໔. ໂຠຊນວຄ຺ໂຄ
໑. ອາວສຖປິຓ຺ຑສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໒໐໓. ໂຠຊນວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ – ອາວສຖປິຓ຺ໂຑຕິ ອາວສເຖ ປິຓ຺ໂຑ. ສມນ຺ຕາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອທ຺ຘິກຄິລານຄພ຺ຠິນິປພ຺ພຊິຕານໍ ຍຖານຸຣູປໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕມຎ຺ຈປີຐໍ ອເນກຄພ຺ຠປມຸຂປຣິຈ຺ເຉທໍ ອາວສຖໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎກາມຕາຍ ປິຓ຺ໂຑ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຍາຄຸຠຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊາທິ ສພ຺ພໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ທານຕ຺ຖາຍ ຐປິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫິຍ຺ໂຍປີຕິ ສ຺ເວປິ. ອປສກ຺ກນ຺ຕີຕິ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ຕິຕ຺ຖິເຍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍາ ກຸຫິໍ ຄຕາ’’‘‘ອິເມ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.
໒໐໖. ສກ຺ໂກຕິ ຕມ຺ຫາ ອາວສຖາ ປກ຺ກມິຕຸນ຺ຕິ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ວາ ໂຍຊນໍ ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອໂນທິສ຺ສາຕິ ອິເມສໍເຍວ ວາ ເອຕ຺ຕການໍເຍວ ວາຕິ ເອກໍ ປາສຓ຺ຑໍ ອນຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍາວທຕ຺ໂຖຕິ ໂຠຊນມ຺ປິ ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ໂຖ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ສກິໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ທຸຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.
ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ເອກກຸເລນ ວາ ນານາກຸເລຫິ ວາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວາ ນານາຐາເນສຸ ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ເອກສ຺ມິໍ; ສ຺ເວ ເອກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນິຍມິຕຏ຺ຐາເນ ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນານາກຸເລຫິ ປນ ນານາຐາເນສຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຏິປາຏິໍ ປນ ເຂເປຕ຺ວາ ປຸນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກປູຄນານາປູຄເອກຄາມນານາຄາເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍປິ ເອກກຸລສ຺ສ ວາ ນານາກຸລານໍ ວາ ເອກໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ຕຓ຺ຑຸລາທີນໍ ອຠາເວນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຉິຊ຺ຊຕິ, ໂສປິ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ‘‘ນ ສກ຺ໂກມ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ກລ຺ຍາຓຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ທາຕຸໍ ອາຣຠນ຺ຕິ, ເອຕໍ ປຸນ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.
໒໐໘. ອນາປຕ຺ຕິ ຄິລານສ຺ສາຕິ ຄິລານສ຺ສ ອນຸວສິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາຕິ ໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກທິວສໍ ຄຕຏ຺ຐາເນ ຈ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກທິວສໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ຈ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠຕິ. ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ນທີ ວາ ປູຣຕິ ໂຈຣາທິຠຍໍ ວາ ໂຫຕິ, ໂສ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຂມຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸນ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠຕີຕິ ສພ຺ພມິທໍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອທິສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ນ ຍາວທຕ຺ໂຖຕິ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕິ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕາທິສໍ ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານິ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກຜລາຜລາທິເຠເທ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍາຄຸອາທີນິ ຫິ ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍໂຕ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ອາວສຖປິຓ຺ຑສິກ຺ຂາປທໍ ປຐມໍ.
໒. ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໒໐໙. ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ – ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາໂຣຕິ ໂສ ກິຣ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ຣາຊານໍ ມາຣາເປຕ຺ວາປິ ອຠິມາເຣ ໂຍເຊຕ຺ວາປິ ຣຸຫິຣຸປ຺ປາທໍ ກຕ຺ວາປິ ຄຸຬ຺ຫປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ຍທາ ປນ ທິວາເຍວ ຘນປາລກໍ ປໂຍເຊສິ, ຕທາ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ‘‘ກຖໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິໍ ປໂຍເຊສີ’’ຕິ ປຣິກຖາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ‘‘ນ ເກວລໍ ຫຕ຺ຖິໍ ປໂຍເຊສິ, ຣາຊານມ຺ປິ ມາຣາເປສິ, ອຠິມາເຣປິ ເປເສສິ, ສິລມ຺ປິ ປວິຊ຺ຌິ, ປາໂປ ເທວທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ‘‘ເກນ ສທ຺ຘິໍ ອິທໍ ກມ຺ມມກາສີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕໂຕ ນາຄຣາ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຣາຊາ ເອວຣູປໍ ໂຈຣໍ ສາສນກຓ຺ຏກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຣາຊາ ນຄຣສງ຺ໂຂຠໍ ຎຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ນີຫຣິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈສ຺ສ ປຎ຺ຈຖາລິປາກສຕານິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິ, ອຸປຏ຺ຐານມ຺ປິສ຺ສ ນ ອຄມາສິ, ອຎ຺ເຎປິສ຺ສ ມນຸສ຺ສາ ນ ກິຎ຺ຈິ ທາຕພ຺ພໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ ວາ ມຎ຺ຎິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາໂຣ’’ຕິ. ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ‘‘ມາ ເມ ຄໂຓ ຠິຊ຺ຊີ’’ຕິ ປຣິສໍ ໂປເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫິ, ຕ຺ວໍ ທ຺ວິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສປຣິໂສ ກຸເລສຸ ຠຸຎ຺ຊຕິ.
໒໑໑. ຈີວຣໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຠຕ຺ຕໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ຈີວຣໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.
໒໑໒. ຈີວຣກາຣເກ ຠິກ຺ຂູ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຈິເຣນ ຈີວຣໍ ນິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ລຫຸໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຎ຺ຎກາມຕາຍ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ.
໒໑໕. ນານາເວຣຊ຺ຊເກຕິ ນານາວິເຘຫິ ອຎ຺ຎຣຊ຺ເຊຫິ ອາຄເຕ. ‘‘ນານາວິຣຊ຺ຊເກ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ.
໒໑໗-໘. ຄຓໂຠຊເນຕິ ຄຓສ຺ສ ໂຠຊເນ. ອິຘ ຈ ຄໂຓ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕຸຕ຺ຕຣິໍ ຠິກ຺ຂູ ອຘິປ຺ເປຕາ, ເຕເນວ ສພ຺ພນ຺ຕິມໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ…ເປ… ເອຕໍ ຄຓໂຠຊນໍ ນາມາ’’ຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ຄຓໂຠຊນໍ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ປສວຕິ ນິມນ຺ຕນໂຕ ວາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ວາ. ກຖໍ ນິມນ຺ຕນໂຕ ປສວຕິ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ໂອທເນນ ນິມນ຺ເຕມິ, ໂອທນໍ ເມ ຄຓ຺ຫຖ ອາກງ຺ຂຖ ໂອໂລເກຖ ອຘິວາເສຖ ປຏິມາເນຖາ’’ຕິ ເອວໍ ເຍນ ເກນຈິ ເວວຈເນນ ວາ ຠາສນ຺ຕເຣນ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕິ. ເອວໍ ເອກໂຕ ນິມນ຺ຕິຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ອຊ຺ຊຕນາຍ ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ວາ ເອກໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອາປຕ຺ຕິ. ເອກໂຕ ນິມນ຺ຕິຕາ ເອກໂຕ ວາ ນານໂຕ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນານໂຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ເອກໂຕ ນິມນ຺ຕິຕາ ເອກໂຕ ວາ ນານໂຕ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນານໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອກໂຕ ວາ ນານໂຕ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ປຣິເວຓານິ ວາ ວິຫາເຣ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນານໂຕ ນິມນ຺ຕິຕາ ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິເຕສຸເຍວ ວາ ເອໂກ ປຸຕ຺ເຕນ ເອໂກ ປິຕຣາຕິ ເອວມ຺ປິ ນານໂຕ ນິມນ຺ຕິຕາ ເອກໂຕ ວາ ນານໂຕ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ເອກໂຕ ວາ ນານໂຕ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕຸ, ສເຈ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອາປຕ຺ຕິ. ເອວໍ ຕາວ ນິມນ຺ຕນໂຕ ປສວຕິ.
ກຖໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ເອກໂຕ ຐິຕາ ວາ ນິສິນ຺ນາ ວາ ອຸປາສກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍຸໍ, ປາເຏກ຺ກໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເທຫິ, ມຍ຺ຫໍ ເທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ເອກໂຕ ວາ ນານໂຕ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ນານໂຕ ວາ, ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ເອກໂຕ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕຸ ນານໂຕ ວາ, ສເຈ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອາປຕ຺ຕິ. ເອວໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປສວຕິ.
ປາທາປິ ຜລິຕາຕິ ຍຖາ ມຫາຈມ຺ມສ຺ສ ປຣໂຕ ມໍສໍ ທິສ຺ສຕິ; ເອວໍ ຜາລິຕາ, ວາລິກາຍ ວາ ສກ຺ຂຣາຍ ວາ ປຫຏມຕ຺ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອນ຺ໂຕຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ. ອີທິເສ ເຄລຎ຺ເຎ ຄິລານສມໂຍຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ເລສກປ຺ປິຍໍ ກາຕພ຺ພໍ.
ຈີວເຣ ກຍິຣມາເນຕິ ຍທາ ສາຏກຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ ຕທາ; ວິສຸຎ຺ຫິ ຈີວຣກາຣສມໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຈີວເຣ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ມຫາປຈ຺ຈຣິຍຎ຺ຫິ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ສູຈິເວຘນໂກ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຈີວຣກາຣສມໂຍຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ວິຕ຺ຖາເຣເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ຈີວຣໍ ວິຈາເຣຕິ, ຉິນ຺ທຕິ, ໂມຆສຸຕ຺ຕໍ ຐເປຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກປຏ຺ຏໍ ຐເປຕິ, ປຈ຺ຈາຄຕໍ ສິພ຺ພຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກປຏ຺ຏໍ ພນ຺ຘຕິ, ອນຸວາຕໍ ຉິນ຺ທຕິ ຆຏ຺ເຏຕິ ອາໂຣເປຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈາຄຕໍ ສິພ຺ພຕິ, ສຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ ວເລຕິ, ປິປ຺ຜລິກໍ ນິເສຕິ, ປຣິວຕ຺ຕນໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ໂພປິ ຈີວຣໍ ກໂຣຕິເຍວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ປນ ສມີເປ ນິສິນ຺ໂນ ຊາຕກໍ ວາ ຘມ຺ມປທໍ ວາ ກເຖຕິ, ອຍໍ ນ ຈີວຣກາຣໂກ. ເອຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານໍ ຄຓໂຠຊເນ ອນາປຕ຺ຕີຕິ.
ອທ຺ຘໂຍຊນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ຄນ຺ຕຸກາເມນ. ໂຍ ປນ ທູຣໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນາຕິ ອທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ, ອທ຺ຘໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄາວຸເຕປິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຄເຕນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄເຕນ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນາວາຠິຣຸຫເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອຠິຣຸຬ຺ເຫນ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຍາວ ນ ໂອໂຣຫຕິ ຕາວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອາຄເຕຕິ ອຍໍ ອນ຺ຕິມປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຈຕຸຕ຺ເຖປິ ອາຄເຕ ຍຕ຺ຖ ນ ຍາເປນ຺ຕິ; ໂສ ມຫາສມໂຍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຕາທິເສ ກາເລ ‘‘ມຫາສມໂຍ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ໂກຈິ ປຣິພ຺ພາຊກສມາປນ຺ໂນຕິ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ວາ ຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ເອເຕສຎ຺ຫິ ເຍນ ເກນຈິ ກເຕ ຠຕ຺ເຕ ‘‘ສມຓຠຕ຺ຕສມໂຍ’’ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.
໒໒໐. ອນາປຕ຺ຕິ ສມເຍຕິ ສຕ຺ຕສຸ ສມເຍສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ເອກໂຕຕິ ເຍປິ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ເອກໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ.
ຕຕ຺ຖ ອນິມນ຺ຕິຕຈຕຸຕ຺ຖໍ, ປິຓ຺ຑປາຕິກຈຕຸຕ຺ຖໍ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຈຕຸຕ຺ຖໍ, ປຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ຖໍ, ຄິລານຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການໍ ວເສນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕຕິ. ເຕສຸ ຕໂຍ ຄຕາ, ເອໂກ ນ ຄໂຕ. ອຸປາສໂກ ‘‘ເອໂກ ຠນ຺ເຕ ເຖໂຣ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນາຄໂຕ ອຸປາສກາຕິ. ໂສ ອຎ຺ຎໍ ຕງ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕໍ ກຎ຺ຈິ ‘‘ເອຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປເວເສຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຠຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ຄຓປູຣກສ຺ສ ອນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາ. ຕໂຍ ເອວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ນິມນ຺ຕິຕາ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເຕຫິ ຄໂຓ ນ ປູຣຕິ, ຄຓປູຣໂກ ຈ ອນິມນ຺ຕິໂຕ, ເຕນ ຄໂຓ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ອນິມນ຺ຕິຕຈຕຸຕ຺ຖໍ.
ປິຓ຺ຑປາຕິກຈຕຸຕ຺ເຖ – ນິມນ຺ຕນກາເລ ເອໂກ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ນາຘິວາເສຕິ. ຄມນເວລາຍ ປນ ‘‘ເອຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນຘິວາສິຕຕ຺ຕາ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໍ ລຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂສ ຕໍ ຄຓໍ ຠິນ຺ທຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ອນາປຕ຺ຕິ.
ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຈຕຸຕ຺ເຖ – ສາມເຓເຣນ ສທ຺ຘິໍ ນິມນ຺ຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສປິ ຄຓໍ ຠິນ຺ທຕິ.
ປຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ເຖ – ເອໂກ ສຍໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ເປເສຕິ; ເອວມ຺ປິ ຄໂຓ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ອນາປຕ຺ຕິ.
ຄິລານຈຕຸຕ຺ເຖ – ຄິລາເນນ ສທ຺ຘິໍ ນິມນ຺ຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄິລານສ຺ເສວ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິຕເຣສໍ ປນ ຄຓປູຣໂກ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຄິລາເນນ ຄໂຓ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.
ສມຍລທ຺ຘໂກ ສຍເມວ ມຸຈ຺ຈຕິ, ເສສານໍ ຄຓປູຣກຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິກໂຣ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຈີວຣທານສມຍລທ຺ຘກາທີນມ຺ປິ ວເສນ ຈຕຸກ຺ການິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສເຈ ປນ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ຄເຕສຸປິ ຈຕູສຸ ຊເນສຸ ເອໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຓໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິ, ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາວສາເນ ຠຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອທຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຕາວ ຠິກ຺ຂູ ໂຠເຊຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖ, ອຫໍ ປຈ຺ຉາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສິນ຺ໂນ. ເຕສຸ ຠຸຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ‘‘ເທຖ ຠນ຺ເຕ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປາສເກນ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຕ຺ເຕ ທິນ຺ເນ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຫິ ໂຠຊນານໍເຍວ ວເສນ ຄຓໂຠຊເນ ວິສງ຺ເກຕໍ ນຕ຺ຖິ. ໂອທເນນ ນິມນ຺ຕິຕາ ກຸມ຺ມາສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕານິ ຈ ເຕຫິ ເອກໂຕ ນ ຄຫິຕານິ. ຍາຄຸອາທີສຸ ປນ ວິສງ຺ເກຕໍ ໂຫຕິ, ຕານິ ເຕຫິ ເອກໂຕ ຄຫິຕານີຕິ. ເອວໍ ເອໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ.
ຕສ຺ມາ ສເຈ ໂກຈິ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ກຕ຺ຕຸກາເມນ ນິມນ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ເປສິໂຕ ວິຫາຣໍ ອາຄມ຺ມ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສ຺ເວ ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສງ຺ໂຆ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສເກນ ປຓ຺ຑິເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເນມນ຺ຕນິກາ ຄຓໂຠຊນໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ຈ ຘຸຕງ຺ຄເຠທໂຕ ໂມເຈຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ເອວໍ ຕາວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ສ຺ເວ ນ ສກ຺ກາ ອຸປາສກາ’’ຕິ. ‘‘ປຸນທິວເສ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ປຸນທິວເສປິ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ. ເອວໍ ຍາວ ອທ຺ຘມາສມ຺ປິ ຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ຕ຺ວໍ ກິໍ ອວຈາ’’ຕິ? ສເຈ ປຸນປິ ‘‘ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ອິມໍ ຕາວ ອຸປາສກ ປຸປ຺ຜໍ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫິ, ອິມໍ ຕິຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ກິໍ ກຖຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຸນປິ ຕເຖວ ວທຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ປິຓ຺ຑປາຕິເກ ວາ ມຫາເຖເຣ ວາ ນ ລຈ຺ຉສິ, ສາມເຓເຣ ລຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ ອສຸກສ຺ມິຎ຺ຈ ອສຸກສ຺ມິຎ຺ຈ ຄາເມ ຠທນ຺ເຕ ໂຠເຊສຸໍ, ອຫໍ ກສ຺ມາ ນ ລຠາມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕ ນິມນ຺ເຕຕຸໍ ຊານນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ. ເຕ ກຖໍ ນິມນ຺ເຕສຸໍ ຠນ຺ເຕຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ສເຈ ໂສປິ ຕເຖວ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ປຸນປິ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ‘‘ນ ທານິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ລຈ຺ຉສິ, ຕໂຍ ເອວ ລຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ອສຸກສ຺ມິຎ຺ຈ ອສຸກສ຺ມິຎ຺ຈ ຄາເມ ສກລໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂຠເຊສຸໍ, ອຫໍ ກສ຺ມາ ນ ລຠາມີ’’ຕິ? ‘‘ຕ຺ວໍ ນິມນ຺ເຕຕຸໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ກຖໍ ນິມນ຺ເຕສຸ’’ນ຺ຕິ? ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫໍສູຕິ. ສເຈ ໂສປິ ‘‘ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ປຸນປິ ‘‘ຠຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ນຕ຺ຖມ຺ຫາກໍ ຕວ ຠຕ຺ເຕນຕ຺ໂຖ, ນິພທ຺ຘໂຄຈໂຣ ເອສ ອມ຺ຫາກໍ, ມຍເມຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕໍ ‘‘ຈຣຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘‘ກິໍ ໂຠ ລທ຺ຘາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ເອເຕນ ພຫຸ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘ເຖຣາ ສ຺ເວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ອາຫໍສຸ. ມາ ທານິ ຕຸມ຺ເຫ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ທຸຕິຍທິວເສ ເຈຕິຍວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຘຸຣຄາເມ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ອປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ໂສ ປນ ອຄມາສິ, ຄຈ຺ຉາມ ຘຸຣຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູຫິ ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ທຸພ຺ພເຈຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຄາມທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐຕ຺ວາວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ປຕ຺ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊນ຺ເຕສຸ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາສນສາລາຍ ຠຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຣຖິກາສຸ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ – ‘‘ອາສນສາລາຍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນ ວຏ຺ຏຕິ.
ອຖ ປນ ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ປຏິກຈ຺ເຈວ ວາ ວິຫາຣໍ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ປຕິຣູເປ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕານໍ ເທນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຠິຫຏຠິກ຺ຂາ ນາມ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ຠຕ຺ຕສາລາຍ ທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ປຣິເວຓໍ ປຫິຓນ຺ຕິ ‘‘ຠຕ຺ຕສາລາຍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍ ປນ ມນຸສ຺ສາ ປິຓ຺ຑຈາຣິເກ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອາສນສາລໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊນ຺ຕິ, ນ ເຕ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ເຍ ປນ ຄາເມ ຠິກ຺ຂໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ, ນ ວາ ນິວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ‘‘ນິວຕ຺ຕຖ, ຠນ຺ເຕ, ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ນິວຕ຺ຕຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປເທ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ນິວຕ຺ຕຖ ຠນ຺ເຕ, ຆເຣ ຠຕ຺ຕໍ ກຕໍ, ຄາເມ ຠຕ຺ຕໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຄເຫ ຈ ຄາເມ ຈ ຠຕ຺ຕໍ ນາມ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ໂຫຕີຕິ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ນິວຕ຺ຕຖ, ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ, ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອາສນສາລໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ນິສີທຖ ຠນ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຘຸວຠຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ພຫູນມ຺ປິ ເອກໂຕ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສລາກຠຕ຺ຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ ທຸຕິຍໍ.
໓. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໒໒໑. ຕຕິຍສິກ຺ຂາປເທ – ນ ໂຂ ອິທໍ ໂອຣກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍຖຍິເມ ມນຸສ຺ສາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຠຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ, ເຍນ ນິຍາເມນ ອິເມ ມນຸສ຺ສາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຠຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕນ ຎາຍຕິ – ‘‘ອິທໍ ສາສນໍ ອິທໍ ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸເຂ ສງ຺ເຆ ທານໍ ນ ໂຂ ໂອຣກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຣິຕ຺ຕໍ ລາມກໍ ເນວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ກິຣປຕິໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກິໂຣ’’ຕິ ຕສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາມໍ; ອຘິປຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ປນ ‘‘ກິຣປຕິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ກິຣ ອິສ຺ສໂຣ ອຘິປຕິ ມາສອຸຕຸສໍວຈ຺ຉຣນິຍາເມນ ເວຕນໍ ທຕ຺ວາ ກມ຺ມກາຣເກ ກມ຺ມໍ ກາເຣຕິ. ພທຣາ ປຏິຍຕ຺ຕາຕິ ອຸປຈາຣວເສນ ວທຕິ. ພທຣມິສ຺ເສນາຕິ ພທຣສາຬເວນ.
໒໒໒. ອຸສ຺ສູເຣ ອາຫຣິຍິຕ຺ຖາຕິ ອຕິທິວາ ອາຫຣິຍິຕ຺ຖ.
໒໒໖. ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີຕິ ອຍໍ ຠຕ຺ຕວິກປ຺ປນາ ນາມ ສມ຺ມຸຂາປິ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສມ຺ມຸຂາ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອທິສ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ປນ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາວ ວຸຕ຺ຕາ. ສາ ຈາຍໍ ຍສ຺ມາ ວິນຍກມ຺ເມນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຠຄວຕິ ຫິ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ເນປິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ເນປິ ສງ຺ເຆນ ຄຓປ຺ປໂຫນເກ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ສຸກຕເມວ ໂຫຕິ, ຠຄວາ ເນວ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ; ນ ສມ຺ປາເທຕິ. ນ ໂກເປຕິ ຘມ຺ມິສ຺ສຣຕ຺ຕາ, ນ ສມ຺ປາເທຕິ ອຄຓປູຣກຕ຺ຕາ.
໒໒໙. ທ຺ເວ ຕໂຍ ນິມນ຺ຕເນ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ທ຺ເວ ຕີຓິ ນິມນ຺ຕນານິ ເອກປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວ ຕີຓິ ກຸລານິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອາກິຣນ຺ຕິ, ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອາກິຣນ຺ຕິ, ເອກມິສ຺ສກໍ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ມູລນິມນ຺ຕນໍ ເຫຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອຸປຣິ, ຕໍ ອຸປຣິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖໍ ປນ ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕ຺ວາ ປຐມນິມນ຺ຕນໂຕ ເອກມ຺ປິ ກພຬໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈປິ ຕຕ຺ຖ ຂີຣໍ ວາ ຣສໍ ວາ ອາກິຣນ຺ຕິ, ເຍນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ເອກຣສໍ ໂຫຕິ, ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ວາ ຣສຠຕ຺ຕໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ອຎ຺ເຎປິ ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ວາ ຣສຠຕ຺ຕໍ ວາ ອາກິຣນ຺ຕິ, ຂີຣໍ ວາ ຣສໍ ວາ ປິວໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ປນ ປຐມໍ ລທ຺ຘມໍສຂຓ຺ຑໍ ວາ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ວາ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສປ຺ປິປາຍາເສປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ.
ມຫາອຸປາສໂກ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິມນ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ສ ກຸລໍ ອຸປຄຕສ຺ສ ອຸປາສໂກປິ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕທາຣຠາຕິກຠຄິນິອາທໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ອຸປາສເກນ ປຐມໍ ທິນ຺ນໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ລທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ‘‘ສເຈ ປາເຏກ຺ກໍ ປຈນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປກ຺ກຠຕ຺ຕໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉາ ອາຫຏໍ ປຐມໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຍທິ ປນ ສພ຺ເພສໍ ເອໂກວ ປາໂກ ໂຫຕິ, ປຣມ຺ປຣໂຠຊນໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຸປາສໂກ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕິ, ອຎ຺ໂຎ ມນຸສ຺ໂສ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ທາຕພ຺ພໍ. ກິໍ ຠນ຺ເຕ ນ ເທຖາຕິ? ນນຸ ອຸປາສກ ຕຍາ ນິມນ຺ຕິຕມ຺ຫາຕິ! ໂຫຕຸ ຠນ຺ເຕ, ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊຖາຕິ ວທຕິ, ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ເຎນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ເຕ ທິນ຺ເນ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.
ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມາ ‘‘ສ຺ເວປິ ຠນ຺ເຕ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ສພ຺ເພ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ປຸນທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ? ສພ຺ເພຫິ ນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາ. ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ລຠຕິ, ຕມຎ຺ໂຎ ອຸປາສໂກ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຆເຣ ນິສີທາເປຕິ, ນ ຈ ຕາວ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສເຈ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ. ອຠຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ‘‘ກິໍ ຠນ຺ເຕ ນ ຠຸຎ຺ຊສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຍາ ນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊຖ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.
ສກເລນ ຄາເມນາຕິ ສກເລນ ຄາເມນ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ເສວ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ປູເຄປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫສ຺ສາມີຕິ ຠຓຕີຕິ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຕວ ຠຕ຺ເຕນຕ຺ໂຖ, ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອນິມນ຺ຕນໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ປນ ໂອກາໂສ ກໂຕ ໂຫຕີຕິ ເນວ ຄຓໂຠຊນໂຕ ນ ຈາຣິຕ຺ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ຍທຄ຺ເຄນ ອນິມນ຺ຕນໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ເນວ ຄຓໂຠຊນໍ ນ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍວາຈໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍາກິຣິຍໍ ເອຕ຺ຖ ຫິ ໂຠຊນໍ ກິຣິຍາ, ອວິກປ຺ປນໍ ອກິຣິຍາ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ ຕຕິຍໍ.
໔. ກາຓມາຕາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໒໓໐. ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປເທ – ກາຓມາຕາຕິ ກາຓາຍ ມາຕາ. ສາ ກິຣສ຺ສາ ຘີຕາ ອຠິຣູປາ ອໂຫສິ, ເຍ ເຍ ຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ເຕ ຣາເຄນ ກາຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຣາຄນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ປເຣສໍ ກາຓຠາວກຣຓໂຕ ‘‘ກາຓາ’’ຕິ ວິສ຺ສຸຕາ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສາ ວເສນ ມາຕາປິສ຺ສາ ‘‘ກາຓມາຕາ’’ຕິ ປາກຏາ ຊາຕາ. ອາຄຕນ຺ຕິ ອາຄມນໍ. ກິສ຺ມິໍ ວິຍາຕິ ກີທິສໍ ວິຍ; ລຊ຺ຊນກໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣິຕ຺ຕຫຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ຣິຕ຺ຕາ ຫຕ຺ຖາ ອສ຺ມິໍ ຄມເນ ຕທິທໍ ຣິຕ຺ຕຫຕ຺ຖໍ, ຕໍ ຣິຕ຺ຕຫຕ຺ຖໍ ຄມນໍ ຄນ຺ຕຸໍ ລຊ຺ຊນກໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສີຕິ ອຸປາສິກາ ອຣິຍສາວິກາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ສນ຺ຕໍ ອທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາວ ທາເປສິ, ຍາວ ສພ຺ພໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສິ. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຓາປິ ມາຕຸ ອຕ຺ຖາຍ ເທສິຍມານໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕີ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປນ຺ນາ ອໂຫສິ. ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມີຕິ ອາສນໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ໂສປິ ປຸຣິໂສ ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ກາຓມາຕາຍ ນິເວສນໍ ອຄມາສີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ກາຓໍ ອາເນຕ຺ວາ ປກຕິຏ຺ຐາເນເຍວ ຐເປສິ.
໒໓໑. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ເຕ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ເຕເຍວ ສິກ຺ຂາປເທ ປາເຖຍ຺ຍວຕ຺ຖຸ ອຸທປາທິ, ຕສ຺ມາ ອນນ຺ຕຣເມວ ເຈຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສປິ ຈ ອຸປາສໂກ ອຣິຍສາວກຕ຺ຕາ ສພ຺ພເມວ ທາເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສີ’’ຕິ.
໒໓໓. ຍໍກິຎ຺ຈິ ປເຫຓກຕ຺ຖາຍາຕິ ປຓ຺ຓາກາຣຕ຺ຖາຍ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຕິຣສກໂມທກສກ຺ຂລິກາທິ ສພ຺ພໍ ອິຘ ປູໂວຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ປາເຖຍ຺ຍຕ຺ຖາຍາຕິ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ພທ຺ຘສຕ຺ຕຸອພທ຺ຘສຕ຺ຕຸຕິລຕຓ຺ຑຸລາທິ ສພ຺ພໍ ອິຘ ມນ຺ໂຖຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິນ຺ຕິ ສເຈປິ ຕຕິຍໍ ປຕ຺ຕໍ ຖູປີກຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປູວຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.
ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕປູເຣ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ເຫຏ຺ຐິມເລຂາຍ ສມປູເຣ ປຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ. ອມຸຕ຺ຣ ມຍາ ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕປູຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ທ຺ເວ ຄຫິຕາ, ‘‘ອຕ຺ຣ ມຍາ ທ຺ເວ ປຕ຺ຕປູຣາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕາ, ຕ຺ວໍ ເອກໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນາປິ ອຎ຺ຎໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ປຐມໍ ອາຄເຕນ ທ຺ເວ ປຕ຺ຕປູຣາ ຄຫິຕາ, ມຍາ ເອໂກ, ມາ ຕ຺ວໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຍນ ປຐມໍ ເອໂກ ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ສາປິ ປຣມ຺ປຣາໂຣຈເນ ເອເສວ ນໂຍ. ເຍນ ປນ ສຍເມວ ຕໂຍ ຄຫິຕາ, ເຕນ ອຎ຺ຎໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມາ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິ’’ ຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຏິກ຺ກມນໍ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ອາສນສາລໍ ຫຣິຕ຺ວາ, ອາສນສາລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຈ ຉຑ຺ຑິຕສາລາ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພາ. ຍຕ຺ຖ ມຫາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິສີທຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາ ລທ຺ຘຏ຺ຐານໂຕ ອາສນ຺ນາ ອາສນສາລາ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ‘ສນ຺ທິຏ຺ຐານໍ ວາ ສມ຺ຠຕ຺ຕານໍ ວາ ເອກນິກາຍິການໍ ວາ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ສເຈ ປນສ຺ສ ນິພທ຺ຘນິສີທນຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ທູຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.
ສໍວິຠຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສເຈ ຕໂຍ ປຕ຺ຕປູຣາ ຄຫິຕາ, ເອກໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕພ຺ພາ. ສຈ຺ເຈ ທ຺ເວ ຄຫິຕາ, ເອກໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐເປຕ຺ວາ ເອໂກ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ຍຖາມິຕ຺ຕໍ ປນ ທາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ເຍນ ເອໂກ ຄຫິໂຕ, ນ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ອກາມາ ທາຕພ຺ພໍ, ຍຖາຣຸຈິ ກາຕພ຺ພໍ.
໒໓໕. ຄມເນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ເຘຕິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຸປທ຺ທວໍ ວາ ທິສ຺ວາ ອນຕ຺ຖິກຕາຍ ວາ ‘‘ມຍໍ ອິທານິ ນ ເປສິສ຺ສາມ, ນ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອວໍ ຄມເນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ເຘ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ເນ. ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ພຫຸມ຺ປິ ເທນ຺ຕານໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘‘ເຕສມ຺ປິ ປາເຖຍ຺ຍປເຫຓກຕ຺ຖາຍ ປຏິຍຕ຺ຕໂຕ ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ຉສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ກາຓມາຕາສິກ຺ຂາປທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.
໕. ປຐມປວາຣຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໒໓໖. ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປເທ – ຠິກ຺ຂູ ຠຸຕ຺ຕາວີ ປວາຣິຕາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວ ອິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ເອວໍ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາຍ, ສຍຎ຺ຈ ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ເທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ. ປຏິວິສ຺ສເກຕິ ສາມນ຺ຕຆຣວາສິເກ.
໒໓໗. ກາໂກຣວສທ຺ທນ຺ຕິ ກາການໍ ໂອຣວສທ຺ທໍ; ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ວິຣວນ຺ຕານໍ ສທ຺ທໍ. ອລເມຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິກາຣໍ ອວຕ຺ວາວ ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພໍ’’ ເອຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.
໒໓໘-໙. ຠຸຕ຺ຕາວີຕິ ຠຸຕ຺ຕວາ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ເຍນ ເອກມ຺ປິ ສິຕ຺ຖໍ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ ວາ ອສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ ນາມ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປວາຣິໂຕຕິ ກຕປວາຣໂຓ, ກຕປຏິກ຺ເຂໂປ. ໂສປິ ຈ ຍສ຺ມາ ນ ປຏິກ຺ເຂປມຕ຺ເຕນ, ອຖ ໂຂ ປຎ຺ຈງ຺ຄວເສນ, ເຕນສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ປວາຣິໂຕ ນາມ ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວິປ຺ປກຕໂຠຊໂນ, ‘‘ປວາຣິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຍ ຈ ວິປ຺ປກຕໂຠຊໂນ, ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ຠຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ຈິ ອຠຸຕ຺ຕໍ, ຍຎ຺ຈ ຠຸຕ຺ຕໍ; ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິປິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຸຕ຺ຕາວີວຈເນນ ວິສຸໍ ກຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ນ ປສ຺ສາມ. ‘‘ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕໍ, ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໖໑-໖໒) ປນ ທິຣຕ຺ຕາທິວຈນໍ ວິຍ ປວາຣິຕປທສ຺ສ ປຣິວາຣກຠາເວນ ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາຍ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິອາທີສຸ ວິປ຺ປກຕໂຠຊນໍ ທິສ຺ສຕິ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ເຈໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໂຠຊນໍ ທິສ຺ສຕິ. ໂອທນາທີນໍ ເຈ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ໂຠຊນໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕຕິ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໍ ໂຠຊນໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທາຍໂກ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓ ໂອກາເສ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຫຣຕີຕິ ໂສ ເຈ ທາຍໂກ ຕສ຺ສ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ກາເຍນ ອຠິຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ທິສ຺ສຕິ; ຕຎ຺ເຈ ອຠິຫຏໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ວເສນ ປວາຣິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –
‘‘ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາລິ ອາກາເຣຫິ ປວາຣຓາ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ, ອຠິຫຣຕິ, ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໒໘).
ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ‘‘ອສນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຕາວ ຍຎ຺ຈ ອສ຺ນາຕິ ຍຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິເຕນ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ຕໍ ‘‘ໂອທໂນ, ກຸມ຺ມາໂສ, ສຕ຺ຕຸ, ມຈ຺ໂຉ, ມໍສ’’ນ຺ຕິ ອິເມສໍ ອຎ຺ຎຕຣເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ໂອທໂນ ນາມ – ສາລິ, ວີຫິ, ຍໂວ, ໂຄຘຸໂມ, ກງ຺ຄຸ, ວຣໂກ, ກຸທ຺ຣູສໂກຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານໍ ຕຓ຺ຑຸເລຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສາລີ’’ຕິ ອນ຺ຕມໂສ ນີວາຣໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພາປິ ສາລິຊາຕິ. ‘‘ວີຫີ’’ຕິ ສພ຺ພາປິ ວີຫິຊາຕິ. ‘‘ຍວໂຄຘຸເມສຸ’’ ເຠໂທ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ກງ຺ຄູ’’ຕິ ເສຕຣຕ຺ຕກາຬເຠທາ ສພ຺ພາປິ ກງ຺ຄຸຊາຕິ. ‘‘ວຣໂກ’’ຕິ ອນ຺ຕມໂສ ວຣກໂຈຣກໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພາ ເສຕວຓ຺ຓາ ວຣກຊາຕິ. ‘‘ກຸທ຺ຣູສໂກ’’ຕິ ກາຬໂກ ທ຺ຣໂວ ເຈວ ສາມາກາທິເຠທາ ຈ ສພ຺ພາປິ ຕິຓຘຎ຺ຎຊາຕິ.
ນີວາຣວຣກໂຈຣກາ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຘຎ຺ຎານຸໂລມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຘຎ຺ຎານິ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ຘຎ຺ຎານຸໂລມານິ ວາ, ເອເຕສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານໍ ຕຓ຺ຑຸເລ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ປຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຍາຄຸໍ ປຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອມ຺ພິລປາຍາສາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສນ຺ຘາຍ ປຈນ຺ຕຸ, ສເຈ ອຸຓ຺ຫໍ ສີຕລໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ໂຠຊນກາເລ ຄຫິຕຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ໂອຘິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂອທນສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ. ສເຈ ໂອຘິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຍາຄຸສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕິ.
ໂຍປິ ປາຍາໂສ ວາ ປຓ຺ຓຜລກຬີຣມິສ຺ສກາ ອມ຺ພິລຍາຄຸ ວາ ອຸທ຺ຘນໂຕ ໂອຕາຣິຕມຕ຺ຕາ ອພ຺ຠຸຓ຺ຫາ ໂຫຕິ, ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປິວິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຫຕ຺ເຖນ ຄຫິໂຕກາເສປິ ໂອຘິໍ ນ ທສ຺ເສຕິ, ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕິ. ສເຈ ປນ ອຸສຸມາຍ ວິຄຕາຍ ສີຕລີຠູຕາ ຆນຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂອຘິໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຸນ ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ. ປຸພ຺ເພ ຕນຸຠາໂວ ນ ຣກ຺ຂຕິ. ສເຈປິ ທຘິຕກ຺ກາທີນິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ພຫຸປຓ຺ຓຜລກຬີເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຏ຺ຐິມຕ຺ຕາປິ ຕຓ຺ຑຸລາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຠຊນກາເລ ເຈ ໂອຘິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ. ອຍາຄຸເກ ນິມນ຺ຕເນ ‘‘ຍາຄຸໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຕ຺ເຕ ອຸທກກຎ຺ຊິກຂີຣາທີນິ ອາກິຣິຕ຺ວາ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕນຸກາ ໂຫນ຺ຕິ, ປວາຣຓໍ ຊເນຕິເຍວ. ສເຈ ປນ ປກ຺ກຸຖິເຕສຸ ອຸທກາທີສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຍາຄຸສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍາຄຸສງ຺ຄຫໍ ຄເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາ ຍຕ຺ຖ ມຈ຺ຉມໍສໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ສເຈ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸ ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ.
ສຸທ຺ຘຣສໂກ ປນ ຣສກຍາຄຸ ວາ ນ ຊເນຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຘຎ຺ຎານໍ ຕຓ຺ຑຸເລ ອຎ຺ເຎຫິ ເວຓຸຕຓ຺ຑຸລາທີຫິ ວາ ກນ຺ທມູລຜເລຫິ ວາ ເຍຫິ ເກຫິຈິ ກຕໍ ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕິ, ປເຄວ ຆນຍາຄຸ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ມຈ຺ຉມໍສໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຊເນຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ‘‘ປຸປ຺ຜອຕ຺ຖາຍ ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ປວາຣຓໍ ຊເນຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸປ຺ຜິອຕ຺ຖາຍ ຠຕ຺ຕໍ ນາມ ປຸປ຺ຜິຂຊ຺ຊກຕ຺ຖາຍ ກຸຖິຕຕູທເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເສທິຕຕຓ຺ຑຸລາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ເຕ ຕຓ຺ຑຸເລ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ; ເນວ ສຕ຺ຕຸສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຠຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຸນ ເຕຫິ ກຕຠຕ຺ຕໍ ປວາເຣຕິເຍວ. ເຕ ຕຓ຺ຑຸເລ ສປ຺ປິເຕລາທີສຸ ວາ ປຈນ຺ຕິ, ປູວໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ປວາເຣນ຺ຕິ. ປຸຖຸກາ ວາ ຕາຫິ ກຕສຕ຺ຕຸຠຕ຺ຕາທີນິ ວາ ນ ປວາເຣນ຺ຕິ.
ກຸມ຺ມາໂສ ນາມ ຍເວຫິ ກຕກຸມ຺ມາໂສ. ອຎ຺ເຎຫິ ປນ ມຸຄ຺ຄາທີຫິ ກຕກຸມ຺ມາໂສ ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕິ. ສຕ຺ຕຸ ນາມ ສາລິວີຫິຍເວຫິ ກຕສຕ຺ຕຸ. ກງ຺ຄຸວຣກກຸທ຺ຣູສກສີສານິປິ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອີສກໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຖຸເສ ປລາເປຕ຺ວາ ປຸນ ທຬ຺ຫໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ສເຈປິ ຕໍ ອລ຺ລຕ຺ຕາ ເອກາພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕຸສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຂຣປາກຠຊ຺ຊິຕານໍ ວີຫີນໍ ຕຓ຺ຑຸເລ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ຈຸຓ຺ຓໍ ສຕ຺ຕຸສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ສມປາກຠຊ຺ຊິຕານໍ ປນ ວີຫີນໍ ວາ ວີຫິປລາປານໍ ວາ ຕຓ຺ຑຸລາ ຠຊ຺ຊິຕຕຓ຺ຑຸລາ ເອວ ວາ ນ ປວາເຣນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປນ ຕຓ຺ຑຸລາທີນໍ ຈຸຓ຺ຓໍ ປວາເຣຕິ. ຂຣປາກຠຊ຺ຊິຕານໍ ວີຫີນໍ ກຸຓ຺ຑກມ຺ປິ ປວາເຣຕິ. ສມປາກຠຊ຺ຊິຕານໍ ປນ ອາຕປສຸກ຺ຂານໍ ວາ ກຸຓ຺ຑກໍ ນ ປວາເຣຕິ. ລາຊາ ວາ ເຕຫິ ກຕຠຕ຺ຕສຕ຺ຕຸອາທີນິ ວາ ນ ປວາເຣນ຺ຕິ. ຠຊ຺ຊິຕປິຏ຺ຐໍ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສຸທ຺ຘຂຊ຺ຊກໍ ວາ ນ ປວາເຣຕິ. ມຈ຺ຉມໍສປູຣິຕຂຊ຺ຊກໍ ປນ ສຕ຺ຕຸໂມທໂກ ວາ ປວາເຣຕິ. ມຈ຺ໂຉ ມໍສຎ຺ຈ ປາກຏເມວ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ສເຈປິ ຍາຄຸໍ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ຍາຄຸສິຕ຺ຖມຕ຺ຕາເນວ ທ຺ເວ ມຈ຺ຉຂຓ຺ຑານິ ວາ ມໍສຂຓ຺ຑານິ ວາ ເອກຠາຊເນ ວາ ນານາຠາຊເນ ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕານິ ເຈ ອຂາທນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ຕໂຕ ເອກໍ ຂາທິຕໍ, ເອກໍ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປຕ຺ເຕ ວາ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈ ອຎ຺ຎໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ທ຺ເວປິ ຂາທິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ມຸເຂ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວສິຏ຺ຐໍ ນຕ຺ຖິ, ສເຈປິ ອຎ຺ຎໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ.
ກປ຺ປິຍມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ກປ຺ປິຍມໍສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ກປ຺ປິຍມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ອວຕ຺ຖຸຕາຍ. ຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຂາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍເຍວ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປນ ຊານນ຺ໂຕ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອຊານນ຺ໂຕປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຐິຕເມວ ປຏິກ຺ຂິປຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ນ ປວາເຣຕິ. ສເຈ ປນ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ກປ຺ປິຍມໍສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ວຕ຺ຖຸຕາຍ. ຍຎ຺ຫິ ເຕນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປວາຣຓາຍ ວຕ຺ຖຸ. ຍໍ ປນ ຂາທຕິ, ຕໍ ກິຎ຺ຈາປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຐິຕໍ, ຂາທິຍມານໍ ປນ ມໍສຠາວໍ ນ ຊຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປວາເຣຕິ. ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປຸຣິມນເຍເນວ ນ ປວາເຣຕິ. ກປ຺ປິຍມໍສໍ ວາ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ກຸລທູສກເວຊ຺ຊກມ຺ມອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນສາທິຕຣູປິຍາທີຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ຐໍ ອເນສນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ວາ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕປິ ກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ເອວໍ ‘‘ອສນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຍຎ຺ຈ ອສ຺ນາຕິ, ຍຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິເຕນ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ປວາຣຓໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຎຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຖາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຊານນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ‘‘‘ອສນໍ ໂຠຊນ’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ເຍນ ເອກສິຕ຺ຖມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຏໍ ໂຫຕິ, ໂສ ສເຈ ປຕ຺ຕມຸຂຫຕ຺ຖານໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປຎ຺ຈສຸ ໂຠຊເນສຸ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ສຕິ ອຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຈສຸ ໂຠຊເນສຸ ເອກມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ໂຠຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ອາມິສຄນ຺ຘມຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ມຸເຂ ຈ ຫຕ຺ເຖ ຈ ໂຠຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ປຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ອາສເນ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ, ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ທາຕຸກາໂມ, ຕສ຺ມິໍ ເຈ ອນ຺ຕເຣ ໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ວິປ຺ປກຕໂຠຊນຠາວສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ໂຍປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ມຸເຂ ຠຕ຺ຕໍ ຄິລິຕ຺ວາ ເສສໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຎ຺ຎໍ ໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ຕສ຺ສາປິ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຈ ປຕ຺ເຕ; ເອວໍ ຫຕ຺ເຖປິ. ມຸເຂປິ ວາ ວິຊ຺ຊມານໂຠຊນໍ ສເຈ ອນຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຂເຓ ອຎ຺ຎໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ປເທ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອປິຈ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ເອສ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ມຸເຂ ຠຕ຺ຕໍ ຄິລິຕໍ, ຫຕ຺ເຖ ຠຕ຺ຕໍ ວິຆາສາທສ຺ສ ທາຕຸກາໂມ, ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ທາຕຸກາໂມ, ສເຈ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕີ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອາສນສ຺ສ ປຈ຺ຉິມນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ສເຈ ຐິໂຕ, ປຓ຺ຫິອນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ສເຈ ນິປນ຺ໂນ, ເຍນ ປສ຺ເສນ ນິປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ປາຣິມນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ທາຍກສ຺ສ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ວາ ຐິຕສ຺ສ ວາ ນິປນ຺ນສ຺ສ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ປສາຣິຕຫຕ຺ຖໍ ຍໍ ອາສນ຺ນຕຣໍ ອງ຺ຄໍ, ຕສ຺ສ ໂອຣິມນ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ‘‘ຫຕ຺ຖປາໂສ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ເສວ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ.
ອຠິຫຣຕີຕິ ຫຕ຺ຖປາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິໂຕ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອຸປນາເມຕິ. ສເຈ ປນ ອນນ຺ຕຣນິສິນ຺ໂນປິ ຠິກ຺ຂຸ ຫຕ຺ເຖ ວາ ອູຣູສຸ ວາ ອາຘາຣເກ ວາ ຐິຕປຕ຺ຕໍ ອນຠິຫຣິຕ຺ວາວ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ. ຠຕ຺ຕປຈ຺ຉິໍ ອາເນຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອີສກໍ ປນ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ ອປນາເມຕ຺ວາ ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ເຖຣາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ເຖໂຣ ທູເຣ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ທຫຣຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ໂອທນໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປນ ຄໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ຕິຏ຺ຐຕິ, ທຫໂຣ ‘‘ອລໍ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ເຖຣສ຺ສ ທູຣຠາວໂຕ ທູຕສ຺ສ ຈ ອນຠິຫຣຓໂຕຕິ. ສເຈ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອິທໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ.
ປຣິເວສນາຍ ເອໂກ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ໂອທນປຈ຺ຉິໍ ເອເກນ ກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ປຣິວິສຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ອຎ຺ໂຎ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ປຈ຺ຉິໍ ຘາເຣສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ໂອທນໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຫິຕມຕ຺ຕກເມວ ກໂຣຕິ, ປຣິເວສໂກ ເອວ ປນ ຕໍ ຘາເຣຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ອຠິຫຏາວ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ທາຕຸກາມຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ປຣິວິສເກນ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ຕາວ ໂຫຕິ, ອິຕໂຣວ ນໍ ຘາເຣຕິ, ຕໂຕ ທາຕຸກາມຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕິ. ກຏຈ຺ຉຸນາ ອຸທ຺ຘຏຠຕ຺ເຕ ປນ ໂຫຕິ. ກຏຈ຺ຉຸອຠິຫາໂຣເຍວ ຫິ ຕສ຺ສ ອຠິຫາໂຣ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມຠາເຣປິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ປວາເຣຕິເຍວາຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຕ຺ເຕ ທິຍ຺ຍມາເນ ອິຕໂຣ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ປິທຫຕິ, ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠິຫເຏ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ.
ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວາຈາຍ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ. ກາເຍນ ອຠິຫຏໍ ປນ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ຕຕ຺ຖ ກາເຍນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນາມ ອງ຺ຄຸລິໍ ວາ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ມຈ຺ຉິກພີຊນິໍ ວາ ຈີວຣກຓ຺ຓໍ ວາ ຈາເລຕິ, ຠມຸກາຍ ວາ ອາກາຣໍ ກໂຣຕິ, ກຸທ຺ໂຘ ວາ ໂອໂລເກຕິ, ວາຈາຍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນາມ ‘‘ອລ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ມາ ອາກິຣາ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອປຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວາ ວທຕິ; ເອວໍ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ.
ເອໂກ ອຠິຫເຏ ຠຕ຺ເຕ ປວາຣຓາຍ ຠີໂຕ ຫຕ຺ຖ ອປເນຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຕ຺ເຕ ໂອທນໍ ອາກິຣນ຺ຕໍ ‘‘ອາກິຣ ອາກິຣ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປູເຣຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ? ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ‘‘ອນາກິຣຓຕ຺ຖາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘‘ອາກິຣ ປູເຣຫີ’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ນາມ ‘ກສ຺ສຈິ ປວາຣຓາ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ນ ປວາເຣຕີ’’’ຕິ ອາຫ. ອປໂຣ ຠຕ຺ຕໍ ອຠິຫຣນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອາວຸໂສ ອິໂຕປິ ກິຎ຺ຈິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສິ, ທມ຺ມິ ເຕ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຣາປິ ‘‘‘ເອວໍ ນາຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’’’ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສສີ’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ນາມ ‘ກສ຺ສຈິ ປວາຣຓາ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ນ ປວາເຣຕີ’’’ຕິ ອາຫ.
ເອໂກ ສມໍສກໍ ຣສໍ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຣສໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ມຈ຺ຉຣສໍ ມໍສຣສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ໂຫຕິ, ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂຫຕິເຍວ. ມໍສໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມໍສຣສໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຈ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ ມໍສຂຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ປຣິສ຺ສາວິໂຕ ໂຫຕິ, ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຠຍຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ.
ມໍສຣເສນ ອາປຸຈ຺ຉນ຺ຕໍ ມຫາເຖໂຣ ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອາຄເມຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຖາລກໍ ອາວຸໂສ ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ? ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ‘‘ອຠິຫາຣກສ຺ສ ຄມນໍ ປຐມໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ອຍໍ ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ກີທິສໍ ເອຕສ຺ສ ຄມນໍ, ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ນາມ ປວາຣຓາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກຬີຣປນສາທີຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ມໍສໍ ປຈນ຺ຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກຬີຣສູປໍ ຄຓ຺ຫຖ, ປນສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວມ຺ປິ ນ ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ອປວາຣຓາຣຫສ຺ສ ນາເມນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສເຈ ປນ ‘‘ມຈ຺ຉສູປໍ ມໍສສູປ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວາ ວທນ຺ຕິ, ປວາເຣຕິ. ມໍສກຣມ຺ພໂກ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທາຕຸກາໂມປິ ‘‘ກຣມ຺ພກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ; ນ ປວາເຣຕິ. ‘‘ມໍສກຣມ຺ພກ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປວາເຣຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ສພ຺ເພສຸ ມຈ຺ຉມໍສມິສ຺ສເກສຸ.
ໂຍ ປນ ນິມນ຺ຕເນ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ມໍສໍ ອຠິຫຏໍ ‘‘ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາຣິໂຕວ ໂຫຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິສ຺ສກກຖາ ປນ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ – ປິຓ຺ຑປາຕຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຍາຄຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ເຍນາປຸຈ຺ຉິໂຕ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ‘‘ຍາຄຸມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ຍາຄຸ ພຫຸຕຣາ ວາ ໂຫຕິ ສມສມາ ວາ, ນ ປວາເຣຕິ. ຍາຄຸ ມນ຺ທາ, ຠຕ຺ຕໍ ພຫຸຕຣໍ, ປວາເຣຕິ. ອິທຎ຺ຈ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ, ກາຣຓໍ ປເນຕ຺ຖ ທຸທ຺ທສໍ. ‘‘ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຠຕ຺ຕໍ ພຫຸກໍ ວາ ສມໍ ວາ ອປ຺ປຕຣໍ ວາ ໂຫຕິ, ປວາເຣຕິເຍວ. ຠຕ຺ຕໍ ວາ ຍາຄຸໍ ວາ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ຠຕ຺ຕໍ ພຫຸຕຣໍ ວາ ສມກໍ ວາ ໂຫຕິ, ປວາເຣຕິ. ອປ຺ປຕຣໍ ນ ປວາເຣຕິ. ອິທຎ຺ຈ ກຣມ຺ພເກນ ນ ສມາເນຕພ຺ພໍ. ກຣມ຺ພໂກ ຫິ ມໍສມິສ຺ສໂກປິ ໂຫຕິ ອມໍສມິສ຺ສໂກປິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຣມ຺ພກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ. ອິທໍ ປນ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສກເມວ. ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ພຫຸຣເສ ຠຕ຺ເຕ ຣສໍ, ພຫຸຂີເຣ ຂີຣໍ ພຫຸສປ຺ປິມ຺ຫິ ຈ ປາຍາເສ ສປ຺ປິໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ເທຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ.
ໂຍ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປວາເຣຕິ, ໂສ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠຕິ. ກທ຺ທມໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ ປຕ຺ວາ ຐິເຕນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອນ຺ຕຣາ ນທີ ປູຣາ ໂຫຕິ, ນທີຕີເຣ ຄຸມ຺ພໍ ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຖ ນາວາ ວາ ເສຕຸ ວາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາປິ ຈງ຺ກມນ຺ເຕນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຄມນໍ ນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ຍາເນ ວາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສປິຏ຺ເຐ ວາ ຈນ຺ທມຓ຺ຑເລ ວາ ສູຣິຍມຓ຺ຑເລ ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວາຣິເຕນ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກໍ, ຕາວ ເຕສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸປິ ນິສິນ຺ເນເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຐິໂຕ ປວາເຣຕິ, ຐິເຕເນວ, ໂຍ ນິສິນ຺ໂນ ປວາເຣຕິ, ນິສິນ຺ເນເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ຕໍ ອິຣິຍາປຖໍ ໂກເປນ຺ເຕນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ໂຍ ອຸກ຺ກຸຏິໂກ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວາເຣຕິ, ເຕນ ອຸກ຺ກຸຏິເກເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ປລາລປີຐໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ວາ ນິສີທນກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ປີຐເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວາຣິເຕນ ອາສນໍ ອຈາເລຕ຺ວາວ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ມຎ຺ເຈ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວາຣິເຕນ ອິໂຕ ວາ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ສໍສຣິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ສເຈ ປນ ນໍ ສຫ ມຎ຺ເຈນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເນນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວາຣິເຕນ ນິປນ຺ເນເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ເຍນ ປສ຺ເສນ ນິປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ຐານໍ ນາຕິກ຺ກເມຕພ຺ພໍ.
ອນຕິຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ; ນ ອຘິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ກປ຺ປິຍກຕາທີຫິ ສຕ຺ຕຫິ ວິນຍກມ຺ມາກາເຣຫິ ອກຕໍ ວາ ຄິລານສ຺ສ ອນຘິກໍ ວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ‘‘ອກປ຺ປິຍກຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍກຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຜລໍ ວາ ກນ຺ທມູລາທິ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫິ ກປ຺ປິຍໍ ອກຕໍ; ຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ວາ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ວາ, ເອຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ. ຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກຕມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍເຍວ ປຸຣິມນເຍເນວ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກຕໍ. ອນຸຈ຺ຈາຣິຕກຕນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕຸໍ ອາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອີສກມ຺ປິ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ອນປນາມິຕໍ ວາ ກຕໍ. ອຫຕ຺ຖປາເສ ກຕນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕຸໍ ອາຄຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິ ຐິເຕນ ກຕໍ. ອຠຸຕ຺ຕາວິນາ ກຕນ຺ຕິ ໂຍ ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ເຕນ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໍ ໂຠຊນໍ ອຠຸຕ຺ເຕນ ກຕໍ. ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐິເຕນ ກຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອລເມຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ອວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ວິນຍກມ຺ມາກາເຣຫິ ຍໍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍໍ ອກຕໍ, ຍຎ຺ຈ ນ ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕໍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອນຕິຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ປນ ຕສ຺ເສວ ປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປິເຈຕ຺ຖ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ອນນ຺ຕເຣ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ຕໂຕ ເອກມ຺ປິ ສິຕ຺ຖໍ ວາ ມໍສຫີຣໍ ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ກຕມ຺ປິ ຠຸຕ຺ຕາວິນາວ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາສນາ ອວຸຏ຺ຐິເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ປາໂຕວ ຠຸຎ຺ຊມານາ ປວາຣິຕາ ໂຫນ຺ຕິ – ເອເກນ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ອິຕເຣນ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ວາ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ວາ ອາເນຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ເສສໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຍຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ລຄ຺ຄໍ, ຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ປຐມໍ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ສຍເມວ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໂຕ ຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຫຕ຺ຖໂຘວນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ປນ ເອວໍ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ກິຎ຺ຈິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວາ ຂາທນີຍໍ ວາ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣນ຺ຕິ, ເຍນ ປຐມໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຕໍ, ໂສ ປຸນ ກາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ເຍນ ອກຕໍ, ເຕນ ກາຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ອກຕໍ, ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ເຍນ ອກຕ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຍນ ປຐມໍ ນ ກຕໍ, ເຕນ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ຍຎ຺ຈ ອກຕ’’ນ຺ຕິ ເຍນ ປຐມໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຕໍ, ເຕນາປິ ຍໍ ອກຕໍ ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ປຐມຠາຊເນ ປນ ກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ກຣິຍມານໍ ປຐມໍ ກເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ກຕໍ ປນ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຐມໍ ກເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.
ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ນ ເກວລໍ ປຕ຺ເຕເຍວ, ກຸຓ຺ເຑປິ ປຈ຺ຉິຍມ຺ປິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປຸຣໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ໂອນາມິຕຠາຊເນ ກາຕພ຺ພໍ. ຕໍ ສເຈປິ ຠິກ຺ຂຸສຕໍ ປວາຣິຕໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອປ຺ປວາຣິຕານມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍນ ປນ ກປ຺ປິຍໍ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ປວາເຣຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອວສ຺ສໍ ຠຸຎ຺ຊນເກ ມງ຺ຄລນິມນ຺ຕເນ ນິສີທາເປນ຺ຕິ, ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາເຣຕ຺ວາວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ນຕ຺ຖິ, ອາສນສາລໍ ວາ ວິຫາຣໍ ວາ ປຕ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐິຕໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາສນສາລາຍໍ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.
ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເກວລໍ ຍໍ ຄິລານສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕາວເສສໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕໍ; ອຖ ໂຂ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄິລານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຊ຺ຊ ວາ ສ຺ເວ ວາ ຍທາ ວາ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ຂາທິສ຺ສຕີຕິ ອາຫຏໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ‘‘ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ຍາມກາລິກາທີສຸ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕໍ ອສໍສຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ອາມິສສໍສຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຫາຣຕ຺ຖາຍປິ ອນາຫາຣຕ຺ຖາຍປິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ.
໒໔໑. ສຕິ ປຈ຺ຈເຍຕິ ຍາມກາລິກໍ ປິປາສາຍ ສຕິ ປິປາສຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈ ເຕນ ເຕນ ອຸປສເມຕພ຺ພເກ ອາພາເຘ ສຕິ ຕສ຺ສ ອຸປສມນຕ຺ຖໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍວາຈໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍາກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ປຐມປວາຣຓສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຈມໍ.
໖. ທຸຕິຍປວາຣຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໒໔໒. ຉຏ຺ຐສິກ຺ຂາປເທ – ອນາຈາຣໍ ອາຈຣຕີຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຕິ. ອຸປນນ຺ຘີຕິ ອຸປນາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຘໍ ພນ຺ຘິ; ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຆາຕໍ ຊເນສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປນທ຺ໂຘ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ຊນິຕອຸປນາໂຫ ຠິກ຺ຂຸ.
໒໔໓. ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຫນ຺ທ ຠິກ຺ຂຸ ຂາທ ວາ ຠຸຎ຺ຊ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ປວາເຣຍ຺ຍ. ປທຠາຊເນ ປນ ‘‘ຫນ຺ທ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ສາຘາຣຓເມວ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາຣຓາຍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາວຕກໍ ອິຈ຺ຉສິ ຕາວຕກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊານນ຺ຕິ ປວາຣິຕຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕ. ຕໍ ປນສ຺ສ ຊານນໍ ຍສ຺ມາ ຕີຫາກາເຣຫິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຊານາຕິ ນາມ ສາມໍ ວາ ຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາສາທນາເປກ຺ໂຂຕິ ອາສາທນໍ ໂຈທນໍ ມງ຺ກຸກຣຓຠາວໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ.
ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ອຠິຫຏໍ ຕສ຺ມິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ອຠິຫາຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏໍ. ອິຕຣສ຺ສ ປນ ສພ຺ໂພ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສິກ຺ຂາປເທ ສພ຺ພາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອຠິຫາຣກສ຺ເສວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ປາກຏເມວ.
ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.
ທຸຕິຍປວາຣຓສິກ຺ຂາປທໍ ຉຏ຺ຐໍ.
໗. ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໒໔໗. ສຕ຺ຕມສິກ຺ຂາປເທ – ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ໂຊຕິ ຄິຣິມ຺ຫິ ອຄ຺ຄສມຊ຺ໂຊ, ຄິຣິສ຺ສ ວາ ອຄ຺ຄເທເສ ສມຊ຺ໂຊ. ໂສ ກິຣ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ນຄເຣ ໂຆສນາ ກຣິຍຕິ, ນຄຣສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ສເມ ຠູມິຠາເຄ ປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາຍ ມຫາຊນກາໂຍ ສນ຺ນິປຕຕິ, ອເນກປ຺ປກາຣານິ ນຏນາຏການິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ມຎ຺ຈາຕິມຎ຺ເຈ ພນ຺ຘນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕຣສວຄ຺ຄິຍາ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ທຫຣາວ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ‘‘ນາຏການິ ອາວຸໂສ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ອຄມໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ຎາຕກາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍາ ອາຄຕາ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ວິລິມ຺ເປຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ປູວຂາທນີຍາທິໍ ຫຕ຺ເຖ ອທໍສຸ. ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມນຸສ຺ສາ ສຕ຺ຕຣສວຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.
໒໔໘-໙. ວິກາເລຕິ ວິຄເຕ ກາເລ. ກາໂລຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂຠຊນກາໂລ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ໂສ ຈ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ມຊ຺ຌນ຺ຫິໂກ, ຕສ຺ມິໍ ວີຕິວຕ຺ເຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ວິກາໂລ ນາມ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ວີຕິວຕ຺ເຕ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິໂກປິ ກາລສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ຂາທິຕຸໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ, ສຫສາ ປິວິຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈເກນ ປນ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກາລປຣິຈ຺ເຉທຊານນຕ຺ຖຎ຺ຈ ກາລຕ຺ຖມ຺ໂຠ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ກາລນ຺ຕເຣວ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ.
ອວເສສໍ ຂາທນີຍໍ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ຕາວ ສກ຺ຂລິໂມທກາທິປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓມຍໍ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຍມ຺ປິ ວນມູລາທິປ຺ປເຠທໍ ອາມິສຄຕິກໍ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ມູລຂາທນີຍໍ ກນ຺ທຂາທນີຍໍ ມູຬາລຂາທນີຍໍ ມຕ຺ຖກຂາທນີຍໍ ຂນ຺ຘຂາທນີຍໍ ຕຈຂາທນີຍໍ ປຕ຺ຕຂາທນີຍໍ ປຸປ຺ຜຂາທນີຍໍ ຜລຂາທນີຍໍ ອຏ຺ຐິຂາທນີຍໍ ປິຏ຺ຐຂາທນີຍໍ ນິຍ຺ຍາສຂາທນີຍນ຺ຕິ, ອິທມ຺ປິ ຂາທນີຍສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ.
ຕຕ຺ຖ ປນ ອາມິສຄຕິກສລ຺ລກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ອິທໍ ມຸຂມຕ຺ຕນິທສ຺ສນໍ – ມູລຂາທນີເຍ ຕາວ ມູລກມູລໍ ຂາຣກມູລໍ ຈຈ຺ຈຸມູລໍ ຕມ຺ພກມູລໍ ຕຓ຺ຑຸເລຍ຺ຍກມູລໍ ວຕ຺ຖຸເລຍ຺ຍກມູລໍ ວຊກລິມູລໍ ຊຊ຺ຌຣີມູລນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ສູເປຍ຺ຍປຓ຺ຓມູລານິ ອາມິສຄຕິການິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວຊກລິມູເລ ຊຣຏ຺ຐໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ, ຕໍ ຍາວຊີວິກໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ເອເຕເນວ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມູລກຂາຣກຊຊ຺ຌຣີມູລານໍ ປນ ຊຣຏ຺ຐານິປິ ອາມິສຄຕິກາເນວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍານິ ປນ ປາຬິຍໍ –
‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມູລານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ຫລິທ຺ທິໍ ສິງ຺ຄິເວຣໍ ວຈໍ ວຈຕ຺ຕໍ ອຕິວິສໍ ກຏຸກໂຣຫິຓິໍ ອຸສີຣໍ ຠທ຺ທມຸຕ຺ຕກໍ, ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ມູລານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ເນວ ຂາທນີເຍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ, ນ ໂຠຊນີເຍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໓) –
ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ຍາວຊີວິການິ. ເຕສໍ ຈູຬປຎ຺ຈມູລໍ ມຫາປຎ຺ຈມູລນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຄຓິຍມານານໍ ຄຓນາຍ ອນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣຓາຠາໂວເຍວ ປນ ເຕສໍ ລກ຺ຂຓໍ. ຕສ຺ມາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ມູລໍ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ມນຸສ຺ສານໍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣຕິ, ຕໍ ຍາວກາລິກໍ; ອິຕຣໍ ຍາວຊີວິກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ພຫຸໍ ວຕ຺ວາປິ ຫິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ລກ຺ຂເຓ ຐາຕພ຺ພໍ. ນາມສຎ຺ຎາສຸ ປນ ວຸຈ຺ຈມານາສຸ ຕໍ ຕໍ ນາມໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ສມ຺ໂມໂຫເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນາມສຎ຺ຎາຍ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓເມວ ທສ຺ສິຕໍ.
ຍຖາ ຈ ມູເລ; ເອວໍ ກນ຺ທາທີສຸປິ ຍໍ ລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ເສວ ວເສນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຎ຺ຈ ຕໍ ປາຬິຍໍ ຫລິທ຺ທາທິ ອຏ຺ຐວິຘໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘຕຈປຸປ຺ຜຜລມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ຍາວຊີວິກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ກນ຺ທຂາທນີເຍ ທຸວິໂຘ ກນ຺ໂທ – ທີໂຆ ຈ ຣສ຺ໂສ ຈ ຠິສກິໍສຸກກນ຺ທາທິ ວຏ຺ໂຏ ອຸປ຺ປລກເສຣຸກກນ຺ທາທິ, ຍໍ ‘‘ຄຓ຺ຐີ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ກນ຺ທານໍ ຊິຓ຺ຓຊຣຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຉລ຺ລິ ຈ ສຸຂຸມມູລານິ ຈ ຍາວຊີວິການິ. ຕຣຸໂຓ ປນ ສຸຂຂາທນີໂຍ, ສາລກລ຺ຍາຓີໂປຕກກນ຺ໂທ ກິໍສຸກໂປຕກກນ຺ໂທ ອມ຺ພາຏກກນ຺ໂທ ເກຕກກນ຺ໂທ ມາລຸວກນ຺ໂທ ຠິສສງ຺ຂາໂຕ ປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກກນ຺ໂທ ປິຓ຺ຑາລຸມສາລຸອາທໂຍ ຈ ຂີຣວລ຺ລິກນ຺ໂທ ອາລຸວກນ຺ໂທ ສິຄ຺ຄຸກນ຺ໂທ ຕາລກນ຺ໂທ ນີລຸປ຺ປລຣຕ຺ຕຸປ຺ປລກຸມຸທໂສຄນ຺ຘິການໍ ກນ຺ທາ ກທລິກນ຺ໂທ ເວຬຸກນ຺ໂທ ກເສຣຸກກນ຺ໂທຕິ ເອວມາທໂຍ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ມນຸສ຺ສານໍ ຂາທນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣຓກກນ຺ທາ ຍາວກາລິກາ.
ຂີຣວລ຺ລິກນ຺ໂທ ອໂຘໂຕ ຍາວຊີວິໂກ, ໂຘໂຕ ຍາວກາລິໂກ. ຂີຣກາໂກລີຊີວິກອຸສຠກລສຸຓາທິກນ຺ທາ ປນ ຍາວຊີວິກາ. ເຕ ປາຬິຍໍ – ‘‘ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ມູລານິ ເຠສຊ຺ຊານີ’’ຕິ ເອວໍ ມູລເຠສຊ຺ຊສງ຺ຄເຫເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ.
ມູຬາລຂາທນີເຍ ປນ ປທຸມມູຬາລໍ ປຸຓ຺ຑຣີກມຸຬາລສທິສເມວ. ເອຣກມູລໍ ກນ຺ທຸລມູລນ຺ຕິ ເອວມາທິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ມນຸສ຺ສານໍ ຂາທນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣຓກມຸຬາລໍ ຍາວກາລິກໍ. ຫລິທ຺ທິສິງ຺ຄິເວຣມກຈິຈຕຸຣສ຺ສວລ຺ລິເກຕກຕາລຫິນ຺ຕາລກຸນ຺ຕາລນາຬິເກຣປູຄຣຸກ຺ຂາທິມຸຬາລໍ ປນ ຍາວຊີວິກໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປາຬິຍໍ – ‘‘ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ມູລານິ ເຠສຊ຺ຊານີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໓) ເອວໍ ມູລເຠສຊ຺ຊສງ຺ຄເຫເນວ ສງ຺ຄຫິຕໍ.
ມຕ຺ຖກຂາທນີເຍ ຕາລຫິນ຺ຕາລກຸນ຺ຕາລເກຕກນາຬິເກຣປູຄຣຸກ຺ຂຂຊ຺ຊູຣີເວຕ຺ຕເອຣກກທລີນໍ ກຬີຣສງ຺ຂາຕາ ມຕ຺ຖກາ ເວຓຸກຬີໂຣ ນຬກຬີໂຣ ອຸຈ຺ຉຸກຬີໂຣ ມູລກກຬີໂຣ ສາສປກຬີໂຣ ສຕາວຣິກຬີໂຣ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານໍ ກຬີຣາຕິ ເອວມາທິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ມນຸສ຺ສານໍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣຓໂກ ຣຸກ຺ຂວລ຺ລິອາທີນໍ ມຕ຺ຖໂກ ຍາວກາລິໂກ. ຫລິທ຺ທິສິງ຺ຄິເວຣວຈມກຈິລສຸຓານໍກຬີຣາ ຕາລຫິນ຺ຕາລກຸນ຺ຕາລນາຬິເກຣກຬີຣານຎ຺ຈ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຕິໂຕ ຊຣຏ຺ຐພຸນ຺ໂທ ຍາວຊີວິໂກ.
ຂນ຺ຘຂາທນີເຍ ອນ຺ໂຕປຖວີຄໂຕ ສາລກລ຺ຍາຓີຂນ຺ໂຘ ອຸຈ຺ຉຸຂນ຺ໂຘ ນີລຸປ຺ປລຣຕ຺ຕຸປ຺ປລກຸມຸທໂສຄນ຺ຘິການໍ ຂນ຺ຘກາຕິ ເອວມາທິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ມນຸສ຺ສານໍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣຓໂກ ຂນ຺ໂຘ ຍາວກາລິໂກ. ອຸປ຺ປລຊາຕີນໍ ປຓ຺ຓທຓ຺ຑໂກ ປທຸມຊາຕີນໍ ສພ຺ໂພປິ ທຓ຺ຑໂກ ກາຣວິນ຺ທກທຓ຺ຑາທໂຍ ຈ ອວເສສສພ຺ພຂນ຺ຘາ ຍາວຊີວິກາ.
ຕຈຂາທນີເຍ ອຸຈ຺ຉຸຕໂຈວ ເອໂກ ຍາວກາລິໂກ, ໂສປິ ສຣໂສ. ເສໂສ ສພ຺ໂພ ຍາວຊີວິໂກ. ເຕສໍ ປນ ມຕ຺ຖກຂນ຺ຘຕຈານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປາຬິຍໍ ກສາວເຠສຊ຺ເຊນ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –
‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສາວານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ນິມ຺ພກສາວໍ, ກຸຏຊກສາວໍ, ປໂຏລກສາວໍ, ຜຄ຺ຄວກສາວໍ ນຕ຺ຕມາລກສາວໍ, ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ກສາວານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ເນວ ຂາທນີເຍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ, ນ ໂຠຊນີເຍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໓).
ເອຕ຺ຖ ຫິ ເອເຕສມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ສິຊ຺ຌຕິ. ວຸຕ຺ຕກສາວານິ ຈ ສພ຺ພານິ ກປ຺ປິຍານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.
ປຕ຺ຕຂາທນີເຍ ມູລກໍ ຂາຣໂກ ຈຈ຺ຈຸ ຕມ຺ພໂກ ຕຓ຺ຑຸເລຍ຺ຍໂກ ປປຸນ຺ນາໂຄ ວຕ຺ຖຸເລຍ຺ຍໂກ ວຊກລິ ຊຊ຺ຌຣີ ເສລ຺ລຸ ສິຄ຺ຄຸ ກາສມທ຺ທໂກ ອຸມ຺ມາ ຈີນມຸຄ຺ໂຄ ມາໂສ ຣາຊມາໂສ ຐເປຕ຺ວາ ມຫານິປ຺ຜາວໍ ອວເສສນິປ຺ຜາໂວ ອຄ຺ຄິມນ຺ໂຖ ສຸນິສນ຺ນໂກ ເສຕວຣໂຓ ນາຬິກາ ຠູມິຍໍ ຊາຕໂລຓີຕິ ເອເຕສໍ ປຕ຺ຕານິ ອຎ຺ຎານິ ຈ ເອວຣູປານິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ມນຸສ຺ສານໍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣຓການິ ປຕ຺ຕານິ ເອກໍເສນ ຍາວກາລິການິ. ຍາ ປນຎ຺ຎາ ມຫານຂປິຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ປຓ຺ຓໂລຓິ ຣຸກ຺ເຂ ຈ ຄຈ຺ເຉ ຈ ອາໂຣຫຕິ, ຕສ຺ສາ ປຕ຺ຕໍ ຍາວຊີວິກໍ. ພ຺ຣຫ຺ມີປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຍາວກາລິກນ຺ຕິ ທີປວາສິໂນ ວທນ຺ຕິ. ອມ຺ພປລ຺ລວໍ ຍາວກາລິກໍ, ອໂສກປລ຺ລວໍ ປນ ຍາວຊີວິກໍ.
ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິ ປາຬິຍໍ –
‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຓານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ນິມ຺ພປຓ຺ຓໍ ກຸຏຊປຓ຺ຓໍ ປໂຏລປຓ຺ຓໍ ສຸລສິປຓ຺ຓໍ ກປ຺ປາສກປຓ຺ຓໍ ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ປຓ຺ຓານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ເນວ ຂາທນີເຍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ ນ ໂຠຊນີເຍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໓) –
ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ຍາວຊີວິການິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ປຓ຺ຓານິເຍວ ເຕສໍ ປຸປ຺ຜຜລາທີນິປິ ຍາວຊີວິການິ. ປຓ຺ຓານໍ ຜຄ຺ຄວປຓ຺ຓໍ ອຊ຺ຊຸກປຓ຺ຓໍ ຜຓິຊ຺ຊກປຓ຺ຓໍ ປໂຏລປຓ຺ຓໍ ຕມ຺ພູລປຓ຺ຓໍ ປທຸມິນິປຓ຺ຓນ຺ຕິ ເອວໍ ຄຓນວເສນ ອນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ.
ປຸປ຺ຜຂາທນີເຍ ມູລກປຸປ຺ຜໍ ຂາຣກປຸປ຺ຜໍ ຈຈ຺ຈຸປຸປ຺ຜໍ ຕມ຺ພກປຸປ຺ຜໍ ວຊກລິປຸປ຺ຜໍ ຊຊ຺ຌຣີປຸປ຺ຜໍ ຈູຬນິປ຺ຜາວປຸປ຺ຜໍ ມຫານິປ຺ຜາວປຸປ຺ຜໍ ກເສຣຸກປຸປ຺ຜໍ ນາຬິເກຣຕາລເກຕການໍ ຕຣຸຓປຸປ຺ຜານິ ເສຕວຣຓປຸປ຺ຜໍ ສິຄ຺ຄຸປຸປ຺ຜໍ ອຸປ຺ປລປທຸມຊາຕິການໍ ປຸປ຺ຜານິ ກຓ຺ຓິກມຕ຺ຕໍ ອຄນ຺ຘິກປຸປ຺ຜໍ ກຬີຣປຸປ຺ຜໍ ຊີວນ຺ຕີປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ເອວມາທິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ມນຸສ຺ສານໍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣຓກປຸປ຺ຜໍ ຍາວກາລິກໍ. ອໂສກພກຸລກຸຍ຺ຍກປຸນ຺ນາຄຈມ຺ປກຊາຕິກຓວີຣກຓິກາຣກຸນ຺ທນວມາລິກມລ຺ລິກາທີນໍ ປນ ປຸປ຺ຜໍ ຍາວຊີວິກໍ ຕສ຺ສ ຄຓນາຍ ອນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ປາຬິຍໍ ປນສ຺ສ ກສາວເຠສຊ຺ເຊເນວ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ຜລຂາທນີເຍ ປນສລພຸຊຕາລນາຬິເກຣອມ຺ພຊມ຺ພູອມ຺ພາຏກຕິນ຺ຕິຓິກມາຕຸລຸງ຺ຄກປິຕ຺ຖລາພຸກຸມ຺ຠຓ຺ຑປຸສ຺ສຜລຕິມ຺ພຣູສກຕິປຸສວາຕິງ຺ຄຓໂຈຈໂມຈມຘຸກາທີນໍ ຜລານິ ຍານິ ໂລເກ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ມນຸສ຺ສານໍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ຍາວກາລິການິ. ນາມຄຓນວເສນ ເນສໍ ນ ສກ຺ກາ ປຣິຍນ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ຍານິ ປນ ປາຬິຍໍ –
‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຜລານິ ເຠສຊ຺ຊານິ – ພິລງ຺ຄໍ, ປິປ຺ຜລິໍ, ມຣິຈໍ, ຫຣີຕກໍ, ວິຠີຕກໍ, ອາມລກໍ, ໂຄຏ຺ຐຜລໍ, ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ຜລານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ເນວ ຂາທນີເຍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ ນ ໂຠຊນີເຍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໓) –
ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ຍາວຊີວິການິ. ເຕສມ຺ປິ ອປຣິປກ຺ການິ ອຈ຺ຉິວ ພິມ຺ພວຣຓເກຕກກາສ຺ມຣີອາທີນໍ ຜລານິ ຊາຕິຜລໍ ກຏຸກຜລໍ ເອຬາ ຕກ຺ໂກລນ຺ຕິ ເອວໍ ນາມວເສນ ນ ສກ຺ກາ ປຣິຍນ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ.
ອຏ຺ຐິຂາທນີເຍ ລພຸຊຏ຺ຐິ ປນສຏ຺ຐິ ອມ຺ພາຏກຏ຺ຐິ ສາລຏ຺ຐິ ຂຊ຺ຊູຣີເກຕກຕິມ຺ພຣູສການໍ ຕຣຸຓຜລຏ຺ຐິ ຕິນ຺ຕິຓິກຏ຺ຐິ ພິມ຺ພຜລຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປລ ປທຸມຊາຕີນໍ ໂປກ຺ຂຣຏ຺ຐີຕິ ເອວມາທີນິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ມນຸສ຺ສານໍ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣຓການິ ອຏ຺ຐີນິ ຍາວກາລິການິ. ມຘຸກຏ຺ຐິ ປຸນ຺ນາຄຏ຺ຐິ ຫຣີຕກາທີນໍ ອຏ຺ຐີນິ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຏ຺ຐິ ຣາຊິກຏ຺ຐີຕິ ເອວມາທີນິ ອຏ຺ຐີນິ ຍາວຊີວິການິ. ເຕສໍ ປາຬິຍໍ ຜລເຠສຊ຺ເຊເນວ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ປິຏ຺ຐຂາທນີເຍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຕາວ ຘຎ຺ຎານໍ ຘຎ຺ຎານຸໂລມານໍ ອປຣຓ຺ຓານຎ຺ຈ ປິຏ຺ຐໍ ປນສປິຏ຺ຐໍ ລພຸຊປິຏ຺ຐໍ ອມ຺ພາຏກປິຏ຺ຐໍ ສາລປິຏ຺ຐໍ ໂຘຕກຕາລປິຏ຺ຐຎ຺ຈ ຂີຣວລ຺ລິປິຏ຺ຐຎ຺ຈາຕິ ເອວມາທີນິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ມນຸສ຺ສານໍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣຓການິ ປິຏ຺ຐານິ ຍາວກາລິການິ. ອໂຘຕກໍ ຕາລປິຏ຺ຐໍ ຂີຣວລ຺ລິປິຏ຺ຐໍ ອສ຺ສຄນ຺ຘາທິປິຏ຺ຐານິ ຈ ຍາວຊີວິການິ. ເຕສໍ ປາຬິຍໍ ກສາເວຫິ ຈ ມູລຜເລຫິ ຈ ສງ຺ຆໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ນິຍ຺ຍາສຂາທນີເຍ ເອໂກ ອຸຈ຺ຉຸນິຍ຺ຍາໂສວ ສຕ຺ຕາຫກາລິໂກ. ເສສາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຕູນິ ເຠສຊ຺ຊານິ – ຫິງ຺ຄຸໍ ຫິງ຺ຄຸຊຕຸໍ ຫິງ຺ຄຸສິປາຏິກໍ ຕກໍ ຕກປຕ຺ຕິໍ ຕກປຓ຺ຓິໍ ສຊ຺ຊຸລສໍ ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ຊຕູນິ ເຠສຊ຺ຊານີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໓) ເອວໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນິຍ຺ຍາສາ ຍາວຊີວິກາ. ຕຕ຺ຖ ເຍວາປນກວເສນ ສງ຺ຄຫິຕານໍ ອມ຺ພນິຍ຺ຍາໂສ ກຓິກາຣນິຍ຺ຍາໂສຕິ ເອວໍ ນາມວເສນ ນ ສກ຺ກາ ປຣິຍນ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ເອວໍ ອິເມສຸ ມູລຂາທນີຍາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຍາວກາລິກໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ອວເສສໍ ຂາທນີຍໍ ນາມາ’’ຕິ ສງ຺ຄຫິຕໍ.
ໂຠຊນີຍໍ ນາມ ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານີຕິອາທິມ຺ຫິ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຂາທິສ຺ສາມິ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວິກາເລ ເອຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຕາວ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍໂຕ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ ສຕ຺ຕມໍ.
໘. ສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໒໕໒. ອຏ຺ຐມສິກ຺ຂາປເທ – ເພລຏ຺ຐສີໂສ ນາມ ຊຏິລສຫສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ມຫາເຖໂຣ. ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣຕີຕິ ເຊຕວນສ຺ສ ອວິທູເຣ ປຘານຆເຣ ເອກສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສຕິ. ສຸກ຺ຂກຸຣນ຺ຕິ ອສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ໂອທນໍ. ໂສ ກິຣ ອນ຺ໂຕຄາເມ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຕາທິສໍ ໂອທນໍ ອາຫຣຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ, ນ ປຈ຺ຈຍຄິທ຺ຘຕາຍ. ເຖໂຣ ກິຣ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ປຸນ ສຕ຺ຕາຫໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ນິສີທຕິ. ເອວໍ ທ຺ເວປິ ຕີຓິປິ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສຕ຺ຕາຫານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຈິເຣນ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕີ’’ຕິ.
໒໕໓. ກາໂຣ ກຣຓໍ ກິຣິຍາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ສນ຺ນິຘິກາໂຣ ອສ຺ສາຕິ ສນ຺ນິຘິກາຣໍ; ສນ຺ນິຘິກາຣເມວ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕໍ ວີຕິນາມິຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ນາມ ອຊ຺ຊ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ອປຣຊ຺ຊູ’’ຕິ.
ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອວໍ ສນ຺ນິຘິກຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຍາວກາລິກໍ ວາ ຍາມກາລິກໍ ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາມຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຕາວ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ປນ ເອກເມກສ຺ມິໍ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈປິ ປຕ຺ໂຕ ທຸທ຺ໂຘໂຕ ໂຫຕິ, ຍໍ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຆໍສນ຺ຕສ຺ສ ເລຂາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຄຓ຺ຐິກປຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ຄຓ຺ຐິກນ຺ຕເຣ ສ຺ເນໂຫ ປວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ໂສ ອຸຓ຺ເຫ ໂອຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຆຣຕິ, ອຸຓ຺ຫຍາຄຸຍາ ວາ ຄຫິຕາຍ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ຕາທິເສ ປຕ຺ເຕປິ ປຸນທິວເສ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕສ຺ມາ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ໂຉທກໍ ວາ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລິຍາ ວາ ຆໍສິຕ຺ວາ ນິສ຺ເນຫຠາໂວ ຊານິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຫິ ອຸທເກ ວາ ສ຺ເນຫຠາໂວ ປຕ຺ເຕ ວາ ອງ຺ຄຸລິເລຂາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ທຸທ຺ໂຘໂຕ ໂຫຕິ. ເຕລວຓ຺ຓປຕ຺ເຕ ປນ ອງ຺ຄຸລິເລຂາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສາ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ. ຍໍ ຠິກ຺ຂູ ນິຣເປກ຺ຂາ ສາມເຓຣານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕິ, ຕຎ຺ເຈ ສາມເຓຣາ ນິທຫິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຍໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຫິ ທຸຕິຍທິວເສ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໂຕ ຫິ ເອກສິຕ຺ຖມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ.
ອກປ຺ປິຍມໍເສສຸ ມນຸສ຺ສມໍເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນ ສທ຺ວິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອວເສເສສຸ ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ. ຍາມກາລິກໍ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈ ປວາຣິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອນຕິຣິຕ຺ຕກຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ, ປກຕິອາມິເສ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ, ມນຸສ຺ສມໍເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ, ເສສອກປ຺ປິຍມໍເສ ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ, ຍາມກາລິກໍ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ສາມິເສນ ມຸເຂນ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ທ຺ເວ, ນິຣາມິເສນ ເອກເມວ. ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ວິກປ຺ປທ຺ວເຍປິ ທຸກ຺ກຏໍ ວຑ຺ຒຕິ. ສເຈ ວິກາເລ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ, ປກຕິໂຠຊເນ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ຈ ວິກາລໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ຈ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ, ອກປ຺ປິຍມໍເສສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ວຑ຺ຒຕິ. ຍາມກາລິເກສຸ ວິກາລປຈ຺ຈຍາ ອນາປຕ຺ຕິ, ອນຕິຣິຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ປນ ວິກາເລ ສພ຺ພວິກປ຺ເປສຸ ອນາປຕ຺ຕິ.
໒໕໕. ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກໍ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍາຕິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ຕາວ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ປນ ສເຈ ນິຣາມິສໍ ໂຫຕິ, ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຖ ອາມິສສໍສຏ຺ຐໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ໂຫຕິ, ຍຖາວຕ຺ຖຸກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ.
໒໕໖. ອນາປຕ຺ຕິ ຍາວກາລິກນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປເທ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຕິກສງ຺ຂາໂຕ ກາໂລ, ຕາວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຍາວກາລິກໍ. ສທ຺ຘິໍ ອນຸໂລມປາເນຫິ ອຏ຺ຐວິຘໍ ປານໍ ຍາວ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິມຍາມສງ຺ຂາໂຕ ຍາໂມ, ຕາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຍາໂມ ກາໂລ ອສ຺ສາຕິ ຍາມກາລິກໍ. ສປ຺ປິອາທິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິເຘຕພ຺ພໂຕ ສຕ຺ຕາໂຫ ກາໂລ ອສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ. ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອວເສສໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຍາວຊີວໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຍາວຊີວກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.
ຕຕ຺ຖ ອຣຸໂຓທເຍວ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຍາວກາລິກໍ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ນິທຫິຕ຺ວາ ຍາວກາໂລ ນາຕິກ຺ກມຕິ ຕາວ, ຍາມກາລິກໍ ເອກໍ ອໂຫຣຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ສຕ຺ຕຣຕ຺ຕໍ, ອິຕຣໍ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ, ຍາວຊີວມ຺ປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປານກຖາ ກປ຺ປິຍານຸໂລມກຖາ ‘‘ກປ຺ປຕິ ນຸ ໂຂ ຍາວກາລິເກນ ຍາມກາລິກ’’ນ຺ຕິອາທິກຖາ ຈ ກປ຺ປິຍຠູມິກຖາ ຈ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ, ຕໍ ມຍໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນເຍວ ກຖຍິສ຺ສາມ.
ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍໂຕ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປທໍ ອຏ຺ຐມໍ.
໙. ປຓີຕໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໒໕໗. ນວມສິກ຺ຂາປເທ – ປຓີຕໂຠຊນານີຕິ ອຸຕ຺ຕມໂຠຊນານິ. ກສ຺ສ ສມ຺ປນ຺ນໍ ນ ມນາປນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕໍ ກສ຺ສ ນ ປິຍໍ. ສາທຸນ຺ຕິ ສຸຣສໍ.
໒໕໙. ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເອວຣູປານິ ປຓີຕໂຠຊນານິ ອຄິລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘານິ ສປ຺ປິອາທີນິ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນາປຊ຺ຊຕິ, ເສຂິເຍສຸ ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂອທນສໍສຏ຺ຐານິ ປນ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອຍໍ ກິເຣຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕເນວ ຈ ‘‘ປຓີຕານີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຓີຕໂຠຊນານີ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຓີຕານີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ສປ຺ປິອາທີນໍເຍວ ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ‘‘ປຓີຕໂຠຊນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປຓີຕສໍສຏ຺ຐານິ ສຕ຺ຕຘຎ຺ຎນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ໂຠຊນານິ ປຓີຕໂຠຊນານີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ປຎ຺ຎາຍຕິ.
ອິທານິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິອາທີສຸ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ‘‘ສປ຺ປິນາ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫິ, ສປ຺ປິໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ເທຫິ, ສປ຺ປິມິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ເທຫິ, ສຫສປ຺ປິນາ ເທຫິ, ສປ຺ປິຎ຺ຈ ຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ເທຫີ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ສປ຺ປິຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ສາລິຠຕ຺ຕໍ ວິຍ ສປ຺ປິຠຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ; ຕສ຺ມາ ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ສເຈ ປນ ‘‘ສປ຺ປິນາ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ສປ຺ປິໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ນວນີຕໍ ວາ ຂີຣໍ ວາ ທຘິໍ ວາ ເທຕິ, ມູລໍ ວາ ປນ ເທຕິ, ‘‘ອິມິນາ ສປ຺ປິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ. ‘‘ໂຄສປ຺ປິນາ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ໂຄສປ຺ປິນາ ວາ ເທຕຸ, ໂຄສປ຺ປິມ຺ຫິ ອສຕິ, ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຄນວນີຕາທີນິ ວາ ຄາວິໍເຍວ ວາ ເທຕຸ ‘‘ອິໂຕ ສປ຺ປິນາ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ. ສເຈ ປນ ໂຄສປ຺ປິນາ ຍາຈິໂຕ ອຊິຍາ ສປ຺ປິອາທີຫິ ເທຕິ, ວິສງ຺ເກຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອຎ຺ຎໍ ຍາຈິເຕນ ອຎ຺ຎໍ ທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ອຊິຍາ ສປ຺ປິນາ ເທຫີຕິ ອາທີສຸປິ.
‘‘ກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາ ເທຕິ, ວິສງ຺ເກຕເມວ. ‘‘ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາ ເທຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ປຣິໂຠເຄປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິມ຺ຫິ ອສຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອກປ຺ປິຍນວນີຕາທີນິ ເທຕິ ‘‘ສປ຺ປິໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາວ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກປ຺ປິເຍນ ເທຕິ, ວິສງ຺ເກຕໍ. ‘‘ສປ຺ປິນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເສເສສຸ ນວນີຕາທີສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ເທຕິ, ວິສງ຺ເກຕເມວ. ເອສ ນໂຍ ນວນີເຕນ ເທຫີຕິອາທີສຸປິ. ເຍນ ເຍນ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ຕສ຺ສ ມູເລ ວາ ລທ຺ເຘ, ຕໍ ຕໍ ລທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ.
ສເຈ ປນ ອຎ຺ຎໍ ປາຬິຍາ ອາຄຕໍ ວາ ອນາຄຕໍ ວາ ເທນ຺ຕິ, ວິສງ຺ເກຕໍ. ປາຬິຍໍ ອາຄຕນວນີຕາທີນິ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ນວນີຕາທີຫິ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ຍຖາ ຈ ‘‘ສປ຺ປິຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສາລິຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ສປ຺ປິຠຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາ ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏເມວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ນວນີຕຠຕ຺ຕໍ ເທຫີຕິອາທີສຸປິ. ປຏິປາຏິຍາ ເອກເມກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມາເນປິ ຫິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ໂສ ຈ ສງ຺ເຂເປນປິ ສກ຺ກາ ຎາຕຸໍ, ກິໍ ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາເຣນ? ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອສ ນໂຍ ນວນີເຕນ ເທຫີຕິອາທີສຸປີ’’ຕິ.
ສເຈ ປນ ສພ຺ເພຫິປິ ສປ຺ປິອາທີຫິ ເອກຏ຺ຐາເນ ວາ ນານາຏ຺ຐາເນ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘໍ ເອກຠາຊເນ ອາກິຣິຕ຺ວາ ເອກຣສໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ກຸສຄ຺ເຄນາປິ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄ ພິນ຺ທຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ, ນວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ປຣິວາເຣ –
‘‘ກາຍິການິ ນ ວາຈສິການິ,
ສພ຺ພານິ ນານາວຕ຺ຖຸການິ;
ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເອກໂຕ,
ປຎ຺ຫາເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໘໑);
໒໖໑. ອຄິລາໂນ ຄິລານສຎ຺ຎີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ຄິລານສຎ຺ຎີປິ ຫຸຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ມຫານາມສິກ຺ຂາປເທນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ນວ ປຓີຕໂຠຊນານິ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ປນ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປນ ເອຕານິ ປາຏິເທສນີຍວຕ຺ຖູນິ ໂຫນ຺ຕິ, ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ເສຂປຓ຺ຓຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏເມວ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍໂຕ ກາຍວາຈໂຕ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ,
ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ປຓີຕໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ ນວມໍ.
໑໐. ທນ຺ຕໂປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໒໖໓. ທສມສິກ຺ຂາປເທ – ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອນ຺ຕມໂສ ທນ຺ຕກຏ຺ຐມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ປໍສຸກູລເມວ ອສ຺ສາຕິ ສພ຺ພປໍສຸກູລິໂກ. ໂສ ກິຣ ສຸສາເນ ຉຑ຺ຑິຕຠາຊນເມວ ປຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຉຑ຺ຑິຕໂຈຬເກເຫວ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຉຑ຺ຑິຕມຎ຺ຈປີຐການິເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ອຍ຺ຍໂວສາຏິຕການີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍ຺ຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ກາລງ຺ກຕາ ປິຕິປິຕາມຫາ. ໂວສາຏິຕການິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ສຸສານາທີສຸ ຉຑ຺ຑິຕການິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍານິ; ມນຸສ຺ສາ ກິຣ ກາລງ຺ກເຕ ຎາຕເກ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຍໍ ເຕສໍ ສຊີວກາເລ ປິຍໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ເອເຕສຸ ສຸສານາທີສຸ ປິຓ຺ຑໍ ປິຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຎາຕກາ ໂນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕູຕິ ຐເປນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎໍ ປຓີຕມ຺ປິ ທິຍ຺ຍມານໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸສາເນປິ ຣຸກ຺ຂມູເລປິ ອຸມ຺ມາເຣປິ ອຍ຺ຍໂວສາຏິຕການິ ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣຕິ ຖິໂຣ ຆນພທ຺ໂຘ. ວຐໂຣຕິ ຖູໂລ; ຖູໂລ ຈ ຆນສຣີໂຣ ຈາຍໍ ຠິກ຺ຂູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ສມໍສໍ ມຎ຺ເຎ ຂາທຕີຕິ ມນຸສ຺ສມໍສໍ ຂາທຕີຕິ ນໍ ສລ຺ລກ຺ເຂມ; ມນຸສ຺ສມໍສໍ ຂາທນ຺ຕາ ຫິ ອີທິສາ ຠວນ຺ຕີຕິ ອຍໍ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
໒໖໔. ອຸທກທນ຺ຕໂປເນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອທິນ຺ນໍ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ອາຫາຣໍ ອາຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ສມ຺ມາ ອຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍິສຸໍ, ຠຄວາ ປນ ຍຖາອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວເສນ ປິຕາ ວິຍ ທາຣເກ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປສິ.
໒໖໕. ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ກາເຍນ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກາຍປຏິພທ຺ຘນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ນ ທິນ຺ນໍ. ເອຕເທວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ປທຠາຊເນ ‘‘ອທິນ຺ນໍ ນາມ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍປາຣາຊິເກ ປນ ‘‘ອທິນ຺ນໍ ນາມ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕກໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິນ຺ນນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ຕສ຺ເສວ ອທິນ຺ນສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ລກ຺ຂຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ຘຏໍ. ນິທ຺ເທເສ ຈສ຺ສ ‘‘ກາເຍນ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ວາ ເທນ຺ເຕ’’ຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທທມາເນ ‘‘ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ກາເຍນ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຕໍ ເອວໍ ທິຍ຺ຍມານໍ ອນ຺ຕມໂສ ຣຖເຣຓຸມ຺ປິ ສເຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ກາເຍນ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອຕໍ ເອວໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ທິນ຺ນໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ‘‘ອິທໍ ຄຓ຺ຫ, ອິທໍ ຕວ ໂຫຕູ’’ຕິອາທິວຈເນນ ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ.
ຕຕ຺ຖ ກາເຍນາຕິ ຫຕ຺ຖາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣາວຍເວນ; ອນ຺ຕມໂສ ປາທງ຺ຄຸລິຍາປິ ທິຍ຺ຍມານໍ ກາເຍນ ທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຍນ ເກນຈິ ຫິ ສຣີຣາວຍເວນ ຄຫິຕໍ ກາເຍນ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ສເຈປິ ນຕ຺ຖຸກຣຓິຍາ ທິຍ຺ຍມານໍ ນາສາປຸເຏນ ອກລ຺ລໂກ ວາ ມຸເຂນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອາໂຠຄມຕ຺ຕເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ປມາຓນ຺ຕິ ອຍໍ ນໂຍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາຍປຏິພທ຺ເຘນາຕິ ກຏຈ຺ຉຸອາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປກຣເຓນ ທິນ຺ນໍ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣປຏິພທ຺ເຘນ ປຕ຺ຕຖາລກາທິນາ ຄຫິຕໍ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນາຕິ ກາຍໂຕ ຈ ກາຍປຏິພທ຺ຘໂຕ ຈ ໂມເຈຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕສ຺ສ ກາເຍນ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ປາຕິຍມານມ຺ປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ປໂຍເຄນ ທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຍໍ ຕາວ ປາຬິວຓ຺ຓນາ.
ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉໂຍ – ປຎ຺ຈງ຺ເຄຫິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ຣຸຫຕິ – ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາຣຓມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຫຕ຺ຖປາໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອຠິຫາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເທໂວ ວາ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ວາ ກາເຍນ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ວາ ເທຕິ, ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍນ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ຣຸຫຕິ.
ຕຕ຺ຖ ຐິຕນິສິນ຺ນນິປນ຺ນານໍ ປວາຣຓສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຫຕ຺ຖປາໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ທາຍກປຏິຄ຺ຄາຫເກສຸ ເອໂກ ອາກາເສ ໂຫຕິ, ເອໂກ ຠູມິຍໍ, ຠູມຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ສີເສນ ອາກາສຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວາ ຄເຫຕຸໍ ວາ ປສາຣິຕຫຕ຺ຖໍ, ຍໍ ອາສນ຺ນຕຣໍ ອງ຺ຄໍ, ຕສ຺ສ ໂອຣິມນ຺ເຕນ ຫຕ຺ຖປາສປ຺ປມາຓໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ເອໂກ ກູເປ ໂຫຕິ, ເອໂກ ກູປຕເຏ, ເອໂກ ວາ ປນ ຣຸກ຺ເຂ, ເອໂກ ປຖວິຍໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຫຕ຺ຖປາສປ຺ປມາຓໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ເອວຣູເປ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐຕ຺ວາ ສເຈປິ ປກ຺ຂີ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວາ ຫຕ຺ຖີ ວາ ໂສຓ຺ຑາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜໍ ວາ ຜລໍ ວາ ເທຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ຣຸຫຕິ. ສເຈ ປນ ອທ຺ຘຏ຺ຐມຣຕນສ຺ສາປິ ຫຕ຺ຖິໂນ ຂນ຺ເຘ ນິສິນ຺ໂນ, ເຕນ ໂສຓ຺ຑາຍ ທິຍ຺ຍມານໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ.
ເອໂກ ພຫູນິ ຠຕ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນຠາຊນານິ ສີເສ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວທຕິ, ນ ຕາວ ອຠິຫາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ອີສກມ຺ປິ ໂອນມຕິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐິມຠາຊນໍ ເອກເທເສນາປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສພ຺ພຠາຊນານິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ວາ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ວາ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຠຕ຺ຕປຈ຺ຉິອາທິມ຺ຫິ ປນ ເອກຠາຊເນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ກາເຊນ ຠຕ຺ຕໍ ຫຣນ຺ໂຕປິ ສເຈ ກາຊໍ ໂອນາເມຕ຺ວາ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຕິໍສຫຕ຺ໂຖ ເວຓຸ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຕ ຄຸຬກຸມ຺ໂຠ ພທ຺ໂຘ, ເອກສ຺ມິໍ ສປ຺ປິກຸມ຺ໂຠ, ຕຎ຺ເຈ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສພ຺ພໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ. ອຸຈ຺ຉຸຍນ຺ຕໂທຓິໂຕ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕເມວ ຣສໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວທຕິ, ອຠິຫາໂຣ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ກສຏໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.
ພຫູ ປຕ຺ຕາ ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາ ກຏສາຣເກ ວາ ໂທຓິຍໍ ວາ ຜລເກ ວາ ຐປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ທາຍໂກ ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫຓສຎ຺ຎາຍ ມຎ຺ຈາທີນິ ອງ຺ຄຸລິຍາປິ ຜຸສິຕ຺ວາ ຐິເຕນ ວາ ນິສິນ຺ເນນ ວາ ນິປນ຺ເນນ ວາ ຍໍ ເຕສຸ ປຕ຺ເຕສຸ ທິຍ຺ຍຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ສເຈປິ ປຏິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ ມຎ຺ຈາທີນິ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ນິສີທຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສເຈ ປນ ມຎ຺ຈາທີນິ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ນິສີທຕິ, ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.
ປຖວິຍໍ ປນ ສເຈປິ ກຸຈ຺ຉິຍາ ກຸຈ຺ຉິໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍໍ ຍໍ ອງ຺ຄຸລິຍາ ວາ ສູຈິຍາ ວາ ຜຸສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທິຍ຺ຍມານເມວ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ມຫາກຏສາຣຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣຓາທີສຸ ຐປິຕປຕ຺ເຕ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ຣຸຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຫຕ຺ຖປາສາຕິກ຺ກມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຫຕ຺ຖປາເສ ປນ ສຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວຏ຺ຏຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຕ຺ຖຊາຕກາ.
ຕຕ຺ຖຊາຕເກ ປນ ປທຸມິນິປຓ຺ເຓ ວາ ກິໍສຸກປຓ຺ຓາທິມ຺ຫິ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ກາຍປຏິພທ຺ຘສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ຈ ຕຕ຺ຖຊາຕເກ; ເອວໍ ຂາຓຸເກ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິຕມຎ຺ຈາທິມ຺ຫິ ອສໍຫາຣິເມ ຜລເກ ວາ ປາສາເຓ ວາ ນ ຣຸຫຕິເຍວ, ເຕປິ ຫິ ຕຕ຺ຖຊາຕກສງ຺ເຂປຸປຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ຠູມິຍໍ ອຕ຺ຖເຕສຸ ສຸຂຸເມສຸ ຕິນ຺ຕິຓິກາທິປຓ຺ເຓສຸປິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ຣຸຫຕິ, ນ ຫິ ຕານິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖານີຕິ. ມຫນ຺ເຕສຸ ປນ ປທຸມິນິປຓ຺ຓາທີສຸ ຣຸຫຕິ. ສເຈ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐິໂຕ ທີຆທຓ຺ຑເກນ ອຸຬຸງ຺ເກນ ເທຕິ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເທຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ວຈນໍ ອສຸຕ຺ວາ ວາ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ວາ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣຕິເຍວ, ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ທູເຣ ຐຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ຂິປນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ສເຈ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກໂຕ ນີຫຣິຍມາເນ ປຕ຺ເຕ ຣຊນຈຸຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສຕິ ອຸທເກ ໂຘວິຕພ຺ໂພ, ອສຕິ ຣຊນຈຸຓ຺ຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຣຊໍ ປຕຕິ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພາ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ວິນຍທຸກ຺ກຏໍ. ຕໍ ປນ ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຈນໍ ອສຸຕ຺ວາ ວາ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ວາ ຠິກ຺ຂໍ ເທນ຺ຕິເຍວ, ວິນຍທຸກ຺ກຏໍ ນຕ຺ຖິ, ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາ ຠິກ຺ຂາ ຄເຫຕພ຺ພາ.