ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໘໐. ວິນີຕວຕ຺ຖຸກຖາສຸ ປຐມວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ກາຣຸຎ຺ເຎນາຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ເຄລຎ຺ຎທຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ສີລວາ ຕ຺ວໍ ກຕກຸສໂລ, ກສ຺ມາ ມີຍມາໂນ ຠາຍສິ, ນນຸ ສີລວໂຕ ສຄ຺ໂຄ ນາມ ມຣຓມຕ຺ຕປຏິພທ຺ໂຘເຍວາ’’ຕິ ເອວໍ ມຣຓຕ຺ຖິກາວ ຫຸຕ຺ວາ ມຣຓຕ຺ຖິກຠາວໍ ອຊານນ຺ຕາ ມຣຓວຓ຺ຓໍ ສໍວຓ຺ເຓສຸໍ. ໂສປິ ຠິກ຺ຂຸ ເຕສໍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາວ ກາລມກາສິ. ຕສ຺ມາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນາ. ໂວຫາຣວເສນ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຣຸຎ຺ເຎນ ມຣຓວຓ຺ຓໍ ສໍວຓ຺ເຓສຸ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອິທານິປິ ປຓ຺ຑິເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ມຣຓວຓ຺ໂຓ ນ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຫິ ຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫາຣູປຈ຺ເຉທາທິນາ ອຸປກ຺ກເມນ ເອກຊວນວາຣາວເສເສປິ ອາຍຸສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣາ ກາລໍກໂຣຕິ, ອິມິນາວ ມາຣິໂຕ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ປນ ນເຍນ ອນຸສິຏ຺ຐິ ທາຕພ຺ພາ – ‘‘ສີລວໂຕ ນາມ ອນຈ຺ຉຣິຍາ ມຄ຺ຄຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຫາຣາທີສຸ ອາສຕ຺ຕິໍ ອກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຕໍ ຘມ຺ມຄຕໍ ສງ຺ຆຄຕໍ ກາຍຄຕຎ຺ຈ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ມນສິກາເຣ ອປ຺ປມາໂທ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ມຣຓວຓ຺ເຓ ຈ ສໍວຓ຺ຓິເຕປິ ໂຍ ຕາຍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ກຎ຺ຈິ ອຸປກ຺ກມໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຍຖາຍຸນາ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ມຣຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສໍວຓ຺ຓໂກ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ.

ທຸຕິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ນ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ກີທິສໍ ອາສນໍ ປຏິເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ກີທິສໍ ນ ປຏິເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ? ຍໍ ສຸທ຺ຘໍ ອາສນເມວ ໂຫຕິ ອປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓກໍ, ຍຎ຺ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ປສ຺ສຕໍເຍວ ອຕ຺ຖຣີຍຕິ, ຕໍ ນປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍມ຺ປິ ມນຸສ຺ສາ ສຍໍ ຫຕ຺ເຖນ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ຠນ຺ເຕ ນິສີທຖາ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ປຐມເມວາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ປຈ຺ຉາ ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອໂຘ ວາ ສງ຺ກມນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ຍມ຺ປິ ຕນຸເກນ ວຕ຺ເຖນ ຍຖາ ຕລໍ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ປຏິກຈ຺ເຈວ ປາວາຣໂກຊວາທີຫິ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສິຕ຺ວາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ຆນສາຏເກນາປິ ອຕ຺ຖເຕ ຍສ຺ມິໍ ວລິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໍ ນປ຺ປຏິເວກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຸສລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ອສຎ຺ຈິຈ຺ໂຈຕິ ອວຘກເຈຕໂນ ວິຣທ຺ຘປໂຍໂຄ ຫິ ໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ອສຎ຺ຈິຈ຺ໂຈ ອຫ’’ນ຺ຕິ. ອຸທຸກ຺ຂລວຕ຺ຖຸ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິຕວຕ຺ຖູສຸປຐມວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຏິພນ຺ຘໍ ມາ ອກາສີ’’ຕິ ປຓາເມສິ. ທຸຕິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ຄຓມຊ຺ເຌປິ ‘‘ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ເຕນ ວຈເນນ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ‘‘ມຣຕຸ ອຍ’’ນ຺ຕິ ປຓາເມສິ. ຕຕິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທເນນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ.

໑໘໑. ຕໂຕ ປຣານິ ຕີຓິ ວຕ຺ຖູນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ. ວິສຄຕປິຓ຺ຑປາຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ສາຣາຓີຍຘມ຺ມປູຣໂກ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຄ຺ຄປິຓ຺ຑໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ທຕ຺ວາວ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຄ຺ຄກາຣິກໍ ອທາສີ’’ຕິ. ອຄ຺ຄກາຣິກນ຺ຕິ ອຄ຺ຄກິຣິຍໍ; ປຐມໍ ລທ຺ຘປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຄ຺ຄຄ຺ຄໍ ວາ ປຓີຕປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາ ປນ ຕສ຺ສ ທານສງ຺ຂາຕາ ອຄ຺ຄກິຣິຍາ, ສາ ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸໍ, ປິຓ຺ຑປາຕຎ຺ຫິ ໂສ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອທາສິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ເຕ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຠຸຕ຺ຕປິຓ຺ຑປາຕາ ຠິກ຺ຂູ; ເຕ ກິຣ ສພ຺ເພປິ ກາລມກໍສຸ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອສ຺ສທ຺ເຘສຸ ປນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເກສຸ ກຸເລສຸ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຓີຕໂຠຊນໍ ລຠິຕ຺ວາ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ເນວ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ປເຣສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຍມ຺ປິ ອາຠິໂທສິກໍ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ຂຊ຺ຊກໍ ວາ ຕໂຕ ລຠຕິ, ຕມ຺ປິ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອປິຫິຕວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ຫິ ສປ຺ປວິຈ຺ຉິກາທີຫິ ອຘິສຍິຕໍ ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ ຕານິ ກຸລານິ ເທນ຺ຕິ. ຄນ຺ຘຫລິທ຺ທາທິມກ຺ຂິໂຕປິ ຕໂຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສຣີເຣ ໂຣຄຏ຺ຐານານິ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ຐປິຕຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ຕານິ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ.

ວີມໍສນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ວີມໍສມາໂນ ທ຺ເວ ວີມໍສຕິ – ‘‘ສກ຺ໂກຕິ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ມາເຣຕຸໍ ໂນ’’ຕິ ວິສໍ ວາ ວີມໍສຕິ, ‘‘ມເຣຍ຺ຍ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ອິມໍ ວິສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ໂນ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ. ອຸຠຍຖາປິ ວີມໍສາຘິປ຺ປາເຍນ ທິນ຺ເນ ມຣຕຸ ວາ ມາ ວາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ‘‘ອິທໍ ວິສໍ ເອຕໍ ມາເຣຕູ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິທໍ ວິສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຍໍ ມຣຕູ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ທິນ຺ເນ ປນ ສເຈ ມຣຕິ, ປາຣາຊິກໍ; ໂນ ເຈ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ.

໑໘໒-໓. ອິໂຕ ປຣານິ ຕີຓິ ສິລາວຕ຺ຖູນິ ຕີຓິ ອິຏ຺ຐກວາສິໂຄປານສີວຕ຺ຖູນິ ຈ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ສິລາທີນໍເຍວ ວເສນ ອຍໍ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິເຠໂທ ໂຫຕິ, ທຓ຺ຑມຸຄ຺ຄຣນິຂາທນເວມາທີນມ຺ປິ ວເສນ ໂຫຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕມ຺ປິ ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຏ຺ຏກວຕ຺ຖູສຸ – ອຏ຺ຏໂກຕິ ເວຫາສມຎ຺ໂຈ ວຸຈ຺ຈຕິ; ຍໍ ເສຕກມ຺ມມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາວຸໂສ ອຕ຺ຣຏ຺ຐິໂຕ ພນ຺ຘາຫີຕິ ມຣຓາຘິປ຺ປາໂຍ ຍຕ຺ຣ ຐິໂຕ ປຕິຕ຺ວາ ຂາຓຸນາ ວາ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ໂສພ຺ຠປປາຕາທີສຸ ວາ ມເຣຍ຺ຍ, ຕາທິສໍ ຐານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂກຈິ ອຸປຣິຐານໍ ນິຍາເມຕິ ‘‘ອິໂຕ ປຕິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ໂກຈິ ເຫຏ຺ຐາ ຐານໍ ‘‘ອິຘ ປຕິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ໂກຈິ ອຸຠຍມ຺ປິ ‘‘ອິໂຕ ອິຘ ປຕິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣ ໂຍ ອຸປຣິ ນິຍມິຕຏ຺ຐານາ ອປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໂຕ ປຕຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ນິຍມິຕຏ຺ຐາເນ ວາ ອປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຕຕິ, ອຸຠຍນິຍາເມ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ວິຣາເຘຕ຺ວາ ປຕຕິ, ຕສ຺ມິໍ ມເຕ ວິສງ຺ເກຕຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິຫາຣຈ຺ຉາທນວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອນຠິຣຕິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ໂສ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ສມຸທາຈາຣໍ ທິສ຺ວາ ນິວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສາສເນ ອນຠິຣໂຕ ຄິຫິຠາວາຠິມຸໂຂ ຊາໂຕ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍາວ ສີລເຠທໍ ນ ປາປຸຓາມິ ຕາວ ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ຕໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປປາເຕ ປປຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວິລີວກາຣໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ມາເຣສິ. ວິລີວກາຣນ຺ຕິ ເວຓຸກາຣໍ. ນ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ອຕ຺ຕານໍ ປາເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ອຕ຺ຕາ ປາເຕຕພ຺ໂພ. ວິຠຕ຺ຕິພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນ ເກວລໍ ນ ປາເຕຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ເຎນປິ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປກ຺ກເມນ ອນ຺ຕມໂສ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉເທນປິ ນ ມາເຣຕພ຺ໂພ. ໂຍປິ ຫິ ຄິລາໂນ ວິຊ຺ຊມາເນ ເຠສຊ຺ເຊ ຈ ອຸປຏ຺ຐາເກສຸ ຈ ມຣິຕຸກາໂມ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ທຸກ຺ກຏເມວ. ຍສ຺ສ ປນ ມຫາອາພາໂຘ ຈິຣານຸພທ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂູ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ກິລມນ຺ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ຄິລານໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຏ຺ຏີຍນ຺ຕິ. ສເຈ ໂສ ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປຏິຊຄ຺ຄິຍມາໂນປິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ກິລມນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ເຠສຊ຺ຊໍ ນ ເສວຕິ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ‘‘ອຍໍ ໂຣໂຄ ຂໂຣ, ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ເມ ວິເສສາຘິຄໂມ ຫຕ຺ຖປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອຄິລານສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄສ຺ສ ‘‘ອາຫາຣປຣິເຍສນໍ ນາມ ປປຎ຺ໂຈ, ກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ອນຸຍຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ. ວິເສສາຘິຄມໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສຠາຄານຎ຺ຫິ ລຊ຺ຊີຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສິລາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ທວາຍາຕິ ທເວນ ຫສ຺ເສນ; ຂິຑ຺ຑາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິລາຕິ ປາສາໂຓ; ນ ເກວລຎ຺ຈ ປາສາໂຓ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ທາຣຸຂຓ຺ຑໍ ວາ ອິຏ຺ຐກາຂຓ຺ຑໍ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຍນ຺ເຕນ ວາ ປວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຈຕິຍາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ປາສາຓາທໂຍ ຫສນ຺ຕາ ຫສນ຺ຕາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕິປິ ຂິປນ຺ຕິປິ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕິປິ ກມ຺ມສມໂຍຕິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອີທິສໍ ນວກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕາ ຠຓ຺ຑກໍ ວາ ໂຘວນ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ໂຘວນທຓ຺ຑກໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຠຕ຺ຕວິສ຺ສຄ຺ຄກາລາທີສຸ ກາເກ ວາ ໂສເຓ ວາ ກຏ຺ຐໍ ວາ ກຖລໍ ວາ ຂິປິຕ຺ວາ ປລາເປຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

໑໘໔. ເສທນາທິວຕ຺ຖູນິ ສພ຺ພາເນວ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຫໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກຕິ ນ ຄິລານຸປຏ຺ຐານໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ຫິຕກາມຕາຍ ສພ຺ພໍ ຄິລານສ຺ສ ພລາພລຎ຺ຈ ຣຸຈິຎ຺ຈ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍຎ຺ຈ ອຸປລກ຺ເຂຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ.

໑໘໕. ຊາຣຄພ຺ຠິນິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ປວຸຕ຺ຖປຕິກາຕິ ປວາສໍ ຄຕປຕິກາ. ຄພ຺ຠປາຕນນ຺ຕິ ເຍນ ປຣິຠຸຕ຺ເຕນ ຄພ຺ໂຠ ປຕຕິ, ຕາທິສໍ ເຠສຊ຺ຊໍ. ທ຺ເວ ປຊາປຕິກວຕ຺ຖູນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ. ຄພ຺ຠມທ຺ທນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ‘‘ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຕຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ເຎນ ມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ປາເຕຕິ, ວິສງ຺ເກຕໍ. ‘‘ມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ປາຕາເປຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ສຍໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຕຕິ, ວິສງ຺ເກຕເມວ. ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄເຫ ປຣິຍາໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຄພ຺ໂຠ ນາມ ມທ຺ທິເຕ ປຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສາ ສຍໍ ວາ ມທ຺ທຕຸ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ປາເຕຕຸ, ວິສງ຺ເກໂຕ ນຕ຺ຖິ; ປາຣາຊິກເມວ ຕາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ວຎ຺ຌິຕ຺ຖິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ວຎ຺ຌິຕ຺ຖີ ນາມ ຍາ ຄພ຺ຠໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຄພ຺ຠໍ ອຄຓ຺ຫນກອິຕ຺ຖີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ສາ ປນ ຄຫິໂຕປິ ຄພ຺ໂຠ ນ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕໍເຍວ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຕຸສມເຍ ກິຣ ສພ຺ພິຕ຺ຖິໂຍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຍາ ປນາຍໍ ‘‘ວຎ຺ຌາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ອກຸສລວິປາໂກ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ. ເຕ ປຣິຕ຺ຕກຸສລວິປາເກນ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກາ ອກຸສລວິປາເກນ ອຘິຠູຕາ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ. ອຠິນວປຏິສນ຺ຘິຍໍເຍວ ຫິ ກມ຺ມານຸຠາເວນ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ຄພ຺ໂຠ ນ ສຓ຺ຐາຕິ – ວາເຕນ ວາ ປາຓເກຫິ ວາ. ວາໂຕ ໂສເສຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ, ປາຓກາ ຂາທິຕ຺ວາ. ຕສ຺ສ ປນ ວາຕສ຺ສ ປາຓການໍ ວາ ປຏິຆາຕາຍ ເຠສຊ຺ເຊ ກເຕ ຄພ຺ໂຠ ສຓ຺ຐເຫຍ຺ຍ; ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ອກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຂຣເຠສຊ຺ຊໍ ອທາສິ. ເຕນ ສາ ກາລມກາສິ. ຠຄວາ ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ກຏຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ປຎ຺ຎາເປສິ.

ທຸຕິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ອາຄຕາຄຕສ຺ສ ປຣຊນສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ກໂຣນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປນ ສຫຘມ຺ມິການໍ ກາຕພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສິກ຺ຂມານາຍ ສາມເຓຣສ຺ສ ສາມເຓຣິຍາຕິ. ສມສີລສທ຺ຘາປຎ຺ຎານຎ຺ຫິ ເອເຕສໍ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ຍຸຕ຺ຕານໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ສເຈ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຕ຺ຕໂນປິ ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ວາ ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ວາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ອລຠນ຺ເຕນ ຄິລານສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ.

ອປເຣສມ຺ປິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ – ມາຕຸ, ປິຕຸ, ຕທຸປຏ຺ຐາການໍ, ອຕ຺ຕໂນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣສ຺ສ, ປຓ຺ຑຸປລາສສ຺ສາຕິ. ປຓ຺ຑຸປລາໂສ ນາມ ໂຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ໂຂ ຍາວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຍາທິຍຕິ ຕາວ ວິຫາເຣ ວສຕິ. ເຕສຸ ສເຈ ມາຕາປິຕໂຣ ອິສ຺ສຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ອກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ຣຊ຺ເຊປິ ຐິຕາ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ອກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຠສຊ຺ຊໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕານໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ທາຕພ຺ພໍ, ໂຍເຊຕຸໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພສໍ ອຕ຺ຖາຍ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ມາຕຣໍ ວິຫາເຣ ອາເນຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄຕິ, ສພ຺ພໍ ປຣິກມ຺ມໍ ອນາມສນ຺ເຕນ ກາຕພ຺ພໍ. ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ສຫຕ຺ຖາ ທາຕພ຺ພໍ. ປິຕາ ປນ ຍຖາ ສາມເຓໂຣ ເອວໍ ສຫຕ຺ເຖນ ນ຺ຫາປນສມ຺ພາຫນາທີນິ ກຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ. ເຍ ຈ ມາຕາປິຕໂຣ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣ ນາມ ໂຍ ເວຕນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ທາຣູນິ ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ໂຣເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຍາວ ຎາຕກາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ ຕາວ ເຠສຊ຺ຊໍ ກາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິສ຺ສິຕໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພກມ຺ມານິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ກາຕພ຺ພເມວ. ປຓ຺ຑຸປລາເສປິ ສາມເຓເຣ ວິຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ອປເຣສມ຺ປິ ທສນ຺ນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ – ເຊຏ຺ຐຠາຕຸ, ກນິຏ຺ຐຠາຕຸ, ເຊຏ຺ຐຠຄິນິຍາ, ກນິຏ຺ຐຠຄິນິຍາ, ຈູຬມາຕຸຍາ, ມຫາມາຕຸຍາ, ຈູຬປິຕຸໂນ, ມຫາປິຕຸໂນ, ປິຕຸຈ຺ຉາຍ, ມາຕຸລສ຺ສາຕິ. ເຕສໍ ປນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕນ ເຕສໍເຍວ ສນ຺ຕກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເກວລໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ, ຍາຈນ຺ຕິ ຈ ‘‘ເທຖ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຏິທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕາວກາລິກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ນ ຍາຈນ຺ຕິ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຕ຺ຖິ, ຕາວກາລິກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ‘‘ຍທາ ເນສໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຕທາ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ວາ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຏິເທນ຺ຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ, ໂນ ເຈ ເທນ຺ຕິ, ນ ໂຈເທຕພ຺ພາ. ເອເຕ ທສ ຎາຕເກ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ.

ເອເຕສໍ ປຸຕ຺ຕປຣມ຺ປຣາຍ ປນ ຍາວ ສຕ຺ຕໂມ ກຸລປຣິວຏ຺ໂຏ ຕາວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ອາຫຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ວາ ກຸລທູສກາປຕ຺ຕິ ວາ ນ ໂຫຕິ. ສເຈ ຠາຕຸຊາຍາ ຠຄິນິສາມິໂກ ວາ ຄິລານາ ໂຫນ຺ຕິ, ຎາຕກາ ເຈ, ເຕສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຎາຕກາ ເຈ, ຠາຕຸ ຈ ຠຄິນິຍາ ຈ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊຄ຺ຄນຏ຺ຐາເນ ເທຖາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາຕາປິຕູນໍ ເທຖາ’’ຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ພປເທສຸປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ຈ ສາມເຓເຣຫິ ອຣຎ຺ຎໂຕ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຫຣາເປນ຺ເຕນ ຎາຕິສາມເຓເຣຫິ ວາ ອາຫຣາເປຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕຫິປິ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອາຫຣາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕສີເສນ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ. ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຄິລານາ ວິຫາຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຈ ທິສາປກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ທາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນປິ ອສນ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ອຸປຊ຺ຌາເຍນປິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ມາຕາປິຕູສຸ ເອວເມວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິເກສຸປິ. ອຎ຺ໂຎປິ ໂຍ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ວາ ໂຈໂຣ ວາ ຍຸທ຺ຘປຣາຊິໂຕ ອິສ຺ສໂຣ ວາ ຎາຕເກຫິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ ກປໂຓ ວາ ຄມິຍມນຸສ຺ໂສ ວາ ຄິລາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນ ເຠສຊ຺ຊໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ສທ຺ຘໍ ກຸລໍ ໂຫຕິ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐາຍກໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມາຕາປິຕຸຏ຺ຐານິຍໍ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ໂກຈິ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິສ຺ສາເສນ ‘‘ເຠສຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ຠນ຺ເຕ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເນວ ທາຕພ຺ພໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ອຖ ປນ ກປ຺ປິຍໍ ຎຕ຺ວາ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອສຸກສ຺ສ ນາມ ໂຣຄສ຺ສ ກິໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ ຄິລານາ, ເຠສຊ຺ຊໍ ຕາວ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິເຕ ປນ ນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປນ ກຖາ ກາຕພ຺ພາ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸກສ຺ສ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິມສ຺ມິໍ ໂຣເຄ ກິໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຣິໍສູ’’ຕິ? ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ມາຕຸ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ວຏ຺ຏເຕວ.

ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣປິ ກິຣ ວສຠຣຎ຺ໂຎ ເທວິຍາ ໂຣເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ເອກາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ເອວເມວ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມຸລ຺ລເປສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເຠສຊ຺ຊມກໍສຸ. ວູປສນ຺ເຕ ຈ ໂຣເຄ ຕິຈີວເຣນ ຕີຫິ ຈ ກຫາປຓສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຠສຊ຺ຊຈງ຺ໂກຏກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຸປ຺ຜປູຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ອາຈຣິຍຠາໂຄ ນາມາຍ’’ນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍວເສນ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜປູຊໍ ອກາສິ. ເອວໍ ຕາວ ເຠສຊ຺ເຊ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ປຣິຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ຄິລານສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ‘‘ຠຓຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປິສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ມນຸສ຺ສາ ນາມ ນ ຊານນ຺ຕິ, ອກຍິຣມາເນ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ກາຕພ຺ພໍ; ‘‘ປຣິຕ຺ໂຕທກໍ ປຣິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ປນ ເຕສໍເຍວ ອຸທກໍ ຫຕ຺ເຖນ ຈາເລຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ປຣິມຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາຣໂຕ ອຸທກໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ມນຸສ຺ສາ ອຸທກຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ກາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ຊານນ຺ຕິ, ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂູນໍ ນິສິນ຺ນານໍ ປາເທສຸ ອຸທກໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຖ, ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ນ ປາທາ ອປເນຕພ຺ພາ. ມນຸສ຺ສາ ຫິ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕຄາເມ ຄິລານສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣໍ ເປເສນ຺ຕິ, ‘‘ປຣິຕ຺ຕໍ ຠຓນ຺ຕູ’’ຕິ ຠຓິຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕຄາເມ ຣາຊເຄຫາທີສຸ ໂຣເຄ ວາ ອຸປທ຺ທເວ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຠຓາເປນ຺ຕິ, ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ຕາທີນິ ຠຓິຕພ຺ພານິ. ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄິລານສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທານິ ເທນ຺ຕຸ, ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕຸ. ຣາຊນ຺ເຕປຸເຣ ວາ ອມຈ຺ຈເຄເຫ ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທານິ ເທນ຺ຕຸ, ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕູ’’ຕິ ເປສິເຕປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທານິ ທາຕພ຺ພານິ, ຘມ຺ໂມ ກເຖຕພ຺ໂພ. ‘‘ມຕານໍ ປຣິວາຣຕ຺ຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ປກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສີວຖິກທສ຺ສເນ ອສຸຠທສ຺ສເນ ຈ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ປຏິລຠິສ຺ສາມີຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ປຣິຕ຺ເຕ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ປິຓ຺ຑປາເຕ ປນ – ອນາມຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາໂຕ ກສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ກສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ໂພ? ມາຕາປິຕຸນໍ ຕາວ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈປິ ກຫາປຓຄ຺ຆນໂກ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນໍ ນຕ຺ຖິ. ມາຕາປິຕຸອຸປຏ຺ຐາການໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣສ຺ສ ປຓ຺ຑຸປລາສສ຺ສາຕິ ເອເຕສມ຺ປິ ທາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑຸປລາສສ຺ສ ຖາລເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ອາຄາຣິການໍ ມາຕາປິຕຸນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປພ຺ພຊິຕປຣິໂຠໂຄ ຫິ ອາຄາຣິການໍ ເຈຕິຍຏ຺ຐານິໂຍ. ອປິຈ ອນາມຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາໂຕ ນາເມສ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ທາມຣິກໂຈຣສ຺ສາປິ ອິສ຺ສຣສ຺ສາປິ ທາຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ເຕ ຫິ ອທີຍມາເນປິ ‘‘ນ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ອາມສິຕ຺ວາ ທີຍມາເນປິ ‘‘ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐກໍ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ກຸທ຺ຘາ ຊີວິຕາປິ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ, ສາສນສ຺ສາປິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ຖຍມານສ຺ສ ວິຈຣໂຕ ໂຈຣນາຄສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ກເຖຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປິຓ຺ຑປາເຕ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ປນ ກສ຺ສ ກາຕພ຺ໂພ, ກສ຺ສ ນ ກາຕພ຺ໂພ? ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ນາມ ວິຫາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ວາ ທລິທ຺ທສ຺ສ ວາ ໂຈຣສ຺ສ ວາ ອິສ຺ສຣສ຺ສ ວາ ກາຕພ຺ໂພເຍວ. ກຖໍ? ອາຄນ຺ຕຸກໍ ຕາວ ຂີຓປຣິພ຺ພຍໍ ວິຫາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປານີຍໍ ທາຕພ຺ພໍ, ປາທມກ຺ຂນເຕລໍ ທາຕພ຺ພໍ. ກາເລ ອາຄຕສ຺ສ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ, ວິກາເລ ອາຄຕສ຺ສ ສເຈ ຕຓ຺ຑຸລາ ອຕ຺ຖິ; ຕຓ຺ຑຸລາ ທາຕພ຺ພາ. ອເວລາຍໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ ‘‘ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສຍນຏ຺ຐານໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພໍ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕເນວ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ມນຸສ຺ສາ ນາມ ຈຕຸປຈ຺ຈຍທາຍກາ ເອວໍ ສງ຺ຄເຫ ກຍິຣມາເນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສີທິຕ຺ວາ ອຸປກາຣໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ໂຈຣານໍ ປນ ສງ຺ຆິກມ຺ປິ ທາຕພ຺ພໍ.

ປຏິສນ຺ຖາຣານິສໍສທີປນຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂຈຣນາຄວຕ຺ຖຸ, ຠາຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ຊມ຺ພຸທີປຄຕສ຺ສ ມຫານາຄຣຎ຺ໂຎ ວຕ຺ຖຸ, ປິຕຸຣາຊສ຺ສ ຣຊ຺ເຊ ຈຕຸນ຺ນໍ ອມຈ຺ຈານໍ ວຕ຺ຖຸ, ອຠຍໂຈຣວຕ຺ຖູຕິ ເອວມາທີນິ ພຫູນິ ວຕ຺ຖູນິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕານິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ເອກວຕ຺ຖຸທີປນາ – ສີຫຬທີເປ ກິຣ ອຠໂຍ ນາມ ໂຈໂຣ ປຎ຺ຈສຕປຣິວາໂຣ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ຕິໂຍຊນໍ ອຸພ຺ພາເສຕ຺ວາ ວສຕິ. ອນຸຣາຘປຸຣວາສິໂນ ກທມ຺ພນທິໍ ນ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ, ເຈຕິຍຄິຣິມຄ຺ເຄ ຊນສຎ຺ຈາໂຣ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ໂນ. ອເຖກທິວສໍ ໂຈໂຣ ‘‘ເຈຕິຍຄິຣິໍ ວິລຸມ຺ປິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຄມາສິ. ອາຣາມິກາ ທິສ຺ວາ ທີຆຠາຓກອຠຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຖໂຣ ‘‘ສປ຺ປິຜາຓິຕາທີນິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ໂຈຣານໍ ເທຖ, ຕຓ຺ຑຸລາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອາຫຏາ ຕຓ຺ຑຸລາ ຈ ປຕ຺ຕສາກຎ຺ຈ ໂຄຣໂສ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ໂຈຣານໍ ເທຖາ’’ຕິ. ອາຣາມິກາ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ໂຈຣາ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ເກນາຍໍ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ກໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ເຍນ ອຠຍຕ຺ເຖເຣນາ’’ຕິ. ໂຈຣາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈ ສນ຺ຕກໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄເຫສ຺ສາມາຕິ ອາຄຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ອິມິນາ ປຏິສນ຺ຖາເຣນມ຺ຫ ປສນ຺ນາ, ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ວິຫາເຣ ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາ ອມ຺ຫາກໍ ອາຍຕ຺ຕາ ໂຫຕຸ, ນາຄຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທານໍ ເທນ຺ຕຸ, ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທນ຺ຕູ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ນາຄເຣ ທານໍ ທາຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ນທີຕີເຣເຍວ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕາ ວິຫາຣໍ ເນນ຺ຕິ, ວິຫາເຣປິ ທານໍ ເທນ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຕປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຸຕ຺ຕາວເສສໍ ໂຈຣານໍ ເທນ຺ຕິ. ຄມນກາເລປິ ເຕ ໂຈຣາ ນທີຕີຣໍ ປາເປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຂີຍນກກຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ‘‘ເຖໂຣ ອິສ຺ສຣວຕາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ໂຈຣານໍ ອທາສີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ສນ຺ນິປາຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ໂຈຣາ ສງ຺ຆສ຺ສ ປກຕິວຏ຺ຏຎ຺ຈ ເຈຕິຍສນ຺ຕກຎ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄມິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ມຍາ ເອວໍ ນ ຫຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຕໂກ ນາມ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ກໂຕ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ອຄ຺ຆາເປຖ. ເຕນ ກາຣເຓນ ອວິລຸຕ຺ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ເອກໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ອຄ຺ຆາເປຖາຕິ. ຕໂຕ ສພ຺ພມ຺ປິ ເຖເຣນ ທິນ຺ນກໍ ເຈຕິຍຆເຣ ເອກໍ ວຣໂປຕ຺ຖກຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣຓໍ ນ ອຄ຺ຆຕິ. ຕໂຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ເຖເຣນ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ສຸກໂຕ ໂຈເທຕຸໍ ວາ ສາເຣຕຸໍ ວາ ນ ລພ຺ຠາ, ຄີວາ ວາ ອວຫາໂຣ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເອວໍ ມຫານິສໍໂສ ປຏິສນ຺ຖາໂຣຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ປຓ຺ຑິເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ.

໑໘໗. ອງ຺ຄຸລິປໂຕທກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ອຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ ກິລມນ຺ໂຕ. ອນສ຺ສາສໂກຕິ ນິຣສ຺ສາໂສ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຍາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕພ຺ພໍ ສາ ‘‘ຂຸທ຺ທເກສຸ ນິທິຏ຺ຐາ’’ຕິ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕທນນ຺ຕເຣ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ. ໂສ ກິຣ ເຕຫິ ອາກຑ຺ຒິຍມາໂນ ປຕິໂຕ. ເອໂກ ຕສ຺ສ ອຸທຣໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ເສສາປິ ປນ຺ນຣສ ຊນາ ປຖວິຍໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອທູຫລປາສາຓາ ວິຍ ມິຄໍ ມາເຣສຸໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ກມ຺ມາຘິປ຺ປາຍາ, ນ ມຣຓາຘິປ຺ປາຍາ; ຕສ຺ມາ ປາຣາຊິກໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠູຕເວຊ຺ຊກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ຍກ຺ຂໍ ມາເຣສີຕິ ຠູຕວິຊ຺ຊາກປາຐກາ ຍກ຺ຂຄຫິຕໍ ໂມເຈຕຸກາມາ ຍກ຺ຂໍ ອາວາເຫຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈາຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂນ ເຈ ມຸຎ຺ຈຕິ, ປິຏ຺ເຐນ ວາ ມຕ຺ຕິກາຍ ວາ ຣູປໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທາທີນິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຍໍ ຍໍ ຕສ຺ສ ຉິຊ຺ຊຕິ ຕໍ ຕໍ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຉິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ສີເສ ຉິນ຺ເນ ຍກ຺ໂຂປິ ມຣຕິ. ເອວໍ ໂສປິ ມາເຣສິ; ຕສ຺ມາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຍກ຺ຂເມວ, ໂຍປິ ຫິ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊໍ ມາເຣຍ຺ຍ, ໂສປິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ວາຬຍກ຺ຂວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ວາຬຍກ຺ຂວິຫາຣນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວາໂຬ ຈຓ຺ໂຑ ຍກ຺ໂຂ ວສຕິ, ຕໍ ວິຫາຣໍ. ໂຍ ຫິ ເອວຣູປໍ ວິຫາຣໍ ອຊານນ຺ໂຕ ເກວລໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ເປເສຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ໂຍ ມຣຓາຘິປ຺ປາໂຍ ເປເສຕິ, ໂສ ອິຕຣສ຺ສ ມຣເຓນ ປາຣາຊິກໍ, ອມຣເຓນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ຈ ວາຬຍກ຺ຂວິຫາຣໍ; ເອວໍ ຍຕ຺ຖ ວາຬສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິມິຄາ ວາ ອຊຄຣກຓ຺ຫສປ຺ປາທໂຍ ທີຆຊາຕິກາ ວາ ວສນ຺ຕິ, ຕໍ ວາຬວິຫາຣໍ ເປເສນ຺ຕສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປາຬິມຸຕ຺ຕກນໂຍ. ຍຖາ ຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາຬຍກ຺ຂວິຫາຣໍ ເປເສນ຺ຕສ຺ສ; ເອວໍ ວາຬຍກ຺ຂມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸສນ຺ຕິກໍ ເປເສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອເສວ ນໂຍ ວາຬກນ຺ຕາຣາທິວຕ຺ຖູສຸປິ. ເກວລຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ກນ຺ຕາເຣ ວາຬມິຄາ ວາ ທີຆຊາຕິກາ ວາ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ວາຬກນ຺ຕາໂຣ. ຍສ຺ມິໍ ໂຈຣາ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ໂຈຣກນ຺ຕາໂຣຕິ ເອວໍ ປທຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ນານໍ. ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫປາຣາຊິກຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ສຓ຺ຫໍ, ປຣິຍາຍກຖາຍ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ; ຕສ຺ມາ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ໂອກາເສ ໂຈໂຣ ນິສິນ຺ໂນ, ໂຍ ຕສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫຣຕິ, ໂສ ຣາຊໂຕ ສກ຺ກາຣວິເສສໍ ລຠຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ເຈຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂກຈິ ນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ອຍໍ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ.

໑໘໘. ຕໍ ມຎ຺ຎມາໂນຕິ ອາທີສຸ ໂສ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ເວຣິຠິກ຺ຂຸໍ ມາເຣຕຸກາໂມ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ ເມ ທິວາ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ນ ສຸກຣໍ ຠເວຍ຺ຍ ໂສຕ຺ຖິນາ ຄນ຺ຕຸໍ, ຣຕ຺ຕິໍ ນໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ພຫູນໍ ສຍິຕຏ຺ຐາເນ ຕໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕເມວ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ. ອປໂຣ ຕໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຎ຺ຎໍ, ອປໂຣ ອຎ຺ຎໍ ຕສ຺ເສວ ສຫາຍໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕໍ, ອປໂຣ ອຎ຺ຎໍ ຕສ຺ເສວ ສຫາຍໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຎ຺ຎໍ ຕສ຺ສ ສຫາຍເມວ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປາຣາຊິກເມວ.

ອມນຸສ຺ສຄຫິຕວຕ຺ຖູສຸ ປຐເມ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ຍກ຺ຂໍ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຫາຣໍ ອທາສິ, ອິຕໂຣ ‘‘ນ ທານາຍໍ ວິຣຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ມາເຣສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ນ ເອຕ຺ຕເກເນວ ອມນຸສ຺ສຄຫິຕສ຺ສ ປຫາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ, ຕາລປຓ຺ຓໍ ປນ ປຣິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປາເທ ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ຣຕນສຸຕ຺ຕາທີນິ ປຣິຕ຺ຕານິ ຠຓິຕພ຺ພານິ, ‘‘ມາ ສີລວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວິເຫເຐຫີ’’ຕິ ຘມ຺ມກຖາ ກາຕພ຺ພາຕິ. ສຄ຺ຄກຖາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ. ຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໑໘໙. ຣຸກ຺ຂຈ຺ເຉທນວຕ຺ຖຸ ອຏ຺ຏພນ຺ຘນວຕ຺ຖຸສທິສໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ໂຍ ຣຸກ຺ເຂນ ໂອຕ຺ຖໂຕປິ ນ ມຣຕິ, ສກ຺ກາ ຈ ໂຫຕິ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ຣຸກ຺ຂໍ ເຉຕ຺ວາ ປຖວິໍ ວາ ຂນິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ, ຫຕ຺ເຖ ຈສ຺ສ ວາສິ ວາ ກຸຐາຣີ ວາ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ອປິ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ຣຸກ຺ໂຂ ວາ ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ, ນ ປຖວີ ວາ ຂຓິຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອາຓໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ນ ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕໍ ສີລໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ມາ ອປິ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ສີລນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນ ເອວໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ວາ ຂນິຕ຺ວາ ຕໍ ນີຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອຸທຸກ຺ຂລຍນ຺ຕເກນ ຣຸກ຺ຂໍ ປວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ຕໍເຍວ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸທຸກ຺ຂລໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ. ໂສພ຺ຠາທີສຸ ປຕິຕສ຺ສາປິ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕາຣເຓ ເອເສວ ນໂຍ. ອຕ຺ຕນາ ຠູຕຄາມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສ຺ເສຓີ ນ ກາຕພ຺ພາ, ອຎ຺ເຎສໍ ກຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

໑໙໐. ທາຍາລິມ຺ປນວຕ຺ຖູສຸ – ທາຍໍ ອາລິມ຺ເປສຸນ຺ຕິ ວເນ ອຄ຺ຄິໍ ອທໍສຸ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອຸທ຺ທິສ຺ສານຸທ຺ທິສ຺ສວເສນ ປາຣາຊິການນ຺ຕຣິຍຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິວຕ຺ຖູນໍ ອນຸຣູປໂຕ ປາຣາຊິກາທີນິ ອກຸສລຣາສິຠາໂວ ຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອລ຺ລຕິຓວນປ຺ປຄຸມ຺ພາທໂຍ ຑຍ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອາລິມ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ທພ຺ພູປກຣຓານິ ວິນສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ອາລິມ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ຂິຑ຺ຑາຘິປ຺ປາເຍນາປິ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ອລ຺ລສຸກ຺ຂໍ ສອິນ຺ທ຺ຣິຍານິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຑຍ຺ຫຕູ’’ຕິ ອາລິມ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸວເສນ ປາຣາຊິກຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍທຸກ຺ກຏານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ປຏຄ຺ຄິທານໍ ປນ ປຣິຕ຺ຕກຣຓຎ຺ຈ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຣຎ຺ເຎ ວນກມ຺ມິເກຫິ ວາ ທິນ຺ນໍ ສຍໍ ວາ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕິຓກຸຏິໂຍ ມາ ວິນສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄິໂນ ປຏິອຄ຺ຄິໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເຍນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິຣຸປາທາໂນ ນິພ຺ພາຕິ. ປຣິຕ຺ຕມ຺ປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ຕິຓກຸຏິການໍ ສມນ຺ຕາ ຠູມິຕຈ຺ຉນໍ ປຣິຂາຂຓນໍ ວາ, ຍຖາ ອາຄໂຕ ອຄ຺ຄິ ອຸປາທານໍ ອລຠິຕ຺ວາ ນິພ຺ພາຕິ. ເອຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ອຸຏ຺ຐິເຕເຍວ ອຄ຺ຄິສ຺ມິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຸຏ຺ຐິເຕ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ອຸທເກນ ປນ ນິພ຺ພາເປນ຺ເຕຫິ ອປ຺ປາຓກເມວ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ.

໑໙໑. ອາຆາຕນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ຍຖາ ເອກປ຺ປຫາຣວຈເນ; ເອວໍ ‘‘ທ຺ວີຫິ ປຫາເຣຫີ’’ຕິ ອາທິວຈເນສຸປິ ປາຣາຊິກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ທ຺ວີຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ເອເກນ ປຫາເຣນ ມາຣິເຕປິ ເຂຕ຺ຕເມວ ໂອຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກໍ, ຕີຫິ ມາຣິເຕ ປນ ວິສງ຺ເກຕໍ. ອິຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທ ວາ ປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວາ ອວິສງ຺ເກຕໍ, ປຣິຈ຺ເຉທາຕິກ຺ກເມ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິສງ຺ເກຕໍ ໂຫຕິ, ອາຓາປໂກ ມຸຈ຺ຈຕິ, ວຘກສ຺ເສວ ໂທໂສ. ຍຖາ ຈ ປຫາເຣສຸ; ເອວໍ ປຸຣິເສສຸປິ ‘‘ເອໂກ ມາເຣຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອເກເນວ ມາຣິເຕ ປາຣາຊິກໍ, ທ຺ວີຫິ ມາຣິເຕ ວິສງ຺ເກຕໍ. ‘‘ທ຺ເວ ມາເຣນ຺ຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອເກນ ວາ ທ຺ວີຫິ ວາ ມາຣິເຕ ປາຣາຊິກໍ, ຕີຫິ ມາຣິເຕ ວິສງ຺ເກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ສງ຺ຄາເມ ເວເຄນ ຘາວໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ສີສໍ ອສິນາ ຉິນ຺ທຕິ, ອສີສກໍ ກພນ຺ຘໍ ຘາວຕິ, ຕມຎ຺ໂຎ ປຫຣິຕ຺ວາ ປາເຕສິ, ກສ຺ສ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປຑ຺ຒາ ເຖຣາ ‘‘ຄມນູປຈ຺ເຉທກສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອາຠິຘມ຺ມິກໂຄທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ສີສຈ຺ເຉທກສ຺ສາ’’ຕິ. ເອວຣູປານິປິ ວຕ຺ຖູນິ ອິມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອຕ຺ຖທີປເນ ວຕ຺ຕພ຺ພານີຕິ.

໑໙໒. ຕກ຺ກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ອນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ຕກ຺ກໍ ປາເຍຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ຕກ຺ກໍ ປາເຍຕ຺ວາ ມາຣິເຕ ປາຣາຊິກໍ. ນິຍເມຕ຺ວາ ປນ ‘‘ໂຄຕກ຺ກໍ ມຫິໍສຕກ຺ກໍ ອຊິກາຕກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ຘູປິຕໍ ອຘູປິຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປາເຍຕ຺ວາ ມາຣິເຕ ວິສງ຺ເກຕໍ.

ໂລຓໂສວີຣກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ໂລຓໂສວີຣກໍ ນາມ ສພ຺ພຣສາຠິສງ຺ຂຕໍ ເອກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ. ຕໍ ກິຣ ກໂຣນ຺ຕາ ຫຣີຕກາມລກວິຠີຕກກສາເວ ສພ຺ພຘຎ຺ຎານິ ສພ຺ພອປຣຓ຺ຓານິ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ຘຎ຺ຎານໍ ໂອທນໍ ກທລິຜລາທີນິ ສພ຺ພຜລານິ ເວຕ຺ຕເກຕກຂຊ຺ຊູຣິກຬີຣາທໂຍ ສພ຺ພກຬີເຣ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑານິ ອເນການິ ຈ ມຘຸຜາຓິຕສິນ຺ຘວໂລຓນິກຏຸກາທີນິ ເຠສຊ຺ຊານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠິມຸຂໍ ລິມ຺ປິຕ຺ວາ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ຐເປນ຺ຕິ, ຕໍ ປຣິປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸຣສວຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ວາຕກາສກຸຏ຺ຐປຓ຺ຑຸຠຄນ຺ທຣາທີນໍ ສິນິທ຺ຘໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣປານໍ ຠຕ຺ຕຊີຣຓກເຠສຊ຺ຊໍ ຕາທິສໍ ນຕ຺ຖິ. ຕໍ ປເນຕໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຄິລານານໍ ປາກຕິກເມວ, ອຄິລານານໍ ປນ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນໍ ປານປຣິໂຠເຄນາຕິ.

ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ

ຕຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.