໓. ໂອວາທວຄ຺ໂຄ

໑. ໂອວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໔໑-໑໔໔. ຠິກ຺ຂຸນິວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ – ລາຠິໂນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເທນ຺ຕິ, ນ ທາເປນ຺ຕິ, ມຫາກຸເລຫິ ປພ຺ພຊິຕາ ປນ ກຸລຘີຕໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕານໍ ຎາຕິມນຸສ຺ສານໍ ‘‘ກຸໂຕ ອຍ຺ເຍ ໂອວາທໍ ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ລຠຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ‘‘ອສຸໂກ ຈ ອສຸໂກ ຈ ເຖໂຣ ໂອວທຕີ’’ຕິ ອສີຕິມຫາສາວເກ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ກຖານຸສາເຣນ ເຕສໍ ສີລສຸຕາຈາຣຊາຕິໂຄຕ຺ຕາທິເຠທໍ ວິຊ຺ຊມານຄຸຓໍ ກຖຍນ຺ຕິ. ເອວຣູປາ ຫິ ວິຊ຺ຊມານຄຸຓາ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ເຖຣານໍ ຈີວຣາທິເຠທໍ ມຫນ຺ຕໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອຠິຫຣິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ລາຠິໂນ ໂຫນ຺ຕິ ຈີວຣ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ເຕສໍ ກິຣ ສນ຺ຕິເກ ຕາສຸ ເອກາ ຠິກ຺ຂຸນີປິ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ລາຠຕຓ຺ຫາຍ ປນ ອາກຑ຺ຒິຍມານຫທຍາ ຕາສໍ ອຸປສ຺ສຍໍ ອຄມໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕາປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈລຈິຕ຺ຕຕາຍ ເຕສໍ ວຈນໍ ອກໍສຸເຍວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ…ເປ… ນິສີທິໍສູ’’ຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານກຖນ຺ຕິ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄຄມເນປິ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕໍ ຣາຊກຖາທິມເນກວິຘໍ ນິຣຕ຺ຖກກຖໍ. ອິທ຺ໂຘຕິ ສມິທ຺ໂຘ, ສຫິຕຕ຺ໂຖ ຄມ຺ຠີໂຣ ພຫຸຣໂສ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໔໕-໑໔໗. ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ມາ ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ອທິຏ຺ຐສຈ຺ຈຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອປາຍຸປຄາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ເນສໍ ຕໍ ອປາຍຸປຄຕໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ຠຄວາ ອຎ຺ເຎເນວ ອຸປາເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂຕ ປຣິພາຫິເຣ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສມ຺ມຸຕິໍ ອນຸຊານີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ອິຘ ປຣິພາຫິເຣ ກຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ອນຸຊານິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ກໂຣນ຺ໂຕວ ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອິມານິ ຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ສຸປິນນ຺ເຕນປິ ນ ຠູຕປຸພ຺ພານີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສີລມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສີລວາ. ອິທານິ ຍຎ຺ຈ ຕໍ ສີລໍ, ຍຖາ ຈ ຕໍ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ໂຂວ ສໍວໂຣ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ສໍວຸໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ.

ວິຫຣຕີຕິ ວຕ຺ຕຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິຠງ຺ເຄ –

‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ສີລໍ ປຕິຏ຺ຐາ ອາທິ ຈຣຓໍ ສໍຍໂມ ສໍວໂຣ ໂມກ຺ຂໍ ປໂມກ຺ຂໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ; ສໍວໂຣຕິ ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ສໍວຸໂຕຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ ອຸປຄໂຕ ສມຸປຄໂຕ ອຸປປນ຺ໂນ ສມຸປປນ຺ໂນ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ’ຕິ. ວິຫຣຕີຕິ ອິຣິຍຕິ ວຕ຺ຕຕິ ປາເລຕິ ຍເປຕິ ຍາເປຕິ ຈຣຕິ ວິຫຣຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ວິຫຣຕີ’’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑-໕໑໒).

ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ມິຈ຺ຉາຊີວປຏິເສຘເກນ ນ ເວຬຸທານາທິນາ ອາຈາເຣນ, ເວສິຍາທິອໂຄຈຣໍ ປຫາຍ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນກຸລາທິນາ ຈ ໂຄຈເຣນ ສມ຺ປນ຺ໂນ. ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ຕານິ ວຊ຺ຊານິ ຠຍໂຕ ທສ຺ສນສີໂລຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທິຠາເວນ ຕິຘາ ຐິເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ຕໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທາຍ ສມ຺ມາ ອາທາຍ ສາຘຸກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ພຫຸ ສຸຕມສ຺ສາຕິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ. ສຸຕໍ ຘາເຣຕີຕິ ສຸຕຘໂຣ; ຍທສ຺ສ ຕໍ ພຫຸ ສຸຕໍ ນາມ, ຕໍ ນ ສຸຕມຕ຺ຕເມວ; ອຖ ໂຂ ນໍ ຘາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຎ຺ຊູສາຍໍ ວິຍ ຣຕນໍ ສຸຕໍ ສນ຺ນິຈິຕມສ຺ມິນ຺ຕິ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ. ເອເຕນ ຍໍ ໂສ ສຸຕໍ ຘາເຣຕິ, ຕສ຺ສ ມຎ຺ຊູສາຍ ໂຄເປຕ຺ວາ ສນ຺ນິຈິຕຣຕນສ຺ເສວ ຈິຣກາເລນາປິ ອວິນາສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕໍ ສຸຕໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ, ຕໍ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ເຑ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ນິຄມນໍ – ຕຖາຣູປາສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ. ຘາຕາ, ຕສ຺ມາ ສຸຕຘໂຣ. ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ; ຕສ຺ມາ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ. ຕຕ຺ຖ ວຈສາ ປຣິຈິຕາຕິ ວາຈາຍ ປຄຸຓາ ກຕາ. ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາຕິ ມນສາ ອນຸເປກ຺ຂິຕາ, ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທີປສຫສ຺ເສນ ໂອຠາສິຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ກາຣຓໂຕ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິທ຺ຘາ ສຸປຈ຺ຈກ຺ຂກຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອຍໍ ປນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ນາມ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ – ນິສ຺ສຍມຸຈ຺ຈນໂກ, ປຣິສຸປຏ຺ຐາປໂກ, ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສຍມຸຈ຺ຈນເກນ ອຸປສມ຺ປທາຍ ປຎ຺ຈວສ຺ເສນ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ທ຺ເວ ມາຕິກາ ປຄຸຓາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ກາຕພ຺ພາ ປກ຺ຂທິວເສສຸ ຘມ຺ມສາວນຕ຺ຖາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠາຓວາຣາ, ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ປຣິກຖນຕ຺ຖາຍ ອນ຺ຘກວິນ຺ທມຫາຣາຫຸໂລວາທອມ຺ພຏ຺ຐສທິໂສ ເອໂກ ກຖາມຄ຺ໂຄ, ສງ຺ຆຠຕ຺ຕມງ຺ຄລາມງ຺ຄເລສຸ ອນຸໂມທນຕ຺ຖາຍ ຕິສ຺ໂສ ອນຸໂມທນາ, ອຸໂປສຖປວາຣຓາທິຊານນຕ຺ຖໍ ກມ຺ມາກມ຺ມວິນິຈ຺ຉໂຍ, ສມຓຘມ຺ມກຣຓຕ຺ຖໍ ສມາຘິວເສນ ວາ ວິປສ຺ສນາວເສນ ວາ ອຣຫຕ຺ຕປຣິໂຍສານເມກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ອຍໍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣິເຍນ ວສິຕຸໍ ລຠຕິ.

ປຣິສຸປຏ຺ຐາປເກນ ອຸປສມ຺ປທາຍ ທສວສ຺ເສນ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຣິສໍ ອຠິວິນເຍ ວິເນຕຸໍ ທ຺ເວ ວິຠງ຺ຄາ ປຄຸຓາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ກາຕພ຺ພາ, ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຕີຫິ ຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິວຕ຺ຕນກ຺ຂມາ ກາຕພ຺ພາ, ກມ຺ມາກມ຺ມຎ຺ຈ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຣິສາຍ ປນ ອຠິຘມ຺ເມ ວິນຍນຕ຺ຖໍ ສເຈ ມຊ຺ຌິມຠາຓໂກ ໂຫຕິ ມູລປຓ຺ຓາສໂກ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ທີຆຠາຓເກນ ມຫາວຄ຺ໂຄ, ສໍຍຸຕ຺ຕຠາຓເກນ ເຫຏ຺ຐິມາ ວາ ຕໂຍ ວຄ຺ຄາ ມຫາວຄ຺ໂຄ ວາ, ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຠາຓເກນ ເຫຏ຺ຐາ ວາ ອຸປຣິ ວາ ອຸປຑ຺ຒນິກາໂຍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຕິກນິປາຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ເອກໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຈຕຸກ຺ກນິປາຕໍ ວາ ປຎ຺ຈກນິປາຕໍ ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊາຕກຠາຓເກນ ສາຏ຺ຐກຖໍ ຊາຕກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ໂອຣໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຘມ຺ມປທມ຺ປິ ສຫ ວຕ຺ຖຸນາ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ຕໂຕ ສມຸຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ມູລປຓ຺ຓາສກມຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອິຕຣາສຸ ວິຈາຣຓາເຍວ ນຕ຺ຖິ. ອຠິຘມ຺ເມ ກິຎ຺ຈິ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ປນ ສາຏ຺ຐກຖມ຺ປິ ວິນຍປິຏກໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກຎ຺ຈ ປຄຸຓໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຄນ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ປຣິສໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ເຍນ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໂຕ ວິນຍໂຕ ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາໂຓ ຄນ຺ໂຖ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ອຍໍ ປຣິສຸປຏ຺ຐາປໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ເຍນກາມງ຺ຄໂມ, ປຣິສໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ລຠຕິ.

ຠິກ຺ຂຸໂນວາທເກນ ປນ ສາຏ຺ຐກຖານິ ຕີຓິ ປິຏການິ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານິ, ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຈຕູສຸ ນິກາເຍສຸ ເອກສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາ ປຄຸຓາ ກາຕພ຺ພາ, ເອກນິກາເຍນ ຫິ ເສສນິກາເຍສຸປິ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຕສຸ ປກຣເຓສຸ ຈຕຸປ຺ປກຣຓສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາ ປຄຸຓາ ກາຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘນເຍນ ຫິ ເສສປກຣເຓສຸ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ວິນຍປິຏກໍ ປນ ນານຕ຺ຖໍ ນານາກາຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ປຄຸຓໍ ກາຕພ຺ພເມວ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສາຕິອາທິ ປນ ຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສກເລ ນວງ຺ເຄປິ ພາຫຸສ຺ສຈ຺ເຈ ສຕິ ສາຏ຺ຐກຖໍ ວິນຍປິຏກໍ ວິນາ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາເຣນາຕິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄນ ສທ຺ຘິໍ. ສ຺ວາຄຕານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຄຕານິ. ຍຖາ ອາຄຕານິ ປນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸວິຠຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸວິຠຕ຺ຕານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠຕ຺ຕານິ ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐສງ຺ກຣໂທສວິຣຫິຕານິ. ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນີຕິ ປຄຸຓານິ ວາຈຸຄ຺ຄຕານິ. ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສຕິ ຂນ຺ຘກປຣິວາຣໂຕ ອາຫຣິຕພ຺ພສຸຕ຺ຕວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິນິຈ຺ຉິຕານິ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສຕິ ອກ຺ຂຣປທປາຣິປູຣິຍາ ຈ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອວິປຣີຕກ຺ຂຣານິ. ເອເຕນ ອຏ຺ຐກຖາ ທີປິຕາ, ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຫິ ເອສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ໂຫຕີຕິ.

ກລ຺ຍາຓວາໂຈຕິ ສິຖິລຘນິຕາທີນໍ ຍຖາວິຘານວຈເນນ ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄຬາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ. ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓຕິ ມຘຸຣສ຺ສໂຣ, ມາຕຸຄາໂມ ຫິ ສຣສມ຺ປຕ຺ຕິຣໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນມ຺ປິ ວຈນໍ ສຣສມ຺ປຕ຺ຕິຣຫິຕໍ ຫີເຬຕິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປຕິ ສພ຺ພາສໍ ປິໂຍ ນາມ ທຸລ຺ລໂຠ, ພຫຸຕຣານໍ ປນ ປຓ຺ຑິຕານໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສີລາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນວຑ຺ຒນໂກ. ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ກາຣຓຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວຏ຺ຏຠເຍນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ ຕາທິສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ກາສາຍວຕ຺ຖວສນາຍາຕິ ກາສາຍວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາຍ. ຄຣຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ຄິຫິກາເລ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ວາ ສິກ຺ຂມານາສາມເຓຣີສຸ ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ວາ ອນຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ມາຕຸຄາໂມ ຫິ ປຸພ຺ເພ ກຕມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ສໍວເຣ ຐິຕສ຺ສາປິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຄາຣວໍ ນ ກໂຣຕິ. ອຖ ວາ ຕສ຺ມິເຍວ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ວີສຕິວສ຺ໂສ ວາຕິ ອຸປສມ຺ປທາຍ ວີສຕິວສ຺ໂສ ຕໂຕ ອຕິເຣກວສ຺ໂສ ວາ. ເອວຣູໂປ ຫິ ວິສຠາເຄຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ທຫໂຣ ວິຍ ສຫສາ ສີລວິນາສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຉນ຺ທຣາຄໍ ວິເນຕຸໍ ປຏິພໂລ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວີສຕິວສ຺ໂສ ວາ ໂຫຕິ ອຕິເຣກວີສຕິວສ຺ໂສ ວາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສີລວາ’’ຕິອາທິ ເອກມງ຺ຄໍ, ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ທຸຕິຍໍ, ‘‘ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ຕຕິຍໍ, ‘‘ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ’’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ’’ຕິ ປຎ຺ຈມໍ, ‘‘ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຉຏ຺ຐໍ, ‘‘ນ ໂຂ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ສຕ຺ຕມໍ, ‘‘ວີສຕິວສ຺ໂສ’’ຕິອາທິ ອຏ຺ຐມນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໔໘. ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ເຕເນວ. ຄຣຸຘມ຺ເມຫີຕິ ຄຣຸເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ເຕ ຫິ ຄາຣວໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຄຣຸຘມ຺ມາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ, ໂຍ ຄຣຸຘມ຺ເມນ ໂອວທຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ປນ ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ.

໑໔໙. ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ສເຈ ປາໂຕ ອສມ຺ມຏ຺ຐໍ ສມ຺ມຏ຺ຐມ຺ປິ ວາ ປຸນ ຕິຓປຓ຺ຓາທີຫິ ອຸກ຺ລາປໍ ປາທປ຺ປຫາເຣຫິ ຈ ວິກິຓ຺ຓວາລິກໍ ຊາຕໍ, ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອສມ຺ມຏ຺ຐຎ຺ຫິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສິຕເກ ທຫຣຠິກ຺ຂູປິ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ນ ໂຍເຊຕິ, ຘມ຺ມໍເຍວ ກເຖຕີ’’ຕິ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອໂສຕຸກາມາ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອນ຺ໂຕຄາມໂຕ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ ປິປາສິຕາ ຈ ກິລນ຺ຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາ ປານີຍຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖປາທມຸຂສີຕລກຣຓຎ຺ຈ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອສຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອຄາຣວໍ ຊເນຕ຺ວາ ອໂສຕຸກາມາປິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອາສນນ຺ຕິ ນີຈປີຐກຜລກຕຏ຺ຏິກກຏສາຣກາທິເຠທໍ ອນ຺ຕມໂສ ສາຂາຠງ຺ຄມ຺ປິ ‘‘ອິທໍ ຕາສໍ ອາສນໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ. ຘມ຺ມເທສນາປຕ຺ຕິໂມຈນຕ຺ຖໍ ປນ ທຸຕິໂຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທຸຕິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ນິສີທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ, ອຖ ໂຂ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ອຸໂປສຖາຄາຣສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສາລາຍ ວາ ທ຺ວາເຣ ສພ຺ເພສໍ ໂອສຣຓຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ສມຄ຺ຄາຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພາ ອາຄຕຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ປຄຸຓາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຍ຺ຍາເທຕພ຺ໂພຕິ ອປ຺ເປຕພ຺ໂພ. ໂອສາເຣຕພ຺ໂພຕິ ປາຬິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ວສ຺ສສຕູປສມ຺ປນ຺ນາຍາຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພປາຬິທສ຺ສນໍ.

ຕຕ຺ຖ ສາມີຈິກມ຺ມນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປທານພີຊນປານີຍາປຸຈ຺ຉນາທິກໍ ອນຸຈ຺ຉວິກວຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຠິວາທນໍ ນາມ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວາ ພຫິຄາເມ ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ວາ ພຫິວິຫາເຣ ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ ຣຖິກາຍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຣາຊຸສ຺ສາຣຓາຍປິ ວຕ຺ຕມານາຍ ເທເວ ວສ຺ສມາເນ ສກທ຺ທມາຍ ຠູມິຍາ ຉຕ຺ຕປຕ຺ຕຫຕ຺ຖາຍປິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີຫິ ອນຸພທ຺ຘາຍປິ ກາຕພ຺ພເມວ. ເອກາພທ຺ຘາຍ ປາຬິຍາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ປວິສນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ‘‘ວນ຺ທາມິ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ວນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວນ຺ທິຕພ຺ພາ. ມຫາສນ຺ນິປາເຕ ນິສິນ຺ເນ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ວນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອສ ນໂຍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ເມປິ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິສິນ຺ນາຍ ປນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສາມີຈິກມ຺ມສ຺ສ ອນຸຣູເປ ປເທເສ ຈ ກາເລ ຈ ຕໍ ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ສກ຺ກຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ກໂຕ ສຸກໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກຕ຺ວາ. ຄຣຸໍກຕ຺ວາຕິ ຕຕ຺ຖ ຄາຣວໍ ຊເນຕ຺ວາ. ມາເນຕ຺ວາຕິ ມເນນ ປິຍໍ ກຕ຺ວາ. ປູເຊຕ຺ວາຕິ ອິເມສໍເຍວ ຕິຓ຺ຓໍ ກິຈ຺ຈານໍ ກຣເຓນ ປູເຊຕ຺ວາ. ອນຕິກ຺ກມນີໂຍຕິ ນ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ໂພ.

ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໂຕ ອຑ຺ຒໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂອວາທທາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ນ ວສນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ວສ຺ສໍ ນ ວສິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອຠິກ຺ຂຸໂກ ນາມ ອາວາໂສ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ໂອວາທາຍ ວາ ສໍວາສາຍ ວາ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໑໐໔໘). ນ ຈ ສກ຺ກາ ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສໍ ວສິຕຸໍ ອນິຈ຺ຉມານາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຎາຕກາ ວາ ອຸປຏ຺ຐາກາ ວາ ເອວໍວທນ຺ຕິ – ‘‘ວສຖ, ອຍ຺ເຍ, ມຍໍ ຠິກ຺ຂູ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸກາມາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຂາມຓ຺ຑເປປິ ເອກຣຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ; ນ ນິມນ຺ຕິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມາ. ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ສຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຫິ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ເຕຣສິຍໍເຍວ ຠິກ຺ຂູ ຍາຈິຕພ຺ພາ – ‘‘ມຍໍ ອຍ຺ຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂອວາເທນ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຍໂຕ ປນ ອຸຊຸນາ ມຄ຺ເຄນ ອຑ຺ຒໂຍຊເນ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສນຏ຺ຐານໍ, ເຕນ ປນ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນໍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ ວາ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນໍ ອຕິເຣກຑ຺ຒໂຍຊນໍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ອຠິກ຺ຂຸກາວາສຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສເຈ ປນ ຕໂຕ ຄາວຸຕມຕ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຂມຏ຺ຐາເນ ໂຫຕິ, ຕາຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຍາຈິຕ຺ວາ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຍາຈິຕພ຺ພາ ‘‘ອຍ຺ຍາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸຊຸມຄ຺ເຄ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ອຕິເຣກຑ຺ຒໂຍຊນໍ ໂຫຕິ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປສ຺ສຍໂຕ ຄາວຸຕມຕ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ອຍ຺ຍານໍ ສນ຺ຕິກາ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕໂອວາເທນ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ຕາຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ຕາ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປສ຺ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ປນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸກາມາ ຠິກ຺ຂູ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວິຫາຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຈ ‘‘ອິຘ ອຍ຺ຍາ ວສ຺ສໍ ວສິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ‘‘ອາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕາຫິ ‘‘ເຕນຫິ ອຍ຺ຍາ ມຍມ຺ປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂອວາທໍ ອນຸຊີວນ຺ຕິໂຍ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ທຸຕິຍທິວເສ ຄາເມ ຠິກ຺ຂາຈາຣສມ຺ປທໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ອຖ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸໂປສຖທິວເສ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວາ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ໂອວາເທນ ວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ນ ເກຈິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຈ ຣາຊຠຍໍ ວາ ໂຈຣຠຍໍ ວາ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ວາ ໂຫຕິ, ອຠິກ຺ຂຸກາວາເສ ວສນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາປິ ອາປຕ຺ຕິ, ສາ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ອາປທາສຸ ຫິ ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສ ວສນ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສເຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ປຸນ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ວສິຕພ຺ພເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ວສ຺ສູປຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ກນ຺ຕາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ວິພ຺ຠນ຺ຕາ ວາ ກາລງ຺ກຕາ ວາ ປກ຺ຂສງ຺ກນ຺ຕາ ວາ ອາປທາສຸ ອຸມ຺ມຕ຺ຕິກາຍ ອາທິກມ຺ມິກາຍາ’’ຕິ. ປວາເຣນ຺ຕິຍາ ປນ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ.

ອນ຺ວທ຺ຘມາສນ຺ຕິ ອທ຺ຘມາເສ ອທ຺ຘມາເສ. ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈາສີສິຕພ຺ພາຕິ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ອຸໂປສຖປຸຈ຺ຉກນ຺ຕິ ອຸໂປສຖປຸຈ຺ຉນໍ, ຕຕ຺ຖ ປນ຺ນຣສິເກ ອຸໂປສເຖ ປກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ຈາຕຸທ຺ທສິເກ ເຕຣສິຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ປກ຺ຂສ຺ສ ເຕຣສິຍໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ອຍໍ ອຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ປນ຺ນຣສິໂກ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸໂປສຖທິວເສ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ປາຏິປທທິວສໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ມສວນຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ຠຄວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ໂອກາສໍ ອທຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ຄມນເມວ ປຎ຺ຎເປສິ. ກສ຺ມາ? ມນ຺ທປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ມາຕຸຄາມສ຺ສ. ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ຫິ ມາຕຸຄາໂມ, ຕສ຺ມາ ນິຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມສວນໍ ພຫູປກາຣໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ຍໍ ມຍໍ ຊານາມ, ຕເມວ ອຍ຺ຍາ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ມານໍ ອກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຍິຣູປາສມານາ ສາຕ຺ຖິກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວມກາສິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍປິ ‘‘ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສພ຺ພາເຍວ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວິຫາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສພ຺ໂພ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ ‘ຊາຍາໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ຊາຣິໂຍ ອິມາ ອິເມສໍ, ອິທານິເມ ອິມາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ເພນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ໂອວາໂທ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ, ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ເຈ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ໂອວາທໍ ຄນ຺ຕຸ’ນ຺ຕິ. ປຸນປິ ຕເຖວ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ປຸນ ຠຄວາ ‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທໍ ຄນ຺ຕຸ’’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຍາຈິຕ຺ວາ ເປເສຕພ຺ພາ – ‘‘ເອຖຍ຺ເຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອວາທູປສງ຺ກມນໍ ຍາຈຖ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຍ຺ຍາ…ເປ… ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໓). ຕາຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ໂອວາທປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຠນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ ຠນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ’’ຕິ. ສເຈ ໂຫຕິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມຕູ’’ຕິ.

ສເຈ ນ ໂຫຕິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ໂກ ອາຍສ຺ມາ ອຸສ຺ສຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອຸສ຺ສຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມຕູ’’ຕິ.

ສເຈ ປນ ໂກຈິ ນ ອຸສ຺ສຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ປາສາທິເກນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ສກລໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສາສນມາໂຣຈິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປາຏິປເທ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນປິ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເປເສຕພ຺ພາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖຍ຺ເຍ, ປຸຈ຺ຉຖ ‘ກິໍ ອຍ຺ຍ ລຠຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’’ນ຺ຕິ. ຕາຫິ ‘‘ສາຘຸ ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ກິໍ ອຍ຺ຍ ລຠຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ປາສາທິເກນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ. ຕາຫິ ‘‘ສາຘຸ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ເອກໂຕ ອາຄຕານໍ ວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕາສຸ ປນ ເອກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວຕ຺ຕພ຺ພຎ຺ຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພຎ຺ຈ, ອິຕຣາ ຕສ຺ສາ ສຫາຍິກາ.

ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ວາ ນ ປູຣຕິ, ອຸຠຍໂຕປິ ວາ ຄຓມຕ຺ຕເມວ ປຸຄ຺ຄລມຕ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕິ, ເອກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ພຫູຫິ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍຫິ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ເປສິຕາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນກ຺ກໂມ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈນ຺ຕິ, ລຠນ຺ຕຸ ກິຣ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທາມິ; ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈາມິ, ລຠາມຫໍ ອຍ຺ຍ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຍ຺ຍ ອຍ຺ຍານໍ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຍ຺ຍ ອຍ຺ຍານໍ ປາເທ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈນ຺ຕິ, ລຠນ຺ຕຸ ກິຣ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ອຍ຺ຍ ອຍ຺ຍານໍ ປາເທ ວນ຺ທາມິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈາມິ, ລຠາມຫໍ ອຍ຺ຍ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຍ຺ຍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຍ຺ຍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທນ຺ຕິ; ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈນ຺ຕິ, ລຠນ຺ຕຸ ກິຣ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ອຍ຺ຍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທາມິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈາມິ, ລຠາມຫໍ ອຍ຺ຍ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຍ຺ຍານໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ ວນ຺ທນ຺ຕິ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ ຍາຈນ຺ຕິ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ ລຠນ຺ຕຸ ກິຣ ລຠຕຸ ກິຣ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸໂປສຖກາເລ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈນ຺ຕິ, ລຠນ຺ຕຸ ກິຣ ຠນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີ ຠນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ ຠນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸນີ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນີ ຠນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ ຠນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸນີ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປາເທ ວນ຺ທຕິ ວນ຺ທນ຺ຕິ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ ຍາຈນ຺ຕິ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ ລຠນ຺ຕຸ ກິຣ ລຠຕຸ ກິຣ ຠນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ.

ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນາປິ ສເຈ ສມ຺ມໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ປຸຣິມນເຍເນວ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນີ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕຸ ອຸປສງ຺ກມຕຸ ອຸປສງ຺ກມຕູຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ປາສາທິເກນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ຈ ສມ຺ປາເທຕຸ ສມ຺ປາເທນ຺ຕຸ ສມ຺ປາເທຕູຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ໂອວາທປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ປາຏິປເທ ປຈ຺ຈາຫຣິຕ຺ວາ ຕເຖວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂອວາທໍ ປນ ພາລຄິລານຄມິເກ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ສເຈປິ ອາຣຎ຺ຎໂກ ໂຫຕິ, ອປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄິລານໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄມິກໍ ອວເສເສຫິ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໔).

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຈາຕຸທ຺ທສິກປນ຺ນຣສິເກສຸ ວາ ອຸໂປສເຖສຸ ປາຏິປເທ ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ, ໂສ ຄມິໂກ ທຸຕິຍປກ຺ຂທິວເສ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ອຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ໂຍ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໔) ວຸຕ຺ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວ. ໂອວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ອນາໂຣເຈຕຸໍ ວາ ປາຏິປເທ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອປຈ຺ຈາຫຣິຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນ ອາໂຣເຈຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໕).

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ປຈ຺ຈາຫຣິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນ ປຈ຺ຈາຫເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໕).

ຕຕ຺ຖ ອາຣຎ຺ຎເກນ ປຈ຺ຈາຫຣຓຕ຺ຖໍ ສງ຺ເກໂຕ ກາຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣຎ຺ຎເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸໍ, ສງ຺ເກຕຎ຺ຈ ກາຕຸໍ, ອຕ຺ຣ ປຏິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຣຎ຺ຎໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວສນຄາເມ ຠິກ຺ຂໍ ລຠຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຈຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ທິສ຺ວາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ໂນ ຈສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂາ ສຸລຠາ ໂຫຕິ, ສາມນ຺ຕຄາເມ ຈຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຄາມໍ ອາຄມ຺ມ ຕເຖວ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທູຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ສງ຺ເກໂຕ ກາຕພ຺ໂພ – ‘‘ອຫໍ ອມຸກໍ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄາມທ຺ວາເຣ ສຠໍ ວາ ມຓ຺ຑປໍ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ວາ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມິ, ຕຕ຺ຖ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອຄນ຺ຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສງ຺ເກຕໍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຍາ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໕).

ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຈາຕຸທ຺ທເສ ອຕ຺ຕນາ ປວາເຣຕ຺ວາ ອຸໂປສເຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຊຕນາຍ ປວາເຣຕ຺ວາ ອປຣຊ຺ຊຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໒໗).

ຠິກ຺ຂຸນິຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເຈຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສພ຺ໂພ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ປວາເຣນ຺ໂຕ ໂກລາຫລມກາສິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ປຏິພລໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ຍາຈິຕພ຺ພາ, ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພລາຍ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ ສງ຺ໂຆ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ ສງ຺ໂຆ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ. ຍສ຺ສາ ອຍ຺ຍາຍ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສມ຺ມຸຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ, ສາ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສາ ນກ຺ຂມຕິ, ສາ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມຕາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕຸໍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໒໗).

ຕາຍ ສມ຺ມຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣຕິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ. ວທຕຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏິກຣິສ຺ສຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ອຍ຺ຍ, ຕຕິຍມ຺ປິ ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ…ເປ… ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ສເຈ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ນ ປູຣຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣນ຺ຕິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ, ວທຕຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ຕິໂຍ ປຏິກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອຫໍ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປວາເຣມິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ, ວທຕຸ ມໍ ອຍ຺ຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ຕີ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນ ປູຣຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຍ຺ຍາ ອຍ຺ເຍ ປວາເຣຕິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ, ວທນ຺ຕຍ຺ຍາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຍ຺ຍ ອຍ຺ຍໍ ປວາເຣຕິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ, ວທຕຍ຺ໂຍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອຸຠິນ຺ນໍ ອປາຣິປູຣິຍາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຍ຺ຍາ ອຍ຺ເຍ ປວາເຣນ຺ຕິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ, ວທນ຺ຕຍ຺ຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ຕິໂຍ ປຏິກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຍ຺ຍ ອຍ຺ຍໍ ປວາເຣນ຺ຕິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ, ວທຕຍ຺ໂຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ຕິໂຍ ປຏິກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອຫໍ ອຍ຺ຍາ ອຍ຺ເຍ ປວາເຣມິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ, ວທນ຺ຕຸ ມໍ ອຍ຺ຍາ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ຕີ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອຫໍ ອຍ຺ຍ ອຍ຺ຍໍ ປວາເຣມິ – ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ, ວທຕຸ ມໍ ອຍ຺ໂຍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນ຺ຕີ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ມານຕ຺ຕຈຣຓຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທາປຣິເຍສນາ ຈ ຍຖາຐາເນເຍວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນາຕິ ທສຫິ ວາ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຠິກ຺ຂຸ ເນວ ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ, ນ ປຣິຠາສິຕພ຺ໂພ, ນ ຠເຍນ ຕຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ. ໂອວໂຏຕິ ປິຫິໂຕ ວາຣິໂຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ວຈນເຍວ ວຈນປໂຖ. ອໂນວໂຏຕິ ອປິຫິໂຕ ອວາຣິໂຕ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອາຘິປຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ເຊຏ຺ຐກຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ອຠິກ຺ກມ, ເອວໍ ປຏິກ຺ກມ, ເອວໍ ນິວາເສຫິ, ເອວໍ ປາຣຸປາຫີ’’ຕິ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ເນວ ຠິກ຺ຂຸ ໂອວທິຕພ຺ໂພ, ນ ອນຸສາສິຕພ຺ໂພ. ໂທສໍ ປນ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ມຫາເຖຣາ ນ ເອວໍ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ນ ນິວາເສນ຺ຕິ, ນ ປາຣຸປນ຺ຕິ, ອີທິສໍ ກາສາວມ຺ປິ ນ ຘາເຣນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ອກ຺ຂີນິ ອຎ຺ເຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຊ຺ຊມານໂທສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂູຫິ ປນ ‘‘ອຍໍ ວຸຑ຺ຒສມຓີ ເອວໍ ນິວາເສຕິ, ເອວໍ ປາຣຸປຕິ, ມາ ເອວໍ ນິວາເສຫິ, ມາ ເອວໍ ປາຣຸປາຫິ, ມາ ຕິລກມ຺ມປຓ຺ຓກມ຺ມາທີນິ ກໂຣຫີ’’ຕິ ຍຖາສຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ໂອວທິຕຸໍ ອນຸສາສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສມຄ຺ຄມ຺ຫຍ຺ຍາຕິ ຠຓນ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສມຄ຺ຄາ ອມ຺ຫ ອຍ຺ຍ’’ ອິຕິ ຠຓນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ. ອຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມໍ ຠຓຕີຕິ ອຎ຺ຎໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ວາ ອຠິຘມ຺ມໍ ວາ. ສມຄ຺ຄມ຺ຫຍ຺ຍາຕິ ວຈເນນ ຫິ ໂອວາທໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຐເປຕ຺ວາ ໂອວາທໍ ອຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂອວາທໍ ອນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາຕິ ເອໂສ ຠຄິນິໂຍ ໂອວາໂທຕິ ອວຕ຺ວາ.

໑໕໐. ອຘມ຺ມກມ຺ເມຕິອາທີສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສມ຺ມຸຕິກມ຺ມໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນວການໍ ວເສນ ອຏ຺ຐາຣສ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ທຸຕິຍສ຺ສ ນວກສ຺ສ ອວສານປເທ ອນາປຕ຺ຕິ, ເສເສສຸ ສຕ຺ຕຣສ ທຸກ຺ກຏານິ.

໑໕໒. ອຸທ຺ເທສໍ ເທນ຺ໂຕຕິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຄຣຸຘມ຺ມານໍ ປາຬິໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ໂຕ. ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ເທນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສາເຍວ ປຄຸຓາຍ ຄຣຸຘມ຺ມປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອສາເຣຫິ ອຍ຺ຍາຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ໂອສາເຣຕີຕິ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມປາຬິໍ ໂອສາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອຸທ຺ເທສໍ ເທນ຺ໂຕ, ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ເທນ຺ໂຕ, ໂຍ ຈ ໂອສາເຣຫີຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ຠຓຕິ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກເຏນ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ກເຖຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ ຄຣຸຘມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ ວາ ຂນ຺ຘາທິນິສ຺ສິຕໍ ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ກເຖຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຠຓນ຺ຕນ຺ຕິ ຈຕຸປຣິສຕິໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສຸຓນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ສິກ຺ຂມານາຍ ສາມເຓຣິຍາຕິ ເອຕາສໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ປທໂສຘມ຺ມສມຸຏ຺ຐານໍ – ວາຈໂຕ ຈ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ໂອວາທສິກ຺ຂາປທໍ ປຐມໍ.

໒. ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໕໓. ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ – ປຣິຍາເຍນາຕິ ວາເຣນ, ປຏິປາຏິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິເຈຕໂສຕິ ອຘິຈິຕ຺ຕວໂຕ, ສພ຺ພຈິຕ຺ຕານໍ ອຘິເກນ ອຣຫຕ຺ຕຜລຈິຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປມຊ຺ຊໂຕຕິ ນປ຺ປມຊ຺ຊໂຕ, ອປ຺ປມາເທນ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຸນິໂນຕິ ‘‘ໂຍ ມຸນາຕິ ອຸໂຠ ໂລເກ, ມຸນິ ເຕນ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໖໙) ເອວໍ ອຸຠຍໂລກມຸນເນນ ວາ, ໂມນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຎາຓໍ, ເຕນ ຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ວາ ຂີຓາສໂວ ມຸນິ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ມຸນິໂນ. ໂມນປເຖສຸ ສິກ຺ຂໂຕຕິ ອຣຫຕ຺ຕຎາຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂມນສ຺ສ ປເຖສຸ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມສຸ ຕີສຸ ວາ ສິກ຺ຂາສຸ ສິກ຺ຂໂຕ. ອິທຎ຺ຈ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສິກ຺ຂໂຕ ອິມາຍ ສິກ຺ຂາຍ ມຸນິຠາວໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ມຸນິໂນຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂສກາ ນ ຠວນ຺ຕິ ຕາທິໂນຕິ ຕາທິສສ຺ສ ຂີຓາສວມຸນິໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອິຏ຺ຐວິໂຍຄາທິວຕ຺ຖຸກາ ໂສກາ ນ ສນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ຕາທິໂນຕິ ຕາທິລກ຺ຂຓສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ມຸນິໂນ ໂສກາ ນ ຠວນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຣາຄາທີນໍ ອຸປສເມນ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ. ສທາ ສຕີມໂຕຕິ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຈກາລໍ ສຕິຍາ ອວິຣຫິຕສ຺ສ. ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂຕິ ອນ຺ຕລິກ຺ຂສງ຺ຂາເຕ ອາກາເສ, ນ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິເມ, ນ ປນ ຣູປປຣິຈ຺ເຉເທ. ຈງ຺ກມຕິປິ ຕິຏ຺ຐຕິປີຕິ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ມໍ ‘ເອຕ຺ຕກເມວ ອຍໍ ຊານາຕີ’ຕິ ອວມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຫນ຺ທ ທານິ ເອຕາສໍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ເສມີ’’ຕິ ຘມ຺ມພຫຸມານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ເອວຣູປໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສສິ – ‘‘ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຈງ຺ກມຕິປິ…ເປ… ອນ຺ຕຣຘາຍຕິປີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິປີຕິ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິປິ ອທສ຺ສນມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ເຈວ ອຸທານໍ ຠຓຕິ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ພຫຸໍ ພຸທ຺ຘວຈນນ຺ຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຕຸເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ –

‘‘ປທຸມໍ ຍຖາ ໂກກນຸທໍ ສຸຄນ຺ຘໍ,

ປາໂຕ ສິຍາ ຜຸລ຺ລມວີຕຄນ຺ຘໍ;

ອງ຺ຄີຣສໍ ປສ຺ສ ວິໂຣຈມານໍ,

ຕປນ຺ຕມາທິຈ຺ຈມິວນ຺ຕລິກ຺ເຂ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໓);

ອິມໍ ຄາຖໍ ອຸທ຺ທິສາເປຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ສຊ຺ຌາຍິ. ນ ຈ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ຕຸມສກ຺ຂິ. ຕໂຕ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ອຠພ຺ໂພ ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ’’ຕິ ວິຫາຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປສິ, ໂສ ໂຣທມາໂນ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ວິຍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກ, ກສ຺ມາ ໂຣທສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ສຸທ຺ຘໍ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ‘ຣໂຊຫຣຓໍ ຣໂຊຫຣຓ’ນ຺ຕິ ປຣິມຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເອກມນ຺ຕໍ ປຣິມຊ຺ຊິ, ປຣິມຊ຺ຊິຕຏ຺ຐານໍ ກາຬກມໂຫສິ. ໂສ ‘‘ເອວໍ ປຣິສຸທ຺ຘມ຺ປິ ນາມ ວຕ຺ຖໍ ອິມໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ກາຬກໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ສໍເວຄໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຘິເຈຕໂສ’’ຕິ ອິມໍ ໂອຠາສຄາຖໍ ອຠາສິ. ເຖໂຣ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ປກຕິຍາວ ອິມໍ ຄາຖໍ ມມາຍຕິ, ໂສ ຕໍ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ມມາຍນຠາວໍ ຊານາເປຕຸໍ ຕໍເຍວ ຠຓຕິ. ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຎ຺ເຈວ ອຸທານໍ ຠຓຕິ, ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ພຫຸໍ ພຸທ຺ຘວຈນ’’ນ຺ຕິ.

໑໕໖. ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ໂອວທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອິທມ຺ປິ ຈ ປທໂສຘມ຺ມສມຸຏ຺ຐານເມວ.

ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໖໒. ຕຕິຍສິກ຺ຂາປເທ – ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ ໂອວທຕິ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິອາທີສຸ ອຏ຺ຐຫິ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ໂອວທນ຺ຕສ຺ເສວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອຎ຺ເຎນ ຘມ຺ເມນ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ປນ ໂອວທໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ‘‘ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍວາຈໂຕ, ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທໍ ຕຕິຍໍ.

ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປກິຓ຺ຓກໍ – ອສມ຺ມໂຕ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຫິ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ໂອວທຕິ, ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ອຎ຺ເຎນ ຘມ຺ເມນ ໂອວທໂຕ ທ຺ເວ ທຸກ຺ກຏານິ, ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ກຖໍ? ອສມ຺ມຕມູລກໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ຘມ຺ເມນ ໂອວທນມູລກໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ໂອວທນມູລກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ. ສມ຺ມຕສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຫິ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ໂອວທນ຺ຕສ຺ສ ເອກາ ອນາປຕ຺ຕິ, ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ກຖໍ? ສມ຺ມຕຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ໂອວທນມູລກໍ ເອກໍ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ໂອວທນມູລກໍ ເອກນ຺ຕິ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ຕສ຺ເສວ ອຎ຺ເຎນ ຘມ຺ເມນ ໂອວທໂຕ ເອກາ ອນາປຕ຺ຕິ, ເອກໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ກຖໍ? ສມ຺ມຕຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ຘມ຺ເມນ ໂອວທນມູລກໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ໂອວທນມູລກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ. ທິວາ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວທໂຕ ສມ຺ມຕສ຺ສ ຈ ອສມ຺ມຕສ຺ສ ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ໂອວທນມູລກໍ ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອປເນຕ຺ວາ ອວເສສາ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອາມິສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໖໔. ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປເທ – ນ ພຫຸກຕາຕິ ນ ກຕພຫຸມານາ, ນ ຘມ຺ເມ ພຫຸມານໍ ກຕ຺ວາ ໂອວທນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ອວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິອາທີນໍ ອຸຊ຺ຌາປນເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອສມ຺ມໂຕ ນາມ ສມ຺ມເຕນ ວາ ສງ຺ເຆນ ວາ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສມ຺ມຕໍ ວາ ອສມ຺ມຕໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຠິກ຺ຂຸກາເລ ສມ຺ມຸຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ສມ຺ມໂຕ, ສມ຺ມເຕນ ວາ ສງ຺ເຆນ ວາ ຐປິໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ສາມເຓໂຣ ອສມ຺ມໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ອາມິສສິກ຺ຂາປທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຈີວຣທານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໖໙. ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປເທ – ວິສິຂາຍາຕິ ຣຖິກາຍ. ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕີຕິ ນິພທ຺ຘຈາຣວເສນ ອຠິຓ຺ຫໍ ຈຣຕິ. ສນ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ສນ຺ທິຏ຺ຐມິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ປທໂຕ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖໍ, ວິນິຈ຺ຉຍໂຕ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫິ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ, ອິຘ ຠິກ຺ຂຸນີ, ອຍໍ ວິເສໂສ. ເສສໍ ຕາທິສເມວາຕິ.

ຈີວຣທານສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຈີວຣສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໗໕. ຉຏ຺ຐສິກ຺ຂາປເທ – ອຸທາຍີຕິ ລາຬຸທາຍີ. ປຏ຺ໂຐຕິ ປຏິພໂລ, ນິປຸໂຓ ເຈວ ສມຕ຺ໂຖ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕຣາ ຠິກ຺ຂຸນີຕິ ຕສ຺ເສວ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ. ປຏິຠານຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠາເນນ ກຕຈິຕ຺ຕໍ, ໂສ ກິຣ ຈີວຣໍ ຣຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ວິປ຺ປກຕເມຖຸນໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຣູປມກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມຊ຺ເຌ ປຏິຠານຈິຕ຺ຕໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍຖາສໍຫຏນ຺ຕິ ຍຖາສໍຫຣິຕເມວ.

໑໗໖. ຈີວຣນ຺ຕິ ຍໍ ນິວາສິຕຸໍ ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວາ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ເອວຎ຺ຫິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຍໍ ສິພ຺ພຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສິພ຺ພິສ຺ສາມີຕິ ວິຈາເຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາປິ ທຸກ຺ກຏໍ, ສິພ຺ພນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອາຣາປເຖ ອາຣາປເຖຕິ ສູຈິໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປເວເສຕ຺ວາ ນີຫຣເຓ. ສເຈ ປນ ສກລສູຈິໍ ອນີຫຣນ຺ໂຕ ທີຆສຸຕ຺ຕປ຺ປເວສນຕ຺ຖໍ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ນີຫຣຕິ, ເອກເມວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສກິໍ ອາຓຕ຺ໂຕຕິ ສກິໍ ‘‘ຈີວຣໍ ສິພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ພຫຸກມ຺ປິ ສິພ຺ພຕີຕິ ສເຈປິ ສພ຺ພໍ ສູຈິກມ຺ມໍ ປຣິໂຍສາເປຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ນິຏ຺ຐາເປຕິ, ເອກເມວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຖ ປນ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ ຕວ ຠາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ກໂຣຕິ, ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣາປເຖ ອາຣາປເຖ ເອກເມກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອາຓາປກສ຺ສ ເອກວາຈາຍ ສມ຺ພຫຸລານິປິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຓຕ຺ຕິຍໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ເຍປິ ສເຈ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕິການໍ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພນ຺ເຕສຸ ເຕສໍ ນິສ຺ສິຕກາ ‘‘ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕໍ ວາ ກຖິນວຕ຺ຕໍ ວາ ກໂຣມາ’’ຕິ ສິພ຺ພນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ອາຣາປຖຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕິການໍ ຈີວຣໍ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ສິພ຺ພາເປນ຺ຕິ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ອນ຺ເຕວາສິການໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອນ຺ເຕວາສິກາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕິການໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ສິພ຺ພາເປນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນ຺ເຕວາສິການມ຺ປິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານມ຺ປິ ຎາຕິກາຍ ຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ປນ ອນ຺ເຕວາສິເກ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ສິພ຺ພາເປນ຺ຕິ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏໍ. ກສ຺ມາ? ອນ຺ເຕວາສິການໍ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎາຍ ສິພ຺ພິຕຕ຺ຕາ, ອິຕເຣສໍ ອກປ຺ປິເຍ ນິໂຍຊິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອິທໍ ເຕ ມາຕຸ ຈີວຣໍ, ອິທໍ ຠຄິນິຍາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ສິພ຺ພາເປຕພ຺ພໍ.

໑໗໙. ອຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກາທິໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຉສມຸຏ຺ຐານໍ – ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ຈີວຣສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປທໍ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໘໑. ສຕ຺ຕມສິກ຺ຂາປເທ – ປຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນໍ ໂຈຣາ ອຈ຺ຉິນ຺ທິໍສູຕິ ປຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ໂຈຣາ ຫຣິໍສຸ. ທູເສສຸນ຺ຕິ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂຈຣາ ທູສຍິໍສຸ, ສີລວິນາສໍ ປາປຍິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໒-໓. ສໍວິຘາຍາຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ, ຄມນກາເລ ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸກ຺ກຸຏສມ຺ປາເທຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຄາມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸໂຏ ປທສາວ ອຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ກຸກ຺ກຸຏສມ຺ປາໂທຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ສມ຺ປທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ປາໂທ. ເກ ສມ຺ປທນ຺ຕິ? ກຸກ຺ກຸຏາ. ກຸກ຺ກຸຏານໍ ສມ຺ປາໂທ ກຸກ຺ກຸຏສມ຺ປາໂທ. ອຖ ວາ ສມ຺ປາໂທຕິ ຄມນໍ, ກຸກ຺ກຸຏານໍ ສມ຺ປາໂທ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິປິ ກຸກ຺ກຸຏສມ຺ປາໂທ. ກຸກ຺ກຸຏສມ຺ປາເຕ ອິຕິປິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ເຄຫຈ຺ຉທນປິຏ຺ຐິໂຕ ກຸກ຺ກຸໂຏ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເຄຫຈ຺ຉທນປິຏ຺ຐິຍໍ ປຕຕິ, ອຍໍ ກຸກ຺ກຸຏສມ຺ປາໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣປິ ເຈສ ຄາໂມ ອຈ຺ຈາສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຸປຈາໂຣ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ຄາເມ ປຈ຺ຈູເສ ວສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ສທ຺ໂທ ອນນ຺ຕເຣ ຄາເມ ສຸຍ຺ຍຕິ, ຕາທິເສຫິ ຄາເມຫິ ສມ຺ປຸຓ຺ຓຣຏ຺ເຐ ຄາມນ຺ຕເຣ ຄາມນ຺ຕເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຄາມນ຺ຕເຣ ຄາມນ຺ຕເຣ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ສເຈປິ ຣຕນມຕ຺ຕນ຺ຕໂຣ ຄາໂມ ໂຫຕິ, ໂຍ ຕສ຺ສ ມນຸສ຺ເສຫິ ຐປິຕອຸປຈາໂຣ, ຕໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອາປຕ຺ຕິວິນິຈ຺ຉໂຍ – ສໍວິຘານກາເລ ຫິ ສເຈ ອຸໂຠປິ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ ວາ ອນ຺ຕຣາຣາເມ ວາ ອາສນສາລາຍ ວາ ຕິຕ຺ຖິຍເສຍ຺ຍາຍ ວາ ຐຕ຺ວາ ສໍວິທຫນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ ກປ຺ປິຍຠູມິ ກິຣາຍໍ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ສໍວິທຫນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໍ ນ ວທນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ. ສເຈ ປນ ອນ຺ໂຕຄາເມ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍທ຺ວາເຣ ຣຖິກາຍ ອຎ຺ເຎສຸ ວາ ຈຕຸກ຺ກສິງ຺ຆາຏກຫຕ຺ຖິສາລາທີສຸ ສໍວິທຫນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ເອວໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ນິກ຺ຂມເນ ອນາປຕ຺ຕິ, ອນນ຺ຕຣຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣກ຺ກມເນ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕຕ຺ຣາປິ ‘‘ປຐມປາເທ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍປາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປນ ຍາວ ອນນ຺ຕຣຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ນ ໂອກ຺ກມນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສໍວິທຫິເຕປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏໍ, ອນນ຺ຕຣຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣກ຺ກມເນ ປຸຣິມນເຍເນວ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ທູຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຄາມູປຈາຣຄຓນາຍ ໂອກ຺ກມເນ ໂອກ຺ກມເນ ອາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປນ ຄາມສ຺ສ ອຕິກ຺ກມເນ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ຄາມໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປສ຺ສຍໂຕ ນິກ຺ຂມຕິ, ຠິກ຺ຂຸປິ ຕເມວ ຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ຄາມໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂມຕິ. ອຖ ທ຺ເວປິ ຄາມທ຺ວາເຣ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຖ, ອສຸກໍ ນາມ ຄາມໍ ຕຸມ຺ເຫ ກຸຫິນ຺ຕິ, ມຍມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ທານິ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ສໍວິຘາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ປຸພ຺ພເມວ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ເນວ ປາຬິຍາ ນ ເສສອຏ຺ຐກຖາຍ ສເມຕິ.

ອທ຺ຘໂຍຊເນ ອທ຺ຘໂຍຊເນຕິ ເອກເມກໍ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອິທານິ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ປຐມປາເທ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍປາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ນເຍ ອຕິກ຺ກມເນ ອາປຕ຺ຕິ, ໂອກ຺ກມເນ ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໘໔. ຠິກ຺ຂຸ ສໍວິທຫຕີຕິ ນຄຣທ຺ວາເຣ ວາ ຣຖິກາຍ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອສຸກໍ ຄາມໍ ນາມ ຄຕປຸພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ‘‘ນາມ຺ຫິ ອຍ຺ຍ ຄຕປຸພ຺ພາ’’ຕິ ‘‘ເອຫິ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສ຺ເວ ອຫໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວາ ວທຕິ. ຠິກ຺ຂຸນີ ສໍວິທຫຕີຕິ ຄາມນ຺ຕເຣ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖໍ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍ ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ຄາມໍ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫມ຺ປິ ອຍ຺ຍ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນີເຍວ ສໍວິທຫຕິ, ນ ຠິກ຺ຂຸ.

໑໘໕. ວິສງ຺ເກເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊ ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສ຺ເວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ກາລວິສງ຺ເກເຕເຍວ ອນາປຕ຺ຕິ, ທ຺ວາຣວິສງ຺ເກເຕ ປນ ມຄ຺ຄວິສງ຺ເກເຕ ວາ ສຕິປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ອາປທາສູຕິ ຣຏ຺ຐເຠເທ ຈກ຺ກສມາຣຸຬ຺ຫາ ຊນປທາ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ເອວຣູປາສຸ ອາປທາສຸ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍໂຕ ກາຍວາຈໂຕ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທໍ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໘໘. ອຏ຺ຐມສິກ຺ຂາປເທ – ສໍວິຘາຍາຕິ ໂລກສ຺ສາທມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາຣາ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ. ອຸທ຺ຘໍຄາມິນິນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ນທິຍາ ປຏິໂສຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂຍ ອຸທ຺ຘໍ ຊວນໂຕ ອຸຊ຺ຊວນິກາຍ ນາວາຍ ກີຬຕິ, ໂສ ‘‘ອຸທ຺ຘໍຄາມິນິໍ ອຠິຣຸຫຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນສ຺ສ ປທຠາຊເນ ອຕ຺ຖເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸຊ຺ຊວນິກາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອໂຘຄາມິນິນ຺ຕິ ອໂຘ ອນຸໂສຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂຍ ອໂຘ ຊວນໂຕ ໂອຊວນິກາຍ ນາວາຍ ກີຬຕິ, ໂສ ‘‘ອໂຘຄາມິນິໍ ອຠິຣຸຫຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນສ຺ສາປິ ປທຠາຊເນ ອຕ຺ຖເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂອຊວນິກາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຕິຕ຺ຖສມ຺ປຏິປາທນຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອໂຘ ວາ ຫຣນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິ. ຕິຣິຍໍ ຕຣຓາຍາຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ.

໑໘໙. ຄາມນ຺ຕເຣ ຄາມນ຺ຕເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສາ ນທິຍາ ເອກໍ ຕີຣໍ ກຸກ຺ກຸຏສມ຺ປາທຄາເມຫິ ນິຣນ຺ຕຣໍ, ເອກໍ ອຄາມກໍ ອຣຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ສາ ສຄາມກຕີຣປສ຺ເສນ ຄມນກາເລ ຄາມນ຺ຕຣຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ, ອຄາມກຕີຣປສ຺ເສນ ຄມນກາເລ ອທ຺ຘໂຍຊນຄຓນາຍ. ຍາ ປນ ໂຍຊນວິຕ຺ຖຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ມຊ຺ເຌນ ຄມເນປິ ອທ຺ຘໂຍຊນຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອນາປຕ຺ຕິ ຕິຣິຍໍ ຕຣຓາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເກວລໍ ນທິຍາ, ໂຍປິ ມຫາຕິຕ຺ຖປຏ຺ຏນໂຕ ຕາມລິຕ຺ຕິໍ ວາ ສຸວຓ຺ຓຠູມິໍ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ຫິ ນທິຍໍເຍວ ອາປຕ຺ຕິ ວິຈາຣິຕາ, ນ ສມຸທ຺ເທ.

໑໙໑. ວິສງ຺ເກເຕນາຕິ ອິຘາປິ ກາລວິສງ຺ເກເຕເນວ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕິຕ຺ຖວິສງ຺ເກເຕນ ປນ ນາວາວິສງ຺ເກເຕນ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ເສສໍ ປຐມສິກ຺ຂາປທສທິສເມວ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫີຕິ.

ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທໍ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຣິປາຈິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໒. ນວມສິກ຺ຂາປເທ – ມຫານາເຄ ຕິຏ຺ຐມາເນຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ມຫານາເຄສຸ ຕິຏ຺ຐມາເນສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ມຫານາເຄ ຕິຏ຺ຐມາເນ ‘‘ອທິສ຺ວາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປາຐເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຕຣຖາ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອນ຺ຕຣາກຖາຕິ ອວສານໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອາຣມ຺ຠສ຺ສ ຈ ອວສານສ຺ສ ຈ ເວມຊ຺ຌຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ຕກຖາ. ວິປ຺ປກຕາຕິ ກຍິຣມານາ ໂຫຕິ. ສຈ຺ຈໍ ມຫານາຄາ ໂຂ ຕຍາ ຄຫປຕີຕິ ອທ຺ຘຈ຺ຉິເກນ ໂອໂລກຍມານາ ເຖເຣ ປວິສນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕຫິ ສຸຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

໑໙໔. ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈິຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຣິປາຈິຕໍ, ຄຸຓປ຺ປກາສເນນ ນິປ຺ຜາທິຕໍ; ລທ຺ຘພ຺ພໍ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທຠາຊເນ ປນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິຎ຺ຈ ຕສ຺ສາ ປຣິປາຈນາກາຣຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີ ນາມ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ, ປຣິປາເຈຕິ ນາມ ປຸພ຺ເພ ອທາຕຸກາມານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພ ຄິຫິສມາຣມ຺ຠາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພຕິ ປຐມໍ. ສມາຣມ຺ໂຠຕິ ສມາຣທ຺ຘໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປຏິຍາທິຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຄິຫີນໍ ສມາຣມ຺ໂຠ ຄິຫິສມາຣມ຺ໂຠ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຣິປາຈນໂຕ ປຐມເມວ ຍໍ ຄິຫີນໍ ປຏິຍາທິຕໍ ຠຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປທຠາຊເນ ປນ ຍສ຺ມາ ຎາຕກປວາຣິເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອສມາຣທ຺ໂຘປິ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ສມາຣທ຺ໂຘວ ໂຫຕິ, ຍຖາສຸຂໍ ອາຫຣາເປຕພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ມາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄິຫິສມາຣມ຺ໂຠ ນາມ ຎາຕກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ປວາຣິຕາ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໙໕. ປກຕິປຏິຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ປກຕິຍາ ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປຏິຍາທິຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ສາມາຕິ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໙໗. ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານິ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກຜລາຜເລ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈິເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ປຣິປາຈິຕສິກ຺ຂາປທໍ ນວມໍ.

໑໐. ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໘. ທສມສິກ຺ຂາປເທ – ສພ຺ໂພ ປາຬິອຕ຺ໂຖ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ ທຸຕິຍອນິຍເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທຎ຺ຫິ ສິກ຺ຂາປທໍ ທຸຕິຍານິຍເຕນ ຈ ອຸປຣິ ອຸປນນ຺ຘສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປເທນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ເອກປຣິຈ຺ເຉທໍ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປນ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທໍ ທສມໍ.

ສມຕ຺ໂຕ ວຓ຺ຓນາກ຺ກເມນ ຠິກ຺ຂຸນິວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.