ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໗໒. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ອຍໍ ‘‘ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ມາຕິກາຍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈປທສ຺ສ ອຸທ຺ຘາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕິ ອຸປສຄ຺ໂຄ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກວຈນເມຕໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ; ຕສ຺ສ ສຎ຺ເຈເຕຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ເຈເຕຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂຍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ໂວໂຣເປຕິ, ໂສ ຊານນ຺ໂຕ ສຎ຺ຊານນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ໂວໂຣປນໍ ເຈຈ຺ຈ ອຠິວິຕຣິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊານນ຺ໂຕ ສຎ຺ຊານນ຺ໂຕ ເຈຈ຺ຈ ອຠິວິຕຣິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ ເອວມສ຺ສ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊານນ຺ໂຕຕິ ‘‘ປາໂຓ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕ. ສຎ຺ຊານນ຺ໂຕຕິ ‘‘ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປມີ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ໂຕ; ເຕເນວ ປາຓຊານນາກາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຊານນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຈ຺ຈາຕິ ວຘກເຈຕນາວເສນ ເຈເຕຕ຺ວາ ປກປ຺ເປຕ຺ວາ. ອຠິວິຕຣິຕ຺ວາຕິ ອຸປກ຺ກມວເສນ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ນິຣາສງ຺ກຈິຕ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາ. ວີຕິກ຺ກໂມຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ໂຍ ວີຕິກ຺ກໂມ ອຍໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈສທ຺ທສ຺ສ ສິຂາປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ‘‘ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາວໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ວເສນ ສພ຺ພສຸຂຸມອຕ຺ຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຊາຕໍ. ປຐມໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາຕຸຠູຕນ຺ຕິ ອິທໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ‘‘ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ເຈຕ຺ຖ ສກລາປິ ປຎ຺ຈໂວກາຣປຏິສນ຺ຘິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຎ຺ຈ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ຕໂຍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ເຕນ ສຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕຎ຺ຈ ກລລຣູປນ຺ຕິ ອຍໍ ສພ຺ພປຐໂມ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກລລຣູປ’’ນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ກາຍວຕ຺ຖຸຠາວທສກວເສນ ສມຕິໍສ ຣູປານິ, ນປຸໍສການໍ ກາຍວຕ຺ຖຸທສກວເສນ ວີສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ກລລຣູປໍ ຊາຕິອຸຓ຺ຓາຍ ເອເກນ ອໍສຸນາ ອຸທ຺ຘຏເຕລພິນ຺ທຸມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ອຈ຺ຉໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ຕິລເຕລສ຺ສ ຍຖາ ພິນ຺ທຸ, ສປ຺ປິມຓ຺ໂຑ ອນາວິໂລ;

ເອວໍວຓ຺ຓປ຺ປຏິຠາຄໍ ກລລນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໖ ປກິຓ຺ຓກກຖາ; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໓໕);

ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປກຕິຍາ ວີສວສ຺ສສຕາຍຸກສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ມຣຓກາລາ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ ເອໂສ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄໂຫ ນາມ.

ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາຕິ ກລລກາເລປິ ຕາປນມທ຺ທເນຫິ ວາ ເຠສຊ຺ຊສມ຺ປທາເນນ ວາ ຕໂຕ ວາ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ຕທນຸຣູເປນ ອຸປກ຺ກເມນ ຊີວິຕາ ວິໂຍເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປນໍ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທນເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ອຸປໂຣເຘຕິ ສນ຺ຕຕິໍ ວິໂກເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປເວຓິຆຏນໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ອຸປໂຣເຘນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ອຸປໂຣເຘຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ສນ຺ຕຕິໍ ວິໂກເປຕີ’’ຕິປເທນ ທສ຺ສິໂຕ. ວິໂກເປຕີຕິ ວິໂຍເຊຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ – ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ. ເຕສຸ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ອຸປກ຺ກໂມ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ໂວໂຣເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ປນ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ໂວໂຣເປຕຸໍ ສກ຺ກາ. ຕໍ ປນ ໂວໂຣເປນ຺ໂຕ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ໂວໂຣເປຕິ. ເຕເນວ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂຕ. ຕໍ ປນ ໂວໂຣເປນ຺ໂຕ ກິໍ ອຕີຕໍ ໂວໂຣເປຕິ, ອນາຄຕໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ? ເນວ ອຕີຕໍ, ນ ອນາຄຕໍ, ເຕສຸ ຫິ ເອກໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ເອກໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຸຠປມ຺ປິ ອສນ຺ຕໍ, ອສນ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປກ຺ກໂມ ນຕ຺ຖິ, ອຸປກ຺ກມສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ເອກມ຺ປິ ໂວໂຣເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອຕີເຕ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຊີວິຕ຺ຖ, ນ ຊີວຕິ; ນ ຊີວິສ຺ສຕິ. ອນາຄເຕ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຊີວິສ຺ສຕິ, ນ ຊີວິຕ຺ຖ; ນ ຊີວຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຊີວຕິ, ນ ຊີວິຕ຺ຖ; ນ ຊີວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໐).

ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ຊີວຕິ ຕຕ຺ຖ ອຸປກ຺ກໂມ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂວໂຣເປຕິ.

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ’’ ນາມ ອຸປ຺ປາທຊຣາຠງ຺ຄສມງ຺ຄິ, ຕໍ ໂວໂຣເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ກສ຺ມາ? ສຍເມວ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ. ‘‘ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ’’ ນາມ ສຕ຺ຕຏ຺ຐຊວນວາຣມຕ຺ຕໍ ສຠາຄສນ຺ຕຕິວເສນ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນກໍ, ຍາວ ວາ ອຸຓ຺ຫໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວຣກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອນ຺ຘກາຣໍ ໂຫຕິ, ສີຕໂຕ ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວຣເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຍາວ ວິສຠາຄອຸຕຸປາຕຸຠາເວນ ປຸຣິມໂກ ອຸຕຸ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ‘‘ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປນ ຍາວ ຈຸຕິ, ເອຕໍ ‘‘ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ’’ ນາມ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ໂວໂຣເປຕຸໍ ສກ຺ກາ. ກຖໍ? ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຸປກ຺ກເມ ກເຕ ລທ຺ຘຸປກ຺ກມໍ ຊີວິຕນວກໍ ນິຣຸຊ຺ຌມານໍ ທຸພ຺ພລສ຺ສ ປຣິຫີນເວຄສ຺ສ ສນ຺ຕານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກາລໍ ອປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເອວໍ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ໂວໂຣເປຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ຕເທວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສນ຺ຕຕິໍ ວິໂກເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ປາໂຓ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປາຓາຕິປາໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປາຓາຕິປາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາໂຓ’’ຕິ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຫິ ອຕິປາເຕນ຺ໂຕ ‘‘ປາຓໍ ອຕິປາເຕຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມວ. ‘‘ປາຓາຕິປາໂຕ’’ຕິ ຍາຍ ເຈຕນາຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກໍ ປໂຍຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສາ ວຘກເຈຕນາ ‘‘ປາຓາຕິປາໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ປາຓາຕິປາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເຈຕນາສມງ຺ຄິ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປໂຍໂຄ’’ຕິ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ຉປໂຍຄາ – ສາຫຕ຺ຖິໂກ, ອາຓຕ຺ຕິໂກ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ, ຖາວໂຣ, ວິຊ຺ຊາມໂຍ, ອິທ຺ຘິມໂຍຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ສາຫຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ ສຍໍ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ປຫຣຓໍ. ‘‘ອາຓຕ຺ຕິໂກ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ເອວໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວາ ປຫຣິຕ຺ວາ ວາ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອາຓາປນໍ. ‘‘ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ’’ຕິ ທູເຣ ຐິຕໍ ມາເຣຕຸກາມສ຺ສ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ອຸສຸສຕ຺ຕິຍນ຺ຕປາສາຓາທີນໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ‘‘ຖາວໂຣ’’ຕິ ອສຎ຺ຈາຣິເມນ ອຸປກຣເຓນ ມາເຣຕຸກາມສ຺ສ ໂອປາຕອປສ຺ເສນອຸປນິກ຺ຂິປນໍ ເຠສຊ຺ຊສໍວິຘານໍ. ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຣໂຕ ປາຬິວຓ຺ຓນາຍເມວ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາວິຠວິສ຺ສນ຺ຕິ.

ວິຊ຺ຊາມຍອິທ຺ຘິມຍາ ປນ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕາ. ເຕ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ສງ຺ເຂປໂຕ ຫິ ມາຣຓຕ຺ຖໍ ວິຊ຺ຊາປຣິຊປ຺ປນໍ ວິຊ຺ຊາມໂຍ ປໂຍໂຄ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘‘ກຕໂມ ວິຊ຺ຊາມໂຍ ປໂຍໂຄ? ອາຖພ຺ພຓິກາ ອາຖພ຺ພຓໍ ປໂຍເຊນ຺ຕິ; ນຄເຣ ວາ ຣຸທ຺ເຘ ສງ຺ຄາເມ ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕ ປຏິເສນາຍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກສຸ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕສຸ ອີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ອຸປທ຺ທວໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ໂຣຄໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ປຊ຺ຊຣກໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ສູຈິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ວິສູຈິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ປກ຺ຂນ຺ທິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ອາຖພ຺ພຓິກາ ອາຖພ຺ພຓໍ ປໂຍເຊນ຺ຕິ. ວິຊ຺ຊາຘາຣາ ວິຊ຺ຊໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນຄເຣ ວາ ຣຸທ຺ເຘ…ເປ… ປກ຺ຂນ຺ທິຍໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວິຊ຺ຊາມຍໍ ປໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາຖພ຺ພຓິເກຫິ ຈ ວິຊ຺ຊາຘເຣຫິ ຈ ມາຣິຕານໍ ພຫູນິ ວຕ຺ຖູນິ ວຸຕ຺ຕານິ, ກິໍ ເຕຫິ! ອິທຎ຺ເຫຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ ມາຣຓາຍ ວິຊ຺ຊາປຣິຊປ຺ປນໍ ວິຊ຺ຊາມໂຍ ປໂຍໂຄຕິ.

ກມ຺ມວິປາກຊາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ປໂຍຊນໍ ອິທ຺ຘິມໂຍ ປໂຍໂຄ. ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິ ຈ ນາເມສາ ນາຄານໍ ນາຄິທ຺ຘິ, ສຸປຓ຺ຓານໍ ສຸປຓ຺ຓິທ຺ຘິ, ຍກ຺ຂານໍ ຍກ຺ຂິທ຺ຘິ, ເທວານໍ ເທວິທ຺ຘິ, ຣາຊູນໍ ຣາຊິທ຺ຘີຕິ ພຫຸວິຘາ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐທຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐວິສານໍ ນາຄານໍ ທິສ຺ວາ ຑໍສິຕ຺ວາ ຜຸສິຕ຺ວາ ຈ ປຣູປຆາຕກຣເຓ ‘‘ນາຄິທ຺ຘິ’’ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຸປຓ຺ຓານໍ ມຫາສມຸທ຺ທໂຕ ທ຺ວຕ຺ຕິພ຺ຍາມສຕປ຺ປມາຓນາຄຸທ຺ຘຣເຓ ‘‘ສຸປຓ຺ຓິທ຺ຘິ’’ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍກ຺ຂາ ປນ ເນວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນ ປຫຣນ຺ຕາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ປຫຏສຕ຺ຕາ ປນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ມຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຕສໍ ‘‘ຍກ຺ຂິທ຺ຘິ’’ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນກາລໂຕ ປຸພ຺ເພ ນຍນາວຸເຘນ ໂອໂລກິຕກຸມ຺ຠຓ຺ຑານໍ ມຣເຓ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ເທວານໍ ຍຖາສກໍ ອິທ຺ຘານຸຠາເວ ‘‘ເທວິທ຺ຘິ’’ ເວທິຕພ຺ພາ. ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ສປຣິສສ຺ສ ອາກາສຄມນາທີສຸ, ອໂສກສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິ ຈ ໂຍຊເນ ອາຓາປວຕ຺ຕນາທີສຸ, ປິຕຸຣຎ຺ໂຎ ຈ ສີຫຬນຣິນ຺ທສ຺ສ ທາຐາໂກຏເນນ ຈູຬສຸມນກຸຏຸມ຺ພິຍສ຺ສມຣເຓ ‘‘ຣາຊິທ຺ຘິ’’ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ຄພ຺ຠໍ ປາປເກນ ມນສາອນຸເປກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ຄພ຺ໂຠ ນ ໂສຕ຺ຖິນາ ອຠິນິກ຺ຂເມຍ຺ຍາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ຠິກ຺ຂເວ ກຸລຸມ຺ພສ຺ສ ອຸປຆາໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາທິການິ ສຸຕ຺ຕານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຠາວນາມຍິທ຺ຘິຍາປິ ປຣູປຆາຕກມ຺ມໍ ວທນ຺ຕິ; ສຫ ປຣູປຆາຕກຣເຓນ ຈ ອາທິຕ຺ຕຆຣູປຣິຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທກຆຏສ຺ສ ເຠທນມິວ ອິທ຺ຘິວິນາສຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ; ຕໍ ເຕສໍ ອິຈ຺ຉາມຕ຺ຕເມວ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ກຸສລເວທນາວິຕກ຺ກປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕິເກຫິ ນ ສເມຕິ. ກຖໍ? ອຍຎ຺ຫິ ຠາວນາມຍິທ຺ຘິ ນາມ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ກຸສລາ ເຈວ ອພ຺ຍາກຕາ ຈ, ປາຓາຕິປາໂຕ ອກຸສໂລ. ເວທນາຕ຺ຕິເກ ອທຸກ຺ຂມສຸຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປາຓາຕິປາໂຕ ທຸກ຺ຂສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ວິຕກ຺ກຕ຺ຕິເກ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣາ, ປາຓາຕິປາໂຕ ສວິຕກ຺ກສວິຈາໂຣ. ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕິເກ ມຫຄ຺ຄຕາ, ປາຓາຕິປາໂຕ ປຣິຕ຺ໂຕຕິ.

ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ວາສ຺ສ ປຣິເຍເສຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຫຣຕີຕິ ຫາຣກໍ. ກິໍ ຫຣຕິ? ຊີວິຕໍ. ອຖ ວາ ຫຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຫາຣກໍ; ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຖຎ຺ຈ ຕໍ ຫາຣກຎ຺ຈາຕິ ສຕ຺ຖຫາຣກໍ. ອສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫສ຺ສ. ປຣິເຍເສຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ລຠຕິ ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍ; ອຸປນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ຖາວຣປ຺ປໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິຕຣຖາ ຫິ ປຣິຍິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເນວ ປາຣາຊິໂກ ຠເວຍ຺ຍ; ນ ເຈຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍໍ ປນ ສພ຺ພໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຍໍ ເອຕ຺ຖ ຖາວຣປ຺ປໂຍຄສງ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຖໍ, ຕເທວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສິໍ ວາ…ເປ… ຣຊ຺ຊຸໍ ວາ’’ຕິ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສມຸຂໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ລຄຸຬປາສາຓວິສຣຊ຺ຊູນຎ຺ຈ ຊີວິຕວິນາສນຠາວໂຕ ສຕ຺ຖສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຣຓວຓ຺ຓໍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ກິໍ ຕຸຍ຺ຫິມິນາ ປາປເກນ ທຸຊ຺ຊີວິເຕນ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ນ ລຠສິ ປຓີຕານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຊີວິເຕ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕປິ ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ ອຸປາສກ ກຕກລ຺ຍາໂຓ…ເປ… ອກຕໍ ຕຍາ ປາປໍ, ມຕໍ ເຕ ຊີວິຕາ ເສຍ຺ໂຍ, ອິໂຕ ຕ຺ວໍ ກາລງ຺ກໂຕ ປຣິຈຣິສ຺ສສິ ອຈ຺ຉຣາປຣິວຸໂຕ ນນ຺ທນວເນ ສຸຂປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣິສ຺ສສີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມຣເຓ ວຓ຺ຓໍ ຠຓນ຺ໂຕປິ ມຣຓວຓ຺ຓເມວ ສໍວຓ຺ເຓຕິ. ຕສ຺ມາ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຊີວິເຕ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕິ, ມຣເຓ ວຓ຺ຓໍ ຠຓຕີ’’ຕິ.

ມຣຓາຍ ວາ ສມາທເປຍ຺ຍາຕິ ມຣຓຕ຺ຖາຍ ອຸປາຍໍ ຄາຫາເປຍ຺ຍ. ສຕ຺ຖໍ ວາ ອາຫຣາຕິ ອາທີສຸ ຈ ຍມ຺ປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສພ຺ເຠ ວາ ນຣເກ ວາ ປປາເຕ ວາ ປປຕາ’’ຕິອາທິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສພ຺ພໍ ສຣູເປເນວ ວຕ຺ຕຸໍ.

ອິຕິ ຈິຕ຺ຕມໂນຕິ ອິຕິຈິຕ຺ໂຕ ອິຕິມໂນ; ‘‘ມຕໍ ເຕ ຊີວິຕາ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕມຣຓຈິຕ຺ໂຕ ມຣຓມໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ມໂນ ຈິຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖໂຕ ປເນຕໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ເອກເມວ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໂຕ ອເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕໍ ມໂນ, ຍໍ ມໂນ ຕໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິສທ຺ທໍ ປນ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາປິ ນ ຕາວ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ ອຘິກາຣວເສນ ອິຕິສທ຺ໂທ ອາຫຣິຕພ຺ໂພ. ອິທຎ຺ຫິ ‘‘ອິຕິຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ ເອວໍ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຘິກາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ຕເມວອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຣຓສຎ຺ຎີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ ນຍິທໍ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ນາມໍ. ອຖ ໂຂ ສໍວິທຫນມຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕຎ຺ຈ ສໍວິທຫນໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ສຎ຺ຎາເຈຕນາຘິປ຺ປາເຍຫິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ໂຕ ນານປ຺ປກາຣໂກ ສງ຺ກປ຺ໂປ ອສ຺ສາຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ປທຠາຊນມ຺ປິ ສຎ຺ຎາເຈຕນາຘິປ຺ປາຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວິຕກ຺ໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸຈ຺ຈາວເຈຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ມຫນ຺ຕາມຫນ຺ເຕຫິ ອຸປາເຍຫິ. ຕຕ຺ຖ ມຣຓວຓ຺ຓສໍວຓ຺ຓເນ ຕາວ ຊີວິເຕ ອາທີນວທສ຺ສນວເສນ ອວຈາກາຣຕາ ມຣເຓ ວຓ຺ຓຠຓນວເສນ ອຸຈ຺ຈາກາຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສມາທປເນ ປນ ມຸຏ຺ຐິຊາຓຸນິປ຺ໂຜຏນາທີຫິ ມຣຓສມາທປນວເສນ ອຸຈ຺ຈາກາຣຕາ, ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນເຂ ວິສໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຣຓາທິສມາທປນວເສນ ອວຈາກາຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂສພ຺ເຠ ວາ ນຣເກ ວາ ປປາເຕ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສພ຺ໂຠ ນາມ ສມນ຺ຕໂຕ ຉິນ຺ນຕໂຏ ຄມ຺ຠີໂຣ ອາວາໂຏ. ນຣໂກ ນາມ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຜລນ຺ຕິຍາ ຠູມິຍາ ສຍເມວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ມຫາທຣີ, ຍຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖີປິ ປຕນ຺ຕິ, ໂຈຣາປິ ນິລີນາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ປປາໂຕຕິ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ວາ ຖລນ຺ຕເຣ ວາ ເອກໂຕ ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ປຸຣິເມ ອຸປາທາຍາຕິ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ອທິນ຺ນຎ຺ຈ ອາທິຍິຕ຺ວາ ປາຣາຊິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ເນ ປຸຄ຺ຄເລ ອຸປາທາຍ. ເສສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຈ ປາກຏເມວາຕິ.

໑໗໔. ເອວໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທໍ ປທານຸກ຺ກເມນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ປທຠາຊນີຍມ຺ຫິ ສງ຺ເຂເປເນວ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫປາຣາຊິກໍ ທສ຺ສິຕໍ, ນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕນ຺ຕິ ຐປິຕາ. ສງ຺ເຂປທສ຺ສິເຕ ຈ ອຕ຺ເຖ ນ ສພ຺ພາກາເຣເນວ ຠິກ຺ຂູ ນຍໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອນາຄເຕ ຈ ປາປປຸຄ຺ຄລານມ຺ປິ ໂອກາໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ສພ຺ພາກາເຣນ ນຍຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອນາຄເຕ ຈ ປາປປຸຄ຺ຄລານໍ ໂອກາສປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ປຸນ ‘‘ສາມໍ ອຘິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫປາຣາຊິກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສາມນ຺ຕິ ສຍໍ ຫນຕີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາຍ ສທ຺ຘິໍ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ – ກາເຍນາຕິ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ປາເທນ ວາ ມຸຏ຺ຐິນາ ວາ ຊາຓຸນາ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄນ. ກາຍປຏິພທ຺ເຘນາຕິ ກາຍໂຕ ອໂມຈິເຕນ ອສິອາທິນາ ປຫຣເຓນ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນາຕິ ກາຍໂຕ ຈ ກາຍປຏິພທ຺ຘໂຕ ຈ ໂມຈິເຕນ ອຸສຸສຕ຺ຕິອາທິນາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ຈາຕິ ທ຺ເວ ປໂຍຄາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກເມໂກ ອຸທ຺ທິສ຺ສານຸທ຺ທິສ຺ສເຠທໂຕ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ເທສິເກ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຫຣຕິ, ຕສ຺ເສວ ມຣເຓນ ກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕິ. ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ມຣຕູ’’ຕິ ເອວໍ ອນຸທ຺ເທສິເກ ປຫາຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ມຣເຓນ ກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕິ. ອຸຠຍຖາປິ ຈ ປຫຣິຕມຕ຺ເຕ ວາ ມຣຕຸ ປຈ຺ຉາ ວາ ເຕເນວ ໂຣເຄນ, ປຫຣິຕມຕ຺ເຕເຍວ ກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌຕິ. ມຣຓາຘິປ຺ປາເຍນ ຈ ປຫາຣໍ ທຕ຺ວາ ເຕນ ອມຕສ຺ສ ປຸນ ອຎ຺ຎຈິຕ຺ເຕນ ປຫາເຣ ທິນ຺ເນ ປຈ຺ຉາປິ ຍທິ ປຐມປ຺ປຫາເຣເນວ ມຣຕິ, ຕທາ ເອວ ກມ຺ມຸນາ ພທ຺ໂຘ. ອຖ ທຸຕິຍປ຺ປຫາເຣນ ມຣຕິ, ນຕ຺ຖິ ປາຓາຕິປາໂຕ. ອຸຠເຍຫິ ມເຕປິ ປຐມປ຺ປຫາເຣເນວ ກມ຺ມຸນາ ພທ຺ໂຘ. ອຸຠເຍຫິ ອມເຕ ເນວຕ຺ຖິ ປາຓາຕິປາໂຕ. ເອສ ນໂຍ ພຫູຫິປິ ເອກສ຺ສ ປຫາເຣ ທິນ຺ເນ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ຍສ຺ສ ປຫາເຣນ ມຣຕິ, ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມຸນາ ພທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ.

ກມ຺ມາປຕ຺ຕິພ຺ຍຕ຺ຕິຠາວຕ຺ຖຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເອຬກຈຕຸກ຺ກມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຫິ ເອຬກໍ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິປນ຺ນໍ ອຸປຘາເຣຕິ ‘‘ຣຕ຺ຕິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວຘິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອຬກສ຺ສ ຈ ນິປນ຺ໂນກາເສ ຕສ຺ສ ມາຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ອຣຫາ ວາ ປຓ຺ຑຸກາສາວໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອຬກໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ອຣຫນ຺ຕໍ ວາ ມາເຣຕິ. ‘‘ອິມໍ ວຕ຺ຖຸໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ເຈຕນາຍ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ ຆາຕໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອນນ຺ຕຣິຍກມ຺ມຎ຺ຈ ຜຸສຕິ, ປາຣາຊິກຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ‘‘ເອຬກໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ຕໍ ມາເຣຕິ, ຆາຕໂກ ຈ ໂຫຕິ ປາຣາຊິກຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ຜຸສຕິ. ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ‘‘ເອຬກໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ຕໍ ມາເຣຕິ ຆາຕໂກວ ໂຫຕິ, ນ ຈານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສຕິ, ນ ຈ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ປນ ໂຫຕິ. ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນິປນ຺ໂນ ນຕ຺ຖິ, ເອຬໂກວ ໂຫຕິ ຕໍ ມາເຣຕິ, ຆາຕໂກ ຈ ໂຫຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ມາຕາປິຕຸອຣຫນ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ເຕສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມາເຣຕິ, ຆາຕໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍຎ຺ຈ ຜຸສຕິ, ປາຣາຊິກຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ມາເຣຕິ, ຍກ຺ຂໍ ວາ ເປຕໍ ວາ ມາເຣຕິ, ເອຬກໍ ວາ ມາເຣຕິ, ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ເຈຕນາ ທາຣຸຓາ ໂຫຕີຕິ.

ອຎ຺ຎານິປິ ເອຕ຺ຖ ປລາລປຸຎ຺ຊາທິວຕ຺ຖູນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ໂຍ ຫິ ‘‘ໂລຫິຕກໍ ອສິໍ ວາ ສຕ຺ຕິໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປລາລປຸຎ຺ເຊ ປເວເສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ນິປນ຺ນໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ອຣຫນ຺ຕໍ ວາ ອາຄນ຺ຕຸກປຸຣິສໍ ວາ ຍກ຺ຂໍ ວາ ເປຕໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕໍ ວາ ມາເຣຕິ, ໂວຫາຣວເສນ ‘‘ຆາຕໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວຘກເຈຕນາຍ ປນ ອຠາວໂຕ ເນວ ກມ຺ມໍ ຜຸສຕິ, ນ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປນ ເອວໍ ປເວເສນ຺ໂຕ ສຣີຣສມ຺ຜສ຺ສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ມຎ຺ເຎ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄໂຕ ມຣຕູ’’ຕິ ປເວເສຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ຕສ຺ສ ເຕສໍ ວຕ຺ຖູນໍ ອນຸຣູເປນ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ຕຕ຺ຖ ນິທຫນຕ຺ຖໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສາປິ ວນປ຺ປຄຸມ຺ພາທີສຸ ຂິປນ຺ຕສ຺ສາປິ.

ໂຍປິ ‘‘ໂຈຣໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ໂຈຣເວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປິຕຣໍ ມາເຣຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍຎ຺ຈ ຜຸສຕິ, ປາຣາຊິໂກ ຈ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ປຣເສນາຍ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂຍຘໍ ປິຕຣຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ໂຍຘສ຺ສ ອຸສຸໍ ຂິປຕິ, ‘‘ເອຕໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມມ ປິຕຣໍ ວິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ຄເຕ ປິຕຸຆາຕໂກ ໂຫຕິ. ‘‘ໂຍເຘ ວິທ຺ເຘ ມມ ປິຕາ ປລາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຂິປຕິ, ອຸສຸ ອຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ມາເຣຕິ, ໂວຫາຣວເສນ ‘‘ປິຕຸຆາຕໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ; ອານນ຺ຕຣິຍໍ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ.

ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ສມີເປ ຐຕ຺ວາ. ອາຓາເປຕີຕິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວາ ອນຸທ຺ທິສ຺ສ ວາ ອາຓາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣເສນາຍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາຍ ອນຸທ຺ທິສ຺ເສວ ‘‘ເອວໍ ວິຊ຺ຌ, ເອວໍ ປຫຣ, ເອວໍ ຆາເຕຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ເຕ ຍຕ຺ຕເກ ອາຓຕ຺ໂຕ ຆາເຕຕິ, ຕຕ຺ຕກາ ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຓາຕິປາຕາ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ອາຓາປກສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍມ຺ປິ ຜຸສຕິ. ສເຈ ອາຓຕ຺ຕສ຺ເສວ ມາຕາປິຕໂຣ, ໂສວ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສຕິ. ສເຈ ອຣຫາ ໂຫຕິ, ອຸໂຠປິ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສນ຺ຕິ. ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປນ ‘‘ເອຕໍ ທີຆໍ ຣສ຺ສໍ ຣຕ຺ຕກຎ຺ຈຸກໍ ນີລກຎ຺ຈຸກໍ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘ ນິສິນ຺ນໍ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ນໍ ວິຊ຺ຌ ປຫຣ ຆາເຕຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ເຕ ສເຈ ໂສ ຕເມວ ຆາເຕຕິ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປາຓາຕິປາໂຕ; ອານນ຺ຕຣິຍວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຈ ອານນ຺ຕຣິຍໍ. ສເຈ ອຎ຺ຎໍ ມາເຣຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ປາຓາຕິປາໂຕ. ເອເຕນ ອາຓຕ຺ຕິໂກ ປໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ –

ວຕ຺ຖຸໍ ກາລຎ຺ຈ ໂອກາສໍ, ອາວຸຘໍ ອິຣິຍາປຖໍ;

ຕຸລຍິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຐານານິ, ຘາເຣຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ວິຈກ຺ຂໂຓ.

ອປໂຣ ນໂຍ –

ວຕ຺ຖຸ ກາໂລ ຈ ໂອກາໂສ, ອາວຸຘໍ ອິຣິຍາປໂຖ;

ກິຣິຍາວິເສໂສຕິ ອິເມ, ຉ ອາຓຕ຺ຕິນິຍາມກາ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ມາເຣຕພ຺ໂພ ສຕ຺ໂຕ. ‘‘ກາໂລ’’ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສາຍນ຺ຫາທິກາໂລ ຈ ໂຍພ຺ພນຖາວຣິຍາທິກາໂລ ຈ. ‘‘ໂອກາໂສ’’ຕິ ຄາໂມ ວາ ວນໍ ວາ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ວາ ເຄຫມຊ຺ຌໍ ວາ ຣຖິກາ ວາ ສິງ຺ຆາຏກໍ ວາຕິ ເອວມາທິ. ‘‘ອາວຸຘ’’ນ຺ຕິ ອສິ ວາ ອຸສຸ ວາ ສຕ຺ຕິ ວາຕິ ເອວມາທິ. ‘‘ອິຣິຍາປໂຖ’’ຕິ ມາເຣຕພ຺ພສ຺ສ ຄມນໍ ວາ ນິສຊ຺ຊາ ວາຕິ ເອວມາທິ. ‘‘ກິຣິຍາວິເສໂສ’’ຕິ ວິຊ຺ຌນໍ ວາ ເຉທນໍ ວາ ເຠທນໍ ວາ ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑກໍ ວາຕິ ເອວມາທິ.

ຍທິ ຫິ ວຕ຺ຖຸໍ ວິສໍວາເທຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ມາເຣຕິ, ‘‘ປຸຣໂຕ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣຫີ’’ຕິ ວາ ອາຓຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ ປສ຺ສໂຕ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາ ປເທເສ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣຕິ. ອາຓາປກສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມພນ຺ໂຘ; ອາຓຕ຺ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມພນ຺ໂຘ. ອຖ ວຕ຺ຖຸໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ຍຖາຓຕ຺ຕິຍາ ມາເຣຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ມາຣຓກ຺ຂເຓຕິ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ກມ຺ມພນ຺ໂຘ. ວຕ຺ຖຸວິເສເສນ ປເນຕ຺ຖ ກມ຺ມວິເສໂສ ຈ ອາປຕ຺ຕິວິເສໂສ ຈ ໂຫຕີຕິ. ເອວໍ ຕາວ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກາເລ ປນ ໂຍ ‘‘ອຊ຺ຊ ສ຺ເວ’’ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ຍທາ ກທາຈິ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ມາເຣຕິ, ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕ. ໂຍ ປນ ‘‘ອຊ຺ຊ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ມຊ຺ຌນ຺ເຫ ວາ ສາຍນ຺ເຫ ວາ ສ຺ເວ ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ມາເຣຕິ. ວິສງ຺ເກໂຕ ໂຫຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມພນ຺ໂຘ. ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ມາເຣຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ຌນ຺ເຫ ຊາເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອເຕນ ນເຍນ ສພ຺ພກາລປ຺ປເຠເທສຸ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂອກາເສປິ ໂຍ ‘‘ເອຕໍ ຄາເມ ຐິຕໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ອາຓຕ຺ໂຕ ຕໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ມາເຣຕິ, ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕ. ໂຍ ປນ ‘‘ຄາເມເຍວາ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ອາຓຕ຺ໂຕ ວເນ ມາເຣຕິ, ຕຖາ ‘‘ວເນ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ຄາເມ ມາເຣຕິ. ‘‘ອນ຺ໂຕເຄຫທ຺ວາເຣ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ເຄຫມຊ຺ເຌ ມາເຣຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕ. ເອເຕນ ນເຍນ ສພ຺ໂພກາສເຠເທສຸ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອາວຸເຘປິ ໂຍ ‘‘ອສິນາ ວາ ອຸສຸນາ ວາ’’ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸເຘນ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ເຍນ ເກນຈິ ອາວຸເຘນ ມາເຣຕິ, ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕ. ໂຍ ປນ ‘‘ອສິນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອຸສຸນາ, ‘‘ອິມິນາ ວາ ອສິນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎນ ອສິນາ ມາເຣຕິ. ເອຕສ຺ເສວ ວາ ອສິສ຺ສ ‘‘ອິມາຍ ຘາຣາຍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອິຕຣາຍ ວາ ຘາຣາຍ ຕເລນ ວາ ຕຸຓ຺ເຑນ ວາ ຖຣຸນາ ວາ ມາເຣຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕ. ເອເຕນ ນເຍນ ສພ຺ພອາວຸຘເຠເທສຸ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິຣິຍາປເຖ ປນ ໂຍ ‘‘ເອຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ອາຓຕ຺ໂຕ ຈ ນໍ ສເຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ມາເຣຕິ, ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕ. ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ຕເມວ ມາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ປນ ສເຈ ນິສິນ຺ນໍ ມາເຣຕິ. ‘‘ນິສິນ຺ນເມວ ວາ ມາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ມາເຣຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕ ໂຫຕິ. ເອເຕນ ນເຍນ ສພ຺ພອິຣິຍາປຖເຠເທສຸ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກິຣິຍາວິເສເສປິ ໂຍ ‘‘ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ມາເຣຕິ, ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕ. ໂຍ ປນ ‘‘ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕ. ເອເຕນ ນເຍນ ສພ຺ພກິຣິຍາວິເສສເຠເທສຸ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂຍ ປນ ລິງ຺ຄວເສນ ‘‘ທີຆໍ ຣສ຺ສໍ ກາຬໍ ໂອທາຕໍ ກິສໍ ຖູລໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ອາຓາເປຕິ, ອາຓຕ຺ໂຕ ຈ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຕາທິສໍ ມາເຣຕິ, ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕ ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຣາຊິກໍ. ອຖ ປນ ໂສ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຓາເປຕິ, ອາຓຕ຺ໂຕ ຈ ‘‘ອຍເມວ ອີທິໂສ’’ຕິ ອາຓາປກເມວ ມາເຣຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ວຘກສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ. ອາຓາປໂກ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຓາເປຕິ, ອິຕໂຣ ອຎ຺ຎໍ ຕາທິສໍ ມາເຣຕິ, ອາຓາປໂກ ມຸຈ຺ຈຕິ, ວຘກສ຺ເສວ ປາຣາຊິກໍ. ກສ຺ມາ? ໂອກາສສ຺ສ ອນິຍມິຕຕ຺ຕາ. ສເຈ ປນ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຓາເປນ຺ໂຕປິ ໂອກາສໍ ນິຍເມຕິ, ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ວາ ເຖຣາສເນ ວາ ນວາສເນ ວາ ມຊ຺ຌິມາສເນ ວາ ນິສິນ຺ນໍ ເອວຣູປໍ ນາມ ມາເຣຫີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອຎ຺ໂຎ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສເຈ ອາຓຕ຺ໂຕ ຕໍ ມາເຣຕິ, ເນວ ວຘໂກ ມຸຈ຺ຈຕິ ນ ອາຓາປໂກ. ກສ຺ມາ? ໂອກາສສ຺ສ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ. ສເຈ ປນ ນິຍມິໂຕກາສໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມາເຣຕິ, ອາຓາປໂກ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ນໂຍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ນ ອນາທຣິຍໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ມາຕິກາວເສນ ອາຓຕ຺ຕິກປໂຍຄກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິທານິ ເຍ ທູເຕນາຕິ ອິມສ຺ສ ມາຕິກາປທສ຺ສ ນິທ຺ເທສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປຕີ’’ຕິອາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ໂສ ຕໍ ມຎ຺ຎມາໂນຕິ ໂສ ອາຓຕ຺ໂຕ ໂຍ ອາຓາປເກນ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ’’ຕິ ອກ຺ຂາໂຕ, ຕໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕເມວ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຣາຊິກໍ. ຕໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ຍໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຎ຺ຎໍ ຕາທິສໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຎ຺ຎໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕນ຺ຕິ ໂຍ ອາຓາປເກນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ພລວສຫາຍໍ ສມີເປ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ພເລນາຍໍ ຄຊ຺ຊຕິ, ອິມໍ ຕາວ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປມີ’’ຕິ ປຫຣນ຺ໂຕ ອິຕຣເມວ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິຕໍ ‘‘ສຫາໂຍ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຣາຊິກໍ. ອຎ຺ຎໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ‘‘ອິມໍ ຕາວສ຺ສ ສຫາຍໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປມີ’’ຕິ ສຫາຍເມວ ໂວໂຣເປຕິ, ຕສ຺ເສວ ປາຣາຊິກໍ.

ທູຕປຣມ຺ປຣາປທສ຺ສ ນິທ຺ເທສວາເຣ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ປາວທາຕິອາທີສຸ ເອໂກ ອາຈຣິໂຍ ຕໂຍ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕນາມກາ ອນ຺ເຕວາສິກາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປຕີຕິ ອາຈຣິໂຍ ກຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄລໍ ມາຣາເປຕຸກາໂມ ຕມຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕໍ ອາຓາເປຕິ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ປາວທາຕິ ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕ, ເອຕມຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ປາວທ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ປາວທຕູຕິ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕປິ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ປາວທຕຸ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕູຕິ ເອວໍ ຕຍາ ອາຓຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິເຕນ ອາຓຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິໂຕ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸ; ໂສ ຫິ ອມ຺ເຫສຸ ວີຣຊາຕິໂກ ປຏິພໂລ ອິມສ຺ມິໍ ກມ຺ເມຕິ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອວໍ ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຕາວ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂສ ອິຕຣສ຺ສ ອາໂຣເຈຕີຕິ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສ, ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ຈ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ເອວໍ ວທຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ກິຣ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຫີ’ຕິ. ຕ຺ວໍ ກິຣ ອມ຺ເຫສຸ ວີຣປຸຣິໂສ’’ຕິ ອາໂຣເຈຕິ; ເອວໍ ເຕສມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏໍ. ວຘໂກ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ‘‘ສາຘຸ ໂວໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ. ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາຕິ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິເຕນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ເຕ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ມຫາຊໂນ ຫິ ເຕນ ປາເປ ນິໂຍຊິໂຕຕິ. ໂສ ຕນ຺ຕິ ໂສ ເຈ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິໂຕ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ສພ຺ເພສໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຊນານໍ ປາຣາຊິກໍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ, ເອເຕນູປາເຍນ ວິສງ຺ເກຕໍ ອກຕ຺ວາ ປຣມ຺ປຣາຍ ອາຓາເປນ຺ຕໍ ສມຓສຕໍ ສມຓສຫສ຺ສໍ ວາ ໂຫຕຸ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກເມວ.

ວິສກ຺ກິຍທູຕປທນິທ຺ເທເສ ໂສ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕີຕິ ໂສ ອາຈຣິເຍນ ອາຓຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕໍ ອທິສ຺ວາ ວາ ອວຕ຺ຕຸກາໂມ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕເມວ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ເອວມາຫ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ກິຣ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຫີ’’ຕິ ວິສງ຺ເກຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຓາເປຕິ. ວິສງ຺ເກຕກຣເຓເນວ ຫິ ເອສ ‘‘ວິສກ຺ກິຍທູໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ຕາວ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕ ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ນ ສິຍາ, ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຣຓາຠິນນ຺ທເນສຸປິ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ມຣຓປຏິຄ຺ຄຫເຓ ກຖໍ ນ ສິຍາ ຕສ຺ມາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ເສເວຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘‘ມູລຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມນເຍປິ ເຈຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ເວທິຕພ຺ພເມວ; ໂອກາສາຠາເວນ ປນ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ໂຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ອທິນ຺ນາທາເນປີຕິ.

ສເຈ ປນ ໂສ ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ຈ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ໂວໂຣປກສ຺ສ ຈ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕສ຺ສາຕິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປາຣາຊິກໍ. ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ປນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວິສງ຺ເກຕຕ຺ຕາ ປາຣາຊິເກນ ອນາປຕ຺ຕິ. ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ອຊານນຕາຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂສຕ຺ຖິຠາວໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ນຏ຺ໂຐຕິ.

ຄຕປຈ຺ຈາຄຕທູຕນິທ຺ເທເສ – ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕສ຺ສ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕພ຺ພສ຺ສ ສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ຂຕ຺ຕາ ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຍທາ ສກ຺ໂກສິ ຕທາຕິ ກິໍ ອຊ຺ເຊວ ມາຣິໂຕ ມາຣິໂຕ ໂຫຕິ, ຄຈ຺ຉ ຍທາ ສກ຺ໂກສິ, ຕທາ ນໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຫີຕິ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອວໍ ປຸນ ອາຓຕ຺ຕິຍາປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ອວສ຺ສໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຜລສທິສາ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິໂກ. ສເຈປິ ວຘໂກ ສຏ຺ຐິວສ຺ສາຕິກ຺ກເມນ ຕໍ ວຘຕິ, ອາຓາປໂກ ຈ ອນ຺ຕຣາວ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ຫີນາຍ ວາ ອາວຕ຺ຕຕິ, ອສ຺ສມໂຓວ ຫຸຕ຺ວາ ກາລຎ຺ຈ ກຣິສ຺ສຕິ, ຫີນາຍ ວາ ອາວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ. ສເຈ ອາຓາປໂກ ຄິຫິກາເລ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ອຣຫນ຺ຕໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພຊິເຕ ອາຓຕ຺ໂຕ ຕໍ ມາເຣຕິ, ອາຓາປໂກ ຄິຫິກາເລເຍວ ມາຕຸຆາຕໂກ ປິຕຸຆາຕໂກ ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ ວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເນວສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ນ ອຸປສມ຺ປທາ ຣຸຫຕິ. ສເຈປິ ມາເຣຕພ຺ພປຸຄ຺ຄໂລ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ຍທາ ປນ ນໍ ອາຓຕ຺ໂຕ ມາເຣຕິ ຕທາ ອຣຫາ ໂຫຕິ, ອາຓຕ຺ຕໂຕ ວາ ປຫາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂມູລິກໍ ສທ຺ຘໍ ນິສ຺ສາຍ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເຕເນວາພາເຘນ ກາລໍກໂຣຕິ, ອາຓາປໂກ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ. ວຘໂກ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປກ຺ກມກຣຓກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິໂກຕິ.

ອິທານິ ເຍ ສພ຺ເພສຸເຍວ ອິເມສຸ ທູຕວເສນ ວຸຕ຺ຕມາຕິກາປເທສຸ ສງ຺ເກຕວິສງ຺ເກຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ

ວຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ ວາຣາ, ເຕສຸ ປຐມວາເຣ ຕາວ – ຍສ຺ມາ ຕໍ ສຓິກໍ ວາ ຠຓນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ວາ ພຘິຣຕາຍ ‘‘ມາ ຆາເຕຫີ’’ຕິ ເອຕໍ ວຈນໍ ນ ສາເວຕິ, ຕສ຺ມາ ມູລຏ຺ໂຐ ນ ມຸຕ຺ໂຕ. ທຸຕິຍວາເຣ – ສາວິຕຕ຺ຕາ ມຸຕ຺ໂຕ. ຕຕິຍວາເຣ ປນ ເຕນ ຈ ສາວິຕຕ຺ຕາ ອິຕເຣນ ຈ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ໂອຣຕຕ຺ຕາ ອຸໂຠປິ ມຸຕ຺ຕາຕິ.

ທູຕກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໗໕. ອຣໂຫ ຣໂຫສຎ຺ຎີນິທ຺ເທສາທີສຸ ອຣໂຫຕິ ສມ຺ມຸເຂ. ຣໂຫຕິ ປຣມ຺ມຸເຂ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ອຸປຏ຺ຐານກາເລ ເວຣິຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ນິສິນ຺ເນເຍວ ອນ຺ຘກາຣໂທເສນ ຕສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອໂຫ ວຕ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຫໂຕ ອສ຺ສ, ໂຈຣາປິ ນາມ ຕໍ ນ ຫນນ຺ຕິ, ສປ຺ໂປ ວາ ນ ຑໍສຕິ, ນ ສຕ຺ຖໍ ວາ ວິສໍ ວາ ອາຫຣຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ມຣຓໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ໂຕ ອີທິສານິ ວຈນານິ ອຸລ຺ລປຕິ, ອຍໍ ອຣໂຫ ຣໂຫສຎ຺ຎີ ອຸລ຺ລປຕິ ນາມ. ສມ຺ມຸເຂວ ຕສ຺ມິໍ ປຣມ຺ມຸຂສຎ຺ຎີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ປນ ຕໍ ປຸຣໂຕ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ປຸນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຄເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ອິເຘວ ໂສ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ອຸລ຺ລປຕິ, ອຍໍ ຣໂຫ ອຣໂຫສຎ຺ຎີ ອຸລ຺ລປຕິ ນາມ. ເອເຕເນວຸປາເຍນ ອຣໂຫ ອຣໂຫສຎ຺ຎີ ຈ ຣໂຫ ຣໂຫສຎ຺ຎີ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຈ ເອເຕສໍ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ມຣຓວຓ຺ຓສໍວຓ຺ຓນາຍ ວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາເຍນ ສໍວຓ຺ຓນາທິມາຕິການິທ຺ເທເສສຸ – ກາເຍນ ວິກາຣໍ ກໂຣຕີຕິ ຍຖາ ໂສ ຊານາຕິ ‘‘ສຕ຺ຖໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວິສໍ ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ອຸພ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂສພ຺ຠາທີສຸ ວາ ປປຕິຕ຺ວາ ໂຍ ມຣຕິ ໂສ ກິຣ ຘນໍ ວາ ລຠຕິ, ຍສໍ ວາ ລຠຕິ, ສຄ຺ຄໍ ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເອເຕນ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕຖາ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາທີຫິ ທສ຺ເສຕິ. ວາຈາຍ ຠຓຕີຕິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວາກ຺ຍເຠທໍ ກຕ຺ວາ ຠຓຕິ. ຕຕິຍວາໂຣ ອຸຠຍວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ສໍວຓ຺ຓກສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາ ກຕາ, ຕສ຺ມິໍ ມເຕ ສໍວຓ຺ຓນກ຺ຂເຓເຍວ ສໍວຓ຺ຓກສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ. ໂສ ຕໍ ນ ຊານາຕິ ອຎ຺ໂຎ ຎຕ຺ວາ ‘‘ລທ຺ໂຘ ວຕ ເມ ສຸຂຸປ຺ປຕ຺ຕິອຸປາໂຍ’’ຕິ ຕາຍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ມຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ກຕາຍ ເອໂກ ຎຕ຺ວາ ມຣຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ທ຺ເວປິ ມຣນ຺ຕິ, ປາຣາຊິກຎ຺ຈ ອກຸສລຣາສິ ຈ. ເອສ ນໂຍ ສມ຺ພຫຸເລສຸ. ອນຸທ຺ທິສ຺ສ ມຣຓໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑຕິ, ໂຍ ໂຍ ຕໍ ສໍວຓ຺ຓນໍ ຎຕ຺ວາ ມຣຕິ, ສພ຺ໂພ ເຕນ ມາຣິໂຕ ໂຫຕິ.

ທູເຕນ ສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ເຄຫໍ ວາ ຄາມໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເອວໍ ມຣຓວຓ຺ຓໍ ສໍວຓ຺ເຓຫີ’’ຕິ ສາສເນ ອາໂຣຈິຕມຕ຺ເຕ ທຸກ຺ກຏໍ. ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປຫິໂຕ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ມຣເຓນ ປາຣາຊິກໍ. ທູໂຕ ‘‘ຎາໂຕ ທານິ ອຍໍ ສຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕິສ຺ສ ວາ ສາໂລຫິຕສ຺ສ ວາ ອາໂຣເຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ມເຕ ວິສງ຺ເກໂຕ ໂຫຕິ, ມູລຏ຺ໂຐ ມຸຈ຺ຈຕິ. ທູໂຕ ຕເຖວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມຣຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕວ. ອນຸທ຺ທິສ຺ສ ປນ ສາສເນ ອາໂຣຈິເຕ ຍຕ຺ຕກາ ທູຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ມຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕກາ ປາຓາຕິປາຕາ. ສເຈ ມາຕາປິຕໂຣ ມຣນ຺ຕິ, ອານນ຺ຕຣິຍມ຺ປິ ໂຫຕິ.

໑໗໖. ເລຂາສໍວຓ຺ຓນາຍ – ເລຂໍ ຉິນ຺ທຕີຕິ ປຓ຺ເຓ ວາ ໂປຕ຺ຖເກ ວາ ອກ຺ຂຣານິ ລິຂຕິ – ‘‘ໂຍ ສຕ຺ຖໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປປາເຕ ວາ ປປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ອຄ຺ຄິປ຺ປເວສນອຸທກປ຺ປເວສນາທີຫິ ອຸປາເຍຫິ ມຣຕິ, ໂສ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ລຠຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວາຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ທຸກ຺ກຏຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸທ຺ທິສ຺ສ ລິຂິເຕ ປນ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ລິຂິຕໍ ຕສ຺ເສວ ມຣເຓນ ປາຣາຊິກໍ. ພຫູ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ລິຂິເຕ ຍຕ຺ຕກາ ມຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕກາ ປາຓາຕິປາຕາ. ມາຕາປິຕູນໍ ມຣເຓນ ອານນ຺ຕຣິຍໍ. ອນຸທ຺ທິສ຺ສ ລິຂິເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ພຫູ ມຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໍ ໂປຕ຺ຖກໍ ຌາເປຕ຺ວາ ວາ ຍຖາ ວາ ອກ຺ຂຣານິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ໂສ ປຣສ຺ສ ໂປຕ຺ຖໂກ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ທິສ຺ສ ລິຂິໂຕ ວາ ໂຫຕິ ອນຸທ຺ທິສ຺ສ ລິຂິໂຕ ວາ, ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ມູເລນ ກີໂຕ ໂຫຕິ, ໂປຕ຺ຖກສ຺ສາມິການໍ ໂປຕ຺ຖກໍ, ເຍສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມູລໍ ຄຫິຕໍ, ເຕສໍ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ສມ຺ພຫຸລາ ‘‘ມຣຓວຓ຺ຓໍ ລິຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອກຊ຺ຌາສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ຕາລຣຸກ຺ຂໍ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ຉິນ຺ທຕິ, ເອໂກ ອາຫຣຕິ, ເອໂກ ໂປຕ຺ຖກໍ ກໂຣຕິ, ເອໂກ ລິຂຕິ, ເອໂກ ສເຈ ກຓ຺ຏກເລຂາ ໂຫຕິ, ມສິໍ ມກ຺ເຂຕິ, ມສິໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕໍ ໂປຕ຺ຖກໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ສຠາຍໍ ວາ ອາປເຓ ວາ ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ເລຂາທສ຺ສນໂກຕູຫລກາ ພຫູ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຐເປນ຺ຕິ. ຕໍ ວາເຈຕ຺ວາ ສເຈປິ ເອໂກ ມຣຕິ, ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກໍ. ສເຈ ພຫຸກາ ມຣນ຺ຕິ, ວຸຕ຺ຕສທິໂສວ ນໂຍ. ວິປ຺ປຏິສາເຣ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໍ ໂປຕ຺ຖກໍ ສເຈປິ ມຎ຺ຊູສາຍໍ ໂຄເປນ຺ຕິ, ອຎ຺ໂຎ ຈ ຕໍ ທິສ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ພຫູນໍ ທສ຺ເສຕິ, ເນວ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕິຏ຺ຐຕຸ ມຎ຺ຊູສາ, ສເຈປິ ຕໍ ໂປຕ຺ຖກໍ ນທິຍໍ ວາ ສມຸທ຺ເທ ວາ ຂິປນ຺ຕິ ວາ ໂຘວນ຺ຕິ ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ວາ ຌາເປນ຺ຕິ, ຍາວ ສງ຺ຆຏ຺ຏິເຕປິ ທຸທ຺ໂຘເຕ ວາ ທຸຊ຺ຌາປິເຕ ວາ ປຕ຺ເຕ ອກ຺ຂຣານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຕາວ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ອກ຺ຂຣານິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ຕເຖວ ກເຕ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ.

ອິທານິ ຖາວຣປໂຍຄສ຺ສ ວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ໂອປາຕາທິມາຕິການິທ຺ເທເສສຸ ມນຸສ຺ສໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ໂອປາຕໍ ຂນຕີຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ປຕິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຎ຺ຈິ ມນຸສ຺ສໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ໂສ ເອກໂຕ ວິຈຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ອາວາຏໍ ຂນຕິ, ຂນນ຺ຕສ຺ສ ຕາວ ສເຈປິ ຊາຕປຖວິຍາ ຂນຕິ, ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປໂຍຄຕ຺ຕາ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຂນຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ມຣເຓນ ປາຣາຊິກໍ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຕິຕ຺ວາ ມເຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ອນຸທ຺ທິສ຺ສ ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຂໂຕ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຕກາ ປຕິຕ຺ວາ ມຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕກາ ປາຓາຕິປາຕາ. ອານນ຺ຕຣິຍວຕ຺ຖູສຸ ຈ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖູສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍານິ.

ພຫູ ຕຕ຺ຖ ເຈຕນາ; ກຕມາຍ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕີຕິ? ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕາວ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາວາຏໍ ຄມ຺ຠີຣໂຕ ຈ ອາຍາມວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ຂນິຕ຺ວາ ປມາເຓ ຐເປຕ຺ວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ປໍສຸປຈ຺ຉິໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປິກາ ອຕ຺ຖສາຘກເຈຕນາ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຜລສທິສາ. ສເຈປິ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ປຕິຕ຺ວາ ອວສ຺ສໍ ມຣຓກສຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາຍເມວ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອາວາເຏ ປຕິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສຕີຕິ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ກຸທ຺ທາລປ຺ປຫາເຣ ທິນ຺ເນ ສເຈ ໂກຈິ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂລິໂຕ ປຕິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ປາຣາຊິກເມວ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກຕ຺ເຖຣາ ປນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອໂກ ‘‘ໂອປາຕໍ ຂນິຕ຺ວາ ອສຸກໍ ນາມ ອາເນຕ຺ວາ ອິຘ ປາເຕຕ຺ວາ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕິ, ໂສ ຕໍ ປາເຕຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຣາຊິກໍ. ອຎ຺ຎໍ ປາເຕຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ສຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຕິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິສງ຺ເກໂຕ ໂຫຕິ, ມູລຏ຺ໂຐ ມຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອສຸໂກ ອສຸກໍ ອາເນຕ຺ວາ ອິຘ ມາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ ຂເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມຣິຕຸກາມາ ອິຘ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຂນຕິ, ເອກສ຺ສ ມຣເຓ ປາຣາຊິກໍ. ພຫຸນ຺ນໍ ມຣເຓ ອກຸສລຣາສິ, ມາຕາປິຕູນໍ ມຣເຓ ອານນ຺ຕຣິຍໍ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖູສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍານິ.

‘‘ເຍ ເກຈິ ມາເຣຕຸກາມາ, ເຕ ອິຘ ປາເຕຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຂນຕິ, ຕຕ຺ຖ ປາເຕຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ມເຕ ປາຣາຊິກໍ, ພຫູສຸ ອກຸສລຣາສິ, ອານນ຺ຕຣິຍາທິວຕ຺ຖູສຸ ອານນ຺ຕຣິຍາທີນິ. ອິເຘວ ອຣຫນ຺ຕາປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຸຣິມນເຍ ປນ ‘‘ເຕສໍ ມຣິຕຸກາມຕາຍ ປຕນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເຕ ນ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ທ຺ວີສຸປິ ນເຍສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຕິຕ຺ວາ ມເຕ ວິສງ຺ເກໂຕ. ‘‘ເຍ ເກຈິ ອຕ຺ຕໂນ ເວຣິເກ ເອຕ຺ຖ ປາເຕຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຂນຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ເວຣິກາ ເວຣິເກ ປາເຕຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ມາຣິເຕ ປາຣາຊິກໍ, ພຫູສຸ ອກຸສລຣາສິ, ມາຕຣິ ວາ ປິຕຣິ ວາ ອຣຫນ຺ເຕ ວາ ເວຣິເກຫິ ອາເນຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມາຣິເຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຕິຕ຺ວາ ມເຕສຸ ວິສງ຺ເກໂຕ.

ໂຍ ປນ ‘‘ມຣິຕຸກາມາ ວາ ອມຣິຕຸກາມາ ວາ ມາເຣຕຸກາມາ ວາ ອມາເຣຕຸກາມາ ວາ ເຍ ເກຈິ ເອຕ຺ຖ ປຕິຕາ ວາ ປາຕິຕາ ວາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສພ຺ພຖາປິ ອນຸທ຺ທິສ຺ເສວ ຂນຕິ. ໂຍ ໂຍ ມຣຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ມຣເຓນ ຍຖານຸຣູປໍ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຜຸສຕິ, ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສເຈ ຄພ຺ຠິນີ ປຕິຕ຺ວາ ສຄພ຺ຠາ ມຣຕິ, ທ຺ເວ ປາຓາຕິປາຕາ. ຄພ຺ໂຠເຍວ ວິນສ຺ສຕິ, ເອໂກ. ຄພ຺ໂຠ ນ ວິນສ຺ສຕິ, ມາຕາ ມຣຕິ, ເອໂກເຍວ. ໂຈເຣຫິ ອນຸພທ຺ໂຘ ປຕິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ໂອປາຕຂນກສ຺ເສວ ປາຣາຊິກໍ. ໂຈຣາ ຕຕ຺ຖ ປາເຕຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ, ປາຣາຊິກເມວ. ຕຕ຺ຖ ປຕິຕໍ ພຫິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ, ປາຣາຊິກເມວ. ກສ຺ມາ? ໂອປາເຕ ປຕິຕປ຺ປໂຍເຄນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ໂອປາຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຕເນວ ອາພາເຘນ ມຣຕິ, ປາຣາຊິກເມວ. ພຫູນິ ວສ຺ສານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນ ກຸປິເຕນ ເຕເນວາພາເຘນ ມຣຕິ, ປາຣາຊິກເມວ. ໂອປາເຕ ປຕນປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນໂຣເຄນ ຄິລານສ຺ເສວ ອຎ຺ໂຎ ໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂອປາຕໂຣໂຄ ພລວຕໂຣ ໂຫຕິ, ເຕນ ມເຕປິ ໂອປາຕຂຓໂກ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປນ຺ນໂຣໂຄ ພລວາ ໂຫຕິ, ເຕນ ມເຕ ມຸຈ຺ຈຕິ. ອຸໂຠຫິ ມເຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ໂອປາເຕ ໂອປປາຕິກມນຸສ຺ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຣຕິ, ປາຣາຊິກເມວ. ມນຸສ຺ສໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຂເຕ ຍກ຺ຂາທີສຸ ປຕິຕ຺ວາ ມເຕສຸ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍກ຺ຂາທໂຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຂເຕ ມນຸສ຺ສາທີສຸ ມຣນ຺ເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍກ຺ຂາທໂຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຂນນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຂນເນປິ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ມຣເຓ ວຕ຺ຖຸວເສນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວາ. ອນຸທ຺ທິສ຺ສ ຂເຕ ໂອປາເຕ ຍກ຺ຂຣູເປນ ວາ ເປຕຣູເປນ ວາ ປຕຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານຣູເປນ ມຣຕິ, ປຕນຣູປໍ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ. ມຣຓຣູປໍ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖໂຣ. ຕິຣຈ຺ຉານຣູເປນ ປຕິຕ຺ວາ ຍກ຺ຂເປຕຣູເປນ ມເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂອປາຕຂນໂກ ໂອປາຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິກ຺ກິຓາຕິ ວາ ມຸຘາ ວາ ເທຕິ, ໂຍ ໂຍ ປຕິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ ຈ ກມ຺ມພນ຺ໂຘ ຈ. ເຍນ ລທ຺ໂຘ ໂສ ນິທ຺ໂທໂສ. ອຖ ໂສປິ ‘‘ເອວໍ ປຕິຕາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຸອຸທ຺ຘຣາ ວາ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕໍ ໂອປາຕໍ ຄມ຺ຠີຣຕຣໍ ວາ ອຸຕ຺ຕານຕຣໍ ວາ ທີຆຕຣໍ ວາ ຣສ຺ສຕຣໍ ວາ ວິຕ຺ຖຕຕຣໍ ວາ ສມ຺ພາຘຕຣໍ ວາ ກໂຣຕິ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕິ ຈ ກມ຺ມພນ຺ໂຘ ຈ. ພຫູ ມຣນ຺ຕີຕິ ວິປ຺ປຏິສາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂອປາຕໍ ປໍສຸນາ ປູເຣຕິ, ສເຈ ໂກຈິ ປໍສຸມ຺ຫິ ປຕິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ປູເຣຕ຺ວາປິ ມູລຏ຺ໂຐ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ກທ຺ທໂມ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ມເຕປິ. ຣຸກ຺ໂຂ ວາ ປຕນ຺ໂຕ ວາໂຕ ວາ ວສ຺ໂສທກໍ ວາ ປໍສຸໍ ຫຣຕິ, ກນ຺ທມູລຕ຺ຖໍ ວາ ປຖວິໍ ຂນນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ອາວາຏໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ໂກຈິ ລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ວາ ປຕິຕ຺ວາ ວາ ມຣຕິ, ມູລຏ຺ໂຐ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ໂອກາເສ ມຫນ຺ຕໍ ຕຬາກໍ ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ວາ ກາເຣຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ໂພຘິໍ ວາ ໂຣເປຕ຺ວາ ອາວາສໍ ວາ ສກຏມຄ຺ຄໍ ວາ ກາເຣຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ຍທາປິ ຖິຣໍ ກຕ຺ວາ ປູຣິເຕ ໂອປາເຕ ຣຸກ຺ຂາທີນໍ ມູລານິ ມູເລຫິ ສໍສິພ຺ພິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຊາຕປຖວີ ຊາຕາ, ຕທາປິ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈປິ ນທີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອປາຕໍ ຫຣຕິ, ເອວມ຺ປິ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ. ອຍໍ ຕາວ ໂອປາຕກຖາ.

ໂອປາຕສ຺ເສວ ປນ ອນຸໂລເມສຸ ປາສາທີສຸປິ ໂຍ ຕາວ ປາສໍ ໂອຑ຺ເຑຕິ ‘‘ເອຕ຺ຖ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອວສ຺ສໍ ພຊ຺ຌນກສຕ຺ຕານໍ ວເສນ ຫຕ຺ຖາ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິການນ຺ຕຣິຍຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກເຕ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ໂອຑ຺ຑິໂຕ, ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ ພນ຺ຘເນ ອນາປຕ຺ຕິ. ປາເສ ມູເລນ ວາ ມຸຘາ ວາ ທິນ຺ເນປິ ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ກມ຺ມພນ຺ໂຘ. ສເຈ ເຍນ ລທ຺ໂຘ ໂສ ອຸຄ຺ຄລິຕໍ ວາ ປາສໍ ສຓ຺ຐເປຕິ, ປສ຺ເສນ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ວຕິໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມຸເຂ ປເວເສຕິ, ຖທ຺ຘຕຣໍ ວາ ປາສຍຏ຺ຐິໍ ຐເປຕິ, ທຬ຺ຫຕຣໍ ວາ ປາສຣຊ຺ຊຸໍ ພນ຺ຘຕິ, ຖິຣຕຣໍ ວາ ຂາຓຸກໍ ວາ ອາໂກເຏຕິ, ອຸໂຠປິ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສເຈ ວິປ຺ປຏິສາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປາສໍ ອຸຄ຺ຄລາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸນ ອຎ຺ເຎ ສຓ຺ຐເປນ຺ຕິ, ພທ຺ຘາ ພທ຺ຘາ ມຣນ຺ຕິ, ມູລຏ຺ໂຐ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ.

ສເຈ ປນ ເຕນ ປາສຍຏ຺ຐິ ສຍໍ ອກຕາ ໂຫຕິ, ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖຊາຕກຍຏ຺ຐິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສຍໍ ກຕຍຏ຺ຐິໍ ປນ ໂຄເປນ຺ໂຕປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ຍທິ ຫິ ຕໍ ອຎ຺ໂຎ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປາສໍ ສຓ຺ຐເປຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ມຣນ຺ເຕສຸ ມູລຏ຺ໂຐ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ຕໍ ຌາເປຕ຺ວາ ອລາຕໍ ກຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕິ, ເຕນ ອລາເຕນ ປຫາຣໍ ລທ຺ຘາ ມຣນ຺ເຕສຸປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສພ຺ພໂສ ປນ ຌາເປຕ຺ວາ ວາ ນາເສຕ຺ວາ ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ, ປາສຣຊ຺ຊຸມ຺ປິ ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ວຏ຺ຏິຕໍ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ຣຊ຺ຊຸເກ ລຠິຕ຺ວາ ສຍໍ ວຏ຺ຏິຕໍ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວາເກ ລຠິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏິຕໍ ຫີຣໍ ຫີຣໍ ກຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ອຣຎ຺ຎໂຕ ປນ ສຍໍ ວາເກ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏິຕໍ ໂຄເປນ຺ໂຕປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສພ຺ພໂສ ປນ ຌາເປຕ຺ວາ ວາ ນາເສຕ຺ວາ ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ.

ອທູຫລໍ ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຈຕູສຸ ປາເທສຸ ອທູຫລມຎ຺ຈໍ ຐເປຕ຺ວາ ປາສາເຓ ອາໂຣເປຕິ, ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ສພ຺ພສຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ອວສ຺ສໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕພ຺ພກສຕ຺ຕານໍ ວເສນ ອຸທ຺ທິສ຺ສການຸທ຺ທິສ຺ສການຸຣູເປນ ປາຣາຊິກາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອທູຫເລ ມູເລນ ວາ ມຸຘາ ວາ ທິນ຺ເນປິ ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ສເຈ ເຍນ ລທ຺ຘໍ ໂສ ປຕິຕໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ປາສາເຓ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຄຣຸກຕຣໍ ວາ ກໂຣຕິ, ປສ຺ເສນ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ວຕິໍ ກຕ຺ວາ ອທູຫເລ ປເວເສຕິ, ອຸໂຠປິ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສເຈປິ ວິປ຺ປຏິສາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອທູຫລໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ສຓ຺ຐເປຕິ, ມູລຏ຺ໂຐ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ປາສາເຓ ປນ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອທູຫລປາເທ ຈ ປາສຍຏ຺ຐິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ຌາເປຕ຺ວາ ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ.

ສູລໍ ໂຣເປນ຺ຕສ຺ສາປິ ສພ຺ພສຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ສູລມຸເຂ ປຕິຕ຺ວາ ອວສ຺ສໍ ມຣຓກສຕ຺ຕານໍ ວເສນ ອຸທ຺ທິສ຺ສານຸທ຺ທິສ຺ສານຸຣູປໂຕ ປາຣາຊິກາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສູເລ ມູເລນ ວາ ມຸຘາ ວາ ທິນ຺ເນປິ ມູລຏ຺ຐສ຺ເສວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ສເຈ ເຍນ ລທ຺ຘໍ ໂສ ‘‘ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕິຂິຓຕຣໍ ວາ ກໂຣຕິ, ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ກຸຓ຺ຐຕຣໍ ວາ ກໂຣຕິ, ‘‘ອຸຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນີຈຕຣໍ ວາ ‘‘ນີຈ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈຕຣໍ ວາ ປຸນ ໂຣເປຕິ, ວງ຺ກໍ ວາ ອຸຊຸກໍ ອຕິອຸຊຸກໍ ວາ ອີສກໍ ໂປຓໍ ກໂຣຕິ, ອຸໂຠປິ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐາເນ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐເປຕິ, ຕໍ ເຈ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ອາທິໂຕ ປຠຸຕິ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ມູລຏ຺ໂຐ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປນ ກຕເມວ ລຠິຕ຺ວາ ໂຣປິເຕ ມູລຏ຺ໂຐ ມຸຈ຺ຈຕິ. ວິປ຺ປຏິສາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປາສຍຏ຺ຐິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ຌາເປຕ຺ວາ ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ.

໑໗໗. ອປສ຺ເສເນ ສຕ຺ຖໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອປສ຺ເສນໍ ນາມ ນິຈ຺ຈປຣິໂຠໂຄ ມຎ຺ໂຈ ວາ ປີຐໍ ວາ ອປສ຺ເສນຜລກໍ ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທນ຺ຕສ຺ສ ອປສ຺ເສນກຕ຺ຖມ຺ໂຠ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕກຣຸກ຺ໂຂ ວາ ຈງ຺ກເມ ອປສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕສ຺ສ ອາລມ຺ພນຣຸກ຺ໂຂ ວາ ອາລມ຺ພນຜລກໍ ວາ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ອປສ຺ສຍນີຍຏ຺ເຐນ ອປສ຺ເສນໍ ນາມ; ຕສ຺ມິໍ ອປສ຺ເສເນ ຍຖາ ອປສ຺ສຍນ຺ຕໍ ວິຊ຺ຌຕິ ວາ ຉິນ຺ທຕິ ວາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ວາສິຜຣສຸສຕ຺ຕິອາຣກຓ຺ຏກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສຕ຺ຖໍ ຐເປຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ຘຸວປຣິໂຠຄຏ຺ຐາເນ ນິຣາສງ຺ກສ຺ສ ນິສີທໂຕ ວາ ນິປຊ຺ຊໂຕ ວາ ອປສ຺ສຍນ຺ຕສ຺ສ ວາ ສຕ຺ຖສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ມຣເຓນ ປາຣາຊິກໍ. ຕໍ ເຈ ອຎ຺ໂຎປິ ຕສ຺ສ ເວຣິຠິກ຺ຂຸ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ມຎ຺ເຎ ມຣຓຕ຺ຖາຍ ອິທໍ ນິຂິຕ຺ຕໍ, ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ມຣຕູ’’ຕິ ອຠິນນ຺ທນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ປນ ໂສປິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ກເຕ ສຸກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕິຂິຓຕຣາທິກຣເຓນ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສາປິ ປາຣາຊິກໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐາເນ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐເປຕິ ຕທຕ຺ຖເມວ ກຕ຺ວາ ຐປິເຕ ມູລຏ຺ໂຐ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ປາກຕິກໍ ລຠິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ໂຫຕິ, ມຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຕິຂິຓຕຣໍ ຐເປຕິ ມູລຏ຺ໂຐ ມຸຈ຺ຈເຕວ.

ວິສມກ຺ຂເນປິ ຍາວ ມຣຓາຠິນນ຺ທເນ ທຸກ຺ກຏໍ ຕາວ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ໂສປິ ຂຸທ຺ທກໍ ວິສມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕຕຣໍ ວາ ກໂຣຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ວາ ‘‘ອຕິເຣກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣຕິ, ຕນຸກໍ ວາ ພຫລໍ; ພຫລໍ ວາ ຕນຸກໍ ກໂຣຕິ, ອຄ຺ຄິນາ ຕາເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວາ ອຸປຣິ ວາ ສຎ຺ຈາເຣຕິ, ຕສ຺ສາປິ ປາຣາຊິກໍ. ‘‘ອິທໍ ອຐາເນ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພເມວ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐເປຕິ, ອຕ຺ຕນາ ເຠສຊ຺ຊານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກເຕ ມູລຏ຺ໂຐ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອຕ຺ຕນາ ອກເຕ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ‘‘ອິທໍ ວິສໍ ອຕິປຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອາເນຕ຺ວາ ປກ຺ຂິປຕິ, ຍສ຺ສ ວິເສນ ມຣຕິ, ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ. ສເຈ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສນ຺ຕເກນ ມຣຕິ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປາຣາຊິກໍ. ‘‘ອິທໍ ວິສໍ ນິພ຺ພິສ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເມວ ຐເປຕິ, ຕສ຺ເສວ ປາຣາຊິກໍ ມູລຏ຺ໂຐ ມຸຈ຺ຈຕິ.

ທຸພ຺ພລໍ ວາ ກໂຣຕີຕິ ມຎ຺ຈປີຐໍ ອຏນິຍາ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິທເລຫິ ວາ ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ວາ ເຍຫິ ວີຕໍ ໂຫຕິ, ເຕ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປາວເສສເມວ ກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ອາວຸຘໍ ນິກ຺ຂິປຕິ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປຕິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອປສ຺ເສນຜລກາທີນມ຺ປິ ຈງ຺ກເມ ອາລມ຺ພນຣຸກ຺ຂຜລກປຣິໂຍສານານໍ ປຣຠາຄໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ອາວຸຘໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ໂສພ຺ຠາທີສຸ ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ອປສ຺ເສນຜລກໍ ວາ ອາເນຕ຺ວາ ຐເປຕິ, ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນມຕ຺ໂຕ ວາ ອປສ຺ສິຕມຕ຺ໂຕ ວາ ປຕຕິ, ໂສພ຺ຠາທີສຸ ວາ ສຎ຺ຈຣຓເສຕຸ ໂຫຕິ, ຕໍ ທຸພ຺ພລໍ ກໂຣຕິ; ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກຣເຓ ທຸກ຺ກຏໍ. ອິຕຣສ຺ສ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ມຣເຓ ປາຣາຊິກໍ. ຠິກ຺ຂຸໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂສພ຺ຠາທີນໍ ຕເຏ ຐເປຕິ ‘‘ທິສ຺ວາ ຠເຍນ ກມ຺ເປນ຺ໂຕ ປຕິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ປຕຕິ, ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ມຣເຓ ປາຣາຊິກໍ. ສຍໍ ວາ ປາເຕຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ປາຕາເປຕິ, ອຎ຺ໂຎ ອວຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປາເຕຕິ, ອມນຸສ຺ໂສ ປາເຕຕິ, ວາຕປ຺ປຫາເຣນ ປຕຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຕຕ຺ຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ມຣເຓ ປາຣາຊິກໍ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສ ປໂຍເຄນ ໂສພ຺ຠາທິຕເຏ ຐິຕຕ຺ຕາ.

ອຸປນິກ຺ຂິປນໍ ນາມ ສມີເປ ນິກ຺ຂິປນໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂຍ ອິມິນາ ອສິນາ ມໂຕ ໂສ ຘນໍ ວາ ລຠຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມຣຓວຓ຺ຓໍ ວາ ສໍວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ມຣຓຕ຺ຖິກາ ມຣນ຺ຕຸ, ມາຣຓຕ຺ຖິກາ ມາເຣນ຺ຕູ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ອສິໍ ອຸປນິກ຺ຂິປຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປນິກ຺ຂິປເນ ທຸກ຺ກຏໍ. ມຣິຕຸກາໂມ ວາ ເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ປຫຣຕຸ, ມາເຣຕຸກາໂມ ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຫຣຕຸ, ອຸຠຍຖາປິ ປຣສ຺ສ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິກ຺ເຂປກສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ມຣເຓ ປາຣາຊິກໍ. ອນຸທ຺ທິສ຺ສ ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ພຫູນໍ ມຣເຓ ອກຸສລຣາສິ. ປາຣາຊິກາທິວຕ຺ຖູສຸ ປາຣາຊິກາທີນິ. ວິປ຺ປຏິສາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອສິໍ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ກິຓິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ, ອສິສ຺ສາມິການໍ ອສິໍ, ເຍສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມູລໍ ຄຫິຕໍ, ເຕສໍ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ໂລຫປິຓ຺ຑິໍ ວາ ຜາລໍ ວາ ກຸທາລໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອສິ ກາຣາປິໂຕ ໂຫຕິ, ຍໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຣິໂຕ, ຕເທວ ກຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ກຸທາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຣິຕໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ຜາລໍ ກໂຣຕິ, ຜາເລນ ປຫາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ມຣນ຺ເຕສຸປິ ປາຓາຕິປາຕໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ປນ ໂລຫໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຸປນິກ຺ຂິປນຕ຺ຖເມວ ກາຣິໂຕ ໂຫຕິ, ອເຣນ ຆໍສິຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ວິປ຺ປກິຓ຺ເຓ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈປິ ສໍວຓ຺ຓນາໂປຕ຺ຖໂກ ວິຍ ພຫູຫິ ເອກຊ຺ຌາສເຍຫິ ກໂຕ ໂຫຕິ, ໂປຕ຺ຖເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກມ຺ມພນ຺ຘວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ສຕ຺ຕິເຠຓ຺ຑີສຸ. ລຄຸເຬ ປາສຍຏ຺ຐິສທິໂສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຕຖາ ປາສາເຓ. ສຕ຺ເຖ ອສິສທິໂສວ. ວິສໍ ວາຕິ ວິສໍ ອຸປນິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸວເສນ ອຸທ຺ທິສ຺ສານຸທ຺ທິສ຺ສານຸຣູປໂຕ ປາຣາຊິກາທິວຕ຺ຖູສຸ ປາຣາຊິກາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ກິຓິຕ຺ວາ ຐປິເຕ ປຸຣິມນເຍນ ປຏິປາກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສຍໍ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ໂຍຊິເຕ ອວິສໍ ກຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ຣຊ຺ຊຸຍາ ປາສຣຊ຺ຊຸສທິໂສວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ເຠສຊ຺ເຊ – ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ເວຣິຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຊ຺ຊຣເກ ວາ ວິສຠາຄໂຣເຄ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອສປ຺ປາຍານິປິ ສປ຺ປິອາທີນິ ສປ຺ປາຍານີຕິ ມຣຓາຘິປ຺ປາໂຍ ເທຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ກນ຺ທມູລຜລໍ ຕສ຺ສ ເອວໍ ເຠສຊ຺ຊທາເນ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຣສ຺ສ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ມຣເຓ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຣາຊິການິ, ອານນ຺ຕຣິຍວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອານນ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໗໘. ຣູປູປຫາເຣ – ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ປຣໍ ວາ ອມນາປຣູປໍ ຕສ຺ສ ສມີເປ ຐເປຕິ, ອຕ຺ຕນາ ວາ ຍກ຺ຂເປຕາທິເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປສໍຫາຣມຕ຺ເຕ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຣສ຺ສ ຕໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ຠຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ມຣເຓ ປາຣາຊິກໍ. ສເຈ ປນ ຕເທວ ຣູປໍ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມນາປໍ ໂຫຕິ, ອລາຠເກນ ຈ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕ. ມນາປິເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ວິເສເສນ ອິຕ຺ຖີນໍ ປຸຣິສຣູປໍ ປຸຣິສານຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ມນາປໍ ຕໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອຸປສໍຫຣຕິ, ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕກເມວ ກໂຣຕິ, ອຕິຈິຣໍ ປສ຺ສິຕຸມ຺ປິ ນ ເທຕິ, ອິຕໂຣ ອລາຠເກນ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ສເຈ ອຸຕ຺ຕສິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ວິສງ຺ເກໂຕ. ອຖ ປນ ອຸຕ຺ຕສິຕ຺ວາ ວາ ອລາຠເກນ ວາຕິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ‘‘ເກວລໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປສໍຫຣຕິ, ອຸຕ຺ຕສິຕ຺ວາ ວາ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ວາ ມເຕ ປາຣາຊິກເມວ. ເອເຕເນວູປາເຍນ ສທ຺ທູປຫາຣາທໂຍປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກວລຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອມນຸສ຺ສສທ຺ທາທໂຍ ອຸຕ຺ຣາສຊນກາ ອມນາປສທ຺ທາ, ປຸຣິສານໍ ອິຕ຺ຖິສທ຺ທມຘຸຣຄນ຺ຘພ຺ພສທ຺ທາທໂຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທກຣາ ມນາປສທ຺ທາ. ຫິມວນ຺ເຕ ວິສຣຸກ຺ຂານໍ ມູລາທິຄນ຺ຘາ ກຸຓປຄນ຺ຘາ ຈ ອມນາປຄນ຺ຘາ, ກາຬານຸສາຣີມູລຄນ຺ຘາທໂຍ ມນາປຄນ຺ຘາ. ປຏິກູລມູລຣສາທໂຍ ອມນາປຣສາ, ອປ຺ປຏິກູລມູລຣສາທໂຍ ມນາປຣສາ. ວິສຜສ຺ສມຫາກຈ຺ຉຸຜສ຺ສາທໂຍ ອມນາປໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ, ຈີນປຏຫໍສປຸປ຺ຜຕູລິກຜສ຺ສາທໂຍ ມນາປໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຘມ຺ມູປຫາເຣ – ຘມ຺ໂມຕິ ເທສນາຘມ຺ໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເທສນາວເສນ ວາ ນິຣເຍ ຈ ສຄ຺ເຄ ຈ ວິປຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິເຠທໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓເມວ. ເນຣຍິກສ຺ສາຕິ ຠິນ຺ນສໍວຣສ຺ສ ກຕປາປສ຺ສ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣຫສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນກມ຺ມກຣຓາທິນິຣຍກຖໍ ກເຖຕິ. ຕໍ ເຈ ສຸຕ຺ວາ ໂສ ອຸຕ຺ຕສິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ກຖິກສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ. ສເຈ ປນ ໂສ ສຸຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ມຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອິທໍ ສຸຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ປາປໍ ນ ກຣິສ຺ສຕິ ໂອຣມິສ຺ສຕິ ວິຣມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິຣຍກຖໍ ກເຖຕິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ອຸຕ຺ຕສິຕ຺ວາ ມຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ສຄ຺ຄກຖນ຺ຕິ ເທວນາຏກາທີນໍ ນນ຺ທນວນາທີນຎ຺ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິກຖໍ; ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ສຄ຺ຄາຘິມຸຕ຺ໂຕ ສີຆໍ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິຕຸກາໂມ ສຕ຺ຖາຫຣຓວິສຂາທນອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທ-ອສ຺ສາສປສ຺ສາສສນ຺ນິຣຸນ຺ຘນາທີຫິ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ກຖິກສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ມຣຕິ ປາຣາຊິກໍ. ສເຈ ປນ ໂສ ສຸຕ຺ວາປິ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ມຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອິມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກເຖຕິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ກາລໍກໂຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໗໙. ອາຈິກ຺ຂນາຍໍ – ປຸຏ຺ໂຐ ຠຓຕີຕິ ‘‘ຠນ຺ເຕ ກຖໍ ມໂຕ ຘນໍ ວາ ລຠຕິ ສຄ຺ເຄ ວາ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຠຓຕິ.

ອນຸສາສນິຍໍ – ອປຸຏ຺ໂຐຕິ ເອວໍ ອປຸຈ຺ຉິໂຕ ສາມຎ຺ເຎວ ຠຓຕິ.

ສງ຺ເກຕກມ຺ມນິມິຕ຺ຕກມ຺ມານິ ອທິນ຺ນາທານກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ເອວໍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ອາປຕ຺ຕິເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນາປຕ຺ຕິເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ‘‘ອິມິນາ ອຸປກ຺ກເມນ ອິມໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ອເຈເຕຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ອເຈເຕຕ຺ວາ ກເຕນ ອຸປກ຺ກເມນ ປເຣ ມເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ວກ຺ຂຕິ ຈ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາ’’ຕິ. ອຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ອິມິນາ ອຍໍ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກເມນ ປເຣ ມເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ວກ຺ຂຕິ ຈ ວິສຄຕປິຓ຺ຑປາຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ນມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ມຣຓໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ. ເຍນ ຫິ ອຸປກ຺ກເມນ ປໂຣ ມຣຕິ, ເຕນ ອຸປກ຺ກເມນ ຕສ຺ມິໍ ມາຣິເຕປິ ນມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ວກ຺ຂຕິ ຈ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ນມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາ’’ຕິ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທໂຍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ. ອິຘ ປນ ອາທິກມ຺ມິກາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິຕຠິກ຺ຂູ, ເຕສໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ອວເສສານໍ ມຣຓວຓ຺ຓສໍວຓ຺ຓນກາທີນໍ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ.

ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ – ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ; ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນໍ. ສເຈປິ ຫິ ສິຣິສຍນໍ ອາຣູຬ຺ໂຫ ຣຊ຺ຊສມ຺ປຕ຺ຕິສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ຣາຊາ ‘‘ໂຈໂຣ ເທວ ອານີໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ນໍ ມາເຣຖາ’’ຕິ ຫສມາໂນວ ຠຓຕິ, ໂທມນສ຺ສຈິຕ຺ເຕເນວ ຠຓຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸຂໂວກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ປນ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘາຠາວາ ຈ ທຸຊ຺ຊານເມຕໍ ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫີຕິ.