມ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕຸ, ມມ ສນ຺ຕກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ທຸທ຺ທິນ຺ນໍ ທຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ. ເນວ ທາຕາ ທາຕຸໍ ຊານາຕິ, ນ ອິຕໂຣ ຄເຫຕຸໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ເອໂກ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ອິຕໂຣ ‘‘ນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ປຸນ ໂສ ‘‘ທິນ຺ນໍ ມຍາ ຕຸຍ຺ຫໍ, ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ອິຕໂຣປິ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ປຸຣິໂມປິ ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ປຈ຺ຉິໂມປິ ‘‘ມຍາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ? ນ ກສ຺ສຈິ ອາປຕ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ໂຍ ປນ ອຘິຏ຺ຐາເນ ເວມຕິໂກ, ເຕນ ກິໍ ກາຕພ຺ພໍ? ເວມຕິກຠາວໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ສເຈ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເມ ກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ເອວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ວິນຍກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຸສາວາໂທ ໂຫຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວິສ຺ສາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ທິນ຺ນໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ເສຕໍ ວິນຍກມ຺ມໍ, ນາປິ ຕໍ ເອຕ຺ຕເກນ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸໍ ໂຫຕິ.

ນສ຺ສຕີຕິອາທິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ໂຍ ນ ທເທຍ຺ຍ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທິນ຺ນໍ ອິມິນາ’’ຕິ ອິມາຍ ສຎ຺ຎາຍ ນ ເທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາວໍ ປນ ຎຕ຺ວາ ເລເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ.

ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ກາຍວາຈາໂຕ ຈ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອນຘິຏ຺ຐາເນນ ຈ ອວິກປ຺ປເນນ ຈ ອາປຊ຺ຊນໂຕ ອກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາຍ ອຠາເວປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອຊານນ຺ໂຕປິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.