ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ
໑. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑໍ (ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ)
ໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິຠງ຺ຄສ຺ສ, ສງ຺ຄຫິໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ;
ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວິຠງ຺ຄສ຺ສ, ຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ.
ປຕ຺ໂຕ ຍໂຕ ຕໂຕ ຕສ຺ສ, ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນໍ;
ກາຕຸໍ ປາຣາຊິເກ ຕາວ, ໂຫຕິ ສໍວຓ຺ຓນາ ອຍໍ.
໑. ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໕໖. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ…ເປ… ສາຬ຺ໂຫ ມິຄາຣນຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຬ຺ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ; ມິຄາຣມາຕຸຍາ ປນ ນຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມິຄາຣນຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນວກມ຺ມິກນ຺ຕິ ນວກມ຺ມາຘິຏ຺ຐາຍິກໍ. ປຓ຺ຑິຕາຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ພ຺ຍຕ຺ຕາຕິ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເກນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ເມຘາວິນີຕິ ປາຬິຄ຺ຄຫເຓ ສຕິປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫເຓ ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາ. ທກ຺ຂາຕິ ເຉກາ; ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສີຆໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກາຣິນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນລສາຕິ ອາລສິຍວິຣຫິຕາ. ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍາຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ກມ຺ເມສຸ ອຸປາຍຠູຕາຍ. ວີມໍສາຍາຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມຸປປຣິກ຺ຂາຍ. ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ອລໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ສມຕ຺ຖາ ຕໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ. ອລໍ ສໍວິຘາຕຸນ຺ຕິ ເອວຎ຺ຈ ເອວຎ຺ຈ ອິທໍ ໂຫຕູຕິ ເອວໍ ສໍວິທຫິຕຸມ຺ປິ ສມຕ຺ຖາ. ກຕາກຕໍ ຊານິຕຸນ຺ຕິ ກຕຎ຺ຈ ອກຕຎ຺ຈ ຊານິຕຸໍ. ເຕຕິ ເຕ ອຸໂຠ; ສາ ຈ ສຸນ຺ທຣີນນ຺ທາ ໂສ ຈ ສາຬ຺ໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄຕິ ປຣິເວສນຏ຺ຐາເນ. ນິກູເຏຕິ ໂກຓສທິສໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິເຕ ຄມ຺ຠີເຣ. ວິສ຺ສໂຣ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ວິຣູໂປ ເມ ສໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ; ວິປ຺ປກາຣສທ຺ໂທ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕິມາເນນ຺ຕີຕິ ອເປກ຺ຂມານາ. ກ຺ຍາຫນ຺ຕິ ກິໍ ອຫໍ. ຊຣາທຸພ຺ພລາຕິ ຊຣາຍ ທຸພ຺ພລາ. ຈຣຓຄິລານາຕິ ປາທໂຣເຄນ ສມນ຺ນາຄຕາ.
໖໕໗-໘. ອວສ຺ສຸຕາຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ອວສ຺ສຸຕາ; ຕິນ຺ຕາ ກິລິນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທຠາຊເນ ປນສ຺ສ ຕເມວ ຣາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສາຣຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສາຣຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຖໍ ວິຍ ຣງ຺ຄຊາເຕນ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣຕ຺ຕາ. ອເປກ຺ຂວຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ຣາຄສ຺ສ ວເສນ ຕສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ປວຕ຺ຕາຍ ອເປກ຺ຂາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາຕິ ເຕນ ຣາເຄນ ຕສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິຕຈິຕ຺ຕາ ວິຍ. ເອສ ນໂຍ ທຸຕິຍປທວິຠງ຺ເຄປິ. ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ປຸຣິສສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ອຘກ຺ຂກນ຺ຕິ ອກ຺ຂການໍ ອໂຘ. ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຊາຓຸມຓ຺ຑລານໍ ອຸປຣິ. ປທຠາຊເນ ປນ ປທປຏິປາຏິຍາ ເອວ ‘‘ເຫຏ຺ຐກ຺ຂກໍ ອຸປຣິຊາຓຸມຓ຺ຑລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸພ຺ຠກປ຺ປຣມ຺ປິ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑເລເນວ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ເສສໍ ມຫາວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມາໂຍ ອຸປາທາຍາຕິ ສາຘາຣຓປາຣາຊິເກຫິ ປາຣາຊິກາໂຍ ຈຕສ຺ໂສ ອຸປາທາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລິກາຕິ ອິທໍ ປນ ອິມິສ຺ສາ ປາຣາຊິກາຍ ນາມມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ນ ວິຈາຣິຕໍ.
໖໕໙. ເອວໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທໍ ປທານຸກ຺ກເມນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ອວສ຺ສຸຕາທິເຠເທນ ອາປຕ຺ຕິເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸຠໂຕອວສ຺ສຸເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸຠໂຕອວສ຺ສຸເຕຕິ ອຸຠໂຕອວສ຺ສເວ; ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເຈວ ປຸຣິສສ຺ສ ຈ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ອວສ຺ສຸຕຠາເວ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຍນ ກາຍໍ ອາມສຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນນ ກາເຍນ ປຸຣິສສ຺ສ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກາຍໍ ປຸຣິໂສ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ກາເຍນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກາຍໍ ອາມສຕິ, ອຸຠຍຖາປິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຣາຊິກໍ. ກາເຍນ ກາຍປຏິພທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເນວ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍນ ປຸຣິສສ຺ສ ກາຍປຏິພທ຺ຘໍ. ອາມສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສຍໍ ວາ ອາມສຕຸ, ຕສ຺ສ ວາ ອາມສນໍ ສາທິຍຕຸ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວ. ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ກາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ປຸຣິສສ຺ສ ກາຍໍ. ອາມສຕີຕິ ອິຘາປິ ສຍໍ ວາ ອາມສຕຸ, ຕສ຺ສ ວາ ອາມສນໍ ສາທິຍຕຸ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວ. ອວເສສປເທສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເຈວ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ອາມສຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ນິຈ຺ຈໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ສາທິຍຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອາມສຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີ ນິຈ຺ຈລາ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອຘິວາເສຕິ, ກາຍງ຺ຄໍ ອໂຈປຍມານາປິ ປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ເຕ ປາຣາຊິເກນ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນ, ທຸກ຺ກຏກ຺ເຂຕ຺ເຕ ທຸກ຺ກເຏນ ກາເຣຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເອວໍ ປນ ສຕິ ກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐານຕາ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ສາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.
໖໖໐. ອຸພ຺ຠກ຺ຂກນ຺ຕິ ອກ຺ຂການໍ ອຸປຣິ. ອໂຘຊາຓຸມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຊາຓຸມຓ຺ຑລານໍ ເຫຏ຺ຐາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອໂຘກປ຺ປຣມ຺ປິ ອໂຘຊາຓຸມຓ຺ຑເລເນວ ສງ຺ຄຫິຕໍ.
໖໖໒. ເອກໂຕອວສ຺ສຸເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເອກໂຕຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວ ອວສ຺ສຸເຕ ສຕິ ອຍໍ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ຕຕ຺ຣາຍໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຠິກ຺ຂຸນີ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ອວສ຺ສຸຕາ, ປຸຣິໂສປິ ຕເຖວ. ອຘກ຺ຂເກ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑເລ ກາຍປ຺ປເທເສ ກາຍສໍສຄ຺ຄສາທິຍເນ ສຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຣາຊິກໍ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາໂຄ, ປຸຣິສສ຺ສ ເມຖຸນຣາໂຄ ວາ ເຄຫສ຺ສິຕເປມໍ ວາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕຸ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍເມວ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເມຖຸນຣາໂຄ, ປຸຣິສສ຺ສ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາໂຄ ວາ ເມຖຸນຣາໂຄ ວາ ຄເຫສ຺ສິຕເປມໍ ວາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕຸ, ທຸກ຺ກຏໍ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເຄຫສ຺ສິຕເປມໍ, ປຸຣິສສ຺ສ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ໂຫຕຸ, ທຸກ຺ກຏເມວ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ, ປຸຣິສສ຺ສ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ໂຫຕຸ, ອນາປຕ຺ຕິ.
ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເຈວ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ ອຸຠິນ຺ນໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາໂຄ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປາຣາຊິກໍ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາໂຄ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເມຖຸນຣາໂຄ ວາ ເຄຫສ຺ສິຕເປມໍ ວາ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຸຠິນ຺ນໍ ເມຖຸນຣາໂຄ ວາ ເຄຫສ຺ສິຕເປມໍ ວາ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ຍສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ.
໖໖໓. ອນາປຕ຺ຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິອາທີສຸ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວາ ອາມສນ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎວິຫິຕາຍ ວາ ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ’’ຕິ ອຊານນ຺ຕິຍາ ວາ ເຕນ ຜຸຏ຺ຐາຍປິ ຕໍ ຜສ຺ສໍ ອສາທິຍນ຺ຕິຍາ ວາ ອາມສເນປິ ສຕິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທ຺ວິເວທນນ຺ຕິ.
ປຐມປາຣາຊິກໍ.
໒. ທຸຕິຍປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໖໔. ທຸຕິເຍ ປາຣາຊິເກ – ກຈ຺ຈິ ໂນ ສາຕິ ກຈ຺ຈິ ນຸ ສາ. ອວຓ຺ໂຓຕິ ອຄຸໂຓ. ອກິຕ຺ຕີຕິ ນິນ຺ທາ. ອຍໂສຕິ ປຣິວາຣວິປຕ຺ຕິ; ປຣມ຺ມຸຂຄຣຫາ ວາ.
໖໖໕. ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທິກາຕິ ອິທມ຺ປິ ອິມິສ຺ສາ ປາຣາຊິກາຍ ນາມມຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ນ ວິຈາຣິຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
໖໖໖. ສາ ວາ ອາໂຣເຈຕີຕິ ຍາ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນາ, ສາ ສຍໍ ອາໂຣເຈຕິ. ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປາຣາຊິການໍ ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສາຘາຣຓານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອສາຘາຣຓານຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນເມວ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ອິທຎ຺ຈ ປາຣາຊິກໍ ປຈ຺ຉາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິເມນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຄຬຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຐປິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕຕິ ຘຸເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ. ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ປເນຕ຺ຖ ສປ຺ປາຓກວຄ຺ຄມ຺ຫິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອິຘ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ເສສໍ ຕາທິສເມວ. ວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທິກາຕິ ອິທມ຺ປິອິມິສ຺ສາ ປາຣາຊິກາຍ ນາມມຕ຺ຖາເມວ, ຕສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ນ ວິຈາຣິຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ຘຸຣນິກ຺ເຂປສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.
ທຸຕິຍປາຣາຊິກໍ.
໓. ຕຕິຍປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໖໙. ຕຕິເຍ – ຘມ຺ເມນາຕິ ຠູເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ. ວິນເຍນາຕິ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ. ປທຠາຊນໍ ປນສ຺ສ ‘‘ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຍນ ວິນເຍນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສຸອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມໍອຘິປ຺ປາຍມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຖຸສາສເນນາຕິ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປທາຍ ເຈວ ອນຸສາວນສມ຺ປທາຍ ຈ. ປທຠາຊເນ ປນສ຺ສ ‘‘ຊິນສາສເນນ ພຸທ຺ຘສາສເນນາ’’ຕິ ເວວຈນມຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຆໍ ວາ ຄຓໍ ວາຕິອາທີສຸ ເຍນ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕໍ ສງ຺ຆໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ພຫຸລປຸຄ຺ຄລສງ຺ຂາຕໍ ຄຓໍ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ວາ ນ ອາທິຍຕິ, ນ ອນຸວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອາທຣໍ ຊເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມານສໍວາສກາ ຠິກ຺ຂູ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ສຫາຍາ, ໂສ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອກກມ຺ມໍ ເອກຸທ຺ເທໂສ ສມສິກ຺ຂຕາ’’ຕິ ອຍໍ ຕາວ ສໍວາໂສ; ສມາໂນ ສໍວາໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ສມານສໍວາສກາ.ເອວຣູປາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສໍວາເສ ສຫ ອຍນຠາເວນ ສຫາຍາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອິທານິ ເຍນ ສໍວາເສນ ເຕ ສມານສໍວາສກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ໂສ ສໍວາໂສ ຕສ຺ສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກສ຺ສ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນຕ຺ຖິ. ເຍຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ສ ໂສ ສໍວາໂສ ນຕ຺ຖິ, ນ ເຕນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍາ ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມານສໍວາສກາ ຠິກ຺ຂູ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ສຫາຍາ, ໂສ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອກຕສຫາໂຍ’’ຕິ. ເສສໍ ສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.
ສມນຸຠາສນສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.
ຕຕິຍປາຣາຊິກໍ.
໔. ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໗໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ – ອວສ຺ສຸຕາຕິ ໂລກສ຺ສາທມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ອວສ຺ສຸຕາ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ວາຕິອາທີສຸ ປນ ຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄເລນ ຫຕ຺ເຖ ຄຫຓໍ ກຕໍ, ຕໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເສວ ນໂຍ ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓປິ. ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອປາຣາຊິກກ຺ເຂຕ຺ເຕ ຄຫຓຎ຺ຈ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ວາ ສາທິເຍຍ຺ຍາຕິ ຫຕ຺ໂຖ ນາມ ກປ຺ປຣໍ ອຸປາທາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄນຂາ, ເອຕສ຺ສ ອສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິເສວນຕ຺ຖາຍ ອຸພ຺ຠກ຺ຂກໍ ອໂຘຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ຄຫຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອສທ຺ຘມ຺ໂມຕິ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ. ນ ຫິ ເມຖຸນສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ໂຫຕິ. ‘‘ວິຎ຺ຎູ ປຏິພໂລ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ວຈນມ຺ປິ ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ.
‘‘ຕິສ຺ສິຕ຺ຖິໂຍ ເມຖຸນໍ ຕໍ ນ ເສເວ,
ຕໂຍ ປຸຣິເສ ຕໂຍ ຈ ອນຣິຍປຓ຺ຑເກ;
ນ ຈາຈເຣ ເມຖຸນໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ມິໍ,
ເຉຊ຺ຊາ ສິຍາ ເມຖຸນຘມ຺ມປຈ຺ຈຍາ;
ປຎ຺ຫາ ເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໘໑);
ອິມາຍ ປຣິວາເຣ ວຸຕ຺ຕາຍ ເສທໂມຈກຄາຖາຍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເຈ? ນ; ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄຕ຺ຕາ. ປຣິວາເຣເຍວ ຫິ ‘‘ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ‘‘ວຓ຺ຓາວຓ຺ໂຓ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຄມນຸປ຺ປາທນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາທີນິ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕສ຺ມາ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ເມຖຸນຘມ຺ມສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ເຉຊ຺ຊາ ສິຍາ ເມຖຸນຘມ຺ມປຈ຺ຈຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ ‘‘ສງ຺ເກຕໍ ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ. ເອວໍນາມກໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
໖໗໖. ອຏ຺ຐມໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ ອສ຺ສມຓີ ໂຫຕີຕິ ອນຸໂລມໂຕ ວາ ປຏິໂລມໂຕ ວາ ເອກນ຺ຕຣິກາຍ ວາ ເຍນ ເຕນ ນເຍນ ອຏ຺ຐມໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕີເຍວ ອສ຺ສມຓີ ໂຫຕິ. ຍາ ປນ ເອກໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ສຕ຺ຕ ວາ ວຕ຺ຖູນິ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ປູເຣຕິ, ເນວ ອສ຺ສມຓີ ໂຫຕິ. ອາປນ຺ນາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເທເສຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ. ອປິເຈຕ຺ຖ ຄຓນູປິກາ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ເທສິຕາ ຄຓນູປິກາ, ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ເທສິຕາ ນ ຄຓນູປິກາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອິທານິ ນາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຕາ ຄຓນູປິກາ ເທສິຕຄຓນໍ ອຸເປຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍາ ເອກໍ ອາປນ຺ນາ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຕ຺ວາ ປຸນ ກິເລສວເສນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຸນ ເທເສຕິ, ເອວໍ ອຏ຺ຐ ວຕ຺ຖູນິ ປູເຣນ຺ຕີປິ ປາຣາຊິກາ ນ ໂຫຕິ. ຍາ ປນ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນປິ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ສອຸສ຺ສາຫາວ ເທເສຕິ, ຕສ຺ສາ ສາ ອາປຕ຺ຕິ ນຄຓນູປິກາ, ເທສິຕາປິ ອເທສິຕາ ໂຫຕິ, ເທສິຕຄຓນໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ປາຣາຊິກສ຺ເສວ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐເມ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກາ ໂຫຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.
ຘຸຣນິກ຺ເຂປສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທ຺ວິເວທນນ຺ຕິ.
ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກໍ.
ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຂ ອຍ຺ຍາໂຍ ອຏ຺ຐ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາຕິ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສາຘາຣຓາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິເມ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ເອວໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສມຄ຺ເຄນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຂ ອຍ຺ຍາໂຍ ອຏ຺ຐ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເສສໍ ມຫາວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.
ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ເຄ
ປາຣາຊິກກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ປາຣາຊິກກຓ຺ຑໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.
໒. ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ຑໍ (ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ)
໑. ປຐມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
ປາຣາຊິການນ຺ຕຣສ຺ສ, ອຍໍ ທານິ ຠວິສ຺ສຕິ;
ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ຑສ຺ສ, ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ.
໖໗໘. ອຸໂທສິຕນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑສາລາ. ມາຍ຺ໂຍ ເອວໍ ອວຈາຕິ ອຍ຺ໂຍ ມາ ເອວໍ ອວຈ. ອປິນາຍ຺ຍາຕິ ອປິນຸ ອຍ຺ຍາ. ອຈ຺ຈາວທຖາຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວທຖ; ອກ຺ໂກສຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.
໖໗໙. ອຸສ຺ສຍວາທິກາຕິ ມານຸສ຺ສຍວເສນ ໂກຘຸສ຺ສຍວເສນ ວິວທມານາ. ຍສ຺ມາ ປນ ສາ ອຕ຺ຖໂຕ ອຏ຺ຏກາຣິກາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸສ຺ສຍວາທິກາ ນາມ ອຑ຺ຑກາຣິກາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຑ຺ໂຑຕິ ໂວຫາຣິກວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ ‘‘ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ ວາ ປຣິເຍສຕີຕິ ສກ຺ຂິໍ ວາ ສຫາຍໍ ວາ ປຣິເຍສຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ຄຈ຺ຉຕິ ວາຕິ ອຸປສ຺ສໂຍ ວາ ໂຫຕຸ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ໂຄ ວາ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕາຍ ‘‘ອຑ຺ຑໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ໂວຫາຣິການໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ປທວາເຣ ປທວາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອກສ຺ສ ອາໂຣເຈຕີຕິ ທ຺ວີສຸ ຊເນສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ເອກສ຺ສ ກຖໍ ໂຍ ໂກຈິ ໂວຫາຣິການໍ ອາໂຣເຈຕິ. ທຸຕິຍສ຺ສ ອາໂຣເຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖາຍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ – ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອນ຺ຕມໂສ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອາຄເຕປິ ໂວຫາຣິເກ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ອາໂຣເຈຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ອາໂຣເຈຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ປຐມໍ ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ອາໂຣເຈຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຖ ສາ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ອາໂຣເຈຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຠິກ຺ຂຸນີ ອຸປາສກໍ ວທຕິ – ‘‘ມມ ຈ ຕວ ຈ ກຖໍ ຕ຺ວໍເຍວ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ກຖໍ ປຐມໍ ອາໂຣເຈຕຸ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ, ປຐມາໂຣຈເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍາໂຣຈເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ອຸປາສໂກ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ວທຕິ – ‘‘ມມ ຈ ຕວ ຈ ກຖໍ ຕ຺ວໍເຍວ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ຠິກ຺ຂຸນີ ກປ຺ປິຍກາຣເກນ ກຖາເປຕິ, ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກຖໍ ປຐມໍ ອາໂຣເຈຕຸ, ອິຕໂຣ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ, ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ວາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກຖໍ, ອິຕໂຣ ວາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກຖໍ ອາໂຣເຈຕຸ, ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ອາໂຣຈິຍມາເນ ປຐເມ ອາໂຣຈເນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິເຍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ອາໂຣຈິຕໍ ປນ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂວຫາຣິເກຫິ ວິນິຈ຺ຉເຍ ກເຕ ອຑ຺ຑປຣິໂຍສານໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອຑ຺ຑປຣິໂຍສາເນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຊເຍປິ ປຣາຊເຍປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ສເຈ ປນ ຄຕິຄຕໍ ອຘິກຣຓໍ ໂຫຕິ, ສຸຕປຸພ຺ພໍ ໂວຫາຣິເກຫິ. ອຖ ເຕ ຠິກ຺ຂຸນິຎ຺ຈ ອຑ຺ຑກາຣກຎ຺ຈ ທິສ຺ວາວ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຖນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຊານາມ ມຍໍ ເອຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ສຍເມວ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ເອວຣູເປ ອຑ຺ຑປຣິໂຍສາເນປິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ.
ປຐມໍ ອາປຕ຺ຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຐມາປຕ຺ຕິໂກ; ວີຕິກ຺ກມກ຺ຂເຓເຍວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ປຐມາປຕ຺ຕິກໍ. ປທຠາຊເນ ປນ ອຘິປ຺ປາຍມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຫ ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາຣາ ອາປຊ຺ຊຕິ ອສມນຸຠາສນາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ສຫ ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາຣາ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕຕິຍາຍ ສມນຸຠາສນາຍ, ອຍໍ ປຐມເມວ ສຫ ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາເຣນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຐມາປຕ຺ຕິໂກຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໂຕ ນິສ຺ສາເຣຕີຕິ ນິສ຺ສາຣຓີໂຍ; ຕໍ ນິສ຺ສາຣຓີຍໍ. ປທຠາຊເນ ປນ ອຘິປ຺ປາຍມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຆມ຺ຫາ ນິສ຺ສາຣີຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອາປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນີ ສງ຺ຆໂຕ ນິສ຺ສາຣີຍຕິ, ໂສ ນິສ຺ສາຣຓີໂຍຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນ ຫິ ໂສ ເອວ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ຆມ຺ຫາ ເກນຈິ ນິສ຺ສາຣີຍຕິ. ເຕນ ປນ ຘມ຺ເມນ ຠິກ຺ຂຸນີ ນິສ຺ສາຣີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ນິສ຺ສາເຣຕີຕິ ນິສ຺ສາຣຓີໂຍ.
ອາກຑ຺ຒິຍມານາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຑ຺ຑກາຣກມນຸສ຺ເສຫິ ສຍໍ ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທູຕໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ເອຫີຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂວຫາຣິການໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຕ ອຑ຺ຑກາຣໂກ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ກຖໍ ປຐມໍ ອາໂຣເຈຕຸ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ, ເນວ ປຐມາໂຣຈເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ນ ທຸຕິຍາໂຣຈເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ອມຈ຺ເຈຫິ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ກເຕ ອຑ຺ຑປຣິໂຍສາເນປິ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ສເຈປິ ອຑ຺ຑກາຣໂກ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ວທຕິ ‘‘ມມ ຈ ຕວ ຈ ກຖໍ ຕ຺ວເມວ ກເຖຫີ’’ຕິ; ກເຖນ຺ຕິຍາປິ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ກເຕ ອຑ຺ຑປຣິໂຍສາເນປິ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ.
ຣກ຺ຂໍ ຍາຈຕີຕິ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂໍ ຍາຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ອິທານິ ຍຖາຍາຈິຕາ ຣກ຺ຂາ ຘມ຺ມິກາ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອໂນທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຕີຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕີຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຕ຺ຖິ ໂອທິສ຺ສອາຈິກ຺ຂນາ, ອຕ຺ຖິ ອໂນທິສ຺ສອາຈິກ຺ຂນາ, ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠາປິ ອຕ຺ຖິ ໂອທິສ຺ສອາຈິກ຺ຂນາ, ອຕ຺ຖິ ອໂນທິສ຺ສອາຈິກ຺ຂນາ.
ກຖໍ ອຕີຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ? ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ ຄາມທາຣກາ ຘຸຕ຺ຕາທໂຍ ວາ ເຍ ເກຈິ ອນາຈາຣໍ ວາ ອາຈຣນ຺ຕິ, ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຜລາຜລໍ ວາ ຫຣນ຺ຕິ, ປຣິກ຺ຂາເຣ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນີ ໂວຫາຣິເກ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸປສ຺ສເຍ ອິທໍ ນາມ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ‘‘ເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອສຸເກນ ຈ ອສຸເກນ ຈາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ອຕີຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ, ສາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຎ຺ເຈ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ໂວຫາຣິກາ ເຕສໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄີວາ ໂຫຕິ. ທຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍປິ ສຕິ ຄີວາເຍວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ຕສ຺ສ ທຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວທຕິ, ປຎ຺ຈມາສກມຕ຺ເຕ ຄຫິເຕ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິ.
‘‘ເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ອສຸເກນາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອມ຺ຫາກໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ຊານິສ຺ສຖ. ເກວລຎ຺ຫິ ມຍໍ ຣກ຺ຂໍ ຍາຈາມ, ຕໍ ໂນ ເທຖ, ອວຫຏຠຓ຺ຑຎ຺ຈ ອາຫຣາເປຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອໂນທິສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ, ສາ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈປິ ເຕ ໂວຫາຣິກາ ກາຣເກ ຄເວສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ສາປເຕຍ຺ຍມ຺ປິ ຄຫິຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ, ເນວ ຄີວາ ນ ອາປຕ຺ຕິ.
ປຣິກ຺ຂາຣໍ ຫຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ອນຕ຺ຖກາມຕາຍ ໂຈໂຣ ໂຈໂຣຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ຫິ ຍໍ ເຕສໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄີວາ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ວຈນກຣໍ ປນ ‘‘ອິມິນາ ເມ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຄຫິໂຕ, ຕໍ ອາຫຣາເປຫິ, ມາ ຈສ຺ສ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ທາສທາສີວາປິອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຑ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຍໍ ອກປ຺ປິຍອຑ຺ໂຑ ນາມ, ນ ວຏ຺ຏຕິ.
ກຖໍ ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ? ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປເຣຫິ ອນາຈາຣາທີສຸ ກເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸນີ ໂວຫາຣິເກ ເອວໍ ວທຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸປສ຺ສເຍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣກ຺ຂໍ ໂນ ເທຖ ອາຍຕິໍ ອກຣຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ເອວໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈ ‘‘ອສຸເກນ ອສຸເກນ ຈາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ໂອທິສ຺ສອາຈິກ຺ຂນາ ໂຫຕິ, ສາປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ທຓ຺ເຑ ກເຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄີວາ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.
ສເຈ ປນ ໂວຫາຣິກາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ ເອວຣູປໍ ອນາຈາຣໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອິມໍ ນາມ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ອາຓາຍ ອຕິຏ຺ຐມາເນ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເນວ ຄີວາ ນ ອາປຕ຺ຕິ.
ໂຍ ຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠິກ຺ຂຸໂນປິ ຫິ ໂອທິສ຺ສອາຈິກ຺ຂນາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ຕຖາ ອາຈິກ຺ຂິເຕ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ຄີວາ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ. ໂຍ ປນ ‘‘ທຓ຺ຑໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ອໂນທິສ຺ສ ກເຖຕິ, ເຕ ຈ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ, ນ ໂທໂສ. ວິຫາຣສີມາຍ ຣຸກ຺ຂາທີນິ ຉິນ຺ທນ຺ຕານໍ ວາສິຜຣສຸອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ປາສາເຓຫິ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຘາຣາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ກາຣາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພາ. ອຸປຘາວິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຣິກ຺ຂາເຣ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ລຫຸປຣິວຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ, ເຖຍ຺ຍເຈຕນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊມ຺ປິ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ສຕ຺ຕຣສເກ ປຐມສິກ຺ຂາປທໍ.
໒. ທຸຕິຍສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໘໒. ທຸຕິເຍ – ວຣຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕາມຓິເວຬຸຣິຍາທິ ມຫຄ຺ຆຠຓ຺ຑໍ.
໖໘໓. ອນປໂລເກຕ຺ວາຕິ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ຄຓໍ ວາຕິ ມລ຺ລຄຓຠຏິປຸຕ຺ຕຄຓາທິກໍ. ປູຄນ຺ຕິ ຘມ຺ມຄຓໍ. ເສຓິນ຺ຕິ ຄນ຺ຘິກເສຓິທຸສ຺ສິກເສຓິອາທິກໍ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫິ ຣາຊາໂນ ຄຓາທີນໍ ຄາມນິຄເມ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ຕິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫວ ເອຕ຺ຖ ອນຸສາສຖາ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເຕ ເອວ ອິສ຺ສຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຣາຊານໍ ວາ ຄຓາທິເກ ວາ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພວ. ຐເປຕ຺ວາ ກປ຺ປນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ວາ ອຎ຺ຎຠິກ຺ຂຸນີສຸ ວາ ປພ຺ພຊິຕປຸພ຺ພໍ ກປ຺ປຄຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ໂຈຣີວຸຏ຺ຐາປນສມຸຏ຺ຐານໍ – ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ປກ຺ກນ຺ຕາສຸ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑສີມໍ ຍຖານິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສິຕກປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິຍາ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ຂຓ຺ຑສີມໍ ວາ ນທິໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິຍາ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອນາປຸຈ຺ຉາ ວຸຏ຺ຐາປນວເສນ ກິຣິຍາກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປທໍ.
໓. ຕຕິຍສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໙໒. ຕຕິເຍ – ປຣິກ຺ເຂປໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິເຍນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ ເອເກນ ປາເທນ ອຕິກ຺ກມຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິເຍນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ອປິເຈຕ຺ຖ ສກຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິຍາ ຄາມນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາ ອນາປຕ຺ຕິ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປນ ຄາມນ຺ຕຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ປທວາເຣ ປທວາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ, ເອເກນ ປາເທນ ອິຕຣສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປ ວາ ອຸປຈາເຣ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິເຍນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຸນ ສກຄາມໍ ປວິສນ຺ຕິຍາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ຂຓ຺ຑປາກາເຣນ ວາ ວຕິຉິທ຺ເທນ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິວິຫາຣຠູມິເຍວ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ປວິສິຕຸໍ, ເອວໍ ປວິສມານາຍ ກປ຺ປິຍຠູມິໍ ນາມ ປວິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິອາທີຫິ ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ວາ ປວິສຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປທສາ ຄມນເມວ ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕເນວ ‘‘ປຐມໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ.
ທ຺ເວ ຄາມາ ຠິກ຺ຂຸນິວິຫາເຣນ ສມ຺ພທ຺ຘວຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍສ຺ມິໍ ຄາເມ ຠິກ຺ຂຸນິວິຫາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຸນ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສເຈ ວິຫາຣມຊ຺ເຌນ ອິຕຣສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຖິ, ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໂຕ ປນ ຄາມໂຕ ເຕເນວ ມຄ຺ເຄນ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຄາມທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ປຸຣິມນເຍເນວ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສກຄາມໂຕ ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕາຍ ປຸນ ປວິສນກາເລ ຫຕ຺ຖິ ວາ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອຸສ຺ສາຣຓາ ວາ ໂຫຕິ, ອິຕຣາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສຫສາ ຄາມໍ ປວິສນ຺ຕິ, ຍາວ ອຎ຺ຎາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ພຫິຄາມທ຺ວາເຣ ຐາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ທຸຕິຍິກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປກ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ, ປວິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.
ປຸພ຺ເພ ມຫາຄາໂມ ໂຫຕິ, ມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂຸນິວິຫາໂຣ. ປຈ຺ຉາ ຕໍ ຄາມໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ລຠິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວຕິປຣິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ວິຫາຣໂຕ ເອກໍ ຄາມໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໂຕ ອປຣໍ ຄາມໍ ທ຺ວາເຣນ ວາ ວຕິຉິທ຺ເທນ ວາ ປວິສິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸນ ວິຫາຣເມວ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ? ວິຫາຣສ຺ສ ຈຕຸຄາມສາຘາຣຓຕ຺ຕາ.
ອນ຺ຕຣວາສໂກ ເຕມິຍຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຖາ ຕິມຓ຺ຑລປຏິຈ຺ຉາທນໍ ໂຫຕິ; ເອວໍ ນິວຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວສ຺ສກາເລ ຕິຕ຺ເຖນ ວາ ອຕິຕ຺ເຖນ ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ ເອກທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ເຕມິຍຕິ. ເສສໍ ນທີລກ຺ຂຓໍ ນທີນິມິຕ຺ຕກຖາຍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອວຣູປໍ ນທິໍ ຕິຕ຺ເຖນ ວາ ອຕິຕ຺ເຖນ ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣຓກາເລ ປຐມໍ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕີເຣ ຐເປນ຺ຕິຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິຍປາທຸທ຺ຘາເຣ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ເສຕຸນາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ປທສາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣຓກາເລ ເສຕຸໍ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສຕຸນາ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣຓກາເລ ປທສາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ຍານນາວາອາກາສຄມນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂອຣິມຕີຣໂຕ ປນ ປຣຕີຣເມວ ອກ຺ກມນ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ. ຣຊນກມ຺ມຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາຣຸສງ຺ກຑ຺ຒນາທິກິຈ຺ເຈນ ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ອຸຠຍຕີເຣສຸ ວິຈຣນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ກາຈິ ກລຫໍ ກຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອາປຕ຺ຕິ. ທ຺ເວ ເອກໂຕ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ, ເອກາ ມຊ຺ເຌ ນທິຍາ ກລຫໍ ກຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອຣິມຕີຣເມວ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອາປຕ຺ຕິ. ອິຕຣິສ຺ສາ ປນ ອຍໍ ປກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣຕີຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ວາ ປາຕຸໍ ວາ ໂອຕິຓ຺ຓາ ຕເມວ ຕີຣໍ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.
ສຫ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ສຊ຺ຌາຍໍ ວາ ປຘານໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກຸຣຸມານາ ປຸເຣອຣຸເຓເຍວ ທຸຕິຍິກາຍ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ອາໂຠຄໍ ກໂຣຕິ, ອຊານນ຺ຕິຍາ ເອວ ຈສ຺ສາ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ອຖ ປນ ‘‘ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ອິເຘວ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ອນາໂຠເຄນ ວາ ວິຫາຣສ຺ສ ເອກເທເສ ອຈ຺ຉຕິ, ທຸຕິຍິກາຍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ນ ໂອຕຣຕິ, ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ຫຕ຺ຖປາໂສເຍວ ຫິ ອິຘ ປມາຓໍ, ຫຕ຺ຖປາສາຕິກ຺ກເມ ເອກຄພ຺ໂຠປິ ນ ຣກ຺ຂຕິ.
ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາ ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ອຣຎ຺ຎໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ເກວລໍ ຄາມາຠາເວນ ‘‘ອຄາມກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວິຎ຺ຌາຏວິສທິສຕາຍ. ຕາທິເສ ອຣຎ຺ເຎ ໂອກ຺ກນ຺ເຕ ທສ຺ສນູປຈາເຣ ວິຊຫິເຕ ສເຈປິ ສວນູປຈາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ອາປຕ຺ຕິ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສເຈ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ມຫາໂພຘິອງ຺ຄຓໍ ປວິສນ຺ຕີສຸ ເອກາ ພຫິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕິ. ໂລຫປາສາທໍ ປວິສນ຺ຕີສຸປິ ປຣິເວຓໍ ປວິສນ຺ຕີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມຫາເຈຕິຍໍ ວນ຺ທມານາສຸ ເອກາ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕິ. ຖູປາຣາມໍ ປວິສນ຺ຕີສຸ ເອກາ ພຫິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທສ຺ສນູປຈາໂຣ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ ທຸຕິຍິກາ ປສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນ ສາຓິປາກາຣນ຺ຕຣິກາປິ ໂຫຕິ, ທສ຺ສນູປຈາຣໍ ວິຊຫຕິ ນາມ. ສວນູປຈາໂຣ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຐິຕາ ມຄ຺ຄມູຬ຺ຫສທ຺ເທນ ວິຍ ຘມ຺ມສວນາໂຣຈນສທ຺ເທນ ວິຍ ຈ ‘‘ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ສທ຺ທາຍນ຺ຕິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ. ອຊ຺ໂຌກາເສ ທູເຣປິ ທສ຺ສນູປຈາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວຣູເປ ສວນູປຈາເຣ ວິຊຫິເຕ ນ ຣກ຺ຂຕິ, ວິຊຫິຕມຕ຺ເຕວ ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ.
ເອກາ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ໂອຫີຍຕິ. ສອຸສ຺ສາຫາ ເຈ ຫຸຕ຺ວາ ອິທານິ ປາປຸຓິສ຺ສາມີຕິ ອນຸພນ຺ຘຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ປຸຣິມາໂຍ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປກ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນໍ ເອກາ ອນຸພນ຺ຘິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ‘‘ຄຈ຺ຉຕຸ ອຍ’’ນ຺ຕິ ໂອຫີຍຕິ, ອິຕຣາປິ ‘‘ໂອຫີຍຕຸ ອຍ’’ນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີສຸ ປຸຣິມາປິ ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຈ຺ຉິມາປິ ອຎ຺ຎໍ, ເອກາ ເອກິສ຺ສາ ປກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ.
໖໙໓. ປກ຺ຂສງ຺ກນ຺ຕາ ວາຕິ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໍ ສງ຺ກນ຺ຕາ, ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ຕຕິຍສິກ຺ຂາປທໍ.
໔. ຈຕຸຕ຺ຖສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໖໙໔-໘. ຈຕຸຕ຺ເຖ – ປາທປີຐໍ ນາມ ໂຘຕປາທຏ຺ຐປນກໍ. ປາທກຐລິກາ ນາມ ອໂຘຕປາທຏ຺ຐປນກໍ. ອນຎ຺ຎາຍ ຄຓສ຺ສ ຉນ຺ທນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ກາຣກຄຓສ຺ສ ຉນ຺ທໍ ອຊານິຕ຺ວາ. ວຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕນ຺ຕິນ຺ຕິ ເຕຈຕ຺ຕາລີສປ຺ປເຠເທ ເນຕ຺ຖາຣວຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມານໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ຘຸຣນິກ຺ເຂປສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍາກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.
ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປທໍ.
໕. ປຎ຺ຈມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໐໑. ປຎ຺ຈເມ – ເອກໂຕ ອວສ຺ສຸເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອວສ຺ສຸຕຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປເນຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປາຬິຍາ ສເມຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທ຺ວິເວທນນ຺ຕິ.
ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປທໍ.
໖. ຉຏ຺ຐສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໐໕-໖. ຉຏ຺ເຐ – ຍໂຕ ຕ຺ວນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ. ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິອາທິກາ ສງ຺ຆາທິເສສປຣິໂຍສານາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ກສ຺ສາ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ອຸຍ຺ໂຍຊິກາຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ປຣິວາເຣປິ –
‘‘ນ ເທຕິ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຏິຄ຺ຄໂຫ ເຕນ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;
ອາປຊ຺ຊຕິ ຄຣຸກໍ ນ ລຫຸກໍ, ຕຎ຺ຈ ປຣິໂຠຄປຈ຺ຈຍາ;
ປຎ຺ຫາ ເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໘໑);
ອຍຎ຺ຫິ ຄາຖາ ອິມໍ ອຸຍ຺ໂຍຊິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຕຣິສ຺ສາ ປນ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ຉຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທໍ.
໗. ສຕ຺ຕມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໐໙. ສຕ຺ຕເມ – ຍາວຕຕິຍກປທຕ຺ໂຖ ມຫາວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.
ສມນຸຠາສນສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.
ສຕ຺ຕມສິກ຺ຂາປທໍ.
໘. ອຏ຺ຐມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໑໕. ອຏ຺ຐເມ – ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ອຘິກຣເຓຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ. ປທຠາຊເນ ປນ ເກວລໍ ອຘິກຣຓວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຘິກຣຓໍ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິກຣຓານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫີຕິ.
ອຏ຺ຐມສິກ຺ຂາປທໍ.
໙. ນວມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໒໓. ນວເມ – ສໍສຏ຺ຐາຕິ ມິສ຺ສີຠູຕາ. ອນນຸໂລມິເກນາຕິ ປພ຺ພຊິຕານໍ ອນນຸໂລເມນ ກາຍິກວາຈສິເກນ. ສໍສຏ຺ຐາຕິ ຄິຫີນໍ ໂກຏ຺ຏນປຈນຄນ຺ຘປິສນມາລາຄນ຺ຖນາທິນາ ກາຍິເກນ ສາສນປຏິສາສນາຫຣຓສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕາທິນາ ວາຈສິເກນ ຈ ສໍສຏ຺ຐາ. ປາໂປ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ເອຕາສນ຺ຕິ ປາປສທ຺ທາ. ປາໂປ ອາຊີວສງ຺ຂາໂຕ ສິໂລໂກ ເອຕາສນ຺ຕິ ປາປສິໂລກາ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫີຕິ.
ນວມສິກ຺ຂາປທໍ.
໑໐. ທສມສງ຺ຆາທິເສສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໒໗. ທສເມ – ເອວາຈາຣາຕິ ເອວໍອາຈາຣາ. ຍາທິໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຈາໂຣ, ຕາທິສາ ອາຈາຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອຸຎ຺ຎາຍາຕິ ອວຎ຺ຎາຍ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ຊານນາຍ. ປຣິຠເວນາຕິ ກິໍ ອິມາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ປຣິຠວິຕ຺ວາ ຊານເນນ. ອກ຺ຂນ຺ຕິຍາຕິ ອສຫນຕາຍ; ໂກເຘນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວຠສ຺ສິຍາຕິ ພລວຠສ຺ສຠາເວນ; ອຕ຺ຕໂນ ພລປ຺ປກາສເນນ ສມຸຕ຺ຣາສເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸພ຺ພລ຺ຍາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທຸພ຺ພລຠາເວນ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຎ຺ຎາຍ ຈ ປຣິຠເວນ ຈາຕິ ເອວໍ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິວິຈ຺ຈຖາຕິ ວິນາ ໂຫຖ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫີຕິ.
ທສມສິກ຺ຂາປທໍ.
ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຂ ອຍ຺ຍາໂຍ ສຕ຺ຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ນໍ ປຐມາປຕ຺ຕິການໍ ອນນ຺ຕຣາ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ, ທ຺ເວ ທຸຏ຺ຐໂທສາຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ສິກ຺ຂາປທານິ ມຫາວິຠງ຺ຄໂຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນວ ປຐມາປຕ຺ຕິກາ, ຈຕຸນ຺ນໍ ຍາວຕຕິຍການໍ ອນນ຺ຕຣາ ມຫາວິຠງ຺ຄໂຕປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຍາວຕຕິຍເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ຍາວຕຕິຍກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ສພ຺ເພປິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສມຄ຺ເຄນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຂ ອຍ຺ຍາໂຍ ສຕ຺ຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສສາ ຘມ຺ມາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕາ. ຕໍ ປນ ຂນ຺ຘເກ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມາຕິ.
ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ເຄ
ສຕ຺ຕຣສກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ຑໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.
໓. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍກຓ຺ຑໍ (ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ)
ປຐມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ຘມ຺ມາ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປກາສິຕາ;
ເຍ ເຕສໍ ທານິ ຠວຕິ, ອຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ.
໗໓໓. ອາມຕ຺ຕິກາປຓນ຺ຕິ ອມຕ຺ຕານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຠາຊນານິ; ຕານິ ເຍ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕິ, ເຕ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາມຕ຺ຕິກາ; ເຕສໍ ອາປໂຓ ອາມຕ຺ຕິກາປໂຓ; ຕໍ ວາ ປສາເຣສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
໗໓໔. ປຕ຺ຕສນ຺ນິຈຍໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ປຕ຺ຕສນ຺ນິຘິໍ ກເຣຍ຺ຍ; ເອກາຫໍ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວາ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວາ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ມຫາວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍເມວ ຫິ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ທສາຫໍ ປຣິຫາໂຣ, ອິຘ ເອກາຫມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ. ເສສໍ ຕາທິສເມວ.
ອິທມ຺ປິ ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍວາຈໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ປຐມສິກ຺ຂາປທໍ.
ທຸຕິຍນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໓໘. ທຸຕິເຍ – ທຸຈ຺ໂຈຬາຕິ ວິຣູປໂຈຬາ; ຊິຓ຺ຓໂຈຬາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຍ຺ຍາຫີຕິ ອປິ ອຍ຺ຍາຫິ.
໗໔໐. ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ຠາເຊນ຺ຕູຕິ ວຕ຺ວາປິ ອິທໍ ຄຓສ຺ສ ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມີຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ທາຕຸກມ຺ຍຕາຍ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ວາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອກາລຈີວຣໍ. ອຍ຺ຍາຍ ທມ຺ມີຕິ ເອວໍ ປຏິລທ຺ຘໍ ປນ ຍຖາທາເນເຍວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປທໍ.
ຕຕິຍນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໔໓-໕. ຕຕິເຍ – ຫນ຺ທາຕິ ຄຓ຺ຫ. ສຍໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ເອກໍ ທຕ຺ວາ ເອກໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິຍາ ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ພຫູສຸ ພຫູນິ. ສເຈ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐປິຕານິ ເອກໂຕ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິເຕສຸ ປນ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.
ຕຕິຍສິກ຺ຂາປທໍ.
ຈຕຸຕ຺ຖນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໔໘. ຈຕຸຕ຺ເຖ – ກເຍນາຕິ ມູເລນ. ນ ເມ ອາວຸໂສ ສປ຺ປິນາ ອຕ຺ໂຖ; ເຕເລນ ເມ ອຕ຺ໂຖຕິ ອິທໍ ກິຣ ສາ ອາຫຏສປ຺ປິໍ ທຕ຺ວາ ເຕລມ຺ປິ ອາຫຣິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອາຫ. ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ຊານາເປຕ຺ວາ; ອິທໍ ນາມ ອາຫຣາຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ວາ.
໗໕໒. ຕຎ຺ເຎວ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ຍໍ ປຐມໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕໍ ໂຖກໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸນ ຕຎ຺ເຎວ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ສເຈ ປຐມໍ ສປ຺ປິວິຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຍມກໍ ປຈິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ເວຊ຺ເຊນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕເລນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ເຕເລນາປິ ເມ ອຕ຺ໂຖຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ສເຈ ກຫາປຓສ຺ສ ສປ຺ປິ ອາຠຕໍ ໂຫຕິ, ອິມິນາ ມູເລນ ທິຄຸຓໍ ເຕລໍ ລພ຺ຠຕິ, ເຕນາປິ ຈ ອິທໍ ກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕລໍ ອາຫຣາຕິ ເອວໍ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ຉສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປທໍ.
ປຎ຺ຈມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໕໓. ປຎ຺ຈເມ – ນ ເມ ສິກ຺ຂມາເນຕິ ອິທໍ ກິຣ ສາ ກຸລຘີຕາ ‘‘ອຍໍ ອທ຺ຘາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ອິທໍ ເຕລໍ ຐເປຕ຺ວາ ສປ຺ປິມ຺ປິ ເມ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣາ ອາຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອາຫ. ເຈຕາເປຕ຺ວາຕິ ຊານາເປຕ຺ວາ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ຖສທິສເມວາຕິ.
ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປທໍ.
ຉຏ຺ຐນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໕໘. ຉຏ຺ເຐ – ຉນ຺ທກນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຘມ຺ມກິຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຍໍ ສກ຺ໂກຖ; ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ເອວໍ ປເຣສໍ ຉນ຺ທຎ຺ຈ ຣຸຈິຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຄຫິຕປຣິກ຺ຂາຣສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖິເກນາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ເນນ. ອຎ຺ຎຸທ຺ທິສິເກນາຕິ ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ທິນ຺ເນນ. ສງ຺ຆິເກນາຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕນ.
໗໖໒. ເສສກໍ ອຸປເນຕີຕິ ຍທຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ໂນ, ຕໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອຸປເນຕິ. ສາມິເກ ອປໂລເກຕ຺ວາຕິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ໂນ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ຈີວຣໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕລາທີຫິ ປນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸປເນຕິ. ອາປທາສູຕິ ຕຖາຣູເປສຸ ອຸປທ຺ທເວສຸ; ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວິຫາຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເອວຣູປາສຸ ອາປທາສຸ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ເຈຕາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ຉສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍາກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ຉຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທໍ.
ສຕ຺ຕມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໖໔. ສຕ຺ຕເມ – ສຎ຺ຎາຈິເກນາຕິ ສຍໍ ຍາຈິຕເກນ. ເອຕເທເວຕ຺ຖ ນານາກຣຓໍ. ເສສໍ ຉຏ຺ຐສທິສເມວາຕິ.
ສຕ຺ຕມສິກ຺ຂາປທໍ.
ອຏ຺ຐມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໖໙. ອຏ຺ຐເມ – ມຫາຊນິເກນາຕິ ຄຓສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕນ. ເອຕເທເວຕ຺ຖ ນານາກຣຓໍ.
ອຏ຺ຐມສິກ຺ຂາປທໍ.
ນວມນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໗໗໔. ນວມສິກ຺ຂາປເທ – ສຎ຺ຎາຈິເກນາຕິ ອິທໍ ປທໍ ອິໂຕ ອຘິກຕຣໍ.
ນວມສິກ຺ຂາປທໍ.