໔. ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກໍ

ຈຕຸສຈ຺ຈວິທູ ສຕ຺ຖາ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຍໍ ປກາສຍິ;

ປາຣາຊິກໍ ຕສ຺ສ ທານິ, ປຕ຺ໂຕ ສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ.

ຍສ຺ມາ ຕສ຺ມາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ຍໍ ປຸພ຺ເພ ຈ ປກາສິຕໍ;

ຕໍ ວຊ຺ຊຍິຕ຺ວາ ອສ຺ສາປິ, ໂຫຕິ ສໍວຓ຺ຓນາ ອຍໍ.

ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຄິຫີນໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ເຐມາຕິ ຄິຫີນໍ ເຂຕ຺ເຕສຸ ເຈວ ອາຣາມາທີສຸ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐາມ; ‘‘ເອວໍ ກາຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂາມ ເຈວ ອນຸສາສາມ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທູເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ທູຕກມ຺ມໍ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ເສ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓຘມ຺ມສ຺ສ; ມນຸສ຺ເສ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ວາ ປາປນກຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານໍ ວາ ເສຏ຺ຐປຸຣິສານໍ ຌາຍີນຎ຺ຈ ອຣິຍານຎ຺ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ. ອສຸໂກ ຠິກ຺ຂູຕິອາທີສຸ ອຕ຺ຕນາ ເອວໍ ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຄິຫີນໍ ຠາສນ຺ຕາ ‘‘ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີ, ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ທຸຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ນາມວເສເນວ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິໍສູຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ເອໂສເຍວ ໂຂ ອາວຸໂສ ເສຍ຺ໂຍຕິ ກມ຺ມນ຺ຕາຘິຏ຺ຐານໍ ທູເຕຍ຺ຍຫຣຓຎ຺ຈ ພຫຸສປຕ຺ຕໍ ມຫາສມາຣມ຺ຠໍ ນ ຈ ສມຓສາຣຸປ຺ປໍ. ຕໂຕ ປນ ອຸຠຍໂຕປິ ເອໂສ ເອວ ເສຍ຺ໂຍ ປາສໍສຕໂຣ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ຄິຫີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ອິຣິຍາປຖໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ວາ ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ວາ ອປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ວາ ຄິຫີນໍ ‘‘ອຍໍ ອສຸໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ເຎນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອໂສ ເອວ ເສຍ຺ໂຍຕິ. ອນາຄຕສມ຺ພນ຺ເຘ ປນ ອສຕິ ນ ເອເຕຫິ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຠາສິໂຕວ ຍສ຺ມາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາຄຕສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ເອວໍ ຠາສິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ເອວ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ລກ຺ຂຓໍ ປນ ສທ຺ທສຕ຺ຖໂຕ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ.

໑໙໔. ວຓ຺ຓວາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຎ຺ໂຎເຍວ ເນສໍ ອຠິນໂວ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ເຕນ ວຓ຺ເຓນ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ. ປີຓິນ຺ທ຺ຣິຍາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ປສາເທຫິ ອຠິນິວິຏ຺ໂຐກາສສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອມິລາຕຠາເວນ ປີຓິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ປສນ຺ນມຸຂວຓ຺ຓາຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອວິເສເສນ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ສຣີຣວຓ຺ຓໂຕ ປນ ເນສໍ ມຸຂວຓ຺ໂຓ ອຘິກຕຣໍ ປສນ຺ໂນ; ອຈ຺ໂຉ ອນາວິໂລ ປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປ຺ປສນ຺ນຉວິວຓ຺ຓາຕິ ເຍນ ຈ ເຕ ມຫາກຓິກາຣປຸປ຺ຜາທິສທິເສນ ວຓ຺ເຓນ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ, ຕາທິໂສ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ມນຸສ຺ສານໍ ວຓ຺ໂຓ ອຕ຺ຖິ. ຍຖາ ປນ ອິເມສໍ; ເອວໍ ນ ເຕສໍ ຉວິວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສນ຺ໂນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວິປ຺ປສນ຺ນຉວິວຓ຺ຓາ’’ຕິ. ອິຕິຫ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເນວ ອຸທ຺ເທສໍ ນ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕາ. ອຖ ໂຂ ກຸຫກຕາຍ ອຠູຕຄຸຓສໍວຓ຺ຓນາຍ ລທ຺ຘານິ ປຓີຕໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາສຸຂໍ ນິທ຺ທາຣາມຕໍ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕຎ຺ຈ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ອິມໍ ສຣີຣໂສຠໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ຍຖາ ຕໍ ພາລາ ຠນ຺ຕມິຄປ຺ປຏິຠາຄາຕິ.

ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍາຕິ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣວາສິໂນ. ກຈ຺ຈິ ຠິກ຺ຂເວ ຂມນີຍນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ ກຈ຺ຈິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິທໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣໍ ສຣີຣຍນ຺ຕໍ ຂມນີຍໍ ສກ຺ກາ ຂມິຕຸໍ ສຫິຕຸໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ. ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍນ຺ຕິ ກຈ຺ຈິ ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ ຍາເປຕຸໍ ຄເມຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນ ກິຎ຺ຈິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ທສ຺ເສຕີຕິ. ກຸຈ຺ຉິ ປຣິກນ຺ໂຕຕິ ກຸຈ຺ຉິ ປຣິກນ຺ຕິໂຕ ວຣໍ ຠເວຍ຺ຍ; ‘‘ປຣິກຕ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິເຍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເຕຫິ ກຕກມ຺ມໍ ໂຈຣກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຍຕິໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ເອວຣູປສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອກຣຓຕ຺ຖໍ ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ.

໑໙໕. ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈ ປນ ‘‘ປຎ຺ຈິເມ ຠິກ຺ຂເວ ມຫາໂຈຣາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາຕິ ອຕ຺ຖິ ເຈວ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ. ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸອິຕິ ນິປາໂຕ; ກຸທາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນາຕິ ໂສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິສໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ປນ຺ຖທູຫນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມຄາມວິໂລປນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ກຕ຺ວາ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕປຣິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຄາເມປິ ອຄາເມ, ຊນປເທປິ ອຊນປເທ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫນນ຺ໂຕ ຆາເຕນ຺ໂຕ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ເຉທາເປນ຺ໂຕ ປຈນ຺ໂຕ ປາເຈນ຺ໂຕ.

ອິຕິ ພາຫິຣກມຫາໂຈຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕນ ສທິເສ ສາສເນ ປຎ຺ຈ ມຫາໂຈເຣ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວເມວ ໂຂ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາປຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ອຎ຺ເຎສຸ ຐາເນສຸ ມູລຈ຺ຉິນ຺ໂນ ປາຣາຊິກປ຺ປຕ຺ໂຕ ‘‘ປາປຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ປາຣາຊິກໍ ອນາປນ຺ໂນ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ຐິໂຕ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ‘‘ປາປຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ສາປິ ພາຫິຣກໂຈຣສ຺ສ ວິຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫໍ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກໂຕຕິ ສກ຺ກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຄຣຸກໂຕຕິ ຄຣຸກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ. ມານິໂຕຕິ ມນສາ ປິຍາຍິໂຕ. ປູຊິໂຕຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍາຠິຫາຣປູຊາຍ ປູຊິໂຕ. ອປຈິໂຕຕິ ອປຈິຕິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ສກ຺ກຣິຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ອຠິສງ຺ຂເຕ ປຓີຕປຓີເຕ ກຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ສກ຺ກໂຕ. ຍສ຺ມິໍ ຄຣຸຠາວໍ ປຈ຺ຈຸເປຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ຄຣຸກໂຕ. ຍໍ ມນສາ ປິຍາຍນ຺ຕິ, ໂສ ມານິໂຕ. ຍສ຺ສ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ປູຊິໂຕ. ຍສ຺ສ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມາທິວເສນ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ອປຈິໂຕ. ອິມສ຺ສ ຈ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ອິມໍ ໂລກາມິສໍ ປຕ຺ຖຍມານສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ.

ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນາຕິ ໂສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສິກ຺ຂາຍ ອຕິພ຺ພຄາຣເວ ອຸທ຺ຘເຕ ອຸນ຺ນເຬ ຈປເລ ມຸຂເຣ ວິກິຓ຺ຓວາເຈ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ ອສມ຺ປຊາເນ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເກ ລາຠຄຣຸເກ ປາປຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອິຣິຍາປຖສຓ຺ຐປນາທີນິ ກຸຫກວຕ຺ຕານິ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຖໂຣ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ເສນາສເນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄມ຺ມ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູຣຍມາໂນ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ ໂລກສມ຺ມຕເສນາສນສໍວຓ຺ຓນາທີຫິ ອຸປາເຍຫິ ໂລກໍ ປຣິປາເຈຕຸໍ ປຏິພເລຫິ ຊາຕກາທີສຸ ກຕປຣິຈເຍຫິ ສຣສມ຺ປນ຺ເນຫິ ປາປຠິກ຺ຂູຫິ ສໍວຓ຺ຓິຍມານຄຸໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ສເຕນ ວາ ສຫສ຺ເສນ ວາ ປຣິວຸໂຕ…ເປ… ເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຍໍ ຠິກ຺ຂເວ ປຐໂມ ມຫາໂຈໂຣຕິ ອຍໍ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທາທິໂຈຣໂກ ວິຍ ນ ເອກໍ ກຸລໍ ນ ທ຺ເວ, ອຖ ໂຂ ມຫາຊນໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຄຫຓໂຕ ‘‘ປຐໂມ ມຫາໂຈໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຍ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກາ ວາ ອາຠິຘມ຺ມິກາ ວາ ວິນຍຘຣາ ວາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂາຈາເຣ ອສມ຺ປຊ຺ຊມາເນ ປາຬິໍ ວາເຈນ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ອນຸໂມທນາຍ ຘມ຺ມກຖາຍ ອິຣິຍາປຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ໂລກໍ ປສາເທນ຺ຕາ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ ສກ຺ກຕາ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ອປຈິຕາ, ເຕ ‘‘ຕນ຺ຕິປເວຓິຆຏນກາ ສາສນໂຊຕກາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕນ຺ຕິ ຕຖາຄເຕນ ປຏິວິທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຕໍ ຊານາປິຕໍ ວາ. ອຕ຺ຕໂນ ທຫຕີຕິ ປຣິສມຊ຺ເຌ ປາຬິຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ປສາທນີຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ກເຖຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖາວເສນ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຊາເຕນ ວິຎ຺ຎູຊເນນ ‘‘ອໂຫ, ຠນ຺ເຕ, ປາຬິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາ ຈ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາ, ກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ໂກ ອມ຺ຫາທິເສ ອຸຄ຺ຄຫາເປຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຈຣິຍໍ ອນຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘໍ ສຍມ຺ຠຸຎາຓາຘິຄຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ປເວເທຕິ. ອຍໍ ຕຖາຄເຕນ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍານິ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ປຏິວິທ຺ຘຘມ຺ມຕ຺ເຖນໂກ ທຸຕິໂຍ ມຫາໂຈໂຣ.

ສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນ຺ຕິ ຂີຓາສວຠິກ຺ຂຸໍ. ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕນ຺ຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ ເສຏ຺ຐຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕໍ; ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວາ ອນາຄາມິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ສີລວນ຺ຕໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິວຕ຺ຖຸກໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕໍ. ອມູລເກນ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ອນຸທ຺ຘໍເສຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອວິຊ຺ຊມາເນນ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ອນຸວທຕິ ໂຈເທຕິ; ອຍໍ ວິຊ຺ຊມານຄຸຓມກ຺ຂີ ອຣິຍຄຸຓຕ຺ເຖນໂກ ຕຕິໂຍ ມຫາໂຈໂຣ.

ຄຣຸຠຓ຺ຑານິ ຄຣຸປຣິກ຺ຂາຣານີຕິ ຍຖາ ອທິນ຺ນາທາເນ ‘‘ຈຕຸໂຣ ຊນາ ສໍວິຘາຍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ອວາຫຣຸ’’ນ຺ຕິ (ປຣິ. ໔໗໙) ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈມາສກຄ຺ຆນກໍ ‘‘ຄຣຸຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຘ ປນ ນ ເອວໍ. ອຖ ໂຂ ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍານິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພານິ ສງ຺ເຆນ ວາ ຄເຓນ ວາ ປຸຄ຺ຄເລນ ວາ. ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິປິ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ອາຣາໂມ, ອາຣາມວຕ຺ຖຸ…ເປ… ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ, ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິ. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເວຠງ຺ຄິຍານິ ນ ວິຠຊິຕພ຺ພານິ ສງ຺ເຆນ ວາ ຄເຓນ ວາ ປຸຄ຺ຄເລນ ວາ. ວິຠຕ຺ຕານິປິ ອວິຠຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ໂຍ ວິຠເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ອາຣາໂມ, ອາຣາມວຕ຺ຖຸ…ເປ… ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ, ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໒) ວຈນໂຕ ອເວຠງ຺ຄິຍຕ຺ຕາ ສາຘາຣຓປຣິກ຺ຂາຣຠາເວນ ຄຣຸປຣິກ຺ຂາຣານິ. ອາຣາໂມ ອາຣາມວຕ຺ຖູຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍານີ’’ຕິ ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍເມວ ຠຓິສ຺ສາມ. ເຕຫິ ຄິຫີ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຕານິ ທຕ຺ວາ ທຕ຺ວາ ຄິຫີໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຸປລາເປຕີຕິ ‘‘ອໂຫ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ລປນເກ ອນຸພນ຺ຘນເກ ສສ຺ເນເຫ ກໂຣຕິ. ອຍໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຍໍ ອເວຠງ຺ຄິຍຎ຺ຈ ຄຣຸປຣິກ຺ຂາຣໍ ຕຖາຠາວໂຕ ເຖເນຕ຺ວາ ຄິຫິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນໂກ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ມຫາໂຈໂຣ. ໂສ ຈ ປນາຍໍ ອິມໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ກຸລສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ກຸລທູສກທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມາຣໂຫ ຈ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອິສ຺ສຣວຕາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ.

ອຍໍ ອຄ຺ໂຄ ມຫາໂຈໂຣຕິ ອຍໍ ອິເມສໍ ໂຈຣານໍ ເຊຏ຺ຐໂຈໂຣ; ອິມິນາ ສທິໂສ ໂຈໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍຄ຺ຄຫຓາຕີຕໍ ອຕິສຓ຺ຫສຸຂຸມໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ເຖເນຕິ. ກິໍ ປນ ສກ຺ກາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທີນິ ວິຍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ເຖເນຕ຺ວາ ຄເຫຕຸນ຺ຕິ? ນ ສກ຺ກາ, ເຕເນວາຫ – ‘‘ໂຍ ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕີ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນິ ອສນ຺ຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເກວລໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ເອໂສ’’ຕິ ອຸລ຺ລປຕິ, ນ ປນ ສກ຺ໂກຕິ ຐານາ ຈາເວຕຸໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ສໍວິຊ຺ຊມານໍ ກາຕຸໍ. ອຖ ກສ຺ມາ ໂຈໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ຍສ຺ມາ ຕໍ ອຸລ຺ລປິຕ຺ວາ ອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຈ຺ຈເຍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ຄຓ຺ຫຕາ ເຕ ປຈ຺ຈຍາ ສຸຂຸເມນ ອຸປາເຍນ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ເຖເນຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເຖຍ຺ຍາຍ ໂວ ຠິກ຺ຂເວ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ໂຑ ຠຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍໍ ອໂວຈຸມ຺ຫ – ‘‘ອຍໍ ອຄ຺ໂຄ ມຫາໂຈໂຣ, ໂຍ ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕີ’’ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ເອຕໍ ອໂວຈຸມ຺ຫາຕິ ເຈ. ‘‘ເຖຍ຺ຍາຍ ໂວ ຠິກ຺ຂເວ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ໂຑ ຠຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຠິກ຺ຂເວ ຍສ຺ມາ ໂສ ເຕນ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ໂຑ ເຖຍ຺ຍາຍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຠຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ໂວກາໂຣ ‘‘ເຍ ຫິ ໂວ ອຣິຍາ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໕-໓໖) ວິຍ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ນິປາໂຕ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ຠຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ຄາຖາຫິ ວິຠູຕຕຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາທິເກນ ອຎ຺ເຎນາກາເຣນ ສນ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ໂຍ ປເວທເຍຕິ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາທິເກນ ອຎ຺ເຎນ ອາກາເຣນ ໂຍ ປເວເທຍ຺ຍ. ‘‘ປຣມປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫໍ, ອຕ຺ຖິ ເມ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເອວໍ ຊານາເປຍ຺ຍ. ປເວເທຕ຺ວາ ຈ ປນ ຕາຍ ປເວທນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ອຣຫາ ວິຍ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ນິກຈ຺ຈ ກິຕວສ຺ເສວ ຠຸຕ຺ຕໍ ເຖຍ຺ເຍນ ຕສ຺ສ ຕນ຺ຕິ ນິກຈ຺ຈາຕິ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຖາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ອຄຸມ຺ພອຄຈ຺ຉຠູຕເມວ ສາຂາປລາສປລ຺ລວາທິຈ຺ຉາທເນນ ຄຸມ຺ພມິວ ຄຈ຺ຉມິວ ຈ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ກິຕວສ຺ເສວາຕິ ວຎ຺ຈກສ຺ສ ເກຣາຏິກສ຺ສ ຄຸມ຺ພຄຈ຺ຉສຎ຺ຎາຍ ອຣຎ຺ເຎ ອາຄຕາຄເຕ ສກຸເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ຊີວິຕກປ຺ປກສ຺ສ ສາກຸຓິກສ຺ເສວ. ຠຸຕ຺ຕໍ ເຖຍ຺ເຍນ ຕສ຺ສ ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສາປິ ອນຣຫນ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ອຣຫນ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ລທ຺ຘໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊໂຕ; ຍໍ ຕໍ ຠຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ຍຖາ ສາກຸຓິກກິຕວສ຺ສ ນິກຈ຺ຈ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ສກຸຓຄ຺ຄຫຓໍ, ເອວໍ ມນຸສ຺ເສ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ລທ຺ຘສ຺ສ ໂຠຊນສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຖຍ຺ເຍນ ຠຸຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ອິມໍ ປນ ອຕ຺ຖວສໍ ອຊານນ຺ຕາ ເຍ ເອວໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ກາສາວກຓ຺ຐາ…ເປ… ນິຣຍໍ ເຕ ອຸປປຊ຺ຊເຣ ກາສາວກຓ຺ຐາຕິ ກາສາເວນ ເວຐິຕກຓ຺ຐາ. ເອຕ຺ຕກເມວ ອຣິຍທ຺ຘຊຘາຣຓມຕ຺ຕໍ, ເສສໍ ສາມຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນານນ຺ທ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂນ ກາສາວກຓ຺ຐາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໘໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕທຸສ຺ສີລານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປາປຘມ຺ມາຕິ ລາມກຘມ຺ມາ. ອສຎ຺ຎຕາຕິ ກາຍາທີຫິ ອສຎ຺ຎຕາ. ປາປາຕິ ລາມກປຸຄ຺ຄລາ. ປາເປຫິ ກມ຺ເມຫີຕິ ເຕຫິ ກຣຓກາເລ ອາທີນວໍ ອທິສ຺ວາ ກເຕຫິ ປຣວຎ຺ຈນາທີຫິ ປາປກມ຺ເມຫິ. ນິຣຍໍ ເຕ ອຸປປຊ຺ຊເຣຕິ ນິຣສ຺ສາທໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ເຕ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ຕສ຺ມາ ເສຍ຺ໂຍ ອໂຍຄຸໂຬຕິ ຄາຖາ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສຈາຍໍ ທຸສ຺ສີໂລ ອສຎ຺ຎໂຕ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ຐິໂຕ ກຸຫນາຍ ໂລກໍ ວຎ຺ຈໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິສິຂູປມໍ ອໂຍຄຸຬໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ອຊ຺ໂຌຫເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຍຎ຺ເຈຕໍ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຍຎ຺ເຈຕໍ ອໂຍຄຸຬໍ, ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ອໂຍຄຸໂຬວ ຠຸຕ຺ໂຕ ເສຍ຺ໂຍ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ ປຓີຕຕໂຣ ຈ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ຫິ ອໂຍຄຸຬສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ປຣາເຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາເຓນາປິ ທຸຊ຺ຊານປຣິຈ຺ເຉທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວຕິ. ເອວໍ ປຏິລທ຺ຘສ຺ສ ປນ ຕສ຺ສ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ປຣາເຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠຕິ, ອຍຎ຺ຫິ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາຊີໂວຕິ.

ເອວໍ ປາປກິຣິຍາຍ ອນາທີນວທສ຺ສາວີນໍ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠຣຕາຍ ທຸປ຺ໂປສຕາຍ…ເປ… ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອນຠິຊານ’’ນ຺ຕິ ອາທິມາຫ.

ເອວໍ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິເກ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອປຣມ຺ປິ ອນຸປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອຘິມານວຕ຺ຖຸ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິທີປນຕ຺ຖໍ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຘິມານວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໙໖. ຕຕ຺ຖ ອທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐສຎ຺ຎິໂນຕິ ອຣຫຕ຺ເຕ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ອທິຏ຺ເຐເຍວ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ອມ຺ເຫຫິ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐສຎ຺ຎິໂນ ຫຸຕ຺ວາ. ເອສ ນໂຍ ອປ຺ປຕ຺ຕາທີສຸ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອປ຺ປຕ຺ເຕ. ອນຘິຄເຕຕິ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ອນຘິຄເຕ; ອປ຺ປຏິລທ຺ເຘຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຈ຺ຉິກເຕຕິ ອປ຺ປຏິວິທ຺ເຘ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ວາ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂກເຕ. ອຘິມາເນນາຕິ ອຘິຄຕມາເນນ; ‘‘ອຘິຄຕາ ມຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນມາເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຘິກມາເນນ ວາ ຖທ຺ຘມາເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກຣິໍສູຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ; ‘‘ປຕ຺ຕໍ ອາວຸໂສ ອມ຺ເຫຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕສໍ ມຄ຺ເຄນ ອປ຺ປຫີນກິເລສຕ຺ຕາ ເກວລໍ ສມຖວິປສ຺ສນາພເລນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສານໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕຖາຣູປປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄ ຣາຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ; ຣາຄຕ຺ຖາຍ ນມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸ.

ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎພ຺ຍາກຣຓໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ອາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎາປເນ ໂວຫາຣໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ; ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກສ຺ສ ປນາຍໍ ອຘິມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກສ຺ສ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຕາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສ ຫິ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປຫີນກິເລສອວສິຏ຺ຐກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ອຣິຍຄຸຓປຏິເວເຘ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ. ຕສ຺ມາ ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ‘‘ອຫໍ ສກທາຄາມີ’’ຕິອາທິວເສນ ອຘິມາໂນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຫິ ອຣິຍຄຸຓາຘິຄເມ ນິຣາໂສວ. ສີລວໂຕປິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ນິທ຺ທາຣາມຕາທິມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ວິຕິຓ຺ຓກງ຺ຂສ຺ສ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈ ສຸທ຺ຘສມຖລາຠິໍ ວາ ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາລາຠິໍ ວາ ອນ຺ຕຣາ ຐເປຕິ, ໂສ ຫິ ທສປິ ວີສຕິປິ ຕິໍສມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ກິເລສສມຸທາຈາຣໍ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວາ ‘‘ສກທາຄາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອນາຄາມີ’’ຕິ ວາ ມຎ຺ຎຕິ. ສມຖວິປສ຺ສນາລາຠິໍ ປນ ອຣຫຕ຺ເຕເຍວ ຐເປຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ສມາຘິພເລນ ກິເລສາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ, ວິປສ຺ສນາພເລນ ສງ຺ຂາຣາ ສຸປຣິຄ຺ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ສຏ຺ຐິມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ອສີຕິມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ກິເລສາ ນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ຂີຓາສວສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕຈາໂຣ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ກິເລສສມຸທາຈາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາ ອຐຕ຺ວາວ ‘‘ອຣຫາ ອຫ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎຕີຕິ.

ສວິຠງ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໗. ອນຠິຊານນ຺ຕິ ນ ອຠິຊານໍ. ຍສ຺ມາ ປນາຍໍ ອນຠິຊານໍ ສມຸທາຈຣຕິ, ສ຺ວສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ຎາເຓນ ຈ ອສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ອຠູໂຕ ໂຫຕິ. ເຕນສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອສໍວິຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຊານນ຺ໂຕ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານໍ ຌາຍີນຎ຺ເຈວ ອຣິຍານຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ. ອຕ຺ຕຸປນາຍິກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ ຕໍ ອຸປເນຕິ, ອຕ຺ຕານໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸປເນຕີຕິ ອຕ຺ຕຸປນາຍິໂກ, ຕໍ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກໍ; ເອວໍ ກຕ຺ວາ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປທຠາຊເນ ປນ ຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ນາມ ຌານໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ສມາຘິ ສມາປຕ຺ຕິ ຎາຓທສ຺ສນໍ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ອຠິຣຕີຕິ ເອວໍ ຌານາທໂຍ ອເນກຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ວເສນ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ວາ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນິ ອຸປເນຕີ’’ຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທສໍ ອກາສິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອເຕ ຘມ຺ມາ ມຍິ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສມຸທາຈຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນິ ອຸປເນຕິ. ‘‘ອຫໍ ເອເຕສຸ ສນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສມຸທາຈຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ເຕສຸ ອຸປເນຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປຎ຺ຎາ ຊານນຏ຺ເຐນ ຎາຓໍ, ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐມິວ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓໂຕ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ຎາຓທສ຺ສນໍ. ອຣິຍໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຣິຍຎາຓທສ຺ສນໍ. ອລໍ ປຣິຍຕ຺ຕໍ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນສມຕ຺ຖໍ ອຣິຍຎາຓທສ຺ສນເມຕ຺ຖ, ຌານາທິເຠເທ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ອລໍ ວາ ອຣິຍຎາຓທສ຺ສນມສ຺ສາຕິ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສໂນ, ຕໍ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອວໍ ປທຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ເຍນ ຎາຓທສ຺ສເນນ ໂສ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕເທວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຎາຓນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ, ທສ຺ສນນ຺ຕິ ຍໍ ຎາຓໍ ຕໍ ທສ຺ສນໍ; ຍໍ ທສ຺ສນໍ ຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊາສີເສນ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປເນຕ຺ຖ ສພ຺ພາປິ ປຎ຺ຎາ ‘‘ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກໍ ກຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຍ຺ຍ. ອິຕ຺ຖິຍາ ວາຕິອາທິ ປນ ອາໂຣເຈຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລນິທສ຺ສນໍ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ອາໂຣຈິເຕ ອາໂຣຈິຕໍ ໂຫຕິ ນ ເທວມາຣພ຺ຣຫ຺ມານໍ, ນາປິ ເປຕຍກ຺ຂຕິຣຈ຺ຉານຄຕານນ຺ຕິ. ອິຕິ ຊານາມິ ອິຕິ ປສ຺ສາມີຕິ ສມຸທາຈຣຓາກາຣນິທສ຺ສນເມຕໍ. ປທຠາຊເນ ປນສ຺ສ ‘‘ຊານາມຫໍ ເອເຕ ຘມ຺ເມ, ປສ຺ສາມຫໍ ເອເຕ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ອິທໍ ເຕສຸ ຌານາທີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຊານນປສ຺ສນານໍ ປວຕ຺ຕິທີປນໍ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ຈ ເມ ເອເຕ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກຠາວທີປນໍ.

໑໙໘. ຕໂຕ ອປເຣນ ສມເຍນາຕິ ອາປຕ຺ຕິປຏິຊານນສມຍທສ຺ສນເມຕໍ. ອຍໍ ປນ ອາໂຣຈິຕກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອາປຕ຺ຕິໍ ປນ ອາປນ຺ໂນ ຍສ຺ມາ ປເຣນ ໂຈທິໂຕ ວາ ອໂຈທິໂຕ ວາ ປຏິຊານາຕິ; ຕສ຺ມາ ‘‘ສມນຸຄ຺ຄາຫິຍມາໂນ ວາ ອສມນຸຄ຺ຄາຫິຍມາໂນ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ສມນຸຄ຺ຄາຫິຍມາເນ ຕາວ – ກິໍ ເຕ ອຘິຄຕນ຺ຕິ ອຘິຄມປຸຈ຺ຉາ; ຌານວິໂມກ຺ຂາທີສຸ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທີສຸ ວາ ກິໍ ຕຍາ ອຘິຄຕນ຺ຕິ. ກິນ຺ຕິ ເຕ ອຘິຄຕນ຺ຕິ ອຸປາຍປຸຈ຺ຉາ. ອຍຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ – ກິໍ ຕຍາ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຄຕໍ, ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕລກ຺ຂເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ? ກິໍ ວາ ສມາຘິວເສນ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ, ອຸທາຫຸ ວິປສ຺ສນາວເສນ? ຕຖາ ກິໍ ຣູເປ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ, ອຸທາຫຸ ອຣູເປ? ກິໍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ, ອຸທາຫຸ ພຫິທ຺ຘາຕິ? ກທາ ເຕ ອຘິຄຕນ຺ຕິ ກາລປຸຈ຺ຉາ. ປຸພ຺ພຓ຺ຫມຊ຺ຌນ຺ຫິກາທີສຸ ກຕຣສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ກຕ຺ຖ ເຕ ອຘິຄຕນ຺ຕິ ໂອກາສປຸຈ຺ຉາ. ກຕຣສ຺ມິໍ ໂອກາເສ, ກິໍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ, ທິວາຏ຺ຐາເນ, ຣຸກ຺ຂມູເລ, ມຓ຺ຑເປ, ກຕຣສ຺ມິໍ ວາ ວິຫາເຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຕເມ ເຕ ກິເລສາ ປຫີນາຕິ ປຫີນກິເລສປຸຈ຺ຉາ. ກຕຣມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ຕວ ກິເລສາ ປຫີນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຕເມສໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມານໍ ລາຠີຕິ ປຏິລທ຺ຘຘມ຺ມປຸຈ຺ຉາ. ປຐມມຄ຺ຄາທີສຸ ກຕເມສໍ ຘມ຺ມານໍ ຕ຺ວໍ ລາຠີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕສ຺ມາ ອິທານິ ເຈປິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິຄມໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ນ ໂສ ເອຕ຺ຕາວຕາວ ສກ຺ກາຕພ຺ໂພ. ອິເມສຸ ປນ ຉສຸ ຐາເນສຸ ໂສຘນຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ກິໍ ເຕ ອຘິຄຕໍ, ກິໍ ຌານໍ, ອຸທາຫຸ ວິໂມກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ? ໂຍ ຫິ ເຍນ ອຘິຄໂຕ ຘມ຺ໂມ, ໂສ ຕສ຺ສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ສເຈ ‘‘ອິທໍ ນາມ ເມ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ‘‘ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓາທີສຸ ກິໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ວາ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຣູປາຣູປອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາທິເຠເທສຸ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ເກນ ມຸເຂນ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ’’ຕິ ໂຍ ຫິ ຍສ຺ສາຠິນິເວໂສ, ໂສ ຕສ຺ສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ສເຈ ‘‘ອຍໍ ນາມ ເມ ອຠິນິເວໂສ ເອວໍ ມຍາ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ກທາ ເຕ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ‘‘ກິໍ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ, ອຸທາຫຸ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ກາເລ’’ຕິ ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕກາໂລ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ສເຈ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ກາເລ ອຘິຄຕນ຺ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ກຕ຺ຖ ເຕ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ‘‘ກິໍ ທິວາຏ຺ຐາເນ, ອຸທາຫຸ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ໂອກາເສ’’ຕິ ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄໂຕກາໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ສເຈ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ເມ ໂອກາເສ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ກຕເມ ເຕ ກິເລສາ ປຫີນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ‘‘ກິໍ ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ, ອຸທາຫຸ ທຸຕິຍາທິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ’’ຕິ ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕມຄ຺ເຄນ ປຫີນກິເລສາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ສເຈ ‘‘ອິເມ ນາມ ເມ ກິເລສາ ປຫີນາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ກຕເມສໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມານໍ ລາຠີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ‘‘ກິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ, ອຸທາຫຸ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສາ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕຘມ຺ມາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ສເຈ ‘‘ອິເມສໍ ນາມາຫໍ ຘມ຺ມານໍ ລາຠີ’’ຕິ ວທຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາປິສ຺ສ ວຈນໍ ນ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ, ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຫິ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາກຸສລາ ຠິກ຺ຂູ ອິມານິ ຉ ຐານານິ ໂສເຘຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ.

ອິມສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຄມນປຏິປທາ ໂສເຘຕພ຺ພາ. ຍທິ ອາຄມນປຏິປທາ ນ ສຸຊ຺ຌຕິ, ‘‘ອິມາຍ ປຏິປທາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ນາມ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ອປເນຕພ຺ໂພ. ຍທິ ປນສ຺ສ ອາຄມນປຏິປທາ ສຸຊ຺ຌຕິ, ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຊາຄຣິຍມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອລຄ຺ໂຄ ອາກາເສ ປາຓິສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຍາກຣຓໍ ປຏິປທາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທຕິ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄງ຺ໂຄທກໍ ຍມຸໂນທເກນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິ; ເອວເມວ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ເຕນ ຠຄວຕາ ສາວການໍ ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາ ສໍສນ຺ທຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປຏິປທາ ຈາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໙໖) ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ໂຫຕິ.

ອປິຈ ໂຂ ນ ເອຕ຺ຕເກນາປິ ສກ຺ກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາປິ ສໂຕ ຂີຓາສວປຏິປຕ຺ຕິສທິສາ ປຏິປທາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕຫິ ເຕຫິ ອຸປາເຍຫິ ອຸຕ຺ຕາເສຕພ຺ໂພ. ຂີຓາສວສ຺ສ ນາມ ອສນິຍາປິ ມຕ຺ຖເກ ປຕມານາຍ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ ນ ໂຫຕິ. ສຈສ຺ສ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ’’ຕິ ອປເນຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ອຠີຣູ ອຈ຺ຉມ຺ຠີ ອນຸຕ຺ຣາສີ ຫຸຕ຺ວາ ສີໂຫ ວິຍ ນິສີທຕິ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປນ຺ນເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ສມນ຺ຕາ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີຫິ ເປສິຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ອຣຫຕີຕິ.

ປາປິຈ຺ໂຉຕິ ຍາ ສາ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ທຸສ຺ສີໂລວ ສມາໂນ ສີລວາຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູຕິ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໕໑) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ປາປິຈ຺ຉາ ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອິຈ຺ຉາປກໂຕຕິ ຕາຍ ປາປິກາຍ ອິຈ຺ຉາຍ ອປກໂຕ ອຠິຠູໂຕ ປາຣາຊິໂກ ຫຸຕ຺ວາ.

ວິສຸທ຺ຘາເປກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຸທ຺ຘິໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ ອິຈ຺ຉມາໂນ ປຕ຺ຖຍມາໂນ. ອຍຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ຐຕ຺ວາ ອຠພ຺ໂພ ຌານາທີນິ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ຫິສ຺ສ ສຄ຺ຄນ຺ຕຣາໂຍ ເຈວ ໂຫຕິ ມຄ຺ຄນ຺ຕຣາໂຍ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສາມຎ຺ຎໍ ທຸປ຺ປຣາມຏ຺ຐໍ ນິຣຍາຍຸປກຑ຺ຒຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໑໑). ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສິຖິໂລ ຫິ ປຣິພ຺ພາໂຊ, ຠິຍ຺ໂຍ ອາກິຣເຕ ຣຊ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໓໑໓). ອິຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຄິຫີ ວາ ອຸປາສໂກ ວາ ອາຣາມິໂກ ວາ ສາມເຓໂຣ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ທານສຣຓສີລສໍວຣາທີຫິ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ວາ ຌານວິໂມກ຺ຂາທີຫິ ໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ວາ ອາຣາເຘຕຸໍ ຠພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຄິຫິອາທິຠາໂວ ວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິໍ ອເປກ຺ຂນໂຕ ‘‘ວິສຸທ຺ຘາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕເນວ ຈສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ຄິຫີ ວາ ໂຫຕຸກາໂມ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ຠເຓຍ຺ຍ. ກຖໍ? ‘‘ອຊານເມວໍ ອາວຸໂສ ອວຈໍ ຊານາມິ, ອປສ຺ສໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປທຠາຊເນ ປນ ‘‘ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ຍຖາ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ອຊານເມວໍ ອາວຸໂສ ອວຈໍ ຊານາມິ, ອປສ຺ສໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ ນາມາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນາຫໍ ເອເຕ ຘມ຺ເມ ຊານາມີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຸຈ຺ຉໍ ມຸສາ ວິລປິນ຺ຕິ ອຫໍ ວຈນຕ຺ຖວິຣຫໂຕ ຕຸຈ຺ຉໍ ວຎ຺ຈນາຘິປ຺ປາຍໂຕ ມຸສາ ວິລປິໍ, ອຠຓິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປທຠາຊເນ ປນສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຸຈ຺ຉກໍ ມຍາ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຸຣິເມ ອຸປາທາຍາຕິ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ປາຣາຊິການິ ອາປນ຺ເນ ປຸຄ຺ຄເລ ອຸປາທາຍ. ເສສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຈ ປາກຏເມວາຕິ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ເອວໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທໍ ປທານຸກ຺ກເມນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ປທຠາຊນີຍມ຺ຫິ ‘‘ຌານໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ສມາຘິ ສມາປຕ຺ຕິ ຎາຓທສ຺ສນໍ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ອຠິຣຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສໍຂິຕ຺ເຕເນວ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕນ຺ຕິ ຐປິຕາ. ສງ຺ເຂປທສ຺ສິເຕ ຈ ອຕ຺ເຖ ນ ສພ຺ເພ ສພ຺ພາກາເຣນ ນຍໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ນຍຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປຸນ ຕເທວ ປທຠາຊນໍ ມາຕິກາຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ‘‘ຌານນ຺ຕິ ປຐມໍ ຌານໍ, ທຸຕິຍໍ ຌານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ເມຕ຺ຕາຌານາທີນິປິ ອສຸຠຊ຺ຌານາທີນິປິ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຊ຺ຌານມ຺ປິ ໂລກິຍຊ຺ຌານມ຺ປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຊ຺ຌານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕເມວ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິນ຺ຕິປິ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຊ຺ຌານໍ, ເມຕ຺ຕາຌານໍ, ອຸເປກ຺ຂາຌານໍ ອສຸຠຊ຺ຌານໍ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຊ຺ຌານໍ, ໂລກິຍຊ຺ຌານໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິປິ ຠຓນ຺ໂຕ ປາຣາຊິໂກວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຕ຺ໂຕ ວິວິເຘຫິ ວາ ກິເລເສຫິ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ. ໂສ ປນາຍໍ ຣາຄໂທສໂມເຫຫິ ສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສຸຎ຺ຎໂຕ. ຣາຄໂທສໂມຫນິມິຕ຺ເຕຫິ ອນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນິມິຕ຺ໂຕ. ຣາຄໂທສໂມຫປຓິຘີນໍ ອຠາວໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ສມໍ ອາທຫຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ຐເປຕີຕິ ສມາຘິ. ອຣິເຍຫິ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ສມາປຕ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິໂມກ຺ຂຕ຺ຕິເກນ ຈ ສມາຘິຕ຺ຕິເກນ ຈ ອຣິຍມຄ຺ໂຄວ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມາປຕ຺ຕິຕ຺ຕິເກນ ປນ ຜລສມາປຕ຺ຕິ. ເຕສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກມ຺ປິ ປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອິມສ຺ສ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ປາຣາຊິໂກວ ໂຫຕິ.

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ, ອາສວານໍ ຂເຍ ຎາຓນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກິສ຺ສາປິ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອິມິສ຺ສາ ວິຊ຺ຊາຍ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ. ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ວິຊ຺ຊານໍ ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕປິ ‘ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ວິຊ຺ຊານໍ ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕປິ ປາຣາຊິໂກ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ຄຠາວນາປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ມາ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ພລານໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ລາຠີມ຺ຫີຕິ ວທໂຕ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ປນ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ ເອວໍ ເອເກກໂກຏ຺ຐາສວເສນາປິ ‘ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານສ຺ສ ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ເອເກກຘມ຺ມວເສນາປິ ວທໂຕ ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕມ຺ປິ ສເມຕິ. ກສ຺ມາ? ມຄ຺ຄກ຺ຂຓຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍປິ ເອເກກຜລວເສນ ປາຣາຊິກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຣາຄສ຺ສ ປຫານນ຺ຕິອາທິຕ຺ຕິເກ ກິເລສປ຺ປຫານເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ມຄ຺ເຄນ ວິນາ ນຕ຺ຖິ, ຕຕິຍມຄ຺ເຄນ ຫິ ກາມຣາຄໂທສານໍ ປຫານໍ, ຈຕຸຕ຺ເຖນ ໂມຫສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຣາໂຄ ເມ ປຫີໂນ’’ຕິອາທີນິ ວທໂຕປິ ປາຣາຊິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣາຄາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓຕາຕິອາທິຕ຺ຕິເກ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຣາຄາ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທໂຕປິ ປາຣາຊິກເມວ.

ສຸຎ຺ຎາຄາຣປທຠາຊເນ ປນ ຍສ຺ມາ ຌາເນນ ອຆເຏຕ຺ວາ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ອຠິຣມາມີ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ເຕນ ປາຣາຊິກໍ ນາຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຐເມນ ຌາເນນ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ອຠິຣຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຌາເນນ ຆເຏຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ນາມ ຌາເນນ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ອຠິຣມາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ອຍເມວ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍາ ຈ ‘‘ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ປທຠາຊເນ ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໕໔ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ວິຊ຺ຊາສຸ ວິປສ຺ສນາຎາຓມໂນມຍິທ຺ຘິອິທ຺ຘິວິຘທິພ຺ພໂສຕເຈໂຕປຣິຍຎາຓເຠທາ ປຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊາ ນ ອາຄຕາ, ຕາສຸ ເອກາ ວິປສ຺ສນາວ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸ ນ ໂຫຕິ, ເສສາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິປິ ‘‘ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິປິ ວທໂຕ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ. ຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖໂຣ ປນ ຠຓຕິ – ‘‘ອິຕຣາປິ ຈຕສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຎາເຓນ ອຆຏິຕາ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖູ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘ມໂນມຍສ຺ສ ລາຠີມ຺ຫິ, ອິທ຺ຘິວິຘສ຺ສ, ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ, ເຈໂຕປຣິຍສ຺ສ ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ ວທໂຕປິ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕໍ ຕສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິເກເຫວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາຈຣິໂຍ ນ ອາຠິຘມ຺ມິໂກ ຠຸມ຺ມນ຺ຕຣໍ ນ ຊານາຕິ, ອຠິຎ຺ຎາ ນາມ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປາທໂກວ ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ໂມ, ຌາເນເນວ ອິຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ມໂນມຍສ຺ສ ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ ວາ ‘ມໂນມຍຎາຓສ຺ສ ລາຠີມ຺ຫີ’ຕິ ວາ ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ວທຕຸ ປາຣາຊິກເມວາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ນິພ຺ພານໍ ປາຬິຍາ ອນາຄຕໍ, ອຖ ໂຂ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ເມ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ສຈ຺ຉິກຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ວທໂຕ ປາຣາຊິກເມວ. ກສ຺ມາ? ນິພ຺ພານສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ. ຕຖາ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌິໍ ປຏິວິທ຺ຘານິ ມຍາ’’ຕິ ວທໂຕປິ ປາຣາຊິກເມວ. ກສ຺ມາ? ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວໂຘຕິ ຫິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ກາມາວຈຣກຸສລໂຕ ຈຕູສຸ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກ຺ຣິຍໂຕ ຈຕູສຸ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ ເອເຕສຸ ເຈວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຈຕູສຸ ຜເລສຸ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໗໔໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາຍ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິ…ເປ… ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາຍ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ວາ ‘‘ໂລກິຍອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາຍ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕປິ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ຕາວ ສີສໍ ໂອຕຣຕິ. ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາຍ ລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິ. ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີຕິ ອວິເສເສນາປິ ວທໂຕ ປາຣາຊິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທິຍມ຺ປິ ‘‘ນ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ສີສໍ ນ ໂອຕຣຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ ວິຈາຣິຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ຎໍ ປມາຓໍ ກາຕຸນ຺ຕິ.

‘‘ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ລາຠີມ຺ຫາຫໍ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ວທໂຕປິ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ເນວ ໂລກິຍຕ຺ຕາ ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາຕິ. ສເຈ ປນສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ນິໂຣຘໍ ນາມ ອນາຄາມີ ວາ ຂີຓາສໂວ ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ເຕສໍ ມໍ ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ໂສ ຈ ນໍ ຕຖາ ຊານາຕິ, ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ອຕີຕຠເວ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ໂສຕາປນ຺ໂນມ຺ຫີ’’ຕິ ວທໂຕປິ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ. ອຕີຕກ຺ຂນ຺ຘານຎ຺ຫິ ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສີສໍ ນ ໂອຕຣຕີຕິ. ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອຕີເຕ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີມ຺ຫີ’’ຕິ ວທໂຕ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ, ກຸປ຺ປຘມ຺ມຕ຺ຕາ ອິຘ ປນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອກຸປ຺ປຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ອຕີຕຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ ນ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ກເຖນ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ.

ສຸທ຺ຘິກວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐໐. ເອວໍ ຌານາທີນິ ທສ ມາຕິກາປທານິ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປນ຺ໂຕ ຍໍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທໍ ຠຓຕິ, ຕສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ວິຕ຺ຖາຣສ຺ສ ວເສນ ຈກ຺ກເປຍ຺ຍາລໍ ພນ຺ຘນ຺ໂຕ ອຸລ຺ລປນາກາຣຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິເຠທຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕີຫາກາເຣຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘິກວາໂຣ ວຕ຺ຕຸກາມວາໂຣ ປຈ຺ຈຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕວາໂຣຕິ ຕໂຍ ມຫາວາຣາ. ເຕສຸ ສຸທ຺ຘິກວາເຣ ປຐມຊ຺ຌານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ໂມຫາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓປທໍ, ຕາວ ເອກເມກສ຺ມິໍ ປເທ ສມາປຊ຺ຊິໍ, ສມາປຊ຺ຊາມິ, ສມາປນ຺ໂນ, ລາຠີມ຺ຫິ, ວສີມ຺ຫິ, ສຈ຺ຉິກຕໍ ມຍາຕິ ອິເມສຸ ຉສຸ ປເທສຸ ເອກເມກໍ ປທໍ ຕີຫາກາເຣຫິ, ຈຕູຫິ, ປຎ຺ຈຫິ, ຉຫິ, ສຕ຺ຕຫາກາເຣຫີຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘິກນໂຍ ນາມ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ປຐມຎ຺ຈ ຌານໍ, ທຸຕິຍຎ຺ຈ ຌານນ຺ຕິ ເອວໍ ປຐມຊ຺ຌາເນນ ສທ຺ຘິໍ ເອກເມກໍ ປທໍ ຆເຏນ຺ເຕນ ສພ຺ພປທານິ ຆເຏຕ຺ວາ ເຕເນວ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຂຓ຺ຑຈກ຺ກໍ ນາມ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຸນ ອາເນຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ນ ໂຍຊິຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຂຓ຺ຑຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໂຕ ທຸຕິຍຎ຺ຈ ຌານໍ, ຕຕິຍຎ຺ຈ ຌານນ຺ຕິ ເອວໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນນ ສທ຺ຘິໍ ເອກເມກໍ ປທໍ ຆເຏຕ຺ວາ ປຸນ ອາເນຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌາເນນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຕເນວ ວິຕ຺ຖາເຣນ ພທ຺ຘຈກ຺ກໍ ນາມ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ຍຖາ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນນ ສທ຺ຘິໍ, ເອວໍ ຕຕິຍຊ຺ຌານາທີຫິປິ ສທ຺ຘິໍ, ເອກເມກໍ ປທໍ ຆເຏຕ຺ວາ ປຸນ ອາເນຕ຺ວາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຕເນວ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຎ຺ຎານິປິ ເອກູນຕິໍສ ພທ຺ຘຈກ຺ການິ ວຕ຺ວາ ເອກມູລກນໂຍ ນິຏ຺ຐາປິໂຕ. ປາໂຐ ປນ ສງ຺ເຂເປນ ທສ຺ສິໂຕ, ໂສ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ເຕນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ເອກມູລໂກ, ເອວໍ ທຸມູລກາທໂຍປິ ສພ຺ພມູລກປຣິໂຍສານາ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕານໍ ອຸປຣິ ປຎ຺ຈຕິໍສ ນຍາ ວຸຕ຺ຕາ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທ຺ວິມູລກາ ເອກູນຕິໍສ, ຕິມູລກາ ອຏ຺ຐວີສ, ຈຕຸມູລກາ ສຕ຺ຕວີສ; ເອວໍ ປຎ຺ຈມູລກາທໂຍປິ ເອເກກໍ ອູນໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຕິໍສມູລກາ, ຕາວ ເວທິຕພ຺ພາ. ປາເຐ ປນ ເຕສໍ ນາມມ຺ປິ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ສພ຺ພມູລກ’’ນ຺ຕິ ຕິໍສມູລກນໂຍ ເອໂກ ທສ຺ສິໂຕ. ຍສ຺ມາ ຈ ສຸຎ຺ຎາຄາຣປທໍ ຌາເນນ ອຆຏິຕໍ ສີສໍ ນ ໂອຕຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ໂມຫາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓປທປຣິໂຍສານາເຍວ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ ປຏິປາຏິຍາ ວາ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ວາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີຫິ ຆເຏຕ຺ວາ ວາ ອຆເຏຕ຺ວາ ວາ ສມາປຊ຺ຊິນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຸລ຺ລປໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖິ, ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ.

ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ປເນຕສ຺ມິໍ ສຸທ຺ຘິກມຫາວາເຣ ອຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ຕີຫາກາເຣຫີຕິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທສ຺ສ ອງ຺ຄຠູເຕຫິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ. ປຸພ຺ເພວສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄເຍວ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ຠຓມານສ຺ສ ໂຫຕິ. ຠຓິຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ຠຓິເຕ ອສ຺ສ ໂຫຕິ, ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຠຓິຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕວໂຕ ນິຏ຺ຐິຕວຈນສ຺ສ ໂຫຕີຕິ. ໂຍ ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ຊານາຕິ, ຠຓນ຺ໂຕປິ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຉາປິ ຊານາຕິ, ‘‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ ໂສ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ທສ຺ສິໂຕ, ອຖ ໂຂ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ – ປຸຈ຺ຉາ ຕາວ ໂຫຕິ ‘‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ອຕ຺ຖິ, ‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາຠາໂຄ ນຕ຺ຖິ, ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຕເມວ ຫິ ໂກຈິ ປມຸສ຺ສຕິ, ກິໍ ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິ, ນ ໂຫຕີ’’ຕິ? ສາ ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາ – ປຸພ຺ພຠາເຄ ‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ຈ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ ຈ ຊານໂຕ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ‘‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ ນ ສກ຺ກາ ນ ຠວິຕຸໍ. ສເຈປິ ນ ໂຫຕິ ປາຣາຊິກເມວ. ປຸຣິມເມວ ຫິ ອງ຺ຄທ຺ວຍໍ ປມາຓໍ. ຍສ຺ສາປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ຠຓນ຺ໂຕ ປນ ‘‘ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ ຊານາຕິ, ຠຓິເຕປິ ‘‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ ຊານາຕິ, ໂສ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ປຸພ຺ພຠາໂຄ ຫິ ປມາຓຕໂຣ. ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ທວາ ຠຓິຕໍ ວາ ຣວາ ຠຓິຕໍ ວາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຕໍຎາຓຕາ ຈ ຎາຓສໂມຘານຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພໍ. ຕໍຎາຓຕາ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພາຕິ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ຊານາຕິ, ເຕເນວ ‘‘ມຸສາ ຠຓາມີ’’ຕິ ຈ ‘‘ມຸສາ ມຍາ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ຊານາຕີຕິ ເອວໍ ເອກຈິຕ຺ເຕເນວ ຕີສຸ ຂເຓສຸ ຊານາຕີຕິ ອຍໍ ຕໍຎ຺ຎຓຕາ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພາ, ນ ຫິ ສກ຺ກາ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕຸໍ ຍຖາ ນ ສກ຺ກາ ເຕເນວ ອສິນາ ໂສ ອສິ ຉິນ຺ທິຕຸນ຺ຕິ. ປຸຣິມໍ ປຸຣິມໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕຖາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ປມາຓໍ ປຸພ຺ພຠາໂຄວ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ນ ເຫສ຺ສຕິ;

ເສສທ຺ວຍນ຺ຕິ ນຕ຺ເຖຕ, ມິຕິ ວາຈາ ຕິວງ຺ຄິກາ’’ຕິ.

‘‘ຎາຓສໂມຘານໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕານິ ຕີຓິ ຈິຕ຺ຕານິ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພານິ. ອິທຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ –

ອນິຣຸທ຺ຘມ຺ຫິ ປຐເມ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປຈ຺ຉິມໍ;

ນິຣນ຺ຕຣຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ, ເອກໍ ວິຍ ປກາສຕິ.

ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠຓຕິ, ຍສ຺ມາ ໂສ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເມ ປຐມໍ ຌານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ເຖວາຍໍ ລທ຺ຘິ. ຕຖາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເມ ປຐມໍ ຌານ’’ນ຺ຕິ ເອວມສ຺ສ ຂມຕິ ເຈວ ຣຸຈ຺ຈຕິ ຈ. ເອວໍສຠາວເມວ ຈສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເມ ປຐມໍ ຌານ’’ນ຺ຕິ. ຍທາ ປນ ມຸສາ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫ ຂນ຺ຕິໍ ວາ ທິຏ຺ຐິຂນ຺ຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣຸຈິໍ ວາ, ທິຏ຺ຐິຂນ຺ຕິຣຸຈີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠາວໍ ວາ ວິນິຘາຍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຓຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສມ຺ປິ ວເສນ ອງ຺ຄເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕູຫາກາເຣຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິວາເຣ ຈ ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຸສາວາໂທ’’ຕິ (ປຏິ. ໓໒໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ໂຎປິ ອິຘ ‘‘ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫີ’’ຕິ ເອໂກ ນໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ວິນິຘາຍ ທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ພລວຘມ຺ມວິນິຘານວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິນິຘາຍ ຂນ຺ຕິນ຺ຕິອາທີນິ ຕໂຕ ທຸພ຺ພລທຸພ຺ພລານໍ ວິນິຘານວເສນ. ວິນິຘາຍ ສຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ສພ຺ພທຸພ຺ພລຘມ຺ມວິນິຘານໍ. ສຎ຺ຎາມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາມ ອວິນິຘາຍ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ອນາຄຕວຈເນນ ປາຣາຊິກໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ອຕີຕວຕ຺ຕມານປທາເນວ ປາເຐ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໒໐໗. ອິໂຕ ປຣໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸທ຺ຘິກມຫາວາເຣ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ນ ເຫຕ຺ຖ ຕໍ ອຕ຺ຖິ – ຍໍ ອິມິນາ ວິນິຈ຺ຉເຍນ ນ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ, ຐເປຕ຺ວາ ກິເລສປ຺ປຫານປທສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ຣາໂຄ ເມ ຈຕ຺ໂຕ ວນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ຖໍ. ສ຺ວາຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ – ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ສກຠາວປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວນ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ປຸນ ອນາທິຍນຠາວທສ຺ສນວເສນ. ມຸຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ສນ຺ຕຕິໂຕ ວິໂມຈນວເສນ. ປຫີໂນຕິ ອິທໍ ມຸຕ຺ຕສ຺ສາປິ ກ຺ວຈິ ອນວຏ຺ຐານທສ຺ສນວເສນ. ປຏິນິສ຺ສຏ຺ໂຐຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ເພ ອາທິນ຺ນປຸພ຺ພສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄທສ຺ສນວເສນ. ອຸກ຺ເຂຏິໂຕຕິ ອິທໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອຸຕ຺ຕາສິຕຕ຺ຕາ ປຸນ ອນລ຺ລີຍນຠາວທສ຺ສນວເສນ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ສທ຺ທສຕ຺ຖໂຕ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ. ສມຸກ຺ເຂຏິໂຕຕິ ອິທໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸຕ຺ຕາເສຕ຺ວາ ອຓຸສຫຄຕສ຺ສາປິ ປຸນ ອນລ຺ລີຍນຠາວທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ສຸທ຺ຘິກວາຣກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຕ຺ຕຸກາມວາຣກຖາ

໒໑໕. ວຕ຺ຕຸກາມວາເຣປິ ‘‘ຕີຫາກາເຣຫີ’’ຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ, ວາຣເປຍ຺ຍາລປ຺ປເຠໂທ ຈ ສພ຺ໂພ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກວລຎ຺ຫິ ຍໍ ‘‘ມຍາ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຕຸກາເມນ ອຎ຺ຎໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ໂອກາສຄເວສການໍ ປາປປຸຄ຺ຄລານໍ ໂອກາສນິເສຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍເຖວ ຫິ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທີສຸ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານປເທສຸ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ວທນ຺ໂຕປິ ເຂຕ຺ເຕ ໂອຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕໂກວ ໂຫຕິ; ເອວໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປເທສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ວທນ຺ໂຕປິ ເຂຕ຺ເຕ ໂອຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ປາຣາຊິໂກວ ໂຫຕິ. ສເຈ ຍສ຺ສ ວທຕິ, ໂສ ຕມຕ຺ຖໍ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຊານາຕິ. ຊານນລກ຺ຂຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ສີສໍ ນ ໂອຕຣຕິ. ອິທໍ ອຠູຕາໂຣຈນໍ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍປິ ໂອຕຣຕິ. ໂຍ ຫິ ຫຕ຺ຖວິກາຣາທີຫິປິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໂຈປເນຫິ ອຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປເຖ ຐິຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ, ໂສ ຈ ຕມຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ປາຣາຊິໂກວ ໂຫຕິ. ອຖ ປນ ຍສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ, ໂສ ນ ຊານາຕິ ‘‘ກິ ອຍໍ ຠຓຕີ’’ຕິ, ສໍສຍໍ ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຈິຣໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ວາ ປຈ຺ຉາ ຊານາຕິ, ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ໂຕ ອິຈ຺ເຈວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ອປ຺ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ຌານາທີນິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິຄມວເສນ ວາ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາທິວເສນ ວາ ນ ຊານາຕິ, ເກວລໍ ຌານນ຺ຕິ ວາ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ວາ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ໂສປິ ເຕນ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຌານໍ ກິຣ ສມາປຊ຺ຊິນ຺ຕິ ເອສ ວທຕີ’’ຕິ ຍທິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕມ຺ປິ ຊານາຕິ, ຊານາຕິຈ຺ເຈວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກເມວ. ເສໂສ ເອກສ຺ສ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ພຫູນໍ ວາ ນິຍມິຕານິຍມິຕວເສນ ວິເສໂສ ສພ຺ໂພ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ວຕ຺ຕຸກາມວາຣກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຈ຺ຈຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕວາຣກຖາ

໒໒໐. ປຈ຺ຈຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕວາເຣປິ – ສພ຺ພໍ ວາຣເປຍ຺ຍາລເຠທໍ ປຸພ຺ເພ ອາຄຕປທານຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຎຕ຺ວາ ປາຬິກ຺ກໂມ ຕາວ ເອວໍ ຊານິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສິ, ໂຍ ເຕ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ໂຍ ເຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ໂຍ ເຕ ເສນາສນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ໂຍ ເຕ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊີ’’ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນວາຣາ, ‘‘ເຍນ ເຕ ວິຫາໂຣ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທໂຍ ປຎ຺ຈ ກຣຓວຈນວາຣາ, ‘‘ຍໍ ຕ຺ວໍ ອາຄມ຺ມ ວິຫາຣໍ ອທາສີ’’ຕິອາທໂຍ ປຎ຺ຈ ອຸປໂຍຄວຈນວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ວເສນ ອິຘ ວຸຕ຺ເຕນ ສຸຎ຺ຎາຄາຣປເທນ ສທ຺ຘິໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ສພ຺ພປເທສຸ ວາຣເປຍ຺ຍາລເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ, ເຍນ ເຕ ວິຫາໂຣ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອາຄມ຺ມ ວິຫາຣ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ຈ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ເຕປິ ອິຘ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ອປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອນາປຕ຺ຕິເຠທກຖາ

ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣວເສນ ອາປຕ຺ຕິເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຘິມາເນນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຘິມາເນນາຕິ ອຘິຄຕມາເນນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອນຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ໂກຫຎ຺ເຎ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ອຐຕ຺ວາ ອນຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທໂຍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍາເອວ. ອິຘ ປນ ອາທິກມ຺ມິກາ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍາ ຠິກ຺ຂູ. ເຕສໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ, ວຈີເຠເທນ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ, ອຸຠຍໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນໍ ຫສນ຺ໂຕປິ ຫິ ໂສມນສ຺ສິໂກ ອຸລ຺ລປຕິ ຠາຍນ຺ໂຕປິ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕປີຕິ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໒໒໓. ວິນີຕວຕ຺ຖູສຸ – ອຘິມານວຕ຺ຖຸ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ທຸຕິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ປຓິຘາຍາຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ. ເອວໍ ມໍ ຊໂນ ສມ຺ຠາເວສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ຕໍ ມໍ ຊໂນ ອຣຫຕ຺ເຕ ວາ ເສກ຺ຂຠູມິຍໍ ວາ ສມ຺ຠາເວສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ໂລກສ຺ສ ສກ຺ກໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕຕິ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອວໍ ປຓິຘາຍ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປທວາເຣ ປທວາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕຖາ ອຣຎ຺ເຎ ກຸຏິກຣຓຈງ຺ກມນນິສີທນນິວາສນປາວຸຣຓາທີສຸ ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອຣຎ຺ເຎ ນ ວສິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ວສນ຺ໂຕ ຫິ ສມ຺ຠາວນໍ ລຠຕຸ ວາ ມາ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປນ ສມາທິນ຺ນຘຸຕງ຺ໂຄ ‘‘ຘຸຕງ຺ຄໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຄາມນ຺ເຕ ເມ ວສໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕິ, ອຣຎ຺ຎໍ ສປ຺ປາຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ອຣຎ຺ເຎ ຕິຓ຺ຓໍ ວິເວການໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ນ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຣຎ຺ຎວາໂສ ນາມ ຠຄວຕາ ປສຕ຺ໂຖ, ມຍິ ຈ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ເຕ ພຫູ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ຄາມນ຺ຕໍ ຫິຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ອນວຊ຺ຊວາສໍ ວສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຕນ ວສິຕພ຺ພໍ.

ຕຕິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີນິ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິວາສນປາຣຸປນກິຈ຺ຈໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວ ໂຠຊນປຣິໂຍສານໍ ຕາວ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ສມ຺ຠາວນໍ ລຠຕຸ ວາ ມາ ວາ ທຸກ຺ກຏເມວ. ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕເສຂິຍວຕ຺ຕປຣິປູຣຓຕ຺ຖໍ ປນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ວາ ປາສາທິເກຫິ ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກມາທີຫິ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ອນຸປວຊ຺ໂຊ ວິຎ຺ຎູນນ຺ຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມວຕ຺ຖູສຸ – ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຕຸປນາຍິກເມວ ຫິ ສມຸທາຈຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຓິຘາຍ ຈງ຺ກມີຕິອາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວ.

ສໍໂຍຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ສໍໂຍຊນາ ປຫີນາຕິປິ ‘‘ທສ ສໍໂຍຊນາ ປຫີນາ’’ຕິປິ ‘‘ເອກໍ ສໍໂຍຊນໍ ປຫີນ’’ນ຺ຕິປິ ວທໂຕ ກິເລສປ຺ປຫານເມວ ອາໂຣຈິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຣາຊິກໍ.

໒໒໔. ຣໂຫວຕ຺ຖູສຸ – ຣໂຫ ອຸລ຺ລປຕີຕິ ‘‘ຣໂຫຄໂຕ ອຣຫາ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ນ ມນສາ ຈິນ຺ຕິຕເມວ ກໂຣຕິ. ເຕເນຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິຫາຣວຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐານວຕ຺ຖຸ ຈ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໒໒໕. ນ ທຸກ຺ກຣວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຍໍ ລທ຺ຘິ – ‘‘ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາວ ຠຄວໂຕ ສາວກາ’’ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ເຍ ໂຂ ເຕ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ເຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈສ຺ສ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ສີລວຕາ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສເກນ ນ ທຸກ຺ກຣໍ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາຕຸໍ, ປຏິພໂລ ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາໂຍ ອຫ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ວີຣິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອາຣາຘນີໂຍຕິ ສກ຺ກາ ອາຣາເຘຕຸໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ມຈ຺ຈຸວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ຍສ຺ສ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຠາເຍຍ຺ຍ. ມຍ຺ຫໍ ປນ ອວິປ຺ປຏິສາຣວຕ຺ຖຸການິ ປຣິສຸທ຺ຘານິ ສີລານິ, ສ຺ວາຫໍ ກິໍ ມຣຓສ຺ສ ຠາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕມຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘‘ນາຫໍ ອາວຸໂສ ມຈ຺ຈຸໂນ ຠາຍາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ວິປ຺ປຏິສາຣວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໂຕ ປຣານິ ຕີຓິ ວຕ຺ຖູນິ ວີຣິຍວຕ຺ຖຸສທິສາເນວ.

ເວທນາວຕ຺ຖູສຸປຐມສ຺ມິໍ ຕາວ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍໍ ຐຕ຺ວາ ‘‘ນາວຸໂສ ສກ຺ກາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ອຘິວາເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕນສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ທຸຕິເຍ ປນ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ນາວຸໂສ ສກ຺ກາ ປຸຖຸຊ຺ຊເນນາ’’ຕິ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ.

໒໒໖. ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖູສຸໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນ ເກວລໍ ‘‘ອາຍນ຺ຕຸ ໂຠນ຺ໂຕ ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຍໍ ຍໍ ປນສ຺ສ ວຈນໍ ມຸຂໂຕ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ພໍ ‘‘ອຣຫນ຺ຕານໍ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຖ, ປາໂທທກໍ ເທຖ, ອຣຫນ຺ໂຕ ປາເທ ໂຘວນ຺ຕູ’’ຕິ ອຣຫນ຺ຕວາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍເຍວ. ຕໍ ປນສ຺ສ ປສາທຠຎ຺ຎໍ ສທ຺ຘາຈຣິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘາພເລນ ສມຸສ຺ສາຫິຕສ຺ສ ວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປສາທຠຎ຺ເຎ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ວຸຈ຺ຈມາເນນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ເຐເນວ ປຈ຺ຈຍາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ, ‘‘ອຣຫຕ຺ຕສມ຺ປາປິກໍ ປຏິປທໍ ປຣິປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍຕິ.

ອຎ຺ຎພ຺ຍາກຣຓວຕ຺ຖູນິສໍໂຍຊນວຕ຺ຖຸສທິສາເນວ. ອຄາຣວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຄິຫິຠາເວ ອນຕ຺ຖິກຕາຍ ອນເປກ຺ຂຕາຍ ‘‘ອຠພ຺ໂພ ໂຂ ອາວຸໂສ ມາທິໂສ’’ຕິ ອາຫ, ນ ອຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາເຍນ. ເຕນສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

໒໒໗. ອາວຏກາມວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ຈ ກິເລສກາເມສຸ ຈ ໂລກິເຍເນວ ອາທີນວທສ຺ສເນນ ນິຣເປກ຺ໂຂ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອາວຏາ ເມ ອາວຸໂສ ກາມາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາວຏາຕິ ອາວາຣິຕາ ນິວາຣິຕາ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຠິຣຕິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສາສເນ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠາເວນ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີສຸ ຈ ອຠິຣຕຠາເວນ ‘‘ອຠິຣໂຕ ອຫໍ ອາວຸໂສ ປຣມາຍ ອຠິຣຕິຍາ’’ຕິ ອາຫ, ນ ອຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາເຍນ. ເຕນສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ປກ຺ກມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຍ ອິມມ຺ຫາ ອາວາສາ ປຐມໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ອາວາສໍ ວາ ມຓ຺ຑປໍ ວາ ສີມໍ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕາຍ ກຕິກາຍ ໂຍ ‘‘ມໍ ອຣຫາຕິ ຊານນ຺ຕູ’’ຕິ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ປຐມໍ ປກ຺ກມຕິ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ວາ ກິຈ຺ເຈນ ມາຕາປິຕູນໍ ວາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຠິກ຺ຂາຈາຣຕ຺ຖໍ ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉານໍ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ເຎນ ວາ ຕາທິເສນ ກຣຓີເຍນ ຕໍ ຐານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈປິສ຺ສ ເອວໍ ຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອິຈ຺ຉາຈາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ‘‘ນ ທານາຫໍ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມິ ເອວໍ ມໍ ອຣຫາຕິ ສມ຺ຠາເວສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ.

ໂຍປິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍມນສິກາຣາທິວເສນ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຈຣາທີຫິ ວາ ອນຸພທ຺ໂຘ ເມຆໍ ວາ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ອໂນວສ຺ສກໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ຕໍ ຐານໍ ອຕິກ຺ກມຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ຍາເນນ ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ປາຣາຊິກໍ ນາປຊ຺ຊຕິ, ປທຄມເນເນວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕມ຺ປິ ເຍຫິ ສຫ ກຕິກາ ກຕາ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອປຸພ຺ພໍອຈຣິມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຫິ ສພ຺ເພປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ສເຈປິ ມຓ຺ຑປຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ເອຕ຺ຖ ນິສີທຕິ ວາ ຈງ຺ກມຕິ ວາ, ຕໍ ອຣຫາຕິ ຊານິສ຺ສາມ’’ ປຸປ຺ຜານິ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ອິມານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປູຊໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕໍ ອຣຫາຕິ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກຕິກາ ກຕາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ອິຈ຺ຉາຈາຣວເສນ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກເມວ. ສເຈປິ ອຸປາສເກນ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວິຫາໂຣ ວາ ກໂຕ ໂຫຕິ, ຈີວຣາທີນິ ວາ ຐປິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ເຍ ອຣຫນ຺ໂຕ ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສນ຺ຕຸ, ຈີວຣາທີນິ ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ອິຈ຺ຉາຈາຣວເສນ ວສນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຈີວຣາທີນິ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກເມວ. ເອຕໍ ປນ ອຘມ຺ມິກກຕິກວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ເອວຣູປໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຕມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສພ຺ເພວ ອາຣຎ຺ຎກາ ໂຫນ຺ຕຸ, ປິຓ຺ຑປາຕິກງ຺ຄາທິອວເສສຘຸຕງ຺ຄຘຣາ ວາ ອຖ ວາ ສພ຺ເພວ ຂີຓາສວາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ເອວມາທິ. ນານາເວຣຊ຺ຊກາ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ທຸພ຺ພລາ ອປ຺ປຖາມາ ເອວຣູປໍ ວຕ຺ຕໍ ອນຸປາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວຣູປມ຺ປິ ວຕ຺ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອິມໍ ເຕມາສໍ ສພ຺ເພເຫວ ນ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ນ ປຣິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ນ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພໍ, ມູຄພ຺ພຕໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ, ພຫິ ສີມຏ຺ຐສ຺ສາປິ ສງ຺ຆລາໂຠ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ ປນ ນ ກາຕພ຺ພເມວ.

໒໒໘. ລກ຺ຂຓສໍຍຸຕ຺ເຕ ຍ຺ວາຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ລກ຺ຂໂຓຕິ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອສ ຊຏິລສຫສ຺ສສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອຫິຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທາຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍາວສາເນ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ເອໂກ ມຫາສາວໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປເນສ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ເນນ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູເຣນ ພ຺ຣຫ຺ມສເມນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ລກ຺ຂໂຓຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ປນ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ທຸຕິໂຍ ອຄ຺ຄສາວໂກ.

ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສີຕິ ມນ຺ທຫສິຕໍ ປາຕຸອກາສິ, ປກາສຍິ ທສ຺ເສສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິໍ ປນ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສີຕິ? ອຸປຣິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕໍ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກໍ ເອກໍ ເປຕໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ, ນ ປສາທຈກ຺ຂຸນາ. ປສາທຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຫິ ເອເຕ ອຕ຺ຕຠາວາ ນ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວຣູປໍ ປນ ອຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ກາຣຸຎ຺ເຎ ກາຕພ຺ເພ ກສ຺ມາ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສີຕິ? ອຕ຺ຕໂນ ຈ ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິສມນຸສ຺ສຣຓໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ‘‘ອທິຏ຺ຐສຈ຺ເຈນ ນາມ ປຸຄ຺ຄເລນ ປຏິລຠິຕພ຺ພາ ເອວຣູປາ ອຕ຺ຕຠາວາ ມຸຕ຺ໂຕ ອຫໍ, ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ໂຍ ‘ກມ຺ມວິປາໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ; ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພ’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໗໗) ເທເສສິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ວຕ ກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາ ເທເສນ຺ຕິ, ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘານໍ ຘມ຺ມຘາຕູ’’ຕິ ເອວໍ ພຸທ຺ຘຎາຓສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສຣິຕ຺ວາ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສີຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຂີຓາສວາ ນາມ ນ ອກາຣຓາ ສິຕໍ ປາຕຸກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ສິຕສ຺ສ ປາຕຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ປນ ຍສ຺ມາ ເຍຫິ ອຍໍ ອຸປປຕ຺ຕິ ສາມໍ ອທິຏ຺ຐາ, ເຕ ທຸສ຺ສທ຺ຘາປຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຍາກາຕຸກາມຕາຍ ‘‘ອກາໂລ ໂຂ, ອາວຸໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອິຘາຫໍ ອາວຸໂສ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ພ຺ຍາກາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກນ຺ຕິ ເສຕໍ ນິມ຺ມໍສໂລຫິຕໍ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຕໍ. ຄິຊ຺ຌາປິ ກາກາປິ ກຸລລາປີຕິ ເອເຕປິ ຍກ຺ຂຄິຊ຺ຌາ ເຈວ ຍກ຺ຂກາກາ ຈ ຍກ຺ຂກຸລລາ ຈ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພາ. ປາກຕິການໍ ປນ ຄິຊ຺ຌາທີນໍ ອາປາຖມ຺ປິ ເອຕໍ ຣູປໍ ນາຄຈ຺ຉຕິ. ອນຸປຕິຕ຺ວາ ອນຸປຕິຕ຺ວາຕິ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ວິຕຸເຑນ຺ຕີຕິ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວິຕຸເທນ຺ຕີຕິ ວາ ປາໂຐ, ອສິຘາຣູປເມຫິ ຕິຂິເຓຫິ ໂລຫຕຸຓ຺ເຑຫິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ສຸທໍ ອຏ຺ຏສ຺ສຣໍ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ສາ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກາ ອຏ຺ຏສ຺ສຣໍ ອາຕຸຣສ຺ສຣໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກຸສລວິປາການຸຠວນຕ຺ຖໍ ກິຣ ໂຍຊນປ຺ປມາຓາປິ ຕາທິສາ ອຕ຺ຕຠາວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປສາທຸສ຺ສທາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ປກ຺ກຄຓ຺ຑສທິສາ; ຕສ຺ມາ ສາ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກາ ພລວເວທນາຕຸຣາ ຕາທິສໍ ສຣມກາສີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ປຸນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ‘‘ວຏ຺ຏຄາມິກສຕ຺ຕາ ນາມ ເອວຣູປາ ອຕ຺ຕຠາວາ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ສຕ຺ເຕສຸ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຘມ຺ມສໍເວຄໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອາວຸໂສ ເອຕທໂຫສິ; ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ເຍສໍ ສາ ເປຕູປປຕ຺ຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂາ, ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ຠຄວາ ປນ ເຖຣສ຺ສານຸຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈກ຺ຂຸຠູຕາ ວຕ ຠິກ຺ຂເວ ສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸ ຠູຕໍ ຊາຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເຕສນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸຠູຕາ; ຠູຕຈກ຺ຂຸກາ ອຸປ຺ປນ຺ນຈກ຺ຂຸກາ, ຈກ຺ຂຸໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ, ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຕ຺ຣາຕິ ກາຣຓວຈນໍ. ຕຕ຺ຣາຍມຕ຺ຖໂຍຊນາ; ຍສ຺ມາ ນາມ ສາວໂກປິ ເອວຣູປໍ ຎສ຺ສຕິ ວາ ທກ຺ຂຕິ ວາ ສກ຺ຂິໍ ວາ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອໂວຈຸມ຺ຫ – ‘‘ຈກ຺ຂຸຠູຕາ ວຕ ຠິກ຺ຂເວ ສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຎາຓຠູຕາ ວຕ ຠິກ຺ຂເວ ສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

ປຸພ຺ເພວ ເມ ໂສ ຠິກ຺ຂເວ ສຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐຕິ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓປ຺ປຏິເວເຘນ ອປ຺ປມາເຓສຸ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ອປ຺ປມາເຓ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ຠວຄຕິໂຍນິຐິຕິນິວາເສ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ມຍາ ປຸພ຺ເພວ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐຕິ ວທຕິ.

ໂຄຆາຕໂກຕິ ຄາໂວ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິໂຕ ມໍສໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຊີວິກກປ຺ປນກສຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນາຕິ ຕສ຺ສ ນານາເຈຕນາຫິ ອາຍູຫິຕສ຺ສ ອປຣາປຣິຍກມ຺ມສ຺ສ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ຍາຍ ເຈຕນາຍ ນຣເກ ປຏິສນ຺ຘິ ຊນິຕາ, ຕສ຺ສາ ວິປາເກ ປຣິກ຺ຂີເຓ ອວເສສກມ຺ມໍ ວາ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ເປຕາທີສຸ ປຏິສນ຺ຘິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ປຏິສນ຺ຘິ ກມ຺ມສຠາຄຕາຍ ວາ ອາຣມ຺ມຓສຠາຄຕາຍ ວາ ‘‘ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍຎ຺ຈ ສຕ຺ໂຕ ເອວໍ ອຸປປນ຺ໂນ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ນຣກາ ຈວນກາເລ ນິມ຺ມໍສກຕານໍ ຄຸນ຺ນໍ ອຏ຺ຐິຣາສິ ເອວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ໂສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມ຺ປິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາກຏໍ ວິຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐິສງ຺ຂລິກເປໂຕ ຊາໂຕ.

໒໒໙. ມໍສເປສິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຄຆາຕໂກຕິ ໂຄມໍສເປສິໂຍ ກຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ວລ຺ລູຣວິກ຺ກເຍນ ອເນການິ ວສ຺ສານິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ເຕນສ຺ສ ນຣກາ ຈວນກາເລ ມໍສເປສິເຍວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ໂສ ມໍສເປສິເປໂຕ ຊາໂຕ.

ມໍສປິຓ຺ຑວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂສ ສາກຸຓິໂກ ສກຸເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນກາເລ ນິປ຺ປກ຺ຂຈມ຺ເມ ມໍສປິຓ຺ຑມຕ຺ເຕ ກຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ເຕນສ຺ສ ນຣກາ ຈວນກາເລ ມໍສປິຓ຺ໂຑວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ໂສ ມໍສປິຓ຺ຑເປໂຕ ຊາໂຕ.

ນິຈ຺ຉວິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ໂອຣພ຺ຠິກສ຺ສ ເອຬເກ ວຘິຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈມ຺ເມ ກຕ຺ວາ ກປ຺ປິຕຊີວິກສ຺ສ ປຸຣິມນເຍເນວ ນິຈ຺ຈມ຺ມໍ ເອຬກສຣີຣໍ ນິມິຕ຺ຕມໂຫສິ. ໂສ ນິຈ຺ຉວິເປໂຕ ຊາໂຕ.

ອສິໂລມວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂສ ສູກຣິໂກ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ນິວາປປຸຏ຺ເຐ ສູກເຣ ອສິນາ ວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ເຕນສ຺ສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກຠາໂວວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ອສິໂລມເປໂຕ ຊາໂຕ.

ສຕ຺ຕິໂລມວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂສ ມາຄວິໂກ ເອກໍ ມິຄຎ຺ຈ ສຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມິຄສ຺ສ ສມີປໍ ອາຄຕາຄເຕ ມິເຄ ສຕ຺ຕິຍາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາເຣສິ, ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕິຍາ ວິຊ຺ຌນກຠາໂວເຍວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕິໂລມເປໂຕ ຊາໂຕ.

ອຸສຸໂລມວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ກາຣຓິໂກຕິ ຣາຊາປຣາຘິເກ ອເນກາຫິ ກາຣຓາຫິ ປີເຬຕ຺ວາ ອວສາເນ ກຓ຺ເຑນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາຣຓກປຸຣິໂສ. ໂສ ກິຣ ອສຸກສ຺ມິໍ ປເທເສ ວິທ຺ໂຘ ມຣຕີຕິ ຎຕ຺ວາວ ວິຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ນຣເກ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຕໂຕ ປກ຺ກາວເສເສນ ອິຘູປປຕ຺ຕິກາເລ ອຸສຸນາ ວິຊ຺ຌນຠາໂວເຍວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ອຸສຸໂລມເປໂຕ ຊາໂຕ.

ສູຈິໂລມວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສາຣຖີຕິ ອສ຺ສທມໂກ. ໂຄທມໂກຕິປິ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປໂຕທສູຈິຍາ ວິຊ຺ຌນຠາໂວເຍວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ສູຈິໂລມເປໂຕ ຊາໂຕ.

ທຸຕິຍສູຈິໂລມວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສູຈໂກຕິ ເປສຸຎ຺ຎກາຣໂກ. ໂສ ກິຣ ມນຸສ຺ເສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິ. ຣາຊກຸເລ ຈ ‘‘ອິມສ຺ສ ອິມໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອິມິນາ ອິທໍ ນາມ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສູເຈຕ຺ວາ ສູເຈຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປສິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາເນນ ສູເຈຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຠິນ຺ນາ, ຕຖາ ສູຈີຫິ ເຠທນທຸກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕຸໍ ກມ຺ມເມວ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສູຈິໂລມເປໂຕ ຊາໂຕ.

ອຓ຺ຑຠາຣິຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຄາມກູໂຏຕິ ວິນິຈ຺ຉຍາມຈ຺ໂຈ. ຕສ຺ສ ກມ຺ມສຠາຄຕາຍ ກຸມ຺ຠມຕ຺ຕາ ມຫາຆຏປ຺ປມາຓາ ອຓ຺ຑາ ອເຫສຸໍ. ໂສ ຫິ ຍສ຺ມາ ຣໂຫ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນ ຐາເນ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກູຏວິນິຈ຺ຉເຍນ ປາກຏໍ ໂທສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສາມິເກ ອສ຺ສາມິເກ ອກາສິ. ຕສ຺ມາສ຺ສ ຣຫສ຺ສໍ ອງ຺ຄໍ ປາກຏໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ທຓ຺ຑໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ປເຣສໍ ອສຍ຺ຫໍ ຠາຣໍ ອາໂຣເປສິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຣຫສ຺ສງ຺ຄໍ ອສຍ຺ຫຠາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິເຕນ ສເມນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ວິສໂມ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຣຫສ຺ສງ຺ເຄ ວິສມາ ນິສຊ຺ຊາ ອໂຫສີຕິ.

ປາຣທາຣິກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ປຣສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕໍ ໂຄປິຕໍ ສສ຺ສາມິກໍ ຜສ຺ສໍ ຜຸສນ຺ໂຕ ມີຬ຺ຫສຸເຂນ ກາມສຸເຂນ ຈິຕ຺ຕໍ ຣມຍິຕ຺ວາ ກມ຺ມສຠາຄຕາຍ ຄູຖຜສ຺ສໍ ຜຸສນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂມນຸຠວິຕຸໍ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ທຸຏ຺ຐພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸ ປາກຏເມວ.

໒໓໐. ນິຈ຺ຉວິຕ຺ຖິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຍສ຺ມາ ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ຜສ຺ເສ ອນິສ຺ສໂຣ, ສາ ຈ ຕໍ ສາມິກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຜສ຺ສໍ ເຖເນຕ຺ວາ ປເຣສໍ ອຠິຣຕິໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມສຠາຄຕາຍ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາ ຘໍສິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສໍ ອນຸຠວິຕຸໍ ນິຈ຺ຉວິຕ຺ຖີ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປປນ຺ນາ.

ມງ຺ຄຸລິຕ຺ຖິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ມງ຺ຄຸລິນ຺ຕິ ວິຣູປໍ ທຸທ຺ທສິກໍ ພີຠຈ຺ຉໍ, ສາ ກິຣ ອິກ຺ຂຓິກາກມ຺ມໍ ຍກ຺ຂທາສິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ‘‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ເອວໍ ພລິກມ຺ເມ ກເຕ ອຍໍ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຑ຺ຒິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ວຎ຺ຈນາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ທຸທ຺ທິຏ຺ຐິໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາເປສິ, ຕສ຺ມາ ຕາຍ ກມ຺ມສຠາຄຕາຍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນໍ ເຖນິຕຕ຺ຕາ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘາ ທຸທ຺ທສ຺ສນສ຺ສ ຄາຫິຕຕ຺ຕາ ທຸທ຺ທສິກາ ວິຣູປາ ພີຠຈ຺ຉາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ.

ໂອກິລິນິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປກ຺ກໍ ໂອກິລິນິໍ ໂອກິຣິນິນ຺ຕິ ສາ ກິຣ ອງ຺ຄາຣຈິຕເກ ນິປນ຺ນາ ວິປ຺ຜນ຺ທມານາ ວິປຣິວຕ຺ຕມານາ ປຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປກ຺ກາ ເຈວ ໂຫຕິ ຂເຣນ ອຄ຺ຄິນາ ປກ຺ກສຣີຣາ; ໂອກິລິນີ ຈ ກິລິນ຺ນສຣີຣາ ພິນ຺ທຸພິນ຺ທູນິ ຫິສ຺ສາ ສຣີຣໂຕ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ. ໂອກິຣິນີ ຈ ອງ຺ຄາຣສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓາ, ຕສ຺ສາ ຫິ ເຫຏ຺ຐໂຕປິ ກິໍສຸກປຸປ຺ຜວຓ຺ຓາ ອງ຺ຄາຣາ, ອຸຠຍປສ຺ເສສຸປິ, ອາກາສໂຕປິສ຺ສາ ອຸປຣິ ອງ຺ຄາຣາ ປຕນ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸປ຺ປກ຺ກໍ ໂອກິລິນິໍ ໂອກິຣິນິ’’ນ຺ຕິ. ສາ ອິສ຺ສາປກຕາ ສປຕ຺ຕິໍ ອງ຺ຄາຣກຏາເຫນ ໂອກິຣີຕິ ຕສ຺ສາ ກິຣ ກລິງ຺ຄຣຎ຺ໂຎ ເອກາ ນາຏກິນີ ອງ຺ຄາຣກຏາຫໍ ສມີເປ ຐເປຕ຺ວາ ຄຕ຺ຕໂຕ ອຸທກຎ຺ຈ ປຸຎ຺ຉຕິ, ປາຓິນາ ຈ ເສທໍ ກໂຣຕິ. ຣາຊາປິ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ກຖຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ປຣິຕຸຏ຺ຐາກາຣຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ອຄ຺ຄມເຫສີ ຕໍ ອສຫມານາ ອິສ຺ສາປກຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຕໍ ອງ຺ຄາຣກຏາຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອຸປຣິ ອງ຺ຄາເຣ ໂອກິຣິ. ສາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕາທິສໍເຍວ ວິປາກໍ ປຈ຺ຈນຸຠວິຕຸໍ ເປຕໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ.

ໂຈຣຆາຕກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂຈຣານໍ ສີສານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເປຕໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ໂຕ ອສີສກໍ ກພນ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປາປຠິກ຺ຂູຕິ ລາມກຠິກ຺ຂຸ. ໂສ ກິຣ ໂລກສ຺ສ ສທ຺ຘາເທຍ຺ເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣຫິ ອສໍ ຍໂຕ ຠິນ຺ນາຊີໂວ ຈິຕ຺ຕເກຬິໍ ກີຬນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ຕໂຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ເປຕໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສທິເສເນວ ອຕ຺ຕຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນີ-ສິກ຺ຂມານາ-ສາມເຓຣ-ສາມເຓຣີວຕ຺ຖູສຸປິ ອຍເມວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

໒໓໑. ຕໂປທາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຈ຺ໂຉທໂກຕິ ປສນ຺ໂນທໂກ. ສີໂຕທໂກຕິ ສີຕລອຸທໂກ. ສາໂຕທໂກຕິ ມຘຸໂຣທໂກ. ເສຕໂກຕິ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ນິສ຺ເສວາລປຓກກທ຺ທໂມ. ສຸປ຺ປຕິຕ຺ໂຖຕິ ສຸນ຺ທເຣຫິ ຕິຕ຺ເຖຫິ ອຸປປນ຺ໂນ. ຣມຓີໂຍຕິ ຣຕິຊນໂກ. ຈກ຺ກມຕ຺ຕານີຕິ ຣຖຈກ຺ກປ຺ປມາຓານິ. ກຸຖິຕາ ສນ຺ທຕີຕິ ຕຕ຺ຣາ ສນ຺ຕຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ທຕິ. ຍຕາຍໍ ຠິກ຺ຂເວຕິ ຍໂຕ ອຍໍ ຠິກ຺ຂເວ. ໂສ ທໂຫຕິ ໂສ ຣຫໂທ. ກຸໂຕ ປນາຍໍ ສນ຺ທຕີຕິ? ເວຠາຣປພ຺ພຕສ຺ສ ກິຣ ເຫຏ຺ຐາ ຠຸມ຺ມຏ຺ຐກນາຄານໍ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກໍ ນາຄຠວນໍ ເທວໂລກສທິສໍ ມຓິມເຍນ ຕເລນ ອາຣາມຸຍ຺ຍາເນຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄຕໍ; ຕຕ຺ຖ ນາຄານໍ ກີຬນຏ຺ຐາເນ ໂສ ອຸທກທໂຫ, ຕໂຕ ອຍໍ ຕໂປທາ ສນ຺ທຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານິຣຍານໍ ອນ຺ຕຣິກາຍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ຣາຊຄຫນຄຣໍ ກິຣ ອາວິຎ຺ເຊຕ຺ວາ ມຫາເປຕໂລໂກ, ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫາໂລຫກຸມ຺ຠິນິຣຍານໍ ອນ຺ຕເຣນ ອຍໍ ຕໂປທາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ກຸຖິຕາ ສນ຺ທຕີຕິ.

ຍຸທ຺ຘວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນນ຺ທີ ຈຣຕີຕິ ວິຊຍເຠຣີ ອາຫິຓ຺ຑຕິ. ຣາຊາ ອາວຸໂສ ລິຈ຺ຉວີຫີຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐາເນ ຈ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ຈ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ລິຈ຺ຉວໂຍ ກຕຫຕ຺ຖາ ກຕູປາສນາ, ຣາຊາ ຈ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຫາຣໍ ເທຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ຣາຊານໍ ປຣາຊິຕໍ ປລາຍມານໍ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊາ ອາວຸໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ລິຈ຺ຉວີຫິ ປຠຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອາຫ. ສຈ຺ຈໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອາຫາຕິ ປຣາຊິກກາເລ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ຕໍ ຠຓນ຺ໂຕ ສຈ຺ຈໍ ອາຫ.

໒໓໒. ນາໂຄຄາຫວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສປ຺ປິນິກາຍາຕິ ເອວໍນາມິກາຍ. ອາເນຎ຺ຊໍ ສມາຘິນ຺ຕິ ອເນຊໍ ອຈລໍ ກາຍວາຈາວິປ຺ຜນ຺ທວິຣຫິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິໍ. ນາຄານນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖີນໍ. ໂອຄຍ຺ຫ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕານນ຺ຕິ ໂອຄຍ຺ຫ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ປຸນ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕານໍ. ເຕ ກິຣ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ໂສຓ຺ຑາຍ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂລເລນ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເອວໍ ໂອຄຍ຺ຫ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂກຎ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕານນ຺ຕິ ນທີຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ໂສຓ຺ຑໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ. ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິນ຺ຕິ ຕໍ ໂກຎ຺ຈນາທສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິໍ. ອຕ຺ເຖໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິ ໂສ ຈ ໂຂ ອປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ຖິ ເອໂສ ສມາຘິ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ, ໂສ ຈ ໂຂ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ນ ໂຫຕິ. ເຖໂຣ ກິຣ ປພ຺ພຊິຕໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຕທຫຸອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຐສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອນາຈິຓ຺ຓວສີຠາໂວ ສມາຘິປຣິປນ຺ຖເກ ຘມ຺ເມ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນສມາປຊ຺ຊນາຘິຏ຺ຐານວຸຏ຺ຐານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານໍ ສຎ຺ຎາມຕ຺ຕກເມວ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ, ຌານງ຺ເຄຫິ ວຸຏ຺ຐາຍ ນາຄານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ອສ຺ໂສສິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຕ຺ເຖໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິ; ໂສ ຈ ໂຂ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ.

ໂສຠິຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານິ ອນຸສ຺ສຣາມີຕິ ເອກາວຊ຺ຊເນນ ອນຸສ຺ສຣາມີຕິ ອາຫ. ອິຕຣຖາ ຫິ ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ອຣິຍສາວການໍ ປຏິປາຏິຍາ ນານາວຊ຺ຊເນນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕີເຕ ນິວາສສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ນ ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາເຍຍ຺ຍຸໍ. ຍສ຺ມາ ປເນສ ‘‘ເອກາວຊ຺ຊເນນ ອນຸສ຺ສຣາມີ’’ຕິ ອາຫ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ອຕ຺ເຖສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສຠິຕສ຺ສ, ສາ ຈ ໂຂ ເອກາເຍວ ຊາຕີຕິ ຍໍ ໂສຠິໂຕ ຊາຕິໍ ອນຸສ຺ສຣາມີຕິ ອາຫ, ອຕ຺ເຖສາ ຊາຕິ ໂສຠິຕສ຺ສ, ສາ ຈ ໂຂ ເອກາເຍວ ອນນ຺ຕຣາ ນ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ອນຸສ຺ສຣິຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ກຖໍ ປນາຍໍ ເອຕໍ ອນຸສ຺ສຣີຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກປ຺ປສຕານໍ ອຸປຣິ ຕິຕ຺ຖາຍຕເນ

ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອສຎ຺ຎສມາປຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອສຎ຺ຎຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ອວສາເນ ມນຸສ຺ສໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉາກາສິ. ໂສ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣມາໂນ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຕຕິເຍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຈຸຕິເມວ ອທ຺ທສ. ອຖ ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕຣາ ອຈິຕ຺ຕກໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ນຍໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ – ‘‘ອທ຺ຘາອຫໍ ອສຎ຺ຎຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ເອວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕນ ປນາເນນ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ, ສຕຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ວາລສ຺ສ ໂກຏິຍາ ໂກຏິ ປຏິວິທ຺ຘາ, ອາກາເສ ປທໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຕສ຺ມາ ນໍ ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ໂສຠິໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໙, ໒໒໗).

ວິນີຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຄມນວຓ຺ຓນາ

໒໓໓. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາຕິ ອິທໍ ອິຘ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐປາຣາຊິກປຣິທີປນເມວ. ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປນ ສພ຺ພາເນວ ຈຕຸວີສຕິ ປາຣາຊິການິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຈຕຸວີສຕິ? ປາຬິຍໍ ອາຄຕານິ ຕາວ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈຕ຺ຕາຣິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອສາຘາຣຓານິ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ອຏ຺ຐ. ເອກາທສ ອຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລາ, ເຕສຸ ປຓ຺ຑກຕິຣຈ຺ຉານຄຕອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ, ຕໂຍ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນາ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາ, ເຕສໍ ສຄ຺ໂຄ ອວາຣິໂຕ ມຄ຺ໂຄ ປນ ວາຣິໂຕ, ອຠພ຺ພາ ຫິ ເຕ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິລາຠາຍ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາປິ ເນສໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕປິ ປາຣາຊິກາ. ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ, ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ, ມາຕຸຆາຕໂກ, ປິຕຸຆາຕໂກ, ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ, ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ, ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ, ສງ຺ຆເຠທໂກຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ອຕ຺ຕໂນ ກິຣິຍາຍ ວິປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຠພ຺ພຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ຕາຕິ ປາຣາຊິກາວ. ເຕສຸ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ, ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ, ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສຄ຺ໂຄ ອວາຣິໂຕ ມຄ຺ໂຄ ປນ ວາຣິໂຕວ. ອິຕເຣສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ວາຣິຕໍ. ເຕ ຫິ ອນນ຺ຕຣຠເວ ນຣເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກສຕ຺ຕາ. ອິຕິ ອິເມ ຈ ເອກາທສ, ປຸຣິມາ ຈ ອຏ຺ຐາຕິ ເອກູນວີສຕິ. ເຕ ຄິຫິລິງ຺ເຄ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຄິຫິນິວາສນນິວຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ວີສຕິ. ສາ ຫິ ອຊ຺ຌາຈາຣວີຕິກ຺ກມໍ ອກຕ຺ວາປິ ເອຕ຺ຕາວຕາວ ອສ຺ສມຓີຕິ ອິມານິ ຕາວ ວີສຕິ ປາຣາຊິການິ.

ອປຣານິປິ – ລມ຺ພີ, ມຸທຸປິຏ຺ຐິໂກ, ປຣສ຺ສ ອງ຺ຄຊາຕໍ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣສ຺ສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທຕີຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນຸໂລມປາຣາຊິການີຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕານິ ຫິ ຍສ຺ມາ ອຸຠິນ຺ນໍ ຣາຄວເສນ ສທິສຠາວູປຄຕານໍ ຘມ຺ໂມ ‘‘ເມຖຸນຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ເອເຕນ ປຣິຍາເຍນ ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ອປ຺ປຏິເສວິຕ຺ວາເຍວ ເກວລໍ ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄປ຺ປເວສນວເສນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເມຖຸນຘມ຺ມປາຣາຊິກສ຺ສ ອນຸໂລເມນ຺ຕີຕິ ອນຸໂລມປາຣາຊິການີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິມານິ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິມານິ ຈ ວີສຕີຕິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ສພ຺ພາເນວ ຈຕຸວີສຕິ ປາຣາຊິການິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ນ ລຠຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສນ຺ຕິ ອຸໂປສຖ-ປວາຣຓ-ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສ-ສງ຺ຆກມ຺ມປ຺ປເຠທໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ນ ລຠຕິ. ຍຖາ ປຸເຣ ຕຖາ ປຈ຺ຉາຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ຄິຫິກາເລ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ຈ ປຈ຺ຉາ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນປິ ຕເຖວ ອສໍວາໂສ ໂຫຕິ. ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖປວາຣຓປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສສງ຺ຆກມ຺ມປ຺ປເຠໂທ ສໍວາໂສຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ນ ລຠຕິ. ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ເຕສຸ ຈຕູສຸ ປາຣາຊິເກສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ‘‘ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາມິ. ກຈ຺ຈິຕ຺ຖາຕິ ກຈ຺ຈິ ເອຕ຺ຖ; ເອເຕສຸ ຈຕູສຸ ປາຣາຊິເກສຸ ກຈ຺ຈິ ປຣິສຸທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາຕິ ກຈ຺ຈິ ປຣິສຸທ຺ຘາ ອຕ຺ຖ, ຠວຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ

ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.