໑. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໘໙. ເສນາສນວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ – ອນາທິຍນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ທາຣກສ຺ສ ພາຫຸໍ ອາໂກເຏສີຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຜຣສຸໍ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ຈກ຺ຂຸວິສຍາຕີເຕ ມຫາຣາຊສນ຺ຕິກາ ລທ຺ເຘ ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐກທິພ຺ພວິມາເນ ນິປນ຺ນສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ພາຫຸໍ ຖນມູເລເຍວ ຉິນ຺ທິ. ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປວຓ຺ຓນາ – ຫິມວນ຺ເຕ ກິຣ ປກ຺ຂທິວເສສຸ ເທວຕາສນ຺ນິປາໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ຐິຕາ ນ ຐິຕາ’’ຕິ? ຣຸກ຺ຂຘມ຺ໂມ ນາມ ຣຸກ຺ເຂ ຉິຊ຺ຊມາເນ ຣຸກ຺ຂເທວຕາຍ ມໂນປໂທສສ຺ສ ອກຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ເທວຕາ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ອຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ສາ ເທວຕາສນ຺ນິປາຕໍ ປວິສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ອິຕິ ສາ ເທວຕາ ອິມຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ອຏ຺ຐານປຈ຺ຈຍໍ ອາທີນວໍ ອທ຺ທສ, ຠຄວໂຕ ຈ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕປຸພ຺ພຘມ຺ມເທສນານຸສາເຣນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຉທ຺ທນ຺ຕາທິກາເລ ປຸພ຺ພຈຣິຕໍ ອນຸສ຺ສຣິ. ເຕນສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ…ເປ… ໂວໂຣເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິທໍ ປນສ຺ສາ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສປິຕິໂກ ປຸຕ຺ໂຕ, ອທ຺ຘາ ຠຄວາ ອິມໍ ອິມສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ສຸຕ຺ວາ ມຣິຍາທໍ ພນ຺ຘິສ຺ສຕິ, ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອໂຫສິ. ສຈຊ຺ຊ ຕ຺ວໍ ເທວເຕຕິ ສເຈ ອຊ຺ຊ ຕ຺ວໍ ເທວເຕ. ປສເວຍ຺ຍາສີຕິ ຊເນຍ຺ຍາສິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາສິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຠຄວາ ຕໍ ເທວຕໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ –

‘‘ໂຍ ເວ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ໂກຘໍ, ຣຖໍ ຠນ຺ຕໍວ ວາຣເຍ;

ຕມຫໍ ສາຣຖິໍ ພ຺ຣູມິ, ຣສ຺ມິຄ຺ຄາໂຫ ອິຕໂຣ ຊໂນ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໒໒);

ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ສາ ເທວຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ປຸນ ຠຄວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ –

‘‘ໂຍ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ວິເນຕິ ໂກຘໍ, ວິສຏໍ ສປ຺ປວິສໍວ ໂອສເຘຫິ;

ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຊຫາຕິ ໂອຣປາຣໍ, ອຸຣໂຄ ຊິຓ຺ຓມິວຕ຺ຕຈໍ ປຸຣາຓ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑);

ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ. ຕຕ຺ຣ ປຐມຄາຖາ ຘມ຺ມປເທ ສງ຺ຄຫໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ, ທຸຕິຍາ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ, ວຕ຺ຖຸ ປນ ວິນເຍຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕເຍວ ຕສ຺ສາ ເທວຕາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຕິຣູປໍ ຐານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ເທວເຕ, ອສຸກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຣຸກ຺ໂຂ ວິວິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ອຸປຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ກິຣ ຣຸກ຺ໂຂ ນ ອາຬວິຣຏ຺ເຐ, ເຊຕວນສ຺ສ ອນ຺ໂຕປຣິກ຺ເຂເປ, ຍສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ອໂຫສິ, ໂສ ຈຸໂຕ; ຕສ຺ມາ ‘‘ວິວິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ປນ ສາ ເທວຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໂຕ ລທ຺ຘປຣິຫາຣາ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐາຍິກາ ອໂຫສິ. ຍທາ ເທວຕາສມາຄໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ມເຫສກ຺ຂເທວຕາສຸ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີສຸ ອຎ຺ຎາ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ເທວຕາ ຍາວ ມຫາສມຸທ຺ທຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕາ ຕາວ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ຍມ຺ປິ ປຐມຍາເມ ຠິກ຺ຂູ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ເທວຕາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸຓາຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຣາຊາໂນປິ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໍ ເທວຕໍ ທິສ຺ວາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໙໐. ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠວນ຺ຕິ ອຫຸວຸຎ຺ຈາຕິ ຠູຕາ; ຊາຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ຊາຕາ ວຑ຺ຒິຕາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄາໂມຕິ ຣາສິ; ຠູຕານໍ ຄາໂມຕິ ຠູຕຄາໂມ; ຠູຕາ ເອວ ວາ ຄາໂມ ຠູຕຄາໂມ; ປຕິຏ຺ຐິຕຫຣິຕຕິຓຣຸກ຺ຂາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປາຕພ຺ຍສ຺ສ ຠາໂວ ປາຕພ຺ຍຕາ; ເຉທນເຠທນາທີຫິ ຍຖາຣຸຈິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ; ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາເຫຕຸ, ຠູຕຄາມສ຺ສ ເຉທນາທິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໑. ອິທານິ ຕໍ ຠູຕຄາມໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠູຕຄາໂມ ນາມ ປຎ຺ຈ ພີຊຊາຕານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠູຕຄາໂມ ນາມາຕິ ຠູຕຄາມໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຍສ຺ມິໍ ສຕິ ຠູຕຄາໂມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈ ພີຊຊາຕານີ’’ຕິ ອາຫາຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ມູເລ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທີນິ ນ ສເມນ຺ຕິ. ນ ຫິ ມູລພີຊາທີນິ ມູລາທີສຸ ຊາຍນ຺ຕິ, ມູລາທີສຸ ຊາຍມານານິ ປນ ຕານິ ພີຊາກຕານິ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ – ຠູຕຄາໂມ ນາມາຕິ ວິຠຊິຕພ຺ພປທໍ. ປຎ຺ຈາຕິ ຕສ຺ສ ວິຠາຄປຣິຈ຺ເຉໂທ. ພີຊຊາຕານີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ພີເຊຫິ ຊາຕານິ ພີຊຊາຕານິ; ຣຸກ຺ຂາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອປໂຣ ນໂຍ – ພີຊານິ ຈ ຕານິ ວິຊາຕານິ ຈ ປສູຕານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລານີຕິ ພີຊຊາຕານິ. ເອເຕນ ອລ຺ລວາລິກາທີສຸ ຐປິຕານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລານໍ ສິງ຺ຄິເວຣາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ເຍຫິ ພີເຊຫິ ຊາຕຕ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂາທີນິ ພີຊຊາຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມູລພີຊ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕສໍ ອຸທ຺ເທໂສ ປາກໂຏ ເອວ. ນິທ຺ເທເສ ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ມູເລ ຊາຍນ຺ຕິ ມູເລ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພີຊໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ພີຊໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ອາລຸວກເສຣຸກມລຸປ຺ປລປຸຓ຺ຑຣີກກຸວລຍກນ຺ທປາຏລິມູລາທິເຠເທ ມູເລ ຄຈ຺ຉວລ຺ລິຣຸກ຺ຂາທີນິ ຊາຍນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ, ຕານິ ຍມ຺ຫິ ມູເລ ຊາຍນ຺ຕິ ເຈວ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ ຈ ຕຎ຺ຈ, ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຫລິທ຺ທາທິ ຈ ສພ຺ພມ຺ປິ ເອຕໍ ມູລພີຊໍ ນາມ. ເອເສວ ນໂຍ ຂນ຺ຘພີຊາທີສຸ. ເຍວາປນກຂນ຺ຘພີເຊສຸ ປເນຕ຺ຖ ອມ຺ພາຏກອິນ຺ທສາລນຸຫີປາຬິຠທ຺ທກຓິກາຣາທີນິ ຂນ຺ຘພີຊານິ, ອມູລວລ຺ລິ ຈຕຸຣສ຺ສວລ຺ລິກຓວີຣາທີນິ ຜຬຸພີຊານິ ມກຈິສຸມນຊຍສຸມນາທີນິ ອຄ຺ຄພີຊານິ, ອມ຺ພຊມ຺ພູປນສຏ຺ຐິອາທີນິ ພີຊພີຊານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ.

໙໒. ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາວເສນ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິເຠທໍ ປາຕພ຺ຍຕາເຠທຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ພີເຊ ພີຊສຎ຺ຎີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ‘‘ສາລີນໍ ເຈປິ ໂອທນໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໗໖) ສາລິຕຓ຺ຑຸລານໍ ໂອທໂນ ‘‘ສາລີນໍ ໂອທໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພີຊໂຕ ສມ຺ຠູໂຕ ຠູຕຄາໂມ ‘‘ພີຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ‘‘ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐) ວຸຕ຺ຕໍ ຠູຕຄາມປຣິໂມຈນໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ພີຊໍ, ຕໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ອຖ ວາ ຍເທຕໍ ‘‘ຠູຕຄາໂມ ນາມາ’’ຕິ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ຄສ຺ສ ອາທິປທໍ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍໍ ພີຊໍ ຠູຕຄາໂມ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ພີເຊ ພີຊສຎ຺ຎີ ສຕ຺ຖກາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ຉິນ຺ທຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຉທາເປຕິ, ປາສາຓາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ຠິນ຺ທຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຠທາເປຕິ, ອຄ຺ຄິໍ ອຸປສໍຫຣິຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ປຈຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ປຈາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາຣຸຕໍ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ຠູຕຄາມວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ຉິນ຺ທນາທິເຠທາຍ ປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ – ຠູຕຄາມໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຠູຕຄາມປຣິໂມຈິຕໍ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ພີຊຄາມໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ພີຊຄາມຠູຕຄາໂມ ນາເມສ ອຕ຺ຖິ ອຸທກຏ຺ໂຐ, ອຕ຺ຖິ ຖລຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຖ ອຸທກຏ຺ໂຐ ສາສປມຕ຺ຕິກາ ຕິລພີຊກາທິເຠທາ ສປຓ຺ຓິກາ ອປຓ຺ຓິກາ ຈ ສພ຺ພາ ເສວາລຊາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ອຸທກປປ຺ປຏກໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ຠູຕຄາໂມ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸທກປປ຺ປຏໂກ ນາມ ອຸປຣິ ຖທ຺ໂຘ ຜຣຸສວຓ຺ໂຓ, ເຫຏ຺ຐາ ມຸທຸ ນີລວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ເສວາລສ຺ສ ມູລໍ ໂອຣູຫິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ຕສ຺ສ ປຖວີ ຐານໍ. ໂຍ ອຸທເກ ສຎ຺ຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ອຸທກໍ. ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ ຐານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ກາເມນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຸທເກ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ເສວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຫຕ຺ເຖຫິ ປນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສກລຎ຺ຫິ ອຸທກໍ ຕສ຺ສ ຐານໍ. ຕສ຺ມາ ນ ໂສ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຐານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ກາມິໂຕ ໂຫຕິ. ອຸທກໂຕ ປນ ອຸທເກນ ວິນາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸທເກນ ສທ຺ຘິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຣິສ຺ສາວນນ຺ຕເຣນ ນິກ຺ຂມຕິ, ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາວ ອຸທກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຸປ຺ປລິນີປທຸມິນີອາທີນິ ຊລຊວລ຺ລິຕິຓານິ ອຸທກໂຕ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ປເຣຫິ ອຸປ຺ປາຏິຕານິ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕານິ ຫິ ພີຊຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕິລພີຊກສາສປມຕ຺ຕກເສວາໂລປິ ອຸທກໂຕ ອຸທ຺ຘໂຕ ອມິລາໂຕ ອຄ຺ຄພີຊສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ‘‘ອນນ຺ຕກຕິລພີຊກອຸທກປປ຺ປຏກາທີນິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸການີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາໂມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ນ ສເມຕິ, ຠູຕຄາເມ ຫິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ພີຊຄາເມ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາໂມ ນາມ ຕຕິໂຍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ເນວ ປາຬິຍໍ ນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄໂຕ. ອຖ ເອຕໍ ພີຊຄາມສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີຕິ, ຕມ຺ປິ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອຠູຕຄາມມູລຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ພີຊຄາມສ຺ສາຕິ. ອປິຈ ‘‘ຄຣຸກລຫຸເກສຸ ຄຣຸເກ ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ວິນຍລກ຺ຂຓໍ.

ຖລຏ຺ເຐ – ຉິນ຺ນຣຸກ຺ຂານໍ ອວສິຏ຺ໂຐ ຫຣິຕຂາຓຸ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກກຸຘກຣຎ຺ຊປິຍງ຺ຄຸປນສາທີນໍ ຂາຓຸ ອຸທ຺ຘໍ ວຑ຺ຒຕິ, ໂສ ຠູຕຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ຕາລນາຬິເກຣາທີນໍ ຂາຓຸ ອຸທ຺ຘໍ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ໂສ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ກທລິຍາ ປນ ອຜລິຕາຍ ຂາຓຸ ຠູຕຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ຜລິຕາຍ ພີຊຄາເມນ. ກທລີ ປນ ຜລິຕາ ຍາວ ນີລປຓ຺ຓາ, ຕາວ ຠູຕຄາເມເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ, ຕຖາ ຜລິໂຕ ເວຬຸ. ຍທາ ປນ ອຄ຺ຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸສ຺ສຕິ, ຕທາ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕຣພີຊຄາເມນ? ຜຬຸພີຊຄາເມນ. ກິໍ ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ? ນ ກິຎ຺ຈິ. ຍທິ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຠູຕຄາເມເນວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອິນ຺ທສາລາທິຣຸກ຺ເຂ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ກິຎ຺ຈາປິ ຣາສິກຕທຓ຺ຑເກຫິ ຣຕນປ຺ປມາຓາປິ ສາຂາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ພີຊຄາເມເນວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຓ຺ຑປຕ຺ຖາຍ ວາ ວຕິອຕ຺ຖາຍ ວາ ວລ຺ລິອາໂຣປນຕ຺ຖາຍ ວາ ຠູມິຍໍ ນິຂຓນ຺ຕິ, ມູເລສຸ ເຈວ ປຓ຺ເຓສຸ ຈ ນິຄ຺ຄເຕສຸ ປຸນ ຠູຕຄາມສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມູລມຕ຺ເຕສຸ ປນ ປຓ຺ຓມຕ຺ເຕສຸ ວາ ນິຄ຺ຄເຕສຸ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫິຕາ ເອວ.

ຍານິ ການິຈິ ພີຊານິ ປຖວິຍໍ ວາ ອຸທເກນ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐປິຕານິ, ກປາລາທີສຸ ວາ ອລ຺ລປໍສຸໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ມູລມຕ຺ເຕ ປຓ຺ຓມຕ຺ເຕ ວາ ນິຄ຺ຄເຕປິ ພີຊານິເຍວ. ສເຈປິ ມູລານິ ຈ ອຸປຣິ ອງ຺ກຸໂຣ ຈ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຍາວ ອງ຺ກຸໂຣ ຫຣິໂຕ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ພີຊານິເຍວ. ມຸຄ຺ຄາທີນໍ ປນ ປຓ຺ເຓສຸ ອຸຏ຺ຐິເຕສຸ ວີຫິອາທີນໍ ວາ ອງ຺ກຸເຣ ຫຣິເຕ ນີລປຓ຺ຓວຓ຺ເຓ ຊາເຕ ຠູຕຄາມສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕາລຏ຺ຐີນໍ ປຐມໍ ສູກຣທາຐາ ວິຍ ມູລໍ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ນິຄ຺ຄເຕປິ ຍາວ ອຸປຣິ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ນ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ພີຊຄາໂມເຍວ. ນາຬິເກຣສ຺ສ ຕຈໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທນ຺ຕສູຈິ ວິຍ ອງ຺ກຸໂຣ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຍາວ ມິຄສິງ຺ຄສທິສາ ນີລປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ພີຊຄາໂມເຍວ. ມູເລ ອນິຄ຺ຄເຕປິ ຕາທິສາຍ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິຍາ ຊາຕາຍ ອມູລກຠູຕຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອມ຺ພຏ຺ຐິອາທີນິ ວີຫິອາທີຫິ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພານິ. ວນ຺ທາກາ ວາ ອຎ຺ຎາ ວາ ຍາ ກາຈິ ຣຸກ຺ເຂ ຊາຍິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ໂອຕ຺ຖຣຕິ, ຣຸກ຺ໂຂວ ຕສ຺ສາ ຐານໍ, ຕໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເອກາ ອມູລິກາ ລຕາ ໂຫຕິ, ອງ຺ຄຸລິເວຐໂກ ວິຍ ວນປ຺ປຄຸມ຺ພທຓ຺ຑເກ ເວເຐຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອຍເມວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເຄຫມຸຂປາກາຣເວທິກາເຈຕິຍາທີສຸ ນີລວຓ຺ໂຓ ເສວາໂລ ໂຫຕິ, ຍາວ ທ຺ເວ ຕີຓິ ປຕ຺ຕານິ ນ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ ຕາວ ອຄ຺ຄພີຊສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຕ຺ເຕສຸ ຊາເຕສຸ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸ. ຕສ຺ມາ ຕາທິເສສຸ ຐາເນສຸ ສຸຘາເລປມ຺ປິ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ລິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິສ຺ເນຫເລໂປ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ນິທາຆສມເຍ ສຸກ຺ຂເສວາໂລ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນີອາທີຫິ ຆໍສິຕ຺ວາ ອປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປານີຍຆຏາທີນໍ ພຫິ ເສວາໂລ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ, ອນ຺ໂຕ ອພ຺ໂພຫາຣິໂກ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐປູວາທີສຸ ກຓ຺ຓກມ຺ປິ ອພ຺ໂພຫາຣິກເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສເຈ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມກຕາ ຠິຕ຺ຕິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໖).

ປາສາຓຊາຕິປາສາຓທທ຺ທຸເສວາລເສເລຍ຺ຍກາທີນິ ອຫຣິຕວຓ຺ຓານິ ອປຕ຺ຕການິ ຈ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸການິ. ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ ຍາວ ມກຸຬໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ປຸປ຺ຜິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ. ອລ຺ລຣຸກ຺ຂໂຕ ປນ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຕຈໍ ວິໂກເປຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຣຸກ຺ຂປປ຺ປຏິກາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍາ ປນ ອິນ຺ທສາລກກຸຘາທີນໍ ປປ຺ປຏິກາ ຣຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ນິຍ຺ຍາສມ຺ປິ ຣຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ສຸກ຺ຂຣຸກ຺ເຂ ວາ ລຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອລ຺ລຣຸກ຺ຂໂຕ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ລາຂາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣຸກ຺ຂໍ ຈາເລຕ຺ວາ ປຓ຺ຑຸປລາສໍ ວາ ປຣິຓຕກຓິກາຣາທິປຸປ຺ຜໍ ວາ ປາເຕນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ມຸທຸເກສຸ ອິນ຺ທສາລນຸຫີຂນ຺ຘາທີສຸ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕກຕາລປຓ຺ຓາທີສຸ ວາ ອກ຺ຂຣໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສາມເຓຣານໍ ປຸປ຺ຜໍ ໂອຈິນນ຺ຕານໍ ສາຂໍ ໂອນາເມຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕຫິ ປນ ປຸປ຺ເຜຫິ ປານີຍໍ ນ ວາເສຕພ຺ພໍ. ປານີຍວາສຕ຺ຖິເກນ ສາມເຓຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອຈິນາເປຕພ຺ພານິ. ຜລສາຂາປິ ອຕ຺ຕນາ ຂາທິຕຸກາເມນ ນ ໂອນາເມຕພ຺ພາ. ສາມເຓຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຜລໍ ຄາຫາເປຕພ຺ພໍ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄຈ຺ຉໍ ວາ ລຕໍ ວາ ອຸປ຺ປາເຏນ຺ເຕຫິ ສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕສໍ ປນ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ອນາກຑ຺ຒນ຺ເຕນ ກຑ຺ຒນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ວິຍ ອຄ຺ເຄ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ສາຂາ ຣຸຫຕິ, ເຕສໍ ສາຂໍ ມກ຺ຂິກາພີຊນາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ກປ຺ປິຍໍ ອກາຣາເປຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ຕເຈ ວາ ປຕ຺ເຕ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ນເຂນປິ ວິລິຂນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ອລ຺ລສິງ຺ຄິເວຣາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ສີຕເລ ປເທເສ ຐປິຕສ຺ສ ມູລໍ ສຎ຺ຊາຍຕິ, ອຸປຣິຠາເຄ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອງ຺ກຸໂຣ ຊາຍຕິ, ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມູເລ ຈ ນີລງ຺ກຸເຣ ຈ ຊາເຕ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ຉິນ຺ທຕິ ວາ ເຉທາເປຕິ ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ສມ຺ມຸຎ຺ຊໂນສລາກາຍປິ ຕິຓານິ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ຠູມິໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສຍໍ ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຉທາເປຕິ. ຠິນ຺ທຕິ ວາ ເຠທາເປຕິ ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕປິ ຉິຊ຺ຊນກໍ ຉິຊ຺ຊຕຸ, ຠິຊ຺ຊນກໍ ຠິຊ຺ຊຕຸ, ຈງ຺ກມິຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີຕິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາເທຫິ ອກ຺ກມນ຺ໂຕ ຕິຓວລ຺ລິອາທີນິ ສຍໍ ວາ ຠິນ຺ທຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຠທາເປຕິ. ສເຈປິ ຫິ ຕິຓໍ ວາ ລຕໍ ວາ ຄຓ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຄຓ຺ຐິປິ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ຕາລຣຸກ຺ຂາທີສຸ ປນ ໂຈຣານໍ ອນາຣຸຫນຕ຺ຖາຍ ທາຣຸມກ຺ກຏກໍ ອາໂກເຏນ຺ຕິ, ກຓ຺ຏເກ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ທາຣຸມກ຺ກຏໂກ ຣຸກ຺ເຂ ອລ຺ລີນມຕ຺ໂຕວ ໂຫຕິ, ຣຸກ຺ຂໍ ນ ປີເຬຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທ, ລຕໍ ຉິນ຺ທ, ກນ຺ທໍ ວາ ມູລໍ ວາ ອຸປ຺ປາເຏຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອນິຍາມິຕຕ຺ຕາ. ນິຍາເມຕ຺ວາ ປນ ‘‘ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທາ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ‘‘ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ຈຕຸຣສ຺ສວລ຺ລິໍ ອາລຸວກນ຺ທໍ ມຸຎ຺ຊຕິຓໍ ອສຸກຣຸກ຺ຂຈ຺ຉລ຺ລິໍ ຉິນ຺ທ ຠິນ຺ທ ອຸປ຺ປາເຏຫີ’’ຕິອາທິວຈນມ຺ປິ ອນິຍາມິຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ອິມໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນເມວ ຫິ ນິຍາມິຕໍ ນາມ, ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ປຈຕິ ວາ ປຈາເປຕິ ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ປຈິຕຸກາໂມ ຕິຓາທີນໍ ອຸປຣິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຄ຺ຄິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຍໍ ວາ ປຈຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ປຈາເປຕີຕິ ສພ຺ພໍ ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນິຍາເມຕ຺ວາ ປນ ‘‘ມຸຄ຺ເຄ ປຈ, ມາເສ ປຈາ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອິເມ ມຸຄ຺ເຄ ປຈ, ອິເມ ມາເສ ປຈາ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ອນາປຕ຺ຕິ ອິມໍ ຊານາຕິອາທີສຸ ‘‘ອິມໍ ມູລເຠສຊ຺ຊໍ ຊານ, ອິມໍ ມູລໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ເທຫິ, ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ລຕໍ ວາ ອາຫຣ, ອິມິນາ ປຸປ຺ເຜນ ວາ ຜເລນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ອຕ຺ໂຖ, ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ລຕໍ ວາ ຜລໍ ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠູຕຄາມປຣິໂມຈນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ປນ ພີຊຄາມປຣິໂມຈນຕ຺ຖໍ ປຸນ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ.

ກປ຺ປິຍກຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອິມິນາ ສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫິ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕໍ ສຕ຺ຖປຣິຊິຕໍ ນຂປຣິຊິຕໍ ອພີຊໍ ນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊເມວ ປຎ຺ຈມ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິນາ ປຣິຊິຕໍ ອຘິຠູຕໍ ທຑ຺ຒໍ ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຕ຺ຖປຣິຊິຕ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ເຖນ ປຣິຊິຕໍ ອຘິຠູຕໍ ຉິນ຺ນໍ ວິທ຺ຘໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ນຂປຣິຊິເຕ. ອພີຊນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊານິ ສຍເມວ ກປ຺ປິຍານິ. ອຄ຺ຄິນາ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກຏ຺ຐຄ຺ຄິໂຄມຍຄ຺ຄິອາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອນ຺ຕມໂສ ໂລຫຂຓ຺ເຑນປິ ອາທິຕ຺ເຕນ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອກເທເສ ຜຸສນ຺ເຕນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ເຖນ ກໂຣນ຺ເຕນ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ໂລຫມຍສຕ຺ຖສ຺ສ ອນ຺ຕມໂສ ສູຈິນຂຈ຺ເຉທນານມ຺ປິ ຕຸຓ຺ເຑນ ວາ ຘາຣາຍ ວາ ເຉທໍ ວາ ເວຘໍ ວາ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ. ນເຂນ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ປູຕິນເຂນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສານໍ ປນ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆທີປິມກ຺ກຏາທີນໍ ສກຸນ຺ຕານຎ຺ຈ ນຂາ ຕິຂິຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ກາຕພ຺ພໍ. ອສ຺ສມຫິໍສສູກຣມິຄໂຄຣູປາທີນໍ ຂຸຣາ ອຕິຂິຓາ, ເຕຫິ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ກຕມ຺ປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ. ຫຕ຺ຖິນຂາ ປນ ຂຸຣາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍຫິ ປນ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕຫິ ຕຕ຺ຖຊາຕເກຫິປິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕເກຫິປິ ເຉທໍ ວາ ເວຘໍ ວາ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ສເຈປິ ພີຊານໍ ປພ຺ພຕມຕ຺ໂຕ ຣາສິ ຣຸກ຺ຂສຫສ຺ສໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉູນໍ ວາ ມຫາຠາໂຣ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ພີເຊ ວາ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍ ວາ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫິ ວາ ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ສພ຺ພໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ອຸຈ຺ຉູ ຈ ທາຣູນິ ຈ ເອກໂຕ ພທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຉຸໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ທາຣຸໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສເຈ ປນ ຍາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ວລ຺ລິຍາ ວາ ພທ຺ຘານິ, ຕໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຈ຺ຉຸຂຓ຺ຑານໍ ປຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຣນ຺ຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ຂຓ຺ເຑ ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ສພ຺ພໍ ກຕເມວ ໂຫຕິ. ມຣິຈປກ຺ກາທີຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈປິ ຠຕ຺ຕສິຕ຺ເຖ ວິຊ຺ຌຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕິລຕຓ຺ຑຸລາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍາຄຸຍາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ປນ ເອກາພທ຺ຘານິ ຫຸຕ຺ວາ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອກເມກໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕພ຺ພເມວ. ກປິຕ຺ຖຜລາທີນໍ ອນ຺ໂຕ ມິຎ຺ຊໍ ກຏາຫໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສຎ຺ຈຣຕິ, ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ເອກາພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ກຏາເຫປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ປາສາຓຣຸກ຺ຂາທີນິ ວາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສ ສາຂໍ ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑນ ວາ ຠູມິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕິຓານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິ ເຕນ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຉິນ຺ນານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອສຕິຍາຕິ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖນ຺ໂຕ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຕິຓໍ ວາ ລຕໍ ວາ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ອສຕິຍາ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພີຊຄາໂມຕິ ວາ ຠູຕຄາໂມຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ, ຉິນ຺ທາມີຕິປິ ນ ຊານາຕິ, ເກວລໍ ວຕິຍາ ວາ ປລາລປຸຎ຺ເຊ ວາ ນິຂາທນໍ ວາ ຂຓິຕ຺ຕິໍ ວາ ກຸທາລໍ ວາ ສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖາຍ ຐເປຕິ, ຑຍ຺ຫມານຫຕ຺ໂຖ ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປາເຕຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕິຓານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວາ ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ ວາ ອນາປຕ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍໍ ປນ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ຣຸກ຺ເຂນ ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ໂຫຕິ, ໂອປາເຕ ວາ ປຕິໂຕ ສກ຺ກາ ຈ ໂຫຕິ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠູມິໍ ວາ ຂຓິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ, ຊີວິຕເຫຕຸປິ ອຕ຺ຕນາ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ເຎນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠູມິໍ ວາ ຂຓິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອລ຺ລຣຸກ຺ຂໂຕ ວາ ທຓ຺ຑກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ປວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນິກ຺ຂາເມຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທວຑາເຫ ຑຍ຺ຫມາເນ ປຏຄ຺ຄິໍ ທາຕຸໍ, ປຣິຕ຺ຕໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໘໓) ອິທໍ ປນ ເອກເມວ ສຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ສຕິ. ສເຈ ເອຕສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕສິເນເຫນ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕເນວ ກໂຣຕິ, ປໂຣ ປນ ກາຣຸຎ຺ເຎນ, ຕສ຺ມາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ. ເອຕມ຺ປິ ອກາຣຓໍ. ກຸສລຈິຕ຺ເຕນາປິ ຫິ ອິມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ປຏິເສເຘຕຸໍ. ຄເວສິຕພ຺ພາ ເອຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວາ ສທ຺ຘາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທໍ ປຐມໍ.