໓. ຕຕິຍປາຣາຊິກໍ

ຕຕິຍໍ ຕີຫິ ສຸທ຺ເຘນ, ຍໍ ພຸທ຺ເຘນ ວິຠາວິຕໍ;

ປາຣາຊິກໍ ຕສ຺ສ ທານິ, ປຕ຺ໂຕ ສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ.

ຍສ຺ມາ ຕສ຺ມາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ຍໍ ປຸພ຺ເພ ຈ ປກາສິຕໍ;

ຕໍ ວຊ຺ຊຍິຕ຺ວາ ອສ຺ສາປິ, ໂຫຕິ ສໍວຓ຺ຓນາ ອຍໍ.

ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິນິທານວຓ຺ຓນາ

໑໖໒. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເວສາລິຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ປວຕ຺ຕໂວຫາເຣ ນຄເຣ. ຕຎ຺ຫິ ນຄຣໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປວຑ຺ຒເນນ ວິສາລີຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ເວສາລີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທມ຺ປິ ຈ ນຄຣໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕປ຺ປຕ຺ເຕເຍວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ສພ຺ພາກາເຣນ ເວປຸລ຺ລໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິວາສຏ຺ຐານ ມາຫ – ‘‘ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫາວນໍ ນາມ ສຍໍຊາຕໍ ອໂຣປິມໍ ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ມຫນ຺ຕໍ ວນໍ. ກປິລວຕ຺ຖຸສາມນ຺ຕາ ປນ ມຫາວນໍ ຫິມວນ຺ເຕນ ສຫ ເອກາພທ຺ຘໍ ອປຣິຈ຺ເຉທໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕໍ. ອິທໍ ຕາທິສໍ ນ ໂຫຕິ, ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ມຫນ຺ຕໍ ວນນ຺ຕິ ມຫາວນໍ. ກູຏາຄາຣສາລາ ປນ ມຫາວນໍ ນິສ຺ສາຍ ກເຕ ອາຣາເມ ກູຏາຄາຣໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ຫໍສວຏ຺ຏກຈ຺ຉທເນນ ກຕາ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອເນກປຣິຍາເຍນ ອສຸຠກຖໍ ກເຖຕີຕິ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ ອສຸຠາກາຣສນ຺ທສ຺ສນປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກາຍວິຈ຺ຉນ຺ທນິຍກຖໍ ກເຖຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ເກສາ ໂລມາ…ເປ. … ມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ພ຺ຍາມມຕ຺ເຕ ກເຬວເຣ ສພ຺ພາກາເຣນປິ ວິຈິນນ຺ໂຕ ນ ໂກຈິ ກິຎ຺ຈິ ມຸຕ຺ຕໍ ວາ ມຓິໍ ວາ ເວຬຸຣິຍໍ ວາ ອຄຣຸໍ ວາ ຈນ຺ທນໍ ວາ ກຸງ຺ກຸມໍ ວາ ກປ຺ປູຣໍ ວາ ວາສຈຸຓ຺ຓາທີນິ ວາ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸຈິຠາວໍ ປສ຺ສຕິ. ອຖ ໂຂ ປຣມທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ອສ຺ສິຣີກທສ຺ສນໍ ເກສໂລມາທິນານປ຺ປກາຣໍ ອສຸຈິໍເຍວ ປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ກຣຓີໂຍ. ເຍປິ ຫິ ອຸຕ຺ຕມງ຺ເຄ ສິຣສ຺ມິໍ ຊາຕາ ເກສາ ນາມ, ເຕປິ ອສຸຠາ ເຈວ ອສຸຈິໂນ ຈ ປຏິກ຺ກູລາ ຈ. ໂສ ຈ ເນສໍ ອສຸຠາສຸຈິປຏິກ຺ກູລຠາໂວ ວຓ຺ຓໂຕປິ ສຓ຺ຐານໂຕປິ ຄນ຺ຘໂຕປິ ອາສຍໂຕປິ ໂອກາສໂຕປີຕິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ໂລມາທີນນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໘໒) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ຠຄວາ ເອກເມກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈປ຺ປເຠເທນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອສຸຠກຖໍ ກເຖຕິ.

ອສຸຠາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິວເສນ ອສຸຠມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປທຠາຊນີເຍນ ຕໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ອສຸຠາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ອສຸຠຠາວນາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີຕິ ຍາ ອຍໍ ເກສາທີສຸ ວາ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີສຸ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາວຕ຺ຖູສຸ ອສຸຠາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠາວນາ ວຑ຺ຒນາ ຜາຕິກມ຺ມໍ, ຕສ຺ສາ ອສຸຠຠາວນາຍ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ຄຸຓໍ ປຣິກິຕ຺ເຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ອສຸຠຠາວນາຠິຍຸຕ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເກສາທີສຸ ວາ ວຕ຺ຖູສຸ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີສຸ ວາ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓໍ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ ປຐມໍ ຌານໍ ປຏິລຠຕິ. ໂສ ຕໍ ປຐມຊ຺ຌານສງ຺ຂາຕໍ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຊູສໍ ນິສ຺ສາຍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣິມານິ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ທສ ລກ຺ຂຓານິ – ປາຣິປນ຺ຖິກໂຕ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ, ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕປກ຺ຂນ຺ທນໍ, ວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ, ສມຖປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ, ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ, ຕຕ຺ຖ ຊາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອກຣສຏ຺ເຐນ ຕທຸປຄວີຣິຍວາຫນຏ຺ເຐນ ອາເສວນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ – ‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ໂກ ອາທິ, ກິໍ ມຊ຺ເຌ, ກິໍ ປຣິໂຍສານໍ? ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທິ, ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ, ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານໍ. ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທິ, ອາທິສ຺ສ ກຕິ ລກ຺ຂຓານິ? ອາທິສ຺ສ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ – ໂຍ ຕສ຺ສ ປຣິປນ຺ໂຖ ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ຍຎ຺ຈ ປຣິປນ຺ຖໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຍຎ຺ຈ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທິ, ອາທິສ຺ສ ອິມານິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ປຐມໍ ຌານໍ ອາທິກລ຺ຍາຓຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ’.

‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ, ມຊ຺ຌສ຺ສ ກຕິ ລກ຺ຂຓານິ? ມຊ຺ຌສ຺ສ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ – ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ສມຖປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ. ຍຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ຍຎ຺ຈ ສມຖປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ຍຎ຺ຈ ເອກຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ. ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ, ມຊ຺ຌສ຺ສ ອິມານິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ປຐມໍ ຌານໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ’.

‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານໍ, ປຣິໂຍສານສ຺ສ ກຕິ ລກ຺ຂຓານິ? ປຣິໂຍສານສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ລກ຺ຂຓານິ – ຕຕ຺ຖ ຊາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອກຣສຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ, ຕທຸປຄວີຣິຍວາຫນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ, ອາເສວນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຫໍສນາ. ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານໍ, ປຣິໂຍສານສ຺ສ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ລກ຺ຂຓານິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ປຐມໍ ຌານໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ຈຕຸລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ. ‘‘ເອວໍ ຕິວິຘຕ຺ຕຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓກໍ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ ວິຕກ຺ກສມ຺ປນ຺ນຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ວິຈາຣສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ປີຕິສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ສຸຂສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ວີຣິຍສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ສຕິສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈາ’’ຕິ (ປຏິ. ໂຣ. ໑.໑໕໘).

ອາທິສ຺ສ ອາທິສ຺ສ ອສຸຠສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີຕິ ‘‘ເອວມ຺ປິ ອິຕ຺ຖມ຺ປີ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວວຕ຺ຖານໍ ກຕ຺ວາ ອາທິສນ຺ໂຕ ອສຸຠສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ອານິສໍສໍ ກເຖຕິ, ຄຸຓໍ ປຣິກິຕ຺ເຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ອສຸຠສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ເມຖຸນຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິລີຍຕິ ປຏິກຸຏຕິ ປຏິວຏ຺ຏຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣີຍຕິ, ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸກ຺ກຸຏປຕ຺ຕໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸທທ຺ທຸລໍ ວາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຏິລີຍຕິ ປຏິກຸຏຕິ ປຏິວຏ຺ຏຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣີຍຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຠສຎ຺ຎາປຣິຈິເຕນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ພຫຸລໍ ວິຫຣໂຕ ເມຖຸນຘມ຺ມສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິລີຍຕິ ປຏິກຸຏຕິ ປຏິວຏ຺ຏຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣີຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໔໙).

ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຘມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸນ຺ຕິ ອຫໍ ຠິກ຺ຂເວ ເອກໍ ອທ຺ຘມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸໍ ນິລີຍິຕຸໍ ເອໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນມ຺ຫິ ເກນຈິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ ປິຓ຺ຑປາຕນີຫາຣເກນາຕິ ໂຍ ອຕ຺ຕນາ ປຍຸຕ຺ຕວາຈໍ ອກຕ຺ວາ ມມຕ຺ຖາຍ ສທ຺ເຘສຸ ກຸເລສຸ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປນາເມຕິ, ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕນີຫາຣກໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ນມ຺ຫິ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ຠິກ຺ຂຸນາ ວາ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ເອວມາຫາຕິ? ອຕີເຕ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕາ ມິຄລຸທ຺ທກາ ມຫຕີຫິ ທຓ຺ຑວາຄຸຣາຫິ ອຣຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ເອກໂຕເຍວ ຍາວຊີວໍ ມິຄປກ຺ຂິຆາຕກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ນິຣເຍ ອຸປປນ຺ນາ; ເຕ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ກເຕນ ເກນຈິເທວ ກຸສລກມ຺ເມນ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປປນ຺ນາ ກລ຺ຍາຓູປນິສ຺ສຍວເສນ ສພ຺ເພປິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິໍສຸ; ເຕສໍ ຕໂຕ ມູລາກຸສລກມ຺ມໂຕ ອວິປກ຺ກວິປາກາ ອປຣາປຣເຈຕນາ ຕສ຺ມິໍ ອທ຺ຘມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕູປກ຺ກເມນ ຈ ປຣູປກ຺ກເມນ ຈ ຊີວຕຸປຈ຺ເຉທາຍ ໂອກາສມກາສິ, ຕໍ ຠຄວາ ອທ຺ທສ. ກມ຺ມວິປາໂກ ນາມ ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ປຏິພາຫິຕຸໍ. ເຕສຸ ຈ ຠິກ຺ຂູສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊນາປິ ອຕ຺ຖິ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມີອນາຄາມີຂີຓາສວາປິ. ຕຕ຺ຖ ຂີຓາສວາ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ, ອິຕເຣ ອຣິຍສາວກາ ນິຍຕຄຕິກາ ສຸຄຕິປຣາຍຓາ, ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປນ ຄຕິ ອນິຍຕາ. ອຖ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ອຕ຺ຕຠາເວ ຉນ຺ທຣາເຄນ ມຣຓຠຍຠີຕາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ຄຕິໍ ວິໂສເຘຕຸໍ, ຫນ຺ທ ເນສໍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານາຍ ອສຸຠກຖໍ ກເຖມິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິຄຕຈ຺ຉນ຺ທຣາຄຕາຍ ຄຕິວິໂສຘນໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ເນສໍ ມມ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ສາຕ຺ຖິກາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕໂຕ ເຕສໍ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ ອສຸຠກຖໍ ກເຖສິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ, ໂນ ມຣຓວຓ຺ຓສໍວຓ຺ຓນາຘິປ຺ປາເຍນ. ກເຖຕ຺ວາ ຈ ປນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ມໍ ອິມໍ ອທ຺ຘມາສໍ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘ອຊ຺ຊ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ມໂຕ, ອຊ຺ຊ ທ຺ເວ…ເປ… ອຊ຺ຊ ທສາ’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ກມ຺ມວິປາໂກ ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ປຏິພາຫິຕຸໍ. ສ຺ວາຫໍ ຕໍ ສຸຕ຺ວາປິ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ? ກິໍ ເມ ອນຕ຺ຖເກນ ອນຍພ຺ຍສເນນ ສຸເຕນ? ຫນ຺ທາຫໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອທສ຺ສນໍ ອຸປຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຘມາສໍ ປຕິສລ຺ລີຍິຕຸໍ; ນມ຺ຫິ ເກນຈິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ ປິຓ຺ຑປາຕນີຫາຣເກນາ’’ຕິ.

ອປເຣ ປນາຫຸ – ‘‘ປຣູປວາທວິວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລີໂນ’’ຕິ. ປເຣ ກິຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປວທິສ຺ສນ຺ຕິ – ‘‘ອຍໍ ‘ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ອຫໍ ສທ຺ຘມ຺ມວຣຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’ຕິ ປຏິຊານມາໂນ ອຕ຺ຕໂນປິ ສາວເກ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆາເຕນ຺ເຕ ນິວາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ກິມຎ຺ຎໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕາ ວກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘‘ຠຄວາ ປຏິສລ຺ລານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ນຍິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ໂກຈິສ຺ສ ອາໂຣຈຍິຕາປິ ນຕ຺ຖິ, ສເຈ ຊາເນຍ຺ຍ ອທ຺ຘາ ນິວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອິທໍ ປນ ອິຈ຺ຉາມຕ຺ຕໍ, ປຐມເມເວຕ຺ຖ ກາຣຓໍ. ນາສ຺ສຸຘາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອສ຺ສຸຘາ’’ຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ ວາ ນິປາໂຕ; ເນວ ໂກຈິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອເນເກຫິ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ໂວກາໂຣ ອສ຺ສາຕິ ອເນກາກາຣໂວກາໂຣ; ອເນກາກາຣໂວກິຓ຺ໂຓ ອເນກກາຣຓສມ຺ມິສ຺ໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂກ ໂສ? ອສຸຠຠາວນານຸໂຍໂຄ, ຕໍ ອເນກາກາຣໂວກາຣໍ ອສຸຠຠາວນານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຏ຺ຏີຍນ຺ຕີຕິ ສເກນ ກາເຍນ ອຏ຺ຏາ ທຸກ຺ຂິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຫຣາຍນ຺ຕີຕິ ລຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຊາຕຊິຄຸຈ຺ຉາ ໂຫນ຺ຕິ. ທຫໂຣຕິ ຕຣຸໂຓ. ຍຸວາຕິ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກຕິ ມຓ຺ຑນກປກຕິໂກ. ສີສໍນ຺ຫາໂຕຕິ ສີເສນ ສທ຺ຘິໍ ນ຺ຫາໂຕ. ທຫໂຣ ຍຸວາຕິ ເຈຕ຺ຖ ທຫຣວຈເນນ ປຐມໂຍພ຺ພນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຐມໂຍພ຺ພເນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ວິເສເສນ ມຓ຺ຑນກຊາຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ສີສໍນ຺ຫາໂຕຕິ ອິມິນາ ມຓ຺ຑນານຸໂຍຄກາລໍ. ຍຸວາປິ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສໍກິລິຏ຺ຐສຣີໂຣ ນ ມຓ຺ຑນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ; ສີສໍນ຺ຫາໂຕ ປນ ໂສ ມຓ຺ຑນເມວານຸຍຸຎ຺ຊຕິ. ອຫິກຸຓປາທີນິ ທຏ຺ຐຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຫິກຸຓເປນ ວາ ກຸກ຺ກຸຣກຸຓເປນ ວາ ມນຸສ຺ສກຸຓເປນ ວາ ກຓ຺ເຐ ອາສຕ຺ເຕນ ເກນຈິເທວ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ອາເນຕ຺ວາ ກຓ຺ເຐ ພທ຺ເຘນ ປຏິມຸກ຺ເກນ ຍຖາ ອຏ຺ຏີເຍຍ຺ຍ ຫຣາເຍຍ຺ຍ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ເອວເມວ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສເກນ ກາເຍນ ອຏ຺ຏີຍນ຺ຕາ ຫຣາຍນ຺ຕາ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ໂສ ວິຍ ປຸຣິໂສ ຕໍ ກຸຓປໍ ວິຄຕຈ຺ຉນ຺ທຣາຄຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອຕ຺ຕນາປິ ອຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຫິ; ອຫໍ ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ.

ມິຄລຓ຺ຑິກມ຺ປິ ສມຓກຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ມິຄລຓ຺ຑິໂກຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ; ສມຓກຸຕ຺ຕໂກຕິ ສມຓເວສຘາຣໂກ. ໂສ ກິຣ ສິຂາມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ສີສໍ ມຸຓ຺ເຑຕ຺ວາ ເອກໍ ກາສາວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ອໍເສ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍເຍວ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຆາສາທຠາເວນ ຊີວຕິ. ຕມ຺ປິ ມິຄລຓ຺ຑິກໍ ສມຓກຸຕ຺ຕກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ. ສາຘູຕິ ອາຍາຈນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂນຕິ ອຸປໂຍຄພຫຸວຈນໍ, ສາຘຸ ອາວຸໂສ ອມ຺ເຫ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຣິຍາ ເນວ ປາຓາຕິປາຕໍ ກຣິໍສຸ ນ ສມາທເປສຸໍ, ນ ສມນຸຎ຺ຎາ ອເຫສຸໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ປນ ສພ຺ພມກໍສຸ. ໂລຫິຕກນ຺ຕິ ໂລຫິຕມກ຺ຂິຕໍ. ເຍນ ວຄ຺ຄຸມຸທານທີຕິ ວຄ຺ຄຸມຕາ ໂລກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ ນທີ. ໂສປິ ກິຣ ‘‘ຕໍ ປາປໍ ຕຕ຺ຖ ປວາເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຄໂຕ, ນທິຍາ ອານຸຠາເວນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ປາປໍ ປຫີນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

໑໖໓. ອຫຸເທວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ເຕສຸ ກິຣ ຠິກ຺ຂູສຸ ເກນຈິປິ ກາຍວິກາໂຣ ວາ ວຈີວິກາໂຣ ວາ ນ ກໂຕ, ສພ຺ເພ ສຕາ ສມ຺ປຊານາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕໍ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິເຍວ. ອຫຸ ວິປ຺ປຏິສາໂຣຕິ ຕສ຺ເສວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ສຠາວນິຍມນຕ຺ຖເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປ຺ປຏິສາຣກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ, ນ ວິນຍກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອລາຠາ ວຕ ເມຕິອາທິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອລາຠາ ວຕ ເມຕິ ອາຍຕິໍ ທານິ ມມ ຫິຕສຸຂລາຠາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອນຸຕ຺ຖຸນາຕິ. ‘‘ນ ວຕ ເມ ລາຠາ’’ຕິອິມິນາ ປນ ຕເມວຕ຺ຖໍ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ສເຈປິ ໂກຈິ ‘‘ລາຠາ ເຕ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ, ນ ວຕ ເມ ລາຠາຕິ. ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ ວຕ ເມຕິ ກຸສລານຸຠາເວນ ລທ຺ຘມ຺ປິ ອິທໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ. ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘນ຺ຕິອິມິນາ ປນ ຕເມວຕ຺ຖໍ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ສເຈປິ ໂກຈິ ‘‘ສຸລທ຺ຘໍ ເຕ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ; ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘນ຺ຕິ. ອປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕນ຺ຕິ ອປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິຕໍ ຊນິຕໍ ວາ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ໂຍຫໍ ຠິກ຺ຂູ…ເປ… ໂວໂຣເປສິນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ອຫໍ ສີລວນ຺ເຕ ຕາຍ ເອວ ສີລວນ຺ຕຕາຍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕມຘມ຺ເມ ເສຏ຺ຐຘມ຺ເມ ຠິກ຺ຂູ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣາ ມາຣກາຍິກາຕິ ນາມວເສນ ອປາກຏາ ເອກາ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມາຣປກ຺ຂິກາ ມາຣສ຺ສນຸວຕ຺ຕິກາ ‘‘ເອວມຍໍ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ມາຣວິສຍໍ ນາຕິກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສພ຺ພາຠຣຓວິຠູສິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ສຍມານາ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ອຸທເກ ປຖວີຕເລ ຈງ຺ກມມານາ ວິຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມິຄລຓ຺ຑິກໍ ສມຓກຸຕ຺ຕກໍ ເອຕທໂວຈ. ສາຘຸ ສາຘູຕິ ສມ຺ປຫໍສນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ; ຕສ຺ມາ ເອວ ທ຺ວິວຈນໍ ກຕໍ. ອຕິຓ຺ເຓ ຕາເຣສີຕິ ສໍສາຣໂຕ ອຕິຓ຺ເຓ ອິມິນາ ຊີວິຕາໂວໂຣປເນນ ຕາເຣສິ ປຣິໂມເຈສີຕິ. ອຍໍ ກິຣ ເອຕິສ຺ສາ ເທວຕາຍ ພາລາຍ ທຸມ຺ເມຘາຍ ລທ຺ຘິ ‘‘ເຍ ນ ມຕາ, ເຕ ສໍສາຣໂຕ ນ ມຸຕ຺ຕາ. ເຍ ມຕາ, ເຕ ມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ສໍສາຣໂມຈກມິລກ຺ຂາ ວິຍ ເອວໍລທ຺ຘິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ນິໂຍເຊນ຺ຕີ ເອວມາຫ. ອຖ ໂຂ ມິຄລຓ຺ຑິໂກ ສມຓກຸຕ຺ຕໂກ ຕາວ ຠຸສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນວິປ຺ປຏິສາໂຣປິ ຕໍ ເທວຕາຍ ອານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເທວຕາ ເອວມາຫ – ອທ຺ຘາ ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ເອວເມວ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ລາຠາ ກິຣ ເມ’’ຕິອາທີນິ ປຣິກິຕ຺ຕຍນ຺ໂຕ. ວິຫາເຣນ ວິຫາຣໍ ປຣິເວເຓນ ປຣິເວຓໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຕີຕິ ຕໍ ຕໍ ວິຫາຣຎ຺ຈ ປຣິເວຓຎ຺ຈ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ວທຕິ – ‘‘ໂກ ອຕິຓ຺ໂຓ, ກໍ ຕາເຣມີ’’ຕິ?

ໂຫຕິເຍວ ຠຍນ຺ຕິ ມຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ ໂຫຕິ. ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫທຍມໍສໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມາ ສຣີຣຈລນໍ ໂຫຕິ; ອຕິຠເຍນ ຖທ຺ຘສຣີຣຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ເອເກ, ຖມ຺ຠິຕຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂລມຫໍໂສຕິ ອຸທ຺ຘໍຐິຕໂລມຕາ, ຂີຓາສວາ ປນ ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ ສຸທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ມຣຓກສຕ຺ຕເມວ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ນາໂຫສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອກມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸໍ ທ຺ເວປິ…ເປ… ສຏ຺ຐິມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູ ເອກາເຫນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສີຕິ ເອວໍ ຄຓນວເສນ ສພ຺ພານິປິ ຕານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ.

໑໖໔. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍປຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກີຠາວໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ຊານນ຺ໂຕປິ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອານນ຺ທ ຕນຸຠູໂຕ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆຕິ ອານນ຺ທ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ເອກໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ເອກປຊ຺ໂຊໂຕ ວິຍ ອາຣາໂມ ທິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ປນ ອທ຺ຘມາສມຕ຺ຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຕນຸຠູໂຕ ວິຍ ຕນຸໂກ ມນ຺ໂທ ອປ຺ປໂກ ວິຣຬວິຣໂຬ ວິຍ ຊາໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ. ກິນ຺ນຸ ໂຂ ກາຣຓໍ, ກິໍ ທິສາສຸ ປກ຺ກນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູຕິ?

ອຖາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ກມ຺ມວິປາເກນ ເຕສໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ປນ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສາຘຸ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂຕຸ, ເຍນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ; ມຫາສມຸທ຺ທໍ ໂອໂຣຫຓຕິຕ຺ຖານິ ວິຍ ຫິ ອຎ຺ຎານິປິ ທສານຸສ຺ສຕິທສກສິຓຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານາປານສຕິປ຺ປເຠທານິ ພຫູນິ ນິພ຺ພາໂນໂຣຫຓກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ສນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂຕູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຖ ຠຄວາ ຕຖາ ກາຕຸກາໂມ ເຖຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊນ຺ໂຕ ‘‘ເຕນຫານນ຺ທາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາຕິ ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສມນ຺ຕາ ຄາວຸເຕປິ ອທ຺ຘໂຍຊເນປິ ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປາເຕຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ສພ຺ເພ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ຄນ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ປຫິຓິຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ອນວເສເສ ຠິກ຺ຂູ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ສມູຫໍ ກຕ຺ວາ. ຍສ຺ສ ທານິ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິປຕິໂຕ ເອສ ກາໂລ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກາຕຸໍ, ອນຸສາສນິໍ ທາຕຸໍ, ອິທານິ ຍສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ກາລໍ ຊານາຖ, ຕໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິກຖາ

໑໖໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ອຍມ຺ປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວຕິ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ເພ ອາຈິກ຺ຂິຕອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປຣິຍາຍໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘີ’’ຕິ ອາຫ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕປຓີຕກມ຺ມຏ຺ຐານທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ອຍໍ ປາຬິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຍຊນາກ຺ກມໍ ເອຕ຺ຖ ວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ຕຕ຺ຣ ‘‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ຕາວ ປທສ຺ສ ອຍໍ ໂຍຊນາ – ຠິກ຺ຂເວ ນ ເກວລໍ ອສຸຠຠາວນາເຍວ ກິເລສປ຺ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອປິຈ ອຍມ຺ປິ ໂຂ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິ…ເປ… ວູປສເມຕີຕິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ອານາປານສ຺ສຕີຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສປຣິຄ຺ຄາຫິກາ ສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ –

‘‘ອານນ຺ຕິ ອສ຺ສາໂສ, ໂນ ປສ຺ສາໂສ. ອປານນ຺ຕິ ປສ຺ສາໂສ, ໂນ ອສ຺ສາໂສ. ອສ຺ສາສວເສນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕິ, ປສ຺ສາສວເສນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕິ. ໂຍ ອສ຺ສສຕິ ຕສ຺ສຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂຍ ປສ຺ສສຕິ ຕສ຺ສຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໐).

ສມາຘີຕິ ຕາຍ ອານາປານປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ສຕິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ; ສມາຘິສີເສນ ຈາຍໍ ເທສນາ, ນ ສຕິສີເສນ. ຕສ຺ມາ ອານາປານສ຺ສຕິຍາ ຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິ, ອານາປານສ຺ສຕິຍໍ ວາ ສມາຘິ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠາວິໂຕຕິ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ວຑ຺ຒິໂຕ ຈ. ພຫຸລີກໂຕຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຕ. ສນ຺ໂຕ ເຈວ ປຓີໂຕ ຈາຕິ ສນ຺ໂຕ ເຈວ ປຓີໂຕ ເຈວ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ເອວສທ຺ເທນ ນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ອຍຎ຺ຫິ ຍຖາ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເກວລໍ ປຏິເວຘວເສນ ສນ຺ຕຎ຺ຈ ປຓີຕຎ຺ຈ ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປນ ປຏິກູລາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ຈ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ເນວ ສນ຺ຕໍ ນ ປຓີຕໍ, ນ ເອວໍ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ອສນ຺ໂຕ ວາ ອປ຺ປຓີໂຕ ວາ, ອປິຈ ໂຂ ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍປິ ສນ຺ໂຕ ວູປສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ ປຏິເວຘສງ຺ຂາຕອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍປິ ອາຣມ຺ມຓປ຺ປຓີຕຕາຍປິ ປຓີໂຕ ອຕິຕ຺ຕິກໂຣ ອງ຺ຄປ຺ປຓີຕຕາຍປີຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສນ຺ໂຕ ເຈວ ປຓີໂຕ ຈາ’’ຕິ.

ອເສຈນໂກ ຈ ສຸໂຂ ຈ ວິຫາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນາສ຺ສ ເສຈນນ຺ຕິ ອເສຈນໂກ ອນາສິຕ຺ຕໂກ ອພ຺ໂພກິຓ຺ໂຓ ປາເຏກ຺ໂກ ອາເວຓິໂກ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ປຣິກມ຺ເມນ ວາ ອຸປຈາເຣນ ວາ ສນ຺ຕຕາ ອາທິມນສິກາຣໂຕ ປຠຸຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ສນ຺ໂຕ ຈ ປຓີໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ອເສຈນໂກຕິ ອນາສິຕ຺ຕໂກ ໂອຊວນ຺ໂຕ ສຠາເວເນວ ມຘຸໂຣຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວມຍໍ ອເສຈນໂກ ຈ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂປ຺ປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ ສຸໂຂ ຈ ວິຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕ. ປາປເກຕິ ລາມເກ. ອກຸສເລ ຘມ຺ເມຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູເຕ ຘມ຺ເມ. ຐານໂສ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ຂເຓເນວ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ. ວູປສເມຕີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປສເມຕິ, ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຕ຺ຕາ ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຣິຍມຄ຺ຄວຸຑ຺ຒິປ຺ປໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ.

ເສຍ຺ຍຖາປີຕິ ໂອປມ຺ມນິທສ຺ສນເມຕໍ. ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສຕິ ອາສາຬ຺ຫມາເສ. ອູຫຕໍ ຣໂຊຊລ຺ລນ຺ຕິ ອທ຺ຘມາເສ ວາຕາຕປສຸກ຺ຂາຍ ໂຄມຫິໍສາທິປາທປ຺ປຫາຣສມ຺ຠິນ຺ນາຍ ປຖວິຍາ ອຸທ຺ຘໍ ຫຕໍ ອູຫຕໍ ອາກາເສ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຣຊຎ຺ຈ ເຣຓຸຎ຺ຈ. ມຫາ ອກາລເມໂຆຕິ ສພ຺ພໍ ນຠໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ອາສາຬ຺ຫຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ສກລໍ ອທ຺ຘມາສໍ ວສ຺ສນກເມໂຆ. ໂສ ຫິ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ວສ຺ສກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອກາລເມໂຆຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ຐານໂສ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ວູປສເມຕີຕິ ຂເຓເນວ ອທສ຺ສນໍ ເນຕິ, ປຖວິຍໍ ສນ຺ນິສີທາເປຕິ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນເມຕໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອິທານິ ກຖໍ ຠາວິໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘີຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຠາວນໍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ຠາວິໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘີຕິ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸກມ຺ຍຕາຍ ປຸຏ຺ຐຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ເອສ ນໂຍ ທຸຕິຍປເທປິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ ເກນປກາເຣນ ເກນາກາເຣນ ເກນ ວິຘິນາ ຠາວິໂຕ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິ ເກນປກາເຣນ ພຫຸລີກໂຕ ສນ຺ໂຕ ເຈວ…ເປ… ວູປສເມຕີຕິ.

ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຘ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂູຕິ ຠິກ຺ຂເວ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຠິກ຺ຂຸ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອິຘສທ຺ໂທ ສພ຺ພປ຺ປກາຣອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິນິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ນິສ຺ສຍຠູຕສາສນປຣິທີປໂນ ອຎ຺ຎສາສນສ຺ສ ຕຖາຠາວປຏິເສຘໂນ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙). ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ.

ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ວາຕິ ອິທມສ຺ສ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຠາວນານຸຣູປເສນາສນປຣິຄ຺ຄຫປຣິທີປນໍ. ອິມສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອນຸວິສຏໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິອາຣມ຺ມຓໍ ອຠິຣຸຫິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ກູຏໂຄຓຍຸຕ຺ຕຣໂຖ ວິຍ ອຸປ຺ປຖເມວ ຘາວຕິ. ຕສ຺ມາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ໂຄໂປ ກູຏເຘນຸຍາ ສພ຺ພໍ ຂີຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິຕໍ ກູຏວຈ຺ຉໍ ທເມຕຸກາໂມ ເຘນຸໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ມຫນ຺ຕໍ ຖມ຺ຠໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ໂຍຕ຺ເຕນ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ອຖສ຺ສ ໂສ ວຈ຺ໂຉ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕເມວ ຖມ຺ຠໍ ອຸປນິສີເທຍ຺ຍ ວາ ອຸປນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ; ເອວເມວ ອິມິນາປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິຣສປານວຑ຺ຒິຕໍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕໍ ທເມຕຸກາເມນ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ວາ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ວາ ປເວເສຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສຖມ຺ເຠ ສຕິໂຍຕ຺ເຕນ ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເອວມສ຺ສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕ຺ວາປິ ປຸພ຺ເພ ອາຈິຓ຺ຓາຣມ຺ມຓໍ ອລຠມານໍ ສຕິໂຍຕ຺ຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ຕເມວາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວເສນ ອຸປນິສີທຕິ ເຈວ ອຸປນິປຊ຺ຊຕິ ຈ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຍຖາ ຖມ຺ເຠ ນິພນ຺ເຘຍ຺ຍ, ວຈ຺ຉໍ ທມ຺ມໍ ນໂຣ ອິຘ;

ພນ຺ເຘຍ຺ເຍວໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ສຕິຍາຣມ຺ມເຓ ທຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໑໗; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໗໔; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໗; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໖໓);

ເອວມສ຺ເສຕໍ ເສນາສນໍ ຠາວນານຸຣູປໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິທມສ຺ສ ອານາປານສ຺ສຕິສມອາຘິຠາວນານຸຣູປເສນາສນປຣິຄ຺ຄຫປຣິທີປນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານປ຺ປເຠເທ ມຸທ຺ຘຠູຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການໍ ວິເສສາຘິຄມທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣປທຏ຺ຐານໍ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິສທ຺ທສມາກຸລໍ ຄາມນ຺ຕໍ ອປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ນ ສຸກຣໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ, ສທ຺ທກຓ຺ຏກຕ຺ຕາ ຌານສ຺ສ. ອຄາມເກ ປນ ອຣຎ຺ເຎ ສຸກຣໍ ໂຍຄາວຈເຣນ ອິທໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕເທວ ຈ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ອນຸຣູປໍເສນາສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາຈຣິໂຍ ວິຍ ຫິ ຠຄວາ, ໂສ ຍຖາ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາຈຣິໂຍ ນຄຣຠູມິໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ນຄຣໍ ມາເປຖາ’’ຕິ ອຸປທິສຕິ, ໂສຕ຺ຖິນາ ຈ ນຄເຣ ນິຏ຺ຐິເຕ ຣາຊກຸລໂຕ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ລຠຕິ; ເອວເມວ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ອນຸຣູປເສນາສນໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸປທິສຕິ. ຕໂຕ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຕ຺ເຕນ ໂຍຄິນາ ກເມນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕ຺ເຕ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ລຠຕິ. ອຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ທີປິສທິໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ຫິ ມຫາທີປິຣາຊາ ອຣຎ຺ເຎ ຕິຓຄຫນໍ ວາ ວນຄຫນໍ ວາ ປພ຺ພຕຄຫນໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ ນິລີຍິຕ຺ວາ ວນມຫິໍສໂຄກຓ຺ຓສູກຣາທໂຍ ມິເຄ ຄຓ຺ຫາຕິ; ເອວເມວາຍໍ ອຣຎ຺ຎາທີສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາກ຺ກເມນ ໂສຕາປຕ຺ຕິສກທາຄາມິອນາຄາມິອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄ ເຈວ ອຣິຍຜລຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຍຖາປິ ທີປິໂກ ນາມ, ນິລີຍິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຕີ ມິເຄ;

ຕເຖວາຍໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ໂຕ, ຍຸຕ຺ຕໂຍໂຄ ວິປສ຺ສໂກ;

ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວານ, ຄຓ຺ຫາຕິ ຜລມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ. (ມິ. ປ. ໖.໑.໕);

ເຕນສ຺ສ ປຣກ຺ກມຊວໂຍຄ຺ຄຠູມິໍ ອຣຎ຺ຎເສນາສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາຕິ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາ ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໒໙) ຈ ‘‘ອາຣຎ຺ຎກໍ ນາມ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໓) ຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓສຸ ອຣຎ຺ເຎສຸ ອນຸຣູປໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປວິເວກສຸຂໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄໂຕ. ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕ ວາຕິ ຣຸກ຺ຂສມີປໍ ຄໂຕ. ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ວາຕິ ສຸຎ຺ຎໍ ວິວິຕ຺ໂຕກາສໍ ຄໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂມູລຎ຺ຈ ອວເສສສຕ຺ຕວິຘເສນາສນຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວມສ຺ສ ອຸຕຸຕ຺ຕຍານຸກູລໍ ຘາຕຸຈຣິຍານຸກູລຎ຺ຈ ອານາປານສ຺ສຕິຠາວນານຸຣູປໍ ເສນາສນໍ ອຸປທິສິຕ຺ວາ ອລີນານຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິກໍ ສນ຺ຕມິຣິຍາປຖໍ ອຸປທິສນ຺ໂຕ ‘‘ນິສີທຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ນິສຊ຺ຊາຍ ທຬ຺ຫຠາວໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ປວຕ຺ຕນສຸຂຕໍ ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫູປາຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ກນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ. ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາຕິ ອຸປຣິມໍ ສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ, ອຏ຺ຐາຣສ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏເກ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິປາເທຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣູນິ ນ ປຓມນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຍາ ເຕສໍ ປຓມນປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຂເຓ ຂເຓ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕາສຸ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານາສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ປຣິປຕຕິ. ວຸຑ຺ຒິໍ ຜາຕິໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂໍ ສຕິໍ ຐປຍິຕ຺ວາ. ອຖ ວາ ‘‘ປຣີ’’ຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ; ‘‘ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ; ‘‘ສຕີ’’ຕິ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ໂຐ; ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘‘ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໔-໑໖໕) ວຸຕ຺ຕນເຍນເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂໂປ – ‘‘ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານໍ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ໂສ ສໂຕວ ອສ຺ສສຕີຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ເອວຎ຺ຈ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ສຕິໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ສໂຕເອວ ອສ຺ສສຕິ, ສໂຕ ປສ຺ສສຕິ, ສໂຕກາຣີ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ເຍຫາກາເຣຫິ ສໂຕກາຣີ ໂຫຕິ, ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທີຆໍ ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ – ‘‘ໂສ ສໂຕວ ອສ຺ສສຕິ, ສໂຕ ປສ຺ສສຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ວິຠງ຺ເຄ –

‘‘ພາຕ຺ຕິໍສາຍ ອາກາເຣຫິ ສໂຕກາຣີ ໂຫຕິ. ທີຆໍ ອສ຺ສາສວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕໍ ອວິກ຺ເຂປໍ ປຊານໂຕ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ. ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ຎາເຓນ ສໂຕກາຣີ ໂຫຕິ. ທີຆໍ ປສ຺ສາສວເສນ…ເປ… ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສາສວເສນ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ປສ຺ສາສວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕໍ ອວິກ຺ເຂປໍ ປຊານໂຕ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ. ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ຎາເຓນ ສໂຕກາຣີ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໕).

ຕຕ຺ຖ ທີຆໍ ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕຕິ ທີຆໍ ວາ ອສ຺ສາສໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ. ‘‘ອສ຺ສາໂສ’’ຕິ ພຫິ ນິກ຺ຂມນວາໂຕ. ‘‘ປສ຺ສາໂສ’’ຕິ ອນ຺ໂຕ ປວິສນວາໂຕ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ອາຄຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນກາເລ ປຐມໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣວາໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມຕິ. ປຈ຺ຉາ ພາຫິຣວາໂຕ ສຸຂຸມໍ ຣຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ນິພ຺ພາຍຕິ. ເອວໍ ຕາວ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍາ ປນ ເຕສໍ ທີຆຣສ຺ສຕາ, ສາ ອທ຺ຘານວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາ ຫິ ໂອກາສທ຺ຘານໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອຸທກໍ ວາ ວາລິກາ ວາ ‘‘ທີຆມຸທກໍ ທີຆາ ວາລິກາ, ຣສ຺ສມຸທກໍ ຣສ຺ສາ ວາລິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓາປິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ຫຕ຺ຖິສຣີເຣ ອຫິສຣີເຣ ຈ ເຕສໍ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ທີຆໍ ອທ຺ຘານໍ ສຓິກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສຓິກເມວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທີຆາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສຸນຂສສາທີນໍ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ຣສ຺ສໍ ອທ຺ຘານໍ ສີຆໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສີຆເມວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຣສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ເສສຸ ປນ ເກຈິ ຫຕ຺ຖິອຫິອາທໂຍ ວິຍ ກາລທ຺ຘານວເສນ ທີຆໍ ອສ຺ສສນ຺ຕິ ຈ ປສ຺ສສນ຺ຕິ ຈ. ເກຈິ ສຸນຂສສາທໂຍ ວິຍ ຣສ຺ສໍ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ກາລວເສນ ທີຆມທ຺ຘານໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ຈ ປວິສນ຺ຕາ ຈ ເຕ ທີຆາ. ອິຕ຺ຕຣມທ຺ຘານໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ຈ ປວິສນ຺ຕາ ຈ ‘‘ຣສ຺ສາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ນວຫາກາເຣຫິ ທີຆໍ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ຈ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ທີຆໍ ອສ຺ສສາມິ ປສ຺ສສາມີ’’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ປຊານໂຕ ຈສ຺ສ ເອເກນາກາເຣນ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ –

‘‘ກຖໍ ທີຆໍ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ‘ທີຆໍ ອສ຺ສສາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ, ທີຆໍ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ‘ທີຆໍ ປສ຺ສສາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ? ທີຆໍ ອສ຺ສາສໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສສຕິ, ທີຆໍ ປສ຺ສາສໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ ປສ຺ສສຕິ, ທີຆໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສສຕິປິ ປສ຺ສສຕິປິ. ທີຆໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສສໂຕປິ ປສ຺ສສໂຕປິ ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ຉນ຺ທວເສນ ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ ທີຆໍ ອສ຺ສາສໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສສຕິ, ຉນ຺ທວເສນ ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ ທີຆໍ ປສ຺ສາສໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ ປສ຺ສສຕິ, ຉນ຺ທວເສນ ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ ທີຆໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສສຕິປິ ປສ຺ສສຕິປິ. ຉນ຺ທວເສນ ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ ທີຆໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສສໂຕປິ ປສ຺ສສໂຕປິ ປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ປາໂມຊ຺ຊວເສນ ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ ທີຆໍ ອສ຺ສາສໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສສຕິ, ປາໂມຊ຺ຊວເສນ ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ ທີຆໍ ປສ຺ສາສໍ…ເປ… ທີຆໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສສຕິປິ ປສ຺ສສຕິປິ. ປາໂມຊ຺ຊວເສນ ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ ທີຆໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສສໂຕປິ ປສ຺ສສໂຕປິ ທີຆໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວຕ຺ຕຕິ, ອຸເປກ຺ຂາ ສຓ຺ຐາຕິ. ອິເມຫິ ນວຫິ ອາກາເຣຫິ ທີຆໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາໂຍ; ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕິ; ອນຸປສ຺ສນາ ຎາຓໍ; ກາໂຍ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ໂນ ສຕິ; ສຕິ ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ເຈວ ສຕິ ຈ. ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ຎາເຓນ ຕໍ ກາຍໍ ອນຸປສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໖).

ເອເສວ ນໂຍ ຣສ຺ສປເທປິ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ‘‘ຍຖາ ເອຕ຺ຖ ‘ທີຆໍ ອສ຺ສາສໍ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ; ເອວມິຘ ‘ຣສ຺ສໍ ອສ຺ສາສໍ ອິຕ຺ຕຣສງ຺ຂາເຕ ອສ຺ສສຕີ’’ຕິ ອາຄຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວເສນ ຍາວ ‘‘ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາ’’ຕິ ຕາວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວມຍໍ ອທ຺ຘານວເສນ ອິຕ຺ຕຣວເສນ ຈ ອິເມຫາກາເຣຫິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຊານນ຺ໂຕ ທີຆໍ ວາ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ‘‘ທີຆໍ ອສ຺ສສາມີ’’ຕິ ປຊານາຕິ…ເປ… ຣສ຺ສໍ ວາ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ‘‘ຣສ຺ສໍ ປສ຺ສສາມີ’’ຕິ ປຊານາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ປຊານໂຕ ຈສ຺ສ –

‘‘ທີໂຆ ຣສ຺ໂສ ຈ ອສ຺ສາໂສ;

ປສ຺ສາໂສປິ ຈ ຕາທິໂສ;

ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ;

ນາສິກຄ຺ເຄວ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໑໙; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໖໓);

ສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ…ເປ… ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕີຕິ ສກລສ຺ສ ອສ຺ສາສກາຍສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ວິທິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ. ສກລສ຺ສ ປສ຺ສາສກາຍສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ວິທິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ວິທິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອສ຺ສສຕິ ເຈວ ປສ຺ສສຕິ ຈ; ຕສ຺ມາ ‘‘ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສິກ຺ຂຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອກສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓວິສເຏ ອສ຺ສາສກາເຍ ປສ຺ສາສກາເຍ ວາ ອາທິ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ນ ມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ. ໂສ ອາທິເມວ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນ ກິລມຕິ. ເອກສ຺ສ ມຊ຺ຌໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ນ ອາທິປຣິໂຍສານໍ. ໂສ ມຊ຺ຌເມວ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອາທິປຣິໂຍສາເນ ກິລມຕິ. ເອກສ຺ສ ປຣິໂຍສານໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ນ ອາທິມຊ຺ຌໍ. ໂສ ປຣິໂຍສານໍເຍວ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອາທິມຊ຺ເຌ ກິລມຕິ. ເອກສ຺ສ ສພ຺ພມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ໂສ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ກຕ຺ຖຈິ ກິລມຕິ. ຕາທິເສນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ…ເປ… ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂຕີຕິ ເອວໍ ຆຏຕິ ວາຍມຕິ. ໂຍ ວາ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ສໍວໂຣ; ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ. ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ສມາຘິ; ອຍໍ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ. ຍາ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາ; ອຍໍ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາຕິ. ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາໂຍ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ມນສິກາເຣນ ສິກ຺ຂຕິ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຸຣິມນເຍ ເກວລໍ ອສ຺ສສິຕພ຺ພໍ ປສ຺ສສິຕພ຺ພເມວ ຈ, ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕພ຺ພໍ; ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ຎາຓຸປ຺ປາທນາທີສຸ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອສ຺ສສາມີຕິ ປຊານາຕິ ປສ຺ສສາມີຕິ ປຊານາຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕມານກາລວເສນ ປາຬິໍ ວຕ຺ວາ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ຎາຓຸປ຺ປາທນາທິໂນ ອາກາຣສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອນາຄຕວຈນວເສນ ປາຬິ ອາໂຣປິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ…ເປ… ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕີຕິ ໂອຬາຣິກໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕ ນິໂຣເຘນ຺ໂຕ ວູປສເມນ຺ໂຕ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕິ.

ຕຕ຺ເຣວໍ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ຈ ປສ຺ສທ຺ຘິ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິມສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸພ຺ເພ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ ກາໂຍ ຈ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ສທຣຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂອຬາຣິການໍ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ໂອຬາຣິກຕ຺ເຕ ອວູປສນ຺ເຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາປິ ໂອຬາຣິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ພລວຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນາສິກາ ນປ຺ປໂຫຕິ, ມຸເຂນ ອສ຺ສສນ຺ໂຕປິ ປສ຺ສສນ຺ໂຕປິ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ເຕ ສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ວູປສນ຺ຕາ. ເຕສຸ ວູປສນ຺ເຕສຸ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ສຸຂຸມາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິເຈຕພ຺ພາກາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸຣິສສ຺ສ ຘາວິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕາ ວາ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ມຫາຠາຣໍ ວາ ສີສໂຕ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ໂອຬາຣິກາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ນາສິກາ ນປ຺ປໂຫຕິ, ມຸເຂນ ອສ຺ສສນ຺ໂຕປິ ປສ຺ສສນ຺ໂຕປິ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍທາ ປເນສ ຕໍ ປຣິສ຺ສມໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ອລ຺ລສາຏກໍ ຫທເຍ ກຕ຺ວາ ສີຕາຍ ຉາຍາຍ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຖສ຺ສ ເຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ສຸຂຸມາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິເຈຕພ຺ພາກາຣປ຺ປຕ຺ຕາ. ເອວເມວ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸພ຺ເພ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ ກາໂຍ ຈ…ເປ… ວິເຈຕພ຺ພາກາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ ‘‘ໂອຬາຣິໂກຬາຣິເກ ກາຍສງ຺ຂາເຣ ປສ຺ສມ຺ເຠມີ’’ຕິ ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາຣມນສິກາຣປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນຕ຺ຖິ, ປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ ປນ ອຕ຺ຖິ. ເຕນສ຺ສ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາລໂຕ ປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ສຸຂຸໂມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ສາຣທ຺ເຘ ກາເຍ ຈິຕ຺ເຕ ຈ, ອຘິມຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ;

ອສາຣທ຺ຘມ຺ຫິ ກາຍມ຺ຫິ, ສຸຂຸມໍ ສມ຺ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໒໐; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໖໓);

ປຣິຄ຺ຄເຫປິ ໂອຬາຣິໂກ, ປຐມຊ຺ຌານູປຈາເຣ ສຸຂຸໂມ; ຕສ຺ມິມ຺ປິ ໂອຬາຣິໂກ ປຐມຊ຺ຌາເນ ສຸຂຸໂມ. ປຐມຊ຺ຌາເນ ຈ ທຸຕິຍຊ຺ຌານູປຈາເຣ ຈ ໂອຬາຣິໂກ, ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ສຸຂຸໂມ. ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ຈ ຕຕິຍຊ຺ຌານູປຈາເຣ ຈ ໂອຬາຣິໂກ, ຕຕິຍຊ຺ຌາເນ ສຸຂຸໂມ. ຕຕິຍຊ຺ຌາເນ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານູປຈາເຣ ຈ ໂອຬາຣິໂກ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ອຕິສຸຂຸໂມ ອປ຺ປວຕ຺ຕິເມວ ປາປຸຓາຕິ. ອິທໍ ຕາວ ທີຆຠາຓກສໍຍຸຕ຺ຕຠາຓການໍ ມຕໍ.

ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ ປນ ‘‘ປຐມຊ຺ຌາເນ ໂອຬາຣິໂກ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານູປຈາເຣ ສຸຂຸໂມ’’ຕິ ເອວໍ ເຫຏ຺ຐິມເຫຏ຺ຐິມຊ຺ຌານໂຕ ອຸປຣູປຣິຊ຺ຌານູປຈາເຣປິ ສຸຂຸມຕຣໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສພ຺ເພສໍເຍວ ປນ ມເຕນ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ ປວຕ຺ຕກາຍສງ຺ຂາໂຣ ປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປຣິຄ຺ຄຫິຕກາເລ ປວຕ຺ຕກາຍສງ຺ຂາໂຣ ປຐມຊ຺ຌານູປຈາເຣ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານູປຈາເຣ ປວຕ຺ຕກາຍສງ຺ຂາໂຣ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອຍໍ ຕາວ ສມເຖ ນໂຍ.

ວິປສ຺ສນາຍໍ ປນ ອປຣິຄ຺ຄເຫ ປວຕ຺ໂຕ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ໂອຬາຣິໂກ, ມຫາຠູຕປຣິຄ຺ຄເຫ ສຸຂຸໂມ. ໂສປິ ໂອຬາຣິໂກ, ອຸປາທາຣູປປຣິຄ຺ຄເຫ ສຸຂຸໂມ. ໂສປິ ໂອຬາຣິໂກ, ສກລຣູປປຣິຄ຺ຄເຫ ສຸຂຸໂມ. ໂສປິ ໂອຬາຣິໂກ, ອຣູປປຣິຄ຺ຄເຫ ສຸຂຸໂມ. ໂສປິ ໂອຬາຣິໂກ, ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄເຫ ສຸຂຸໂມ. ໂສປິ ໂອຬາຣິໂກ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ສຸຂຸໂມ. ໂສປິ ໂອຬາຣິໂກ, ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປປຣິຄ຺ຄເຫ ສຸຂຸໂມ. ໂສປິ ໂອຬາຣິໂກ, ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາຍ ສຸຂຸໂມ. ໂສປິ ທຸພ຺ພລວິປສ຺ສນາຍ ໂອຬາຣິໂກ, ພລວວິປສ຺ສນາຍ ສຸຂຸໂມ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຸຣິມສ຺ສ ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິເມນ ປຈ຺ຉິເມນ ປສ຺ສທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວເມຕ຺ຖ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ຈ ປສ຺ສທ຺ຘິ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ປນສ຺ສ ສທ຺ຘິໍ ໂຈທນາໂສຘນາຫິ ເອວມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ກຖໍ ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ…ເປ… ປສ຺ສສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສິກ຺ຂຕິ? ກຕເມ ກາຍສງ຺ຂາຣາ? ທີຆໍ ອສ຺ສາສາ ກາຍິກາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ກາຍສງ຺ຂາຣາ, ເຕ ກາຍສງ຺ຂາເຣ ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕ ນິໂຣເຘນ຺ໂຕ ວູປສເມນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂຕິ. ທີຆໍ ປສ຺ສາສາ ກາຍິກາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ…ເປ… ຣສ຺ສໍ ອສ຺ສາສາ…ເປ… ຣສ຺ສໍ ປສ຺ສາສາ… ສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສາສາ… ສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທີ ປສ຺ສາສາ ກາຍິກາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ກາຍສງ຺ຂາຣາ, ເຕ ກາຍສງ຺ຂາເຣ ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕ ນິໂຣເຘນ຺ໂຕ ວູປສເມນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂຕິ.

ຍຖາຣູເປຫິ ກາຍສງ຺ຂາເຣຫິ ຍາ ກາຍສ຺ສ ອານມນາ ວິນມນາ ສນ຺ນມນາ ປຓມນາ ອິຎ຺ຊນາ ຜນ຺ທນາ ຈລນາ ກມ຺ປນາ ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕິ, ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕິ.

ຍຖາຣູເປຫິ ກາຍສງ຺ຂາເຣຫິ ຍາ ກາຍສ຺ສ ນ ອານມນາ ນ ວິນມນາ ນ ສນ຺ນມນາ ນ ປຓມນາ ອນິຎ຺ຊນາ ອຜນ຺ທນາ ອຈລນາ ອກມ຺ປນາ, ສນ຺ຕໍ ສຸຂຸມໍ ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕິ, ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕິ.

ອິຕິ ກິຣ ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕິ, ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ວາຕູປລທ຺ຘິຍາ ຈ ປຠາວນາ ນ ໂຫຕິ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານຎ຺ຈ ປຠາວນາ ນ ໂຫຕິ, ອານາປານສ຺ສຕິຍາ ຈ ປຠາວນາ ນ ໂຫຕິ, ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິສ຺ສ ຈ ປຠາວນາ ນ ນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ນໍ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ປຓ຺ຑິຕາ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິປິ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິປິ.

ອິຕິ ກິຣ ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ…ເປ… ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ວາຕູປລທ຺ຘິຍາ ຈ ປຠາວນາ ໂຫຕິ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານຎ຺ຈ ປຠາວນາ ໂຫຕິ, ອານາປານສ຺ສຕິຍາ ຈ ປຠາວນາ ໂຫຕິ, ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິສ຺ສ ຈ ປຠາວນາ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ນໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ປຓ຺ຑິຕາ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິປິ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິປິ.

ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ? ເສຍ຺ຍຖາປິ ກໍເສ ອາໂກຏິເຕ ປຐມໍ ໂອຬາຣິກາ ສທ຺ທາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂອຬາຣິການໍ ສທ຺ທານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຸມນສິກຕຕ຺ຕາ ສູປຘາຣິຕຕ຺ຕາ ນິຣຸທ຺ເຘປິ ໂອຬາຣິເກ ສທ຺ເທ ອຖ ປຈ຺ຉາ ສຸຂຸມກາ ສທ຺ທາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສຸຂຸມການໍ ສທ຺ທານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຸມນສິກຕຕ຺ຕາ ສູປຘາຣິຕຕ຺ຕາ ນິຣຸທ຺ເຘປິ ສຸຂຸມເກ ສທ຺ເທ ອຖ ປຈ຺ຉາ ສຸຂຸມສທ຺ທນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ; ເອວເມວ ປຐມໍ ໂອຬາຣິກາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂອຬາຣິການໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຸມນສິກຕຕ຺ຕາ ສູປຘາຣິຕຕ຺ຕາ ນິຣຸທ຺ເຘປິ ໂອຬາຣິເກ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ອຖ ປຈ຺ຉາ ສຸຂຸມກາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສຸຂຸມການໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຸມນສິກຕຕ຺ຕາ ສູປຘາຣິຕຕ຺ຕາ ນິຣຸທ຺ເຘປິ ສຸຂຸມເກ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ອຖ ປຈ຺ຉາ ສຸຂຸມອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ວິກ຺ເຂປໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕ ວາຕູປລທ຺ຘິຍາ ຈ ປຠາວນາ ໂຫຕິ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານຎ຺ຈ ປຠາວນາ ໂຫຕິ, ອານາປານສ຺ສຕິຍາ ຈ ປຠາວນາ ໂຫຕິ, ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິສ຺ສ ຈ ປຠາວນາ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ນໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ປຓ຺ຑິຕາ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິປິ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິປິ.

ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາໂຍ, ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕິ, ອນຸປສ຺ສນາ ຎາຓໍ. ກາໂຍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ໂນ ສຕິ, ສຕິ ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ເຈວ ສຕິ ຈ, ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ຎາເຓນ ຕໍ ກາຍໍ ອນຸປສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໗໑).

ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ກາຍານຸປສ຺ສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມຈຕຸກ຺ກສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ.

ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອິທເມວ ຈຕຸກ຺ກໍ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣານິ ປນ ຕີຓິ ຈຕຸກ຺ການິ ເອຕ຺ຖ ປຕ຺ຕຊ຺ຌານສ຺ສ ເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອານາປານສ຺ສຕິຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປທຏ຺ຐານາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸກາເມນ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ເຕນ ຍໍ ກາຕພ຺ພໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ອິເຘວ ຕາວ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ອາທິໂຕ ປຠຸຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ຕາວ ສີລໍ ວິໂສເຘຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຕິວິຘາ ວິໂສຘນາ – ອນາປຊ຺ຊນໍ, ອາປນ຺ນວຸຏ຺ຐານໍ, ກິເລເສຫິ ຈ ອປ຺ປຕິປີຬນໍ. ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ຫິ ຠາວນາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍມ຺ປິທໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕໍ ໂພຘິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕໍ ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍວຕ຺ຕໍ ຊນ຺ຕາຆຣວຕ຺ຕໍ ອຸໂປສຖາຄາຣວຕ຺ຕໍ ທ຺ເວອສີຕິ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານິ ຈຸທ຺ທສວິຘໍ ມຫາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິເມສໍ ວເສນ ອາຠິສມາຈາຣິກສີລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕມ຺ປິ ສາຘຸກໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຫິ ‘‘ອຫໍ ສີລໍ ຣກ຺ຂາມິ, ກິໍ ອາຠິສມາຈາຣິເກນ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ສີລໍ ປຣິປູເຣສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ອາຠິສມາຈາຣິກວຕ຺ເຕ ປນ ປຣິປູເຣ ສີລໍ ປຣິປູຣຕິ, ສີເລ ປຣິປູເຣ ສມາຘິ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ ຘມ຺ມໍ ອປຣິປູເຣຕ຺ວາ ‘ສີລານິ ປຣິປູເຣສ຺ສຕີ’ຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໑) ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ເຕນ ຍມ຺ປິທໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທິ ອາຠິສມາຈາຣິກສີລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕມ຺ປິ ສາຘຸກໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ –

‘‘ອາວາໂສ ຈ ກຸລໍ ລາໂຠ, ຄໂຓ ກມ຺ມຎ຺ຈ ປຎ຺ຈມໍ;

ອທ຺ຘານໍ ຎາຕິ ອາພາໂຘ, ຄນ຺ໂຖ ອິທ຺ຘີຕິ ເຕ ທສາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ທສສຸ ປລິໂພເຘສຸ ໂຍ ປລິໂພໂຘ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນປລິໂພເຘນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ – ສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປາຣິຫາຣິຍກມ຺ມຏ຺ຐານຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນາມ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆາທີສຸ ເມຕ຺ຕາ ມຣຓສ຺ສຕິ ຈ ອສຸຠສຎ຺ຎາຕິປິ ເອເກ. ກມ຺ມຏ຺ຐານິເກນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຐມໍ ຕາວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສີມຏ຺ຐກຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ; ຕໂຕ ສີມຏ຺ຐກເທວຕາສຸ, ຕໂຕ ໂຄຈຣຄາເມ ອິສ຺ສຣຊເນ, ຕໂຕ ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ເສ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ. ໂສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ເມຕ຺ຕາຍ ສຫວາສີນໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕໍ ຊເນຕິ, ອຖສ຺ສ ສຸຂສໍວາສຕາ ໂຫຕິ. ສີມຏ຺ຐກເທວຕາສຸ ເມຕ຺ຕາຍ ມຸທຸກຕຈິຕ຺ຕາຫິ ເທວຕາຫິ ຘມ຺ມິກາຍ ຣກ຺ຂາຍ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ໂຄຈຣຄາເມ ອິສ຺ສຣຊເນ ເມຕ຺ຕາຍ ມຸທຸກຕຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນຫິ ອິສ຺ສເຣຫິ ຘມ຺ມິກາຍ ຣກ຺ຂາຍ ສຸຣກ຺ຂິຕປຣິກ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ເສສຸ ເມຕ຺ຕາຍ ປສາທິຕຈິຕ຺ເຕຫິ ເຕຫິ ອປຣິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຈາໂຣ ໂຫຕິ.

ມຣຓສ຺ສຕິຍາ ປນ ‘‘ອວສ຺ສໍ ມຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອເນສນໍ ປຫາຍ ອຸປຣູປຣິວຑ຺ຒມານສໍເວໂຄ ອໂນລີນວຸຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ. ອສຸຠສຎ຺ຎາຍ ທິພ຺ເພສຸປິ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຕຓ຺ຫາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນສ຺ເສຕໍ ຕຍໍ ເອວໍ ພຫູປກາຣຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຍິຕພ຺ພໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ຈ ໂຍຄານຸໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຏ຺ຐຕິໍສາຣມ຺ມເຓສຸ ປນ ຍໍ ຍສ຺ສ ຈຣິຕານຸກູລໍ, ຕໍ ຕສ຺ສ ນິຈ຺ຈໍ ປຣິຫຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນ ‘‘ປາຣິຫາຣິຍກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ອິທເມວ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ‘‘ປາຣິຫາຣິຍກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສີລວິໂສຘນກຖໍ ປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທກຖຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘສີເລນ ປນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນປລິໂພເຘນ ຈ ອິທໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ອິມິນາວ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕໍ ອລຠນ຺ເຕນ ອນາຄາມິສ຺ສ, ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ເຕນ ສກທາຄາມິສ຺ສ, ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ເຕນ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ, ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ເຕນ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານລາຠິສ຺ສ, ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ເຕນ ປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ອສມ຺ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຣຫນ຺ຕາທໂຍ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕມຄ຺ຄເມວ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ຄຫນປເທເສ ມຫາຫຕ຺ຖິປຖໍ ນີຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກເຖຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິນາ ວິນຍາຈາຣສມ຺ປນ຺ເນນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣມາຈຣິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອາຣາຘິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຎ຺ຈສນ຺ຘິກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣິເມ ປຎ຺ຈ ສນ຺ຘໂຍ – ອຸຄ຺ຄໂຫ, ປຣິປຸຈ຺ຉາ, ອຸປຏ຺ຐານໍ, ອປ຺ປນາ, ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸຄ຺ຄໂຫ’’ ນາມ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ‘‘ປຣິປຸຈ຺ຉາ’’ ນາມ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ປຣິປຸຈ຺ຉນາ, ‘‘ອຸປຏ຺ຐານໍ’’ ນາມ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ‘‘ອປ຺ປນາ’’ ນາມ ກມ຺ມຏ຺ຐານປ຺ປນາ, ‘‘ລກ຺ຂຓໍ’’ ນາມ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ. ‘‘ເອວໍລກ຺ຂຓມິທໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສຠາວູປຘາຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ປຎ຺ຈສນ຺ຘິກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາປິ ນ ກິລມຕິ, ອາຈຣິຍມ຺ປິ ນ ວິເຫເຐຕິ; ຕສ຺ມາ ໂຖກໍ ອຸທ຺ທິສາເປຕ຺ວາ ພຫຸກາລໍ ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ເອວໍ ປຎ຺ຈສນ຺ຘິກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສເຈ ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ, ອາຈຣິຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສເຈ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ໂຍຊນປຣມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ສເຈ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ທູຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສເສນາສນໂທສວິວຊ຺ຊິຕໍ, ປຎ຺ຈເສນາສນງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ເສນາສນໍ ອຸປຄມ຺ມ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ເຕນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຂຸທ຺ທກປລິໂພເຘນ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ເຈນ ຠຕ຺ຕສມ຺ມທໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຸສ຺ສຣເຓນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອາຈຣິຍຸຄ຺ຄຫໂຕ ເອກປທມ຺ປິ ອສມ຺ມຸສ຺ສນ຺ເຕນ ອິທໍ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອິມໍ ກຖາມຄ຺ຄໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໕໕) ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທໍ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຣາຍໍ ມນສິກາຣວິຘິ –

‘‘ຄຓນາ ອນຸພນ຺ຘນາ, ຜຸສນາ ຐປນາ ສລ຺ລກ຺ຂຓາ;

ວິວຏ຺ຏນາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ, ເຕສຎ຺ຈ ປຏິປສ຺ສນາ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໒໓; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໖໓);

‘‘ຄຓນາ’’ຕິ ຄຓນາເຍວ. ‘‘ອນຸພນ຺ຘນາ’’ຕິ ອນຸວຫນາ. ‘‘ຜຸສນາ’’ຕິ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ. ‘‘ຐປນາ’’ຕິ ອປ຺ປນາ. ‘‘ສລ຺ລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ວິປສ຺ສນາ. ‘‘ວິວຏ຺ຏນາ’’ຕິ ມຄ຺ໂຄ. ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ຜລໍ. ‘‘ເຕສຎ຺ຈ ປຏິປສ຺ສນາ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ຕຕ຺ຖ ອິມິນາ ອາທິກມ຺ມິກກຸລປຸຕ຺ເຕນ ປຐມໍ ຄຓນາຍ ອິທໍ ກມຏ຺ຐານໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ. ຄເຓນ຺ເຕນ ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເຫຏ຺ຐາ ນ ຐເປຕພ຺ພໍ, ທສນ຺ນໍ ອຸປຣິ ນ ເນຕພ຺ພໍ, ອນ຺ຕເຣ ຂຓ຺ຑໍ ນ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເຫຏ຺ຐາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ສມ຺ພາເຘ ໂອກາເສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ, ສມ຺ພາເຘ ວເຊ ສນ຺ນິຣຸທ຺ຘໂຄຄໂຓ ວິຍ. ທສນ຺ນໍ ອຸປຣິ ເນນ຺ຕສ຺ສ ຄຓນານິສ຺ສິໂຕວ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ. ອນ຺ຕຣາ ຂຓ຺ຑໍ ທສ຺ເສນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ເມ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ໂນ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກມ຺ປຕິ. ຕສ຺ມາ ເອເຕ ໂທເສ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄເຓຕພ຺ພໍ.

ຄເຓນ຺ເຕນ ຈ ປຐມໍ ທນ຺ຘຄຓນາຍ ຘຎ຺ຎມາປກຄຓນາຍ ຄເຓຕພ຺ພໍ. ຘຎ຺ຎມາປໂກ ຫິ ນາຬິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ເອກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອກິຣຕິ. ປຸນ ປູເຣນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ກຈວຣໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ ‘‘ເອກໍ ເອກ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ທ຺ເວ ທ຺ເວ’’ຕິອາທີສຸ. ເອວເມວ ອິມິນາປິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ໂຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ເອກ’’ນ຺ຕິ ອາທິໍກຕ຺ວາ ຍາວ ‘‘ທສ ທສາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕມານໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຸປລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ຄເຓຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ເສວໍ ຄຓຍໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ຈ ປວິສນ຺ຕາ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອຖາເນນ ຕໍ ທນ຺ຘຄຓນໍ ຘຎ຺ຎມາປກຄຓນໍ ປຫາຍ ສີຆຄຓນາຍ ໂຄປາລກຄຓນາຍ ຄເຓຕພ຺ພໍ. ເຉໂກ ຫິ ໂຄປາລໂກ ສກ຺ຂຣາໂຍ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄນ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸທຓ຺ຑຫຕ຺ໂຖ ປາໂຕວ ວຊໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄາໂວ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປລິຆຕ຺ຖມ຺ຠມຕ຺ຖເກ ນິສິນ຺ໂນ ທ຺ວາຣໍ ປຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕໍເຍວ ຄາວໍ ‘‘ເອໂກ ທ຺ເວ’’ຕິ ສກ຺ຂຣໍ ຂິປິຕ຺ວາ ຂິປິຕ຺ວາ ຄເຓຕິ. ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ສມ຺ພາເຘ ໂອກາເສ ທຸກ຺ຂໍ ວຸຕ຺ຖໂຄຄໂຓ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປນິຆໍສນ຺ໂຕ ເວເຄນ ເວເຄນ ປຸຎ຺ໂຊ ປຸຎ຺ໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມຕິ. ໂສ ເວເຄນ ເວເຄນ ‘‘ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ທສາ’’ຕິ ຄເຓຕິເຍວ. ເອວມິມສ຺ສາປິ ປຸຣິມນເຍນ ຄຓຍໂຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຕນ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣປ຺ປຕ຺ຕໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ, ເອໂກ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ຉ, ເອໂກ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ຉ ສຕ຺ຕ…ເປ… ອຏ຺ຐ… ນວ… ທສາ’’ຕິ ສີຆໍ ສີຆໍ ຄເຓຕພ຺ພເມວ. ຄຓນາປຏິພທ຺ເຘ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຄຓນາພເລເນວ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ ອຣິຕ຺ຕູປຕ຺ຖມ຺ຠນວເສນ ຈຓ຺ຑໂສເຕ ນາວາຐປນມິວ.

ຕສ຺ເສວໍ ສີຆໍ ສີຆໍ ຄຓຍໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອຖ ‘‘ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ວາຕໍ ອປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວເຄນ ເວເຄນ ຄເຓຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕປວິສນວາເຕນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປເວສຍໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ວາຕພ຺ຠາຫຕໍ ເມທປູຣິຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ພຫິນິກ຺ຂມນວາເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນີຫຣໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕິ. ຜຸຏ຺ໂຐກາເສ ປນ ສຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠາເວນ຺ຕສ຺ເສວ ຠາວນາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ວາຕໍ ອປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວເຄນ ເວເຄນ ຄເຓຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ກີວ ຈິຣໍ ປເນຕໍ ຄເຓຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຍາວ ວິນາ ຄຓນາຍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາຣມ຺ມເຓ ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ. ພຫິ ວິສຏວິຕກ຺ກວິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາຣມ຺ມເຓ ສຕິ ສຓ຺ຐປນຕ຺ຖໍເຍວ ຫິ ຄຓນາຕິ.

ເອວໍ ຄຓນາຍ ມນສິກຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘນາຍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ. ອນຸພນ຺ຘນາ ນາມ ຄຓນໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ສຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອນຸຄມນໍ; ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານຸຄມນວເສນ. ພຫິນິກ຺ຂມນວາຕສ຺ສ ຫິ ນາຠິ ອາທິ, ຫທຍໍ ມຊ຺ຌໍ, ນາສິກຄ຺ຄໍ ປຣິໂຍສານໍ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣປວິສນວາຕສ຺ສ ນາສິກຄ຺ຄໍ ອາທິ, ຫທຍໍ ມຊ຺ຌໍ, ນາຠິ ປຣິໂຍສານໍ. ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອນຸຄຈ຺ຉໂຕ ວິກ຺ເຂປຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສາຣທ຺ຘາຍ ເຈວ ໂຫຕິ ອິຎ຺ຊນາຍ ຈ. ຍຖາຫ –

‘‘ອສ຺ສາສາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ສຕິຍາ ອນຸຄຈ຺ຉໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິກ຺ເຂປຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຣທ຺ຘາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕາ ຈ ຜນ຺ທິຕາ ຈ. ປສ຺ສາສາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ສຕິຍາ ອນຸຄຈ຺ຉໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຣທ຺ຘາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕາ ຈ ຜນ຺ທິຕາ ຈາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໕໗).

ຕສ຺ມາ ອນຸພນ຺ຘນາຍ ມນສິກໂຣນ຺ເຕນ ນ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານວເສນ ມນສິກາຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ໂຂ ຜຸສນາວເສນ ຈ ຐປນາວເສນ ຈ ມນສິກາຕພ຺ພໍ. ຄຓນານຸພນ຺ຘນາວເສນ ວິຍ ຫິ ຜຸສນາຐປນາວເສນ ວິສຸໍ ມນສິກາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ປນ ຄເຓນ຺ໂຕ ຄຓນາຍ ຈ ຜຸສນາຍ ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ຄຓນໍ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ເຕ ສຕິຍາ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ອປ຺ປນາວເສນ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປນ຺ໂຕ ‘‘ອນຸພນ຺ຘນາຍ ຈ ຜຸສນາຍ ຈ ຐປນາຍ ຈ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕປງ຺ຄຸຬໂທວາຣິໂກປມາຫິ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ວຸຕ຺ຕກກໂຈປມາຍ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປງ຺ຄຸໂຬປມາ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ປງ຺ຄຸໂຬ ໂທລາຍ ກີຬຕໍ ມາຕາປຸຕ຺ຕານໍ ໂທລໍ ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ໂທລຕ຺ຖມ຺ຠມູເລ ນິສິນ຺ໂນ ກເມນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂທລາຜລກສ຺ສ ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ ມຊ຺ຌຎ຺ຈ ປສ຺ສຕິ, ນ ຈ ອຸໂຠໂກຏິມຊ຺ຌານໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ພ຺ຍາວໂຏ ໂຫຕິ. ເອວເມວາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສຕິວເສນ ອຸປນິພນ຺ຘນຕ຺ຖມ຺ຠມູເລ ຐຕ຺ວາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໂທລໍ ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິມິຕ຺ເຕ ສຕິຍາ ນິສິນ຺ໂນ ກເມນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານຎ຺ຈ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ສຕິຍາ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປນ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເຕສໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ພ຺ຍາວໂຏ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປງ຺ຄຸໂຬປມາ.

ອຍໍ ປນ ໂທວາຣິໂກປມາ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂທວາຣິໂກ ນຄຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ປຸຣິເສ ‘ໂກ ຕ຺ວໍ, ກຸໂຕ ວາ ອາຄໂຕ, ກຸຫິໍ ວາ ຄຈ຺ຉສິ, ກິໍ ວາ ເຕ ຫຕ຺ເຖ’ຕິ ນ ວີມໍສຕິ, ນ ຫິ ຕສ຺ສ ເຕ ຠາຣາ. ທ຺ວາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣປ຺ປຕ຺ຕໍເຍວ ປນ ວີມໍສຕິ; ເອວເມວ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐວາຕາ ຈ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕວາຕາ ຈ ນ ຠາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ວາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ທ຺ວາຣປ຺ປຕ຺ຕາເຍວ ຠາຣາຕິ. ອຍໍ ໂທວາຣິໂກປມາ.

ກກໂຈປມາ ປນ ອາທິໂຕປຠຸຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ນິມິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ, ອນາຣມ຺ມຓເມກຈິຕ຺ຕສ຺ສ;

ອຊານໂຕ ຈ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ, ຠາວນານຸປລພ຺ຠຕິ.

‘‘ນິມິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ, ອນາຣມ຺ມຓເມກຈິຕ຺ຕສ຺ສ;

ຊານໂຕ ຈ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ, ຠາວນາ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. (ປຏິ. ມ. ໑.໑໕໙);

ກຖໍ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ເອກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຈິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ເຂປໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຘານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປໂຍຄຎ຺ຈ ສາເຘຕິ, ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕິ? ເສຍ຺ຍຖາປິ ຣຸກ຺ໂຂ ສເມ ຠູມິຠາເຄ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ຕເມນໍ ປຸຣິໂສ ກກເຈນ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ຣຸກ຺ເຂ ຜຸຏ຺ຐກກຈທນ຺ຕານໍ ວເສນ ປຸຣິສສ຺ສ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ນ ອາຄເຕ ວາ ຄເຕ ວາ ກກຈທນ຺ເຕ ມນສິ ກໂຣຕິ, ນ ອາຄຕາ ວາ ຄຕາ ວາ ກກຈທນ຺ຕາ ອວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຘານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປໂຍຄຎ຺ຈ ສາເຘຕິ.

ຍຖາ ຣຸກ຺ໂຂ ສເມ ຠູມິຠາເຄ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ; ເອວໍ ອຸປນິພນ຺ຘນນິມິຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ກກຈທນ຺ຕາ; ເອວໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ. ຍຖາ ຣຸກ຺ເຂ ຜຸຏ຺ຐກກຈທນ຺ຕານໍ ວເສນ ປຸຣິສສ຺ສ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ນ ອາຄເຕ ວາ ຄເຕ ວາ ກກຈທນ຺ເຕ ມນສິ ກໂຣຕິ, ນ ອາຄຕາ ວາ ຄຕາ ວາ ກກຈທນ຺ຕາ ອວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຘານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປໂຍຄຎ຺ຈ ສາເຘຕິ, ເອວເມວ ຠິກ຺ຂຸ ນາສິກຄ຺ເຄ ວາ ມຸຂນິມິຕ຺ເຕ ວາ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ອາຄເຕ ວາ ຄເຕ ວາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ມນສິ ກໂຣຕິ, ນ ອາຄຕາ ວາ ຄຕາ ວາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ອວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຘານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປໂຍຄຎ຺ຈ ສາເຘຕິ, ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕິ.

ປຘານນ຺ຕິ ກຕມໍ ປຘານໍ? ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ກມ຺ມນິຍໍ ໂຫຕິ – ອິທໍ ປຘານໍ. ກຕໂມ ປໂຍໂຄ? ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ວິຕກ຺ກາ ວູປສມ຺ມນ຺ຕິ – ອຍໍ ປໂຍໂຄ. ກຕໂມ ວິເສໂສ? ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ສໍໂຍຊນາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີ ໂຫນ຺ຕິ – ອຍໍ ວິເສໂສ. ເອວໍ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ເອກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຈິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ເຂປໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຘານຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປໂຍຄຎ຺ຈ ສາເຘຕິ, ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ອານາປານສ຺ສຕີ ຍສ຺ສ, ປຣິປຸຓ຺ຓາ ສຸຠາວິຕາ;

ອນຸປຸພ຺ພໍ ປຣິຈິຕາ, ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕາ;

ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ປຠາເສຕິ, ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ໂຕວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ. (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໐);

ອຍໍ ກກໂຈປມາ. ອິຘ ປນສ຺ສ ອາຄຕາຄຕວເສນ ອມນສິກາຣມຕ຺ຕເມວ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣໂຕ ກສ຺ສຈິ ນຈິເຣເນວ ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອວເສສຊ຺ຌານງ຺ຄປຏິມຓ຺ຑິຕາ ອປ຺ປນາສງ຺ຂາຕາ ຐປນາ ຈ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ສຈິ ປນ ຄຓນາວເສເນວ ມນສິກາຣກາລໂຕປຠຸຕິ ອນຸກ຺ກມໂຕ ໂອຬາຣິກອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິໂຣຘວເສນ ກາຍທຣເຖ ວູປສນ຺ເຕ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ລຫຸກໍ ໂຫຕິ, ສຣີຣໍ ອາກາເສ ລງ຺ຆນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ສາຣທ຺ຘກາຍສ຺ສ ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາ ນິສີທໂຕ ມຎ຺ຈປີຐໍ ໂອນມຕິ, ວິກູຊຕິ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ວລິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອສາຣທ຺ຘກາຍສ຺ສ ປນ ນິສີທໂຕ ເນວ ມຎ຺ຈປີຐໍ ໂອນມຕິ, ນ ວິກູຊຕິ, ນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ວລິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕູລປິຈຸປູຣິຕໍ ວິຍ ມຎ຺ຈປີຐໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອສາຣທ຺ໂຘ ກາໂຍ ລຫຸໂກ ໂຫຕິ; ເອວເມວ ຄຓນາວເສນ ມນສິກາຣກາລໂຕປຠຸຕິ ອນຸກ຺ກມໂຕ ໂອຬາຣິກອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິໂຣຘວເສນ ກາຍທຣເຖ ວູປສນ຺ເຕ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ລຫຸກໍ ໂຫຕິ, ສຣີຣໍ ອາກາເສ ລງ຺ຆນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ.

ຕສ຺ສ ໂອຬາຣິເກ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ນິຣຸທ຺ເຘ ສຸຂຸມອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ນິຣຸທ຺ເຘ ອປຣາປຣໍ ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣສຸຂຸມຕມນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ປວຕ຺ຕຕິເຍວ. ກຖໍ? ຍຖາ ປຸຣິໂສ ມຫຕິຍາ ໂລຫສລາກາຍ ກໍສຕາຬໍ ອາໂກເຏຍ຺ຍ, ເອກປ຺ປຫາເຣນ ມຫາສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ໂອຬາຣິກສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ນິຣຸທ຺ເຘ ໂອຬາຣິເກ ສທ຺ເທ ອຖ ປຈ຺ຉາ ສຸຂຸມສທ຺ທນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ນິຣຸທ຺ເຘ ອປຣາປຣໍ ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣສຸຂຸມຕມສທ຺ທນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕເຕວ; ເອວນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ກໍເສ ອາໂກຏິເຕ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໗໑) ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ຍຖາ ຫິ ອຎ຺ຎານິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ອຸປຣູປຣິ ວິຠູຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕຖາ ອິທໍ. ອິທໍ ປນ ອຸປຣູປຣິ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ສຸຂຸມຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸປຏ຺ຐານມ຺ປິ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ອນຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ປນ ຕສ຺ມິໍ ນ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ກິໍ ກາຕພ຺ພໍ? ‘‘ອາຈຣິຍໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ນຏ຺ຐໍ ທານິ ເມ ກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວາ ນ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ອິຣິຍາປຖໍ ວິໂກເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉໂຕ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນວນວເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖານິສິນ຺ເນເນວ ເທສໂຕ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອາຫຣຓູປາໂຍ. ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອນຸປຏ຺ຐຫນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘‘ອິເມ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ນາມ ກຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ, ກຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖິ, ກສ຺ສ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອເຖວໍ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕາ ‘‘ອິເມ ອນ຺ໂຕມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ອຸທເກ ນິມຸຄ຺ຄານໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາ ອສຎ຺ຎີຠູຕານໍ ມຕານໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປນ຺ນານໍ ຣູປາຣູປຠວສມງ຺ຄີນໍ ນິໂຣຘສມາປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ເອວໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕາ ປຏິໂຈເທຕພ຺ໂພ – ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ປຓ຺ຑິຕ, ເນວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຄໂຕ, ນ ອຸທເກ ນິມຸຄ຺ໂຄ, ນ ອສຎ຺ຎີຠູໂຕ, ນ ມໂຕ, ນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມອາປນ຺ໂນ, ນ ຣູປາຣູປຠວສມງ຺ຄີ, ນ ນິໂຣຘສມາປນ຺ໂນ, ອຕ຺ຖິເຍວ ເຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ, ມນ຺ທປຎ຺ຎຕາຍ ປນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສີ’’ຕິ. ອຖາເນນ ປກຕິຜຸຏ຺ຐວເສເນວ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ມນສິກາໂຣ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ອິເມ ຫິ ທີຆນາສິກສ຺ສ ນາສາ ປຸຏໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຣສ຺ສນາສິກສ຺ສ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ຐໍ. ຕສ຺ມາເນນ ອິມໍ ນາມ ຐານໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕີຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ. ອິມເມວ ຫິ ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ ອສມ຺ປຊານສ຺ສ ອານາປານສ຺ສຕິຠາວນໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໔໙; ສໍ. ນິ. ໕.໙໙໒). ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສຕສ຺ສ ສມ຺ປຊານສ຺ເສວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປນ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປນ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄຣຸກໍ ຄຣຸກຠາວນໍ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕານໍ ມຫາປຸຣິສານເມວ ມນສິກາຣຠູມິຠູຕໍ, ນ ເຈວ ອິຕ຺ຕຣໍ, ນ ຈ ອິຕ຺ຕຣສຕ຺ຕສມາເສວິຕໍ. ຍຖາ ຍຖາ ມນສິ ກຣີຍຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ສນ຺ຕຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສຸຂຸມຎ຺ຈ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ພລວຕີ ສຕິ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ.

ຍຖາ ຫິ ມຏ຺ຐສາຏກສ຺ສ ຕຸນ຺ນກຣຓກາເລ ສູຈິປິ ສຸຂຸມາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ສູຈິປາສເວຘນມ຺ປິ ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ; ເອວເມວ ມຏ຺ຐສາຏກສທິສສ຺ສ ອິມສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ຠາວນາກາເລ ສູຈິປຏິຠາຄາ ສຕິປິ ສູຈິປາສເວຘນປຏິຠາຄາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາປິ ພລວຕີ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ຕາຫິ ຈ ປນ ສຕິປຎ຺ຎາຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ເຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປກຕິຜຸຏ຺ໂຐກາສາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ.

ຍຖາ ປນ ກສ຺ສໂກ ກສິໍ ກສິຕ຺ວາ ພລິພທ຺ເທ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຠິມຸເຂ ກຕ຺ວາ ຉາຍາຍ ນິສິນ຺ໂນ ວິສ຺ສເມຍ຺ຍ, ອຖສ຺ສ ເຕ ພລິພທ຺ທາ ເວເຄນ ອຏວິໍ ປວິເສຍ຺ຍຸໍ. ໂຍ ໂຫຕິ ເຉໂກ ກສ຺ສໂກ ໂສ ປຸນ ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍເຊຕຸກາໂມ ນ ເຕສໍ ອນຸປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏວິໍ ອາຫິຓ຺ຑຕິ. ອຖ ໂຂ ຣສ຺ມິຎ຺ຈ ປໂຕທຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ເຕສໍ ນິປາຕຕິຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ ວາ ນິປຊ຺ຊຕິ ວາ. ອຖ ເຕ ໂຄເຓ ທິວສຠາຄໍ ຈຣິຕ຺ວາ ນິປາຕຕິຕ຺ຖໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຐິເຕ ທິສ຺ວາ ຣສ຺ມິຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປໂຕເທນ ວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຸນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ; ເອວເມວ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ເຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປກຕິຜຸຏ຺ໂຐກາສາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ. ສຕິຣສ຺ມິໍ ປນ ປຎ຺ຎາປໂຕທຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ປກຕິຜຸຏ຺ໂຐກາເສ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ມນສິກາໂຣ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິສ຺ສ ມນສິກໂຣໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ເຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ນິປາຕຕິຕ຺ເຖ ວິຍ ໂຄຓາ. ຕໂຕ ເຕນ ສຕິຣສ຺ມິຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາປໂຕເທນ ວິຊ຺ຌນ຺ເຕນ ປຸນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ; ຕສ຺ເສວມນຸຍຸຎ຺ຊໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ນ ສພ຺ເພສໍ ເອກສທິສໍ ໂຫຕິ; ອປິຈ ໂຂ ກສ຺ສຈິ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາທຍມາໂນ ຕູລປິຈຸ ວິຍ, ກປ຺ປາສປິຈຸ ວິຍ, ວາຕຘາຣາ ວິຍ ຈ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ເອກຈ຺ເຈ ອາຫຸ.

ອຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອິທຎ຺ຫິ ກສ຺ສຈິ ຕາຣກຣູປໍ ວິຍ, ມຓິຄຸຬິກາ ວິຍ, ມຸຕ຺ຕາຄຸຬິກາ ວິຍ ຈ ກສ຺ສຈິ ຂຣສມ຺ຜສ຺ສໍ ຫຸຕ຺ວາ ກປ຺ປາສຏ຺ຐິ ວິຍ, ສາຣທາຣຸສູຈິ ວິຍ ຈ ກສ຺ສຈິ ທີຆປາມງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ, ກຸສຸມທາມໍ ວິຍ, ຘູມສິຂາ ວິຍ ຈ ກສ຺ສຈິ ວິຕ຺ຖຕ ມກ຺ກຏກສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ, ວລາຫກປຏລໍ ວິຍ, ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ວິຍ, ຣຖຈກ຺ກໍ ວິຍ, ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ວິຍ, ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ຈ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ຍຖາ ສມ຺ພຫຸເລສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນສຸ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ກີທິສໍ ຫຸຕ຺ວາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອໂກ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມຫຕີ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍາ ນທີ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອປໂຣ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອກາ ວນຣາຊິ ວິຍ’’. ອຎ຺ໂຎ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສີຕຈ຺ຉາໂຍ ສາຂາສມ຺ປນ຺ໂນ ຜລຠາຣຠຣິຕຣຸກ຺ໂຂ ວິຍາ’’ຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ຕໍ ເອກເມວ ສຸຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຎານານຕາຍ ນານໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເອວໍ ເອກເມວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສຎ຺ຎານານຕາຍ ນານໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ສຎ຺ຎຊຎ຺ຫິ ເອຕໍ ສຎ຺ຎານິທານໍ ສຎ຺ຎາປ຺ປຠວໍ ຕສ຺ມາ ສຎ຺ຎານານຕາຍ ນານໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອຎ຺ຎເມວ ອສ຺ສາສາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ປສ຺ສາສາຣມ຺ມຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ຍສ຺ສ ຫິ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເນວ ອປ຺ປນໍ ນ ອຸປຈາຣໍ ປາປຸຓາຕິ. ຍສ຺ສ ປນິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອປ຺ປນຎ຺ຈ ອຸປຈາຣຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ນິມິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ, ອນາຣມ຺ມຓເມກຈິຕ຺ຕສ຺ສ;

ອຊານໂຕ ຈ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ, ຠາວນານຸປລພ຺ຠຕິ.

‘‘ນິມິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ, ອນາຣມ຺ມຓເມກຈິຕ຺ຕສ຺ສ;

ຊານໂຕ ຈ ຕໂຍ ຘມ຺ເມ, ຠາວນາ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໓໑);

ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ປນ ນິມິຕ຺ເຕ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອາຈຣິຍສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູປໍ ນາມ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ອາຈຣິເຍນ ປນ ‘‘ເອຕໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ນ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອວໍ ໂຫຕິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປນ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ມນສິ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ໂວສານໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ; ‘‘ນ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິຣາໂສ ວິສີເທຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອວຕ຺ວາ ມນສິກາເຣເຍວ ນິໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ. ເອວໍ ຕາວ ທີຆຠາຓກາ. ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ ປນາຫຸ – ‘‘ນິມິຕ຺ຕມິທໍ, ອາວຸໂສ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມນສິ ກໂຣຫິ ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຖາເນນ ນິມິຕ຺ເຕເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕພ຺ພໍ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ອິໂຕ ປຠຸຕິ ຐປນາວເສນ ຠາວນາ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

‘‘ນິມິຕ຺ເຕ ຐປຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ນານາກາຣໍ ວິຠາວຍໍ;

ຘີໂຣ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ, ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິພນ຺ຘຕີ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໓໒; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໖໓);

ຕສ຺ເສວໍ ນິມິຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານໂຕ ປຠຸຕິ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ ກິເລສາ ສນ຺ນິສິນ຺ນາວ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາເຍວ, ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຫິຕເມວ. ອິທຎ຺ຫິ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ ນາມ ໂຫຫິ – ອຸປຈາຣຠູມິຍໍ ວາ ນີວຣຓປ຺ປຫາເນນ, ປຏິລາຠຠູມິຍໍ ວາ ອງ຺ຄປາຕຸຠາເວນ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸປຈາຣຠູມີ’’ຕິ ອຸປຈາຣສມາຘິ; ‘‘ປຏິລາຠຠູມີ’’ຕິ ອປ຺ປນາສມາຘິ. ເຕສໍ ກິໍ ນານາກຣຓໍ? ອຸປຈາຣສມາຘິ ກຸສລວີຖິຍໍ ຊວິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ, ອປ຺ປນາສມາຘິ ທິວສຠາເຄ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ທິວສຠາຄມ຺ປິ ກຸສລວີຖິຍໍ ຊວຕິ, ນ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ສມາຘີສຸ ນິມິຕ຺ຕປາຕຸຠາເວນ ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖາເນນ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ເນວ ວຓ຺ຓໂຕ ມນສິກາຕພ຺ພໍ, ນ ລກ຺ຂຓໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ໂຂ ຂຕ຺ຕິຍມເຫສິຍາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຄພ຺ໂຠ ວິຍ ກສ຺ສເກນ ສາລິຍວຄພ຺ໂຠ ວິຍ ຈ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ; ຣກ຺ຂິຕໍ ຫິສ຺ສ ຜລທໍ ໂຫຕິ.

‘‘ນິມິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂໂຕ ລທ຺ຘ, ປຣິຫານິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອາຣກ຺ຂມ຺ຫິ ອສນ຺ຕມ຺ຫິ, ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ຣກ຺ຂຓູປາໂຍ – ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອາວາໂສ, ໂຄຈໂຣ, ຠສ຺ສໍ, ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂຠຊນໍ, ອຸຕຸ, ອິຣິຍາປໂຖຕິ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ອສປ຺ປາຍານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕາເນວ ສຕ຺ຕ ສປ຺ປາຍານິ ເສວນ຺ເຕນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ສປ຺ປາຍເສວເນນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຖິຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ຄມຍິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນຕາ, ນິມິຕ຺ຕກຸສລຕາ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສປຄ຺ຄເຫຕພ຺ພ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕປຄ຺ຄຓ຺ຫນາ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕນິຄ຺ຄຓ຺ຫນາ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຫໍເສຕພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສມ຺ປຫໍເສຕພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນາ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ, ອສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ, ສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລເສວນາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ອິມານິ ທສ ອປ຺ປນາໂກສລ຺ລານິ ອວິຊຫນ຺ເຕນ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ.

ຕສ຺ເສວໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອິທານິ ອປ຺ປນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ຠວງ຺ຄໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ນິຣຸທ຺ເຘ ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ, ເຍສໍ ປຐມໍ ປຣິກມ຺ມໍ, ທຸຕິຍໍ ອຸປຈາຣໍ, ຕຕິຍໍ ອນຸໂລມໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸ, ປຎ຺ຈມໍ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕໍ. ປຐມໍ ວາ ປຣິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ອຸປຈາຣຎ຺ຈ, ທຸຕິຍໍ ອນຸໂລມໍ, ຕຕິຍໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖເມວ ຫິ ປຎ຺ຈມໍ ວາ ອປ຺ເປຕິ, ນ ຉຏ຺ຐໍ ສຕ຺ຕມໍ ວາ ອາສນ຺ນຠວງ຺ຄປາຕຕ຺ຕາ.

ອາຠິຘມ຺ມິກໂຄທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ; ຕສ຺ມາ ຉຏ຺ຐໍ ສຕ຺ຕມໍ ວາ ອປ຺ເປຕີ’’ຕິ. ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຠາຄຈິຕ຺ຕານິ ກາມາວຈຣານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕໍ ປນ ຣູປາວຈຣໍ. ເອວມເນນ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນໍ, ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ, ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ, ຕິວິຘກລ຺ຍາຓໍ, ປຐມຊ຺ຌານໍ ອຘິຄຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍເຍວາຣມ຺ມເຓ ວິຕກ຺ກາທໂຍ ວູປສເມຕ຺ວາ ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານານິ ປາປຸຓາຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຐປນາວເສນ ຠາວນາຍ ປຣິໂຍສານປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປກຖາ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ປຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາໂນ ປເນຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ສລ຺ລກ຺ຂຓາວິວຏ຺ຏນາວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ປຕ຺ຕຸກາໂມ ຕເທວ ຌານໍ ອາວຊ຺ຊນສມາປຊ຺ຊນອຘິຏ຺ຐານວຸຏ຺ຐານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສງ຺ຂາເຕຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວສິປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ອຣູປປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວາ ຣູປໍ, ຣູປປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວາ ອຣູປນ຺ຕິ ຣູປາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕິ. ກຖໍ? ໂສ ຫິ ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຌານງ຺ຄານິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິສ຺ສຍໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ຕໍ ນິສ຺ສຍານິ ຈ ຠູຕານິ ເຕສຎ຺ຈ ນິສ຺ສຍໍ ສກລມ຺ປິ ກຣຊກາຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຌານງ຺ຄານິ ອຣູປໍ, ວຕ຺ຖາທີນິ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ຣູປາຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ.

ອຖ ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເກສາທີສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ປຖວີຘາຕຸອາທິວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠູຕານິ ຕໍນິສ຺ສິຕຣູປານິ ຈ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ປສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຠູຕາທີນິ ຣູປໍ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຣູປ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ.

ອຖ ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ສມຸທໂຍ ກຣຊກາໂຍ ຈ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ປສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຫິ ກມ຺ມາຣຄຄ຺ຄຣິຍາ ຘມມານາຍ ຠສ຺ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສສ຺ສ ຈ ຕຊ຺ຊໍ ວາຍາມໍ ປຏິຈ຺ຈ ວາໂຕ ສຎ຺ຈຣຕິ; ເອວເມວ ກາຍຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາຕິ. ຕໂຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ຈ ກາຍຎ຺ຈ ຣູປໍ, ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ອຣູປນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ.

ເອວໍ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິເຍສຕິ, ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຈ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕີສຸປິ ອທ຺ຘາສຸ ນາມຣູປສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕິ. ວິຕິຓ຺ຓກງ຺ໂຂ ກລາປສມ຺ມສນວເສນ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂອຠາສາທໂຍ ທສ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລເສ ປຫາຍ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕໍ ປຏິປທາຎາຓໍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ອຸທຍໍ ປຫາຍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນໍ ປຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສເນນ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ຍຖາກ຺ກມໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ເອກູນວີສຕິເຠທສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ປຣິຍນ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈສ຺ສ ຄຓນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຣິໂຍສານາ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຠາວນາ ຈ ສມຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ.

ອຍໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ປຐມຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ.

ອິຕເຣສຸ ປນ ຕີສຸ ຈຕຸກ຺ເກສຸ ຍສ຺ມາ ວິສຸໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນານໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ; ຕສ຺ມາ ອນຸປທວຓ຺ຓນານເຍເນວ ເນສໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປີຕິປ຺ປຏິສໍເວທີຕິ ປີຕິໍ ປຏິສໍວິທິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ – ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຈ.

ກຖໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ? ສປ຺ປີຕິເກ ທ຺ເວ ຌາເນ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ຌານປຏິລາເຠນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຏິສໍວິທິຕຕ຺ຕາ.

ກຖໍ ອສມ຺ໂມຫໂຕ? ສປ຺ປີຕິເກ ທ຺ເວ ຌາເນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກປີຕິໍ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ລກ຺ຂຓປຏິເວເຘນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ –

‘‘ທີຆໍ ອສ຺ສາສວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕໍ ອວິກ຺ເຂປໍ ປຊານໂຕ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ. ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ຎາເຓນ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ. ທີຆໍ ປສ຺ສາສວເສນ…ເປ… ຣສ຺ສໍ ອສ຺ສາສວເສນ… ຣສ຺ສໍ ປສ຺ສາສວເສນ… ສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທີ ອສ຺ສາສວເສນ… ສພ຺ພກາຍປ຺ປຏິສໍເວທີ ປສ຺ສາສວເສນ… ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ອສ຺ສາສວເສນ… ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ກາຍສງ຺ຂາຣໍ ປສ຺ສາສວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕໍ ອວິກ຺ເຂປໍ ປຊານໂຕ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ຎາເຓນ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ. ອາວຊ຺ຊໂຕ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ ຊານໂຕ… ປສ຺ສໂຕ… ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ… ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫໂຕ… ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຈ຺ຈໂຕ… ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ… ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ… ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫໂຕ… ປຎ຺ຎາຍ ປຊານໂຕ… ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານໂຕ… ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານໂຕ… ປຫາຕພ຺ພໍ ປຊຫໂຕ… ຠາເວຕພ຺ພໍ ຠາວຍໂຕ… ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກໂຣໂຕ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສາ ປີຕິ ປຏິສໍວິທິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໗໒).

ເອເຕເນວ ນເຍນ ອວເສສປທານິປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ວິເສສມຕ຺ຕໍ. ຕິຓ຺ຓໍ ຌານານໍ ວເສນ ສຸຂປຏິສໍເວທິຕາ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ວເສນ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປຏິສໍເວທິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ເວທນາທໂຍ ທ຺ເວ ຂນ຺ຘາ. ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທິປເທ ເຈຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຠູມິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສຸຂນ຺ຕິ ທ຺ເວ ສຸຂານິ – ກາຍິກຎ຺ຈ ສຸຂໍ ເຈຕສິກຎ຺ຈາ’’ຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສ຺ສມ຺ຠຍໍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ໂອຬາຣິກໍ ໂອຬາຣິກໍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣໍ ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕ, ນິໂຣເຘນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ກາຍສງ຺ຂາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິເຈຕ຺ຖ ປີຕິປເທ ປີຕິສີເສນ ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ. ສຸຂປເທ ສຣູເປເນວ ເວທນາ. ທ຺ວີສຸ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣປເທສຸ ‘‘ສຎ຺ຎາ ຈ ເວທນາ ຈ ເຈຕສິກາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໗໔; ມ. ນິ. ໑.໔໖໓) ວຈນໂຕ ສຎ຺ຎາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາຕິ. ເອວໍ ເວທນານຸປສ຺ສນານເຍນ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ຠາສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕິຍຈຕຸກ຺ເກປິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕປຏິສໍເວທິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຠິປ຺ປໂມທຍໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ໂມເທນ຺ໂຕ ປໂມເທນ຺ໂຕ ຫາເສນ຺ໂຕ ປຫາເສນ຺ໂຕ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ອຠິປ຺ປໂມໂທ ໂຫຕິ – ສມາຘິວເສນ ຈ ວິປສ຺ສນາວເສນ ຈ.

ກຖໍ ສມາຘິວເສນ? ສປ຺ປີຕິເກ ທ຺ເວ ຌາເນ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ສມາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ປີຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ອາໂມເທຕິ ປໂມເທຕິ. ກຖໍ ວິປສ຺ສນາວເສນ? ສປ຺ປີຕິເກ ທ຺ເວ ຌາເນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກປີຕິໍ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ; ເອວໍ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກປີຕິໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອາໂມເທຕິ ປໂມເທຕິ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ‘‘ອຠິປ຺ປໂມທຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສມາທຫໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ສມໍ ອາທຫນ຺ໂຕ ສມໍ ຐເປນ຺ໂຕ ຕານິ ວາ ປນ ຌານານິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກຈິຕ຺ຕໍ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສມ຺ມສໂຕ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ລກ຺ຂຓປຏິເວເຘນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຂຓິກຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ; ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຂຓິກຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ວເສນປິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ສມໍ ອາທຫນ຺ໂຕ ສມໍ ຐເປນ຺ໂຕ ‘‘ສມາທຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ວິໂມຈຍໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌາເນນ ນີວຣເຓຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ໂມເຈນ຺ໂຕ ວິໂມເຈນ຺ໂຕ, ທຸຕິເຍນ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ, ຕຕິເຍນ ປີຕິຍາ, ຈຕຸຕ຺ເຖນ ສຸຂທຸກ຺ເຂຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ໂມເຈນ຺ໂຕ ວິໂມເຈນ຺ໂຕ. ຕານິ ວາ ປນ ຌານານິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກຈິຕ຺ຕໍ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ. ໂສ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ໂມເຈນ຺ໂຕ ວິໂມເຈນ຺ໂຕ, ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ສຸຂສຎ຺ຎາໂຕ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາໂຕ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຍ ນນ຺ທິໂຕ, ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາຍ ຣາຄໂຕ, ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາຍ ສມຸທຍໂຕ, ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາຍ ອາທານໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ໂມເຈນ຺ໂຕ ວິໂມເຈນ຺ໂຕ ອສ຺ສສຕິ ເຈວ ປສ຺ສສຕິ ຈ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວິໂມຈຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວເສນ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ຠາສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖຈຕຸກ຺ເກ ປນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ອນິຈ຺ຈໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອນິຈ຺ຈຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ເວທິຕພ຺ພາ, ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ກສ຺ມາ? ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕຠາວາ. ‘‘ອນິຈ຺ຈຕາ’’ຕິ ເຕສຎ຺ເຎວ ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາໂວ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ເຕເນວາກາເຣນ ອຐຕ຺ວາ ຂຓຠງ຺ເຄນ ເຠໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ວເສນ ຣູປາທີສຸ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອນຸປສ຺ສນາ; ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ’’ຕິ ຕາຍ ອນຸປສ຺ສນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ; ຕສ຺ມາ ເອວໍ ຠູໂຕ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ຈ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ຈ ອິຘ ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສສິສ຺ສາມິ, ປສ຺ສສິສ຺ສາມີຕິ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.