໑໐. ປຐມສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໐໙. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ ສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ອຖ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ໂຍ ຈ ເທວທຕ຺ໂຕ, ຍຖາ ຈ ປພ຺ພຊິໂຕ, ເຍນ ຈ ກາຣເຓນ ໂກກາລິກາທໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເອຖ ມຍໍ ອາວຸໂສ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສງ຺ຆເຠທໍ ກຣິສ຺ສາມ ຈກ຺ກເຠທ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆເຠທກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໓໔໓) ອາຄຕເມວ. ປຎ຺ຈວຕ຺ຖຸຍາຈນາ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ຕຕ຺ເຖວ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ອຖ ໂຂ ອິຘາປິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຍເທຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມ.

ສາຘຸ ຠນ຺ເຕຕິ ອາຍາຈນາ. ຠິກ຺ຂູ ຍາວຊີວໍ ອາຣຎ຺ຎິກາ ອສ຺ສູຕິ ອາຣຎ຺ຎິກຘຸຕງ຺ຄໍ ສມາທາຍ ສພ຺ເພປິ ຠິກ຺ຂູ ຍາວ ຊີວນ຺ຕິ ຕາວ ອາຣຎ຺ຎິກາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອຣຎ຺ເຎເຍວ ວສນ຺ຕຸ. ໂຍ ຄາມນ຺ຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍ ວຊ຺ຊໍ ນໍ ຜຸເສຍ຺ຍາຕິ ໂຍ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ອຣຎ຺ຎໍ ປຫາຍ ນິວາສຕ຺ຖາຍ ຄາມນ຺ຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍ, ວຊ຺ຊໍ ຕໍ ຜຸເສຍ຺ຍ ນໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂທໂສ ຜຸສຕຸ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ນໍ ຠຄວາ ກາເຣຕູ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສວຕ຺ຖູສຸປິ.

໔໑໐. ຊນໍ ສຎ຺ຎາເປສ຺ສາມາຕິ ຊນໍ ອມ຺ຫາກໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຠາວໍ ຊານາເປສ຺ສາມ, ອຖ ວາ ປຣິໂຕເສສ຺ສາມ ປສາເທສ຺ສາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິມານິ ປນ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຍາຈໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາວ ອຎ຺ຎາສິ ຠຄວາ ‘‘ສງ຺ຆເຠທຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຍໍ ຍາຈຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕານິ ອນຸຊານິຍມານານິ ພຫູນໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕຣາຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ‘‘ອລໍ ເທວທຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕູ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຣູປໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ມຫຊ຺ຌາສໂຍ ໂຫຕິ ມຫຸສ຺ສາໂຫ, ສກ຺ໂກຕິ ຄາມນ຺ຕເສນາສນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກາຕຸໍ. ເອໂກ ທຸພ຺ພໂລ ໂຫຕິ ອປ຺ປຖາໂມ ອຣຎ຺ເຎ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຄາມນ຺ເຕເຍວ ສກ຺ໂກຕິ. ເອໂກ ມຫພ຺ພໂລ ສມປ຺ປວຕ຺ຕຘາຕຸໂກ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ສມຈິຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎປິ ຄາມນ຺ເຕປິ ສກ຺ໂກຕິເຍວ. ເອໂກ ເນວ ຄາມນ຺ເຕ ນ ອຣຎ຺ເຎ ສກ຺ໂກຕິ ປທປຣໂມ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຣ ຍ຺ວາຍໍ ມຫຊ຺ຌາສໂຍ ໂຫຕິ ມຫຸສ຺ສາໂຫ, ສກ຺ໂກຕິ ຄາມນ຺ຕເສນາສນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກາຕຸໍ, ໂສ ອຣຎ຺ເຎເຍວ ວສຕຸ, ອິທມສ຺ສ ປຕິຣູປໍ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍປິ ຈສ຺ສ ອນຸສິກ຺ຂມານາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫາຕພ຺ພເມວ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ.

ໂຍ ປນ ທຸພ຺ພໂລ ໂຫຕິ ອປ຺ປຖາໂມ ຄາມນ຺ເຕເຍວ ສກ຺ໂກຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກາຕຸໍ, ນ ອຣຎ຺ເຎ ໂສ ຄາມນ຺ເຕເຍວ ວສຕຸ, ຍ຺ວາຍໍ ມຫພ຺ພໂລ ສມປ຺ປວຕ຺ຕຘາຕຸໂກ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ສມຈິຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎປິ ຄາມນ຺ເຕປິ ສກ຺ໂກຕິເຍວ, ອຍມ຺ປິ ຄາມນ຺ຕເສນາສນໍ ປຫາຍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣຕຸ, ອິທມສ຺ສ ປຕິຣູປໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາປິ ຫິສ຺ສ ອນຸສິກ຺ຂມານາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ.

ໂຍ ປນາຍໍ ເນວ ຄາມນ຺ເຕ ນ ອຣຎ຺ເຎ ສກ຺ໂກຕິ ປທປຣໂມ ໂຫຕິ. ອຍມ຺ປິ ອຣຎ຺ເຎເຍວ ວສຕຸ. ອຍໍ ຫິສ຺ສ ຘຸຕງ຺ຄເສວນາ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນາ ຈ ອາຍຕິໍ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ ຈສ຺ສ ອນຸສິກ຺ຂມານາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ຍ຺ວາຍໍ ທຸພ຺ພໂລ ໂຫຕິ ອປ຺ປຖາໂມ ຄາມນ຺ເຕເຍວ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສກ຺ໂກຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ອຣຎ຺ເຎ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ‘‘ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ ຄາມນ຺ເຕ ວິຫຣຕູ’’ຕິ ອາຫ. ອິມິນາ ຈ ປຸຄ຺ຄເລນ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ທ຺ວາຣໍ ທິນ຺ນໍ.

ຍທິ ປນ ຠຄວາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວາທໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປກຕິຍາ ທຸພ຺ພໂລ ໂຫຕິ ອປ຺ປຖາໂມ, ໂຍປິ ທຫຣກາເລ ອຣຎ຺ຎວາສໍ ອຠິສມ຺ຠຸຓິຕ຺ວາ ຊິຓ຺ຓກາເລ ວາ ວາຕປິຕ຺ຕາທີຫິ ສມຸປ຺ປນ຺ນຘາຕຸກ຺ໂຂຠກາເລ ວາ ນາຠິສມ຺ຠຸຓາຕິ, ຄາມນ຺ເຕເຍວ ປນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສກ຺ໂກຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກາຕຸໍ, ເຕສໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຸປຈ຺ເຉໂທ ຠເວຍ຺ຍ, ອຣຫຕ຺ຕຜລາຘິຄໂມ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ວິໂລມໍ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ສຕ຺ຖຸ ສາສນໍ ຠເວຍ຺ຍ, ສຕ຺ຖາ ຈ ເຕສໍ ອສພ຺ພຎ຺ຎູ ອສ຺ສ ‘‘ສກວາທໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕວາເທ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ຄາຣຍ຺ໂຫ ຈ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວຣູເປ ປຸຄ຺ຄເລ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວາທໍ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເອເຕເນວູປາເຍນ ປິຓ຺ຑປາຕິກວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ປໍສຸກູລິກວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ອຏ຺ຐ ມາເສ ຣຸກ຺ຂມູລິກວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນ ມາເສ ຣຸກ຺ຂມູລເສນາສນໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ.

ມຈ຺ຉມໍສວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຕີຫິ ໂກຏີຫິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ທິຏ຺ຐາທີຫິ ອປຣິສຸທ຺ຘີຫິ ວິຣຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ, ອສຸຕໍ, ອປຣິສງ຺ກິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ’’ ນາມ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ມິຄມຈ຺ເຉ ວຘິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫມານໍ ອທິຏ຺ຐໍ. ‘‘ອສຸຕໍ’’ ນາມ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ມິຄມຈ຺ເຉ ວຘິຕ຺ວາ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອສຸຕໍ. ‘‘ອປຣິສງ຺ກິຕໍ’’ ປນ ທິຏ຺ຐປຣິສງ຺ກິຕໍ ສຸຕປຣິສງ຺ກິຕໍ ຕທຸຠຍວິມຸຕ຺ຕປຣິສງ຺ກິຕຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ຕພ຺ພິປກ຺ຂໂຕ ຊານິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ອິຘ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສ ຊາລວາຄຸຣາທິຫຕ຺ເຖ ຄາມໂຕ ວ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ວິຈຣນ຺ເຕ, ທຸຕິຍທິວເສ ຈ ເນສໍ ຕໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐານໍ ສມຈ຺ຉມໍສໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຠິຫຣນ຺ຕິ. ເຕ ເຕນ ທິຏ຺ເຐນ ປຣິສງ຺ກນ຺ຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ນຸໂຂ ອຕ຺ຖາຍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ທິຏ຺ຐປຣິສງ຺ກິຕໍ, ນາມ ເອຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ເອວໍ ອປຣິສງ຺ກິຕໍ ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກສ຺ມາ ຠນ຺ເຕ ນ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນຍິທໍ ຠນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕໍ, ອມ຺ເຫຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ຣາຊຍຸຕ຺ຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ກປ຺ປຕິ.

ນເຫວ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສນ຺ຕິ; ອປິຈ ສຸຓນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ກິຣ ຊາລວາຄຸຣາທິຫຕ຺ຖາ ຄາມໂຕ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ອຣຎ຺ເຎ ວາ ວິຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍທິວເສ ຈ ເນສໍ ຕໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐານໍ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ນຸໂຂ ອຕ຺ຖາຍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ສຸຕປຣິສງ຺ກິຕໍ’’ ນາມ. ເອຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຍໍ ເອວໍ ອປຣິສງ຺ກິຕໍ ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນຍິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕໍ, ອມ຺ເຫຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ຣາຊຍຸຕ຺ຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ກປ຺ປຕິ.

ນເຫວ ໂຂ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ສຸຓນ຺ຕິ; ອປິຈ ໂຂ ເຕສໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມຈ຺ຉມໍສໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອຠິຫຣນ຺ຕິ, ເຕ ປຣິສງ຺ກນ຺ຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ນຸໂຂ ອຕ຺ຖາຍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ຕທຸຠຍວິມຸຕ຺ຕປຣິສງ຺ກິຕໍ’’ ນາມ. ເອຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ເອວໍ ອປຣິສງ຺ກິຕໍ ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນຍິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ອມ຺ເຫຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ຣາຊຍຸຕ຺ຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ກຕໍ ປວຕ຺ຕມໍສໍ ວາ ກປ຺ປິຍເມວ ລຠິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປາທິຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ກປ຺ປຕິ. ມຕານໍ ເປຕກິຈ຺ຈຕ຺ຖາຍ ມງ຺ຄລາທີນໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ກເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍ ອກຕໍ, ຍຕ຺ຖ ຈ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ໂຫຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ກປ຺ປຕິ.

ສເຈ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ໂຫຕິ, ເຕ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກຕຠາວໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ຊານນ຺ຕິ. ເຍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕສໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຕເຣສໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ເຎ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເຕເຍວ ຊານນ຺ຕິ, ເຕສໍເຍວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕປິ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕນ຺ຕິ ຊານນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ກຕນ຺ຕິ ຊານນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສພ຺ເພ ນ ຊານນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ປຎ຺ຈສຸ ຫິ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ຍສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ, ສພ຺ເພສໍ ນ ກປ຺ປຕິ.

ສເຈ ປນ ໂກຈິ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປາຓໍ ວຘິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເທຕິ, ໂສ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກຕຠາວໍ ຊານໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ? ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍຎ຺ຫິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ຕສ຺ສ ອຠຸຕ຺ຕຕາຍ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິຕຣສ຺ສ ອຊານນຕາຍ. ກປ຺ປິຍມໍສສ຺ສ ຫິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕຎ຺ຈ ອຊານິຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິເທສນາກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ປນ ອຊານິຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ວາປິ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ, ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕຎ຺ຫິ ຎຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊໂຕວ ອາປຕ຺ຕິ. ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ອຊານິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ອາປຕ຺ຕິຠີຣຸເກນ ຣູປໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕນປິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ມໍສໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຣິໂຠຄກາເລ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ອຈ຺ຉມໍສໍ ຫິ ສູກຣມໍສສທິສໍ ໂຫຕິ, ທີປິມໍສາທີນິປິ ມິຄມໍສາທິສທິສານິ, ຕສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄຫຓເມວ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄຕິ ຕຸຏ຺ໂຐ ເຈວ ອຸນ຺ນຕກາຍຈິຕ຺ໂຕ ຈ ຫຸຕ຺ວາ. ໂສ ກິຣ ‘‘ນ ຠຄວາ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ອນຸຊານາຕິ, ອິທານິ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ສງ຺ຆເຠທໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ໂກກາລິກສ຺ສ ອິງ຺ຄິຕາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍຖາ ວິສໍ ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ອຸພ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມຣິຕຸກາໂມ ປຸຣິໂສ ວິສາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອາສນ຺ນມ຺ປິ ມຣຓທຸກ຺ຂໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ; ເອວເມວ ສງ຺ຆເຠທປຈ຺ຈຍາ ອາສນ຺ນມ຺ປິ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຏິສໍເວທນີຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ລທ຺ໂຘ ທານິ ເມ ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ສປຣິໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຕເນວ ຫຏ຺ຐຠາເວນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ເຕ ມຍໍ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອິມານິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພປິ ເຕ ມຍໍ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ຊນໍ ສຎ຺ຎາເປສ຺ສາມາຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຣິວິຕກ຺ກວເສນ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາສໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຣິວິຕກ຺ການຸຣູປເມວ ‘‘ເຕ ມຍໍ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວຕ຺ຖູຫີ’’ຕິ ອາຫ, ຍຖາ ຕໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ.

ຘຸຕາ ສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິໂນຕິ ຍາ ປຏິປທາ ກິເລເສ ຘຸນາຕິ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຘຸຕາ. ຍາ ຈ ກິເລເສ ສລ຺ລິຂຕິ, ສາ ເອເຕສໍ ວຸຕ຺ຕີຕິ ສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິໂນ.

ພາຫຸລິໂກຕິ ຈີວຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ພຫຸລຠາໂວ ພາຫຸລ຺ລໍ, ຕໍ ພາຫຸລ຺ລມສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ພາຫຸລ຺ເລ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ຐິໂຕຕິ ພາຫຸລິໂກ. ພາຫຸລ຺ລາຍ ເຈເຕຕີຕິ ພາຫຸລຕ຺ຕາຍ ເຈເຕຕິ ກປ຺ເປຕິ ປກປ຺ເປຕິ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ສາວການຎ຺ຈ ຈີວຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ພຫຸລຠາໂວ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປນ຺ໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈກ຺ກເຠທາຍາຕິ ອາຓາເຠທາຍ.

ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາຕິ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ອລໍ, ເທວທຕ຺ຕ, ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ສງ຺ຆເຠໂທ. ຄຣຸໂກ ໂຂ, ເທວທຕ຺ຕ, ສງ຺ຆເຠໂທ. ໂຍ ໂຂ, ເທວທຕ຺ຕ, ສມຄ຺ຄໍ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ກປ຺ປຏ຺ຐິກໍ ກິພ຺ພິສໍ ປສວຕິ, ກປ຺ປໍ ນິຣຍມ຺ຫິ ປຈ຺ຈຕິ, ໂຍ ຈ ໂຂ, ເທວທຕ຺ຕ, ຠິນ຺ນໍ ສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄໍ ກໂຣຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ, ກປ຺ປໍ ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ໂມທຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໔໓) ເອວມາທິກໍ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ຕທນຸໂລມິກໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ.

໔໑໑. ສມຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ສຫິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ສຣີເຣນ ຈ ອວິຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທຠາຊເນປິ ຫິ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ສມານສໍວາສໂກຕິ ຫິ ວທຕາ ຈິຕ຺ເຕນ ອວິໂຍໂຄ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ສມານສີມາຍໍ ຐິໂຕຕິ ວທຕາ ສຣີເຣນ. ກຖໍ? ສມານສໍວາສໂກ ຫິ ລທ຺ຘິນານາສໍວາສເກນ ວາ ກມ຺ມນານາສໍວາສເກນ ວາ ວິຣຫິໂຕ ສມຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈິຕ຺ເຕນ ອວິຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ສມານສີມາຍໍ ຐິໂຕ ກາຍສາມຄ຺ຄິທານໂຕ ສຣີເຣນ ອວິຍຸຕ຺ໂຕ.

ເຠທນສໍວຕ຺ຕນິກໍ ວາ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ເຠທນສ຺ສ ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນິກໍ ກາຣຓໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂອກາເສ ‘‘ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໘) ວິຍ ກາຣຓໍ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຎ຺ຈ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐາຣສວິຘໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສ ເຠທກຣວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕານິ ປນ ‘‘ອິຘູປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໓໕໒) ນເຍນ ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕານິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ເຣວ ເນສໍ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ໂຍປິ ຈາຍໍ ອິມານິ ວຕ຺ຖູນິ ນິສ຺ສາຍ ອປເຣຫິປິ ກມ຺ເມນ, ອຸທ຺ເທເສນ, ໂວຫາເຣນ, ອນຸສາວນາຍ, ສລາກຄ຺ຄາເຫນາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ສງ຺ຆເຠໂທ ໂຫຕິ, ຕມ຺ປິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນເຍວ ປກາສຍິສ຺ສາມ. ສງ຺ເຂປໂຕ ປນ ເຠທນສໍວຕ຺ຕນິກໍ ວາ ອຘິກຣຓໍ ສມາທາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນິກໍ ສງ຺ຆເຠທນິປ຺ຜຕ຺ຕິສມຕ຺ຖໍ ກາຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ປຄ຺ຄຫິຕໍ ອພ຺ຠຸສ຺ສິຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ. ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ຍຖາສມາທິນ຺ນໍ ຍຖາປຄ຺ຄຫິຕເມວ ຈ ກຕ຺ວາ ອຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເອວໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫຕາ ຕິຏ຺ຐຕາ ຈ ຕໍ ທີປິຕຎ຺ເຈວ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ‘‘ທີເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ນປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠິກ຺ຂູຫິ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ລຊ຺ຊີຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ. ປທຠາຊເນ ຈສ຺ສ ເຍ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຍ ສມ຺ມຸຂາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ສຸຓນ຺ຕີຕິ ເຍປິ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ເຠທນສໍວຕ຺ຕນິກໍ ອຘິກຣຓໍ ສມາທາຍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຓນ຺ຕິ.

ສເມຕາຍສ຺ມາ ສງ຺ເຆນາຕິ ອາຍສ຺ມາ ສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ສເມຕຸ ສມາຄຈ຺ຉຕຸ ເອກລທ຺ຘິໂກ ໂຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສມຄ຺ໂຄ ຫິ ສງ຺ໂຆ ສມ຺ໂມທມາໂນ ອວິວທມາໂນ ເອກຸທ຺ເທໂສ ຜາສຸ ວິຫຣຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມທມາໂນຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຏ຺ຐຸ ໂມທມາໂນ. ອວິວທມາໂນຕິ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເອວໍ ນ ວິວທມາໂນ. ເອໂກ ອຸທ຺ເທໂສ ອສ຺ສາຕິ ເອກຸທ຺ເທໂສ, ເອກໂຕ ປວຕ຺ຕປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ, ນ ວິສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜາສຸ ວິຫຣຕີຕິ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ.

ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຸສລໍ ເຂມໍ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ໂນ ເຈ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ. ສຸຕ຺ວາ ນ ວທນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເຍ ສຸຕ຺ວາ ນ ວທນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏໍ. ກີວທູເຣ ສຸຕ຺ວາ ອວທນ຺ຕານໍ ທຸກ຺ກຏໍ? ເອກວິຫາເຣ ຕາວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມນ຺ຕາ ອທ຺ຘໂຍຊເນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠາໂຣ. ທູຕໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ວທໂຕປິ ອາປຕ຺ຕິໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖິ. ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ຄຣຸໂກ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆເຠໂທ, ມາ ສງ຺ຆເຠທາຍ, ປຣກ຺ກມີ’ຕິ ນິວາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ປໂຫນ຺ເຕນ ປນ ທູຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອຄິລານານຎ຺ຫິ ທູເຣປິ ຠາໂຣເຍວ.

ອິທານິ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ’’ຕິອາທີສຸ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆມຊ຺ຌມ຺ປິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆມຊ຺ຌມ຺ປິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາຕິ ສເຈ ປຸຣິມນເຍນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ ຫຕ຺ເຖສຸ ຈ ປາເທສຸ ຈ ຄເຫຕ຺ວາປິ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຸນປິ ‘‘ມາ ອາຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ຍາວຕຕິຍໍ ສມນຸຠາສິຕພ຺ໂພຕິ ຍາວ ຕຕິຍໍ ສມນຸຠາສນໍ ຕາວ ສມນຸຠາສິຕພ຺ໂພ. ຕີຫິ ສມນຸຠາສນກມ຺ມວາຈາຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປທຠາຊເນ ປນສ຺ສ ອຕ຺ຖເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ສມນຸຠາສນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສມນຸຠາສິຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນຸຠາສິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໑໔. ຕຕ຺ຖ ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມວາຈາຫິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ຍຎ຺ຈ ຎຕ຺ຕິປຣິໂຍສາເນ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປນ຺ໂນ, ເຍ ຈ ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມວາຈາຫິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍ, ຕາ ຕິສ຺ໂສປິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ‘‘ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ ໂສ ຠາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ຍ຺ຍ-ກາຣປ຺ປຕ຺ຕມຕ຺ຕາຍ ຕຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກິໍ ປນ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ ອນາປນ຺ນາຕິ? ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ວທຕິ ‘‘ໂຍ ອວສາເນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ໂສ ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາປນ຺ນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ເຕນ ອສາຘາຣຓາປຕ຺ຕິໂຍ ວິຍ ອາປນ຺ນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ, ອນາປນ຺ນານໍ ກິໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ອາຫ.

໔໑໕. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີຕິ ຕຎ຺ເຈ ສມນຸຠາສນກມ຺ມໍ ຘມ຺ມກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອິຘ ສຎ຺ຎາ ນ ຣກ຺ຂຕິ, ກມ຺ມສ຺ສ ຘມ຺ມິກຕ຺ຕາ ເອວ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ຊຕິ.

໔໑໖. ອສມນຸຠາສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອສມນຸຠາສິຍມານສ຺ສ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ອນາປຕ຺ຕິ.

ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຎຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ ຎຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ວາ ຎຕ຺ຕິປຣິໂຍສາເນ ວາ ປຐມາຍ ວາ ອນຸສາວນາຍ ທຸຕິຍາຍ ວາ ຕຕິຍາຍ ວາ ຍາວ ຍ຺ຍ-ກາຣໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ, ຕາວ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມິ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໑໗) ອາຄຕຕ຺ຕາ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາທິກມ຺ມິໂກ. ໂສ ຈ ໂຂ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນສ຺ເສວ, ນ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ. ກຖມິທໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ສຸຕ຺ຕໂຕ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ຍາວຕຕິຍໍ ສມນຸຠາສນາຍ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໑໒໑) ອາຄຕຕ຺ຕາ ອຣິຏ຺ຐສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຕຖາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ. ອຖາປິສ຺ສ ກເຕນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂກຈິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິມຕ຺ເຕນ ວເທຍ຺ຍ, ຕຖາປິ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊເນ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ ນາມ ທິສ຺ສຕິ. ຍມ຺ປິ ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາ’’ຕິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ປມາທລິຂິຕໍ. ປມາທລິຂິຕຠາໂວ ຈສ຺ສ ‘‘ປຐມໍ ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ໂຈເທຕພ຺ໂພ, ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕພ຺ໂພ, ສາເຣຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ໂຣເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໖໕) ເອວໍ ກມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘເກ ອາປຕ຺ຕິໂຣປນວຈນໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມເນ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ມາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ນ ກຕໍ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ນ ຊາຕາ. ສິກ຺ຂາປທໍ ປນ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາທິກມ຺ມິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕເຍວສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສາ ປເນສາ ກິຎ຺ຈາປິ ອສມນຸຠາສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິມິນາວ ສິທ຺ຘາ, ຍສ຺ມາ ປນ ອສມນຸຠາສນ຺ໂຕ ນາມ ຍສ຺ສ ເກວລໍ ສມນຸຠາສນໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອາທິກມ຺ມິໂກ. ອຍຎ຺ຈ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາທິກມ຺ມິໂກເຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນຸປາເຍນ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທໍ ສພ຺ພສມນຸຠາສນາສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ຕິວງ຺ຄິກໍ ເອກສມຸຏ຺ຐານໍ, ສມນຸຠາສນສມຸຏ຺ຐານໍ ນາມເມຕໍ, ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊາມີຕິ ກາຍວິກາຣໍ ວາ ວຈີເຠທໍ ວາ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ປນ ອາປຊ຺ຊນໂຕ ອກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ປຐມສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.